Józef Bliziński

DZIKA RÓŻYCZKA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

Scena X

Scena XI i ostatnia

DZIKA RÓŻYCZKA

Komedia w jednym akcie

Józef Bliziński

OSOBY

PAN RADOMIR

PANI RADOMIROWA

KAROLINA, ich wnuczka

RÓZIA, jak wyżej

PANNA IZYDORA, ciotka Karoliny i Rózi

STEFAN TOLICKI

HRABIA BRUNON ŚCIBORZYCKI

DOROTA, mamka Rózi

KOCIUBA, jej mąż

Rzecz dzieje się w r. 1880 na wsi, w Kongresówce, u państwa Radomirów.

Pokój w domu wiejskim skromnie umeblowany; drzwi w głębi i po obu bokach; z prawej strony od widzów okno; na lewo dwa fotele i stolik; na prawo kanapka, krzesła itd.; z tejże strony w głębi stolik, na którym fajka, tytoń i zapałki.

Scena I

KOCIUBA; po chwili DOROTA.

KOCIUBA

( wchodzi od prawej strony, niosąc tacę z filiżankami do czarnej kawy, potem staje spoglądając na lewo)

Dobryś!… Będą siedzieć do wieczora przy stole, a tu kawa już dawno gotowa… Co im się dziś stało? ( ustawia filiżanki na stoliku, potem idzie ku drzwiom po lewej stronie)

DOROTA

( wychodząc stamtąd, żywo)

Słyszysz, stary, ciesz się! Dobra nowina!

KOCIUBA

Co za nowina?

DOROTA

Z pewnością musiał się już nareszcie oświadczyć; nosiłam teraz starszej pani tabakierkę ze świeżą tabaką, to żadne ani spojrzało; przysięgłabym, że mnie nie widzieli… nic, tylko ściskają się, całują i płaczą. Oczywiście, już przecie raz koniec.

KOCIUBA

I ! Bo tobie się zawsze coś przywidzi.

DOROTA

Ho, ho! Nie darmo śniło mi się onegdaj, że jadłam flaki i targowałam cielę.

KOCIUBA

( na stronie) 

Głupia baba.

DOROTA

A wiadome rzeczy, że co się śni dziesiątego, to się musi sprawdzić najdalej do trzeciego dnia… tak stoi w senniku.

KOCIUBA

No, dobrze, ale cóż to znaczy, jak się śnią flaki i cielę?

DOROTA

Cielę, wielka radość.

KOCIUBA

O!

DOROTA

A flaki podróż na ślub.

KOCIUBA

E! ( na stronie) Głupia baba.

DOROTA

A do tego jeszcze dziś nad ranem przyśniła mi się panna Karolina z wąsami, a to już na pewno mąż.

KOCIUBA

I, co mi to za osobliwość pan Tolicki.

DOROTA

Proszę! A cóżeś ty chciał lepszego?… Chłopiec jak malowanie, patrzy w nią jak w święty obrazek i pieniędzy ma pełne kieszenie. Nasza Karolcia będzie sobie panią całą gębą.

KOCIUBA

O jej! I u nas było kiedyś państwo całą gębą, a jeżeli teraz cienko, to każdy wie, dlaczego…

DOROTA

Zawsze ja powiadam, że uklęknąć i Panu Bogu podziękować… Ot, szkoda tylko, że ojciec i matka nie doczekali onej pociechy. 

KOCIUBA

Ba! Żeby to oni byli żyli, nie bylibyśmy w takiej poniewierce, inaczej byśmy śpiewali… hej! hej! Mój Boże… Jakbym na nich patrzał… Ciągle ich mam przed oczami, chociaż to już temu kilkanaście lat. ( po chwili) Zdaje mi się, że to jakoś dziś czy jutro będzie rocznica tego sądnego dnia, jak… 

DOROTA

Cicho! Cicho! Jezus Maria… niech cię ręka Boska broni, żebyś się z tym odezwał przy starszym państwu… Proś Boga, żeby zapomnieli. 

KOCIUBA

Nie zapomną oni i tak, póki żyć będą. 

DOROTA

Oj, że nie zapomną, to nie zapomną, zapewne ¦ ale Pan Bóg się opiekuje sierotami… Starsza znalazła już swojego, to teraz przyjdzie kolej na moją Różyczkę… pan Tolicki jest w przyjaźni z hrabią ze Ściborzyc, czy nawet jego krewny, to z pewnością nam go tu ściągnie. 

KOCIUBA

Oj, ty głupia! Myślisz że z tej mąki byłby chleb?… Akurat! 

DOROTA

A to czemu nie? Niech ino zobaczy raz naszą jagódkę, to będziesz widział, jak się zadurzy… jeszcze gorzej niż pan Stefan w pannie Karolinie. 

KOCIUBA

Olaboga! Niby to dla niego nowalia ładna dziewczyna… miewa on ich takich samych mendlami po folwarkach. 

DOROTA

Co?! Takich samych jak nasze złotko? A ty, poganinie, jak się Boga nie boisz, żeby przyrównywać. 

KOCIUBA

Ja tylko mówię, że on takich rzeczy wcale nie ciekawy… żeby tak było, toby już dawno był przyjechał… ( zobaczywszy Rózię) ale cicho! Panienka idzie.

Scena II

POPRZEDZAJĄCY, RÓZIA. 

RÓZIA ( wbiegając z lewej strony w podskokach i klaszcząc w ręce)

Mameczko, koniec, koniec; jak babcię kocham, oświadczył się! ( bierze ją w objęcia i wykręca)

DOROTA ( do męża) 

A co, nie mówiłam? 

KOCIUBA ( do Rózi, która wykręciła się z nim tak samo)

Panienko! A to do czego!

RÓZIA  

Tak jestem kontenta… przecie raz już ustaną te ciągłe szlochy, które mi spać nie dawały po nocach, chociaż niby kryła się z nimi przede mną… ale ja widziałam i słyszałam.  

DOROTA

Bo to wszystko przez plotki tych najukochańszych przyjaciółek… Że nie poszczęściło się jednej i drugiej złowić dla siebie pana Tolickiego, to nie mogły darować Karolci, że im go zabiera sprzed nosa i przewracały jej w głowie, wygadując na niego niestworzone rzeczy… Co się tu dziwić, że się biedactwo gryzło. 

RÓZIA  

E! Grymasy chyba. Przecie od razu było widoczną rzeczą, że się rozkochał na śmierć. 

Ot, i teraz, przy oświadczynach, kiedy wszyscy rozczulali się, moja kochana siostrzyczka zrobiła minę taką jakąś nijaką, jak gdyby chciała powiedzieć: Cóż mi tam z tego! ¦ Ciekawam bardzo, po co te komedie, skoro go kocha, bo wiem o tym bardzo dobrze… Chybaby się bała, żeby tego nie spostrzegł… ale cóż by to szkodziło? Nie ma czego się wstydzić. ( trzpiotowato) Jak babcię kocham, zdaje mi się, że gdyby mnie taki ładny i przyzwoity chłopiec oświadczył się, nie uważałabym na nic, tylko skoczyłabym mu na szyję i wyściskała bez ceremonii.

KOCIUBA

A to kto widział!… Panience… tfy!

RÓZIA

Jest! Stary mantyka… Tylko nie powtórzcież tego, co powiedziałam, na miłość Boską, szczególniej przed ciocią… bo już i tak mam zawsze co słuchać.

DOROTA ( do męża)

Co ty tam wtrącasz, kiedy się nie rozumiesz na takich rzeczach… Przecie narzeczony, to już jak mąż…

KOCIUBA

Ale zawsze…

DOROTA ( do ucha Rózi)

Dostaniesz i ty swojego, jagódko… nie bój się… Będziecie mogli się ściskać, ile wam się podoba.

RÓZIA

E! Kiedy to tam będzie!

DOROTA ( jak wyżej ściskając ją)

Tylko patrzeć! Powiadam ci, że już jakbyś była hrabiną.

RÓZIA ( zatykając jej usta)

Mameczko!

DOROTA

Tak, tak, wszystko teraz będzie dobrze, kiedy ten zostanie twoim szwagrem… wszakże on żyje z hrabią za pan brat.

RÓZIA

Więc cóż z tego?

DOROTA

Jak to? nie rozumiesz? Przywiezie ci go tu… a czego więcej potrzeba… reszta sama się zrobi.

RÓZIA

Nie wiem, jakim sposobem.

DOROTA

Jakim sposobem?… Masz ty takiego wabia w tych swoich ślepkach, że choćby nie chciał…

RÓZIA

Jak w tej bajce o uroczych oczach, którą mi opowiadałaś?… O! Zapewne… A dlaczegóż wtenczas, wiesz, w kościele, ani spojrzał na mnie, chociaż ja oczu z niego nie spuszczałam… Nie wie nawet, jak wyglądam… Patrzał całkiem w inną stronę, szkaradnik… Żeby się był choć raz obejrzał… Mameczko, żebym ja miała takie oczy, jak ty powiadasz…

DOROTA

Masz, masz, i nie bój się, nie przepadło… Zejdziecie się wy jeszcze, a wtenczas zobaczysz...

( Rózia, usłyszawszy wchodzących, zatyka jej usta)

Scena III

POPRZEDZAJĄCY, RADOMIROWA, STEFAN, prowadzący ją pod rękę, wchodzą z lewej strony; za nimi RADOMIR, kulejący nieco; podpierają go z jednej strony: IZYDORA, z drugiej KAROLINA.

IZYDORA ( prowadząc Radomira ku fotelowi; do Kociuby) 

Janie, kawa.

KOCIUBA

Zaraz, zaraz.

RADOMIR

Czekaj no ciotka… ( wołając) Kociuba!

KOCIUBA ( zatrzymując się)

Słucham. 

RADOMIR ( siadając w fotelu przy stoliku)

Kawa kawą, ale swoją drogą dajcie… panie dobrodzieju… wina. 

KOCIUBA ( patrząc na Izydorę) Wina?

IZYDORA ( prędko, na stronie, do Kociuby, dając mu klucz)

Jest tam jeszcze jedna butelka w drugiej piwnicy, schowana we framużce za słoikami, rozumiesz? 

KOCIUBA

Przynieść ją? 

IZYDORA

No, naturalnie… Czy nie słyszałeś, co starszy pan powiedział? 

KOCIUBA

To już ostatnia. 

IZYDORA

Ach, jakiżeś nudny… Idź! 

DOROTA

A ja pójdę tymczasem po kawę. ( wychodzi z mężem na prawo) 

RADOMIR

Musimy przecie, panie dobrodzieju, uczcić ten wypadek, wypić zdrowie narzeczonej pary. 

RADOMIROWA ( którą Stefan posadził w drugim fotelu) 

Żebyś sobie tylko nie zaszkodził, kochanku. 

RADOMIR

Jejmość chce mnie gwałtem wziąć w kuratelę. ( rozpierając się w fotelu) Mój nieboszczyk dziad, brygadier Radomir, miał lat wtenczas, panie dobrodzieju, jak mnie mój ojciec odwoził do wojska… bo byliśmy obydwa czynni, tylko że ojciec jako już wtenczas dymisjonowany kapitan, był przeznaczony na komendanta placu… w tym… jakże się nazywa… bodajże cię… 

RÓZIA

( która uklękła przy nim, słuchając)

W Radomiu.

RADOMIR

Aha! W Radomiu… A ja poszedłem do piątego pułku, co był świeżo wysztyftowany… więc, czekajcież, ja miałem, panie dobrodzieju, wtenczas dwadzieścia dwa, a dziadek był o sześćdziesiąt lat ode mnie starszy, to miał przeszło osiemdziesiąt…  a ja teraz mam… ( do Izydory) Ciotko, ile to ja mam lat?

IZYDORA 

( nalewając kawę, którą przyniosła Dorota) Jegomość zacznie dopiero siedemdziesiąty trzeci.

RADOMIR

No, to widzicie… on miał osiemdziesiąt dwa, a byłby przez kamienicę przeskoczył…

( pije kawę)

RÓZIA

Co też dziadzio mówi…

RADOMIR

Jak cię kocham… to tacy ludzie dawniej byli, panie dobrodzieju.

RÓZIA

A to ładnie mnie dziadzio kocha.

RADOMIR

No? Jak to?… A!… Widzicie ją… Będzie mnie łapać za słówka… Że jaśnie pani, to myśli, że już jej wszystko wolno.

RÓZIA

Dziadzio zawsze żartuje sobie ze mnie.

RADOMIR

No, wszakże masz być hrabiną; Dorota powiada, że cię to nie minie.

IZYDORA

(strofując)

Jegomość! Jegomość…

RADOMIR

( żartobliwie) 

Moja ciotko, wiemy wszyscy, że każdy jej sen, to proroctwo, a przecież jej się to śniło… Ale do czegóż ja to prowadziłem…

RÓZIA

Dziadunio zaczął opowiadać, jak go ojciec odwiózł z Warszawy do pułku.

RADOMIR

A! tak… miałem wtenczas dwadzieścia dwa lat… Ojciec sam ze mną pojechał, bo chciał mnie umieścić, panie dobrodzieju, w szwadronie swojego przyjaciela… Jakże on się to nazywał… ( prztyka palcami) A to dobre, żeby zapomnieć… Mam na końcu języka…

RÓZIA

Zielonka.

RADOMIR

Aha! Jaką ona ma pamięć… Ale czekaj no, bo ja jeszcze nie to chciałem powiedzieć…

RÓZIA

Ja wiem, jak to było… Dziadunia i ojca odprowadzał z Warszawy pan brygadier…

RADOMIR

Aha! Prawda… Za rogatkę, do Mokotowa, gdzie na pożegnanie wypiliśmy, panie dobrodzieju, we trzech cztery butelki starego wina… Właściwie we dwóch, bo ja byłem wtenczas jeszcze fryc na to, więc poprzestałem na paru kieliszkach… Wszystko wysuszyli oni sami… Dziadek miał przeszło ośmdziesiątkę… i nie zaszkodziło mu to nic a nic ( do żony) a mnie, com młodszy, nie chcesz jejmość, panie dobrodzieju, pozwolić jednego kieliszka.

RADOMIROWA

Wiesz, kochaneczku, że ci doktor zabronił.

RADOMIR

Ten raz jeden… przecie to dla mnie wielkie święto… Kociuba!

KOCIUBA

Słucham.

RADOMIR

( nagle zamyślony, do siebie)

Mój Boże! Nie doczekali biedacy… Jutro będzie szesnaście lat, jakeśmy ich widzieli po raz ostatni… ( wzdycha, spoglądając na żonę) Nie trzeba jej przypominać… ( woła) Kociuba!

KOCIUBA ( z fajką, którą nakładał)

Jestem…  

( Stefan i Karolina, którzy słuchali opowiadania dziadka, teraz rozmawiają na stronie) 

RADOMIR

No, czekam… miałeś dać. 

KOCIUBA

Proszę.  

( podaje mu fajkę z ogniem)

RADOMIR

Aha! dobrze… ( bierze fajkę)

Ale to wino…  

( Dorota wnosi tacę z kieliszkami) 

IZYDORA

Zaraz nalewam.

RADOMIROWA

( na stronie, patrząc na męża)

Może Bóg da, że zapomni o jutrzejszej rocznicy. 

RADOMIR

Dajcież.  

( bierze kieliszek i zamyśla się; po chwili)

Panie Stefanie… ( Stefan się przybliża; po chwili) dawniej w tym dziś ubogim domku kwitła, panie dobrodzieju, zamożność… i szczęście rodzinne… było błogosławieństwo Boskie… 

RADOMIROWA

W które i teraz ufamy… Nie godzi nam się skarżyć i wątpić w Opatrzność. 

RADOMIR

Kiedy mi jejmość przerywasz, a właśnie to chciałem powiedzieć. ( po chwili) Bóg nas doświadczył ciężko, ale dowód błogosławieństwa jego pozostał nam w tych dwóch dzieweczkach… Jest to cały nasz skarb, którego połowę oddajemy tobie. Wszak go będziesz, panie dobrodzieju, szanował i strzegł jak oka w głowie? 

STEFAN

( z zapałem, całując go w ramię)

Panie poruczniku, gdyby nadzieja otrzymania ręki panny Karoliny nie była dla mnie najwyższym szczęściem, czyżbym ubiegał się o jej ziszczenie tak usilnie? 

IZYDORA

No, i bezinteresownie, to musimy panu przyznać. 

STEFAN

Więc już z tego samego powodu powinniście państwo być spokojni o przyszłość panny Karoliny. ( całuje Karolinę w rękę) 

RADOMIR

Zatem piję za pomyślność waszą! ( upija trochę z kieliszka) Co to za wino? ( wącha i upija jeszcze) Zdaje mi się, że… Ciotko! ( ciszej do Izydory, patrząc na żonę, która ściska Stefana i Karolinę) Wszak to to samo, co zostało od ślubu ich rodziców? Myślałem, że nam wypili wszystko tego dnia, jak… 

IZYDORA

( prędko)  

Została cudem jedna butelka. ( na stronie) Ach, dlaboga, żeby sobie aby nie przypomniał, że to jutro właśnie… 

RADOMIR

Jedna butelka, ( kiwa głową) ostatni świadek lepszych czasów; ( wypija pozostałe wino z kieliszka) zakorkować tę resztę i zachować do zaręczyn Różyczki. ( zamyśla się) Mój Boże… ( po chwili) Kociuba!

KOCIUBA

Jestem.

RADOMIR

Fajka mi zgasła. ( zapala i pogrąża się w myślach, Radomirowa i Izydora piją kawę)

KAROLINA

( do Stefana, z którym przechadza się)

Czy to prawda, że hrabia Ściborzycki jest pańskim kuzynem?

STEFAN

( z pewnym zakłopotaniem)

Istotnie… jakkolwiek dalekim… właściwie jest to tylko powinowactwo.

KAROLINA

Nie mówiłeś mi pan nigdy o tym.

STEFAN

Nie przyszło mi na myśl… Mój kuzyn tak niedawno osiadł w naszej okolicy.

KAROLINA

Zdaje mi się, że to nie powód. Po kimże to on odziedziczył Ściborzyce?

STEFAN

Po dziadku, a raczej po wuju, które je miał pod dożywociem.

KAROLINA

Pan często tam bywasz?

STEFAN

Nie bardzo… zwłaszcza, że nie mieszka jeszcze stale. Ale te pytania zdają się mieć jakiś cel, którego nie mogę się domyśleć.

KAROLINA

Miałam jedno życzenie, to jest prośbę do pana, którą, jak teraz widzę, trudniej mi będzie wypowiedzieć, niż myślałam.

STEFAN

( gorąco)

Aż prośbę?… dosyć by było życzenia… Wątpię, żeby było tego rodzaju, abym nie mógł go spełnić.

( Rózia wstaje z palcem na ustach, wskazując na dziadka, który zaczyna drzemać)

RADOMIROWA ( do męża)

Jesteś śpiący, kochaneczku?

RADOMIR

Troszeczkę.

RADOMIROWA ( do Izydory) 

Moja Izydorciu…

IZYDORA

( idąc do Radomira) 

Jegomość nie powinieneś się tak rozsypiać po krzesłach…

Nie lepiej to, wstawszy od stołu, od razu położyć się na swojej sofce? Tak niezdrowo.

RADOMIR

Moja ciotko, co mnie tam już lepiej albo nie lepiej… Wszystko jedno… aby tylko dobić do końca.

IZYDORA

No, no, nie wiedzieć co… Grzech tak mówić.

( Izydora wraz z Rózią wyprowadzają Radomira na lewo; Radomirowa wychodzi z nimi, a Dorota i Kociuba na prawo)

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI i ostatnia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej