Rainer Maria Rilke

ELEGIE DUINEJSKIE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PIERWSZA ELEGIA

DRUGA ELEGIA

TRZECIA ELEGIA

CZWARTA ELEGIA

PIĄTA ELEGIA DEDYKOWANA HERCIE KOENIG

SZÓSTA ELEGIA

SIÓDMA ELEGIA

ÓSMA ELEGIA DEDYKOWANA RUDOLFOWI KASSNEROWI

DZIEWIĄTA ELEGIA

DZIESIĄTA ELEGIA

ELEGIE DUINEJSKIE

Rainer Maria Rilke

PIERWSZA ELEGIA

Kto, gdybym krzyczał, usłyszałby mnie wśród zastępów anielskich? i gdyby nawet któryś anioł nagle przygarnął mnie do serca, umarłbym, porażony jego potężniejszym istnieniem. Piękno bowiem jest jedynie przerażenia początkiem, który potrafimy jeszcze znieść, i podziwiamy je, bo gardzi łaskawie naszym unicestwieniem. Każdy anioł jest straszny. I tak przeczekuję połykając ciemnego płaczu głos wabiący. Kto więc jest naszą potrzebą?  Nie aniołowie, nie ludzie, a zmyślne zwierzęta spostrzegają już,  że nie czujemy się pewni w objaśnianym nam świecie.
Zostanie nam może jakieś drzewo na zboczu, byśmy je co dzień widzieli, zostanie wczorajsza ulica i obmierzła wierność jakiegoś przyzwyczajenia, które się w nas zadomowiło, więc pozostało i nie odeszło.
O, i noc, noc — gdy wiatr wszechświata pełen lecąc trawi naszą twarz — komu nie zostałaby ona, wytęskniona, łagodnie rozczarowująca, która z trudem opiera się pojedynczemu sercu. Czy lżejsza jest kochającym?
Ach, oni wzajem sobie zakrywają swój los.
Nie wiesz tego jeszcze? Próżnię, którą trzymasz w ramionach, dorzuć przestworzom, którymi oddychamy, być może ptaki lotem dotykalniejszym poczują obszerniejsze powietrze.
Tak, wiosny zapewne żądały ciebie. I były gwiazdy, które ośmielały cię, dotykając wręcz. Fala wysoka, która wynurzała się z Minionego ku tobie, lub muzyką oddające się  skrzypce, gdy mijałeś otwarte okno. Wszystko to było nakazem. Czy sprostałeś trudom? Czy nie byłeś wciąż jeszcze rozproszonym oczekiwaniem, jakby ci wszystko zapowiadało umiłowaną kobietę?
(Gdzie chcesz ją ukryć, skoro wielkie i obce myśli ciągle odchodzą i nachodzą ciebie i nieraz pozostają na noc.)
Gdy tęsknić zaczniesz, opiewaj kochających, bo wciąż jeszcze nie dość jest nieśmiertelne ich sławne uczucie.
I tych opuszczonych, którym zazdrościsz niemal, a których znajdowałeś bardziej miłymi niż dane to jest sytym.
Zaczynaj, wciąż zaczynaj od nowa nieosiągalny hymn; wiedz: przetrwa bohater, bo nawet kres jego powodem
był mu jedynie, by istnieć w ostatnim narodzeniu.
Ale kochających zabiera na powrót wyczerpane łono natury, jakby jej sił brakło, aby dzieło powtórzyć.
Czy dość myślałeś o Gasparze Stampa, i o tym że którejkolwiek z dziewcząt, którą opuścił kochanek wzniosły przykład tej kochanki, podtrzyma uczucie: obym stał się jak ona?
Czyż te najstarsze cierpienia nie winny nam wreszcie obficiej owocować? Czy nie czas już, byśmy kochając uwalniali się od ukochanego i mimo drżenia przetrwali: jak strzała, która opiera się cięciwie, aby spięta w odskoku być już czymś więcej niż sobą. Nie ma dla nas zatrzymania.
Głosy, głosy. Serce moje, wsłuchuj się, jak wsłuchiwali się  jedynie święci: póki wezwanie potężne nie uniosło ich nad ziemię,  lecz oni, Nieprawdopodobni, klęczeli nadal na nic nie bacząc w zasłyszeniu. I nie po to, byś wytrzymało głos Boga. Ale słuchaj wiewu przeciągłego, wieści nieprzerwanej, która się z ciszy wyłania. To od młodych zmarłych teraz biegnie ku tobie szum. W którymkolwiek byłeś kościele w Rzymie lub Neapolu, czyż nie przemówił do ciebie spokojnym głosem ich los? Albo napis, wyjawiający powagę swych słów, jak niedawno tablica w Santa Maria Formoza.
Czego żądają ode mnie? Abym zdjął cicho pozór krzywdy, który krępuje czasem nieskazitelne ruchy ich duchów.

Nie mieszkać już więcej na ziemi, to doprawdy niepojęte, i nie powtarzać zwyczajów ledwo przyswojonych, różom i innym odrębnie obiecującym rzeczom.
Nigdy już nie dawać znaczeń przyszłej ludzkości, i tym, czym się było w nieustannie przerażonych rękach, nie być więcej i nawet imię własne precz odrzucić jak połamaną zabawkę. I nie ponawiać więcej życzeń.
I widzieć zdumiewający, nieskrępowany ruch w przestrzeni wszystkiego, co przedtem tkwiło w zamknięciu.
A śmierć nasza mozołem jest i ciągłym doganianiem, aby z wolna wczuwać się w wieczność.
Lecz wszyscy żywi popełniają ten błąd zbyt mocno odróżniając.
Powiadają, że aniołowie nie wiedzą często, czy idą wśród żywych, czy umarłych.
Prąd odwieczny wciąż porywa z sobą wszystkie pokolenia z jednego obszaru w drugi i tłumi ich głosy w obydwu.
Wreszcie owi przedwcześnie zmarli nie żądają nas więcej i lekko odwykają od ziemi, tak jak łagodnie odwyka się od piersi matki. Lecz my, którym potrzebne są wielkie tajemnice, którym żałoba bywa natchnieniem duszy, czy bez nich moglibyśmy istnieć?
Czy daremnie trwa legenda, że ongiś po Linosie skargi żałobnej pierwsza śmiała muzyka przeniknęła jałową martwotę, że najpierw w przestrzeni przerażonej, z której na zawsze wyszedł nagle niemal boski młodzieniec, poruszona próżnia potoczyła się falą, która nas teraz porywa, pociesza, wspiera.

DRUGA ELEGIA

Straszny jest każdy anioł. A jednak świadom waszej mocy, o biada mi, wam ślę mój śpiew, zabójcze niemal ptaki duszy. Gdzież są dni Tobiasza, gdy jeden z Najpromienniejszych stanął u prostych drzwi chaty przebrany trochę jakby do podróży, nie przerażający już: (młodzieniec młodzieńcowi —gdy wpatrywał się ciekawie).
Gdyby choć jednym krokiem zstąpił ku nam zza gwiazd się wychylając archanioł straszliwy: serca wzlot gwałtowny zabiłby nas. Kto jesteście?
Wy, wcześnie szczęśliwie poczęci, ulubieńcy stworzenia, gór pasma, zorze kiełkujące wszelkich narodzin, pyłki kwitnącej boskości, światła przeguby, korytarze, schody, trony, wrzenia burzliwe zachwyconych uczuć i nagle, samotni — lustra, które piękno wypromieniowane na powrót wchłaniają w swoje oblicze.
Bo tam gdzie czujemy, tracimy obecność i oddychając każdym tchem wydychamy siebie; i od żaru do żaru coraz jest słabszy nasz zapach.
I wtedy ktoś nam mówi: tak ty przenikasz mą krew, ten pokój, ta wiosna wypełnia się tobą... Na próżno
on nas nie zatrzyma. Znikamy w nim i wokół niego.
A pięknych kto zatrzyma tu. Bezustannie przemyka po ich twarzy pozór. Jak rosa poranna z traw uchodzi z nas, to, co nasze, jak ciepło od gorących posiłków.
O uśmiechy dokąd? O spojrzenie: nowa, ciepła fala umykająca sercu.
O, biada mi: to my tam jesteśmy. Czy wszechświat, w który się wtapiamy, nami smakuje? Czy aniołowie rzeczywiście odławiają tylko własne cząstki, - czy też jest w tym niekiedy bezwiedny jakby, nieśmiały ruch naszej ręki?
Czy tylko tyle naszych rysów jest w ich obliczu, ile jest niepewności w twarzach ciężarnych kobiet?
Zamiecią wracając w siebie nie dostrzegają tego.
(Jak mieliby spostrzec.)
Zakochani mogliby, gdyby umieli, w powietrzu nocy mówić osobliwie. Bo wydaje się, że wszystko nas zataja.
Spójrz: są drzewa; i domy, w których mieszkamy, trwają jeszcze.
Tylko my jak lekki powiew mijamy wszystko.
I wszystko także jest zgodne, aby nas przemilczeć, na pół jak hańbę, a na pół jak niewyrażalną nadzieję.
Zakochani, sobą nasyceni, was zapytują o nas.
Chwytacie siebie. Macie dowody?
Spójrzcie, zdarza mi się, że dłonie splecione wyczuwają siebie albo że chroni się w nich moja zniszczona twarz. I to napawa mnie odrobiną wrażenia. Lecz kto z tej przyczyny miałby odwagę istnieć?
Lecz wy, którzy przybieracie od zachwytu drugich aż przez nich pokonani błagać zaczniecie: dość już; wy, którzy pod rękami stajecie się sobie obfitsi niby winobranie, którzy znikacie czasem dlatego tylko, bo tamta istota włada wami: was zapytuję o nas.
Wiem, dotykacie siebie tak czule, bo pieszczota jeszcze trwa, bo nie znika tu miejsce, które wy, tkliwi, sobą przykrywacie, bo czujecie pod nim źródło trwania. Od uścisku swego niemal wieczności się spodziewając. A jednak, kiedy przetrzymacie przerażenie pierwszych spojrzeń i tęsknotę przy oknie i pierwszą wspólną  przechadzkę, jeden raz tylko przemierzając ogród: o kochankowie, czy jeszcze jesteście nimi wtedy?
Gdy podnosicie siebie, jedno drugiemu do ust i przylegacie — napój obok napoju: o jak dziwnie wymyka się wtedy swoim czynom pijący.

Czy nie zdumiała was ostrożność ludzkiego gestu na attyckich stelach? miłość i pożegnanie, tak lekko złożone na ramionach, czyż nie z innej sprawione zostały materii niż nasza? Przypomnijcie sobie dłonie spoczywające, jakby wyzbyte dotyku, choć w torsach drzemała siła.
I Powściągliwi wiedzieli na tyle: dotąd sięgamy, to jest nasze, i nam odczuwalne: silniej napierają na nas tylko bogowie, lecz to jest już bogów sprawa.
Gdybyśmy i my znaleźć mogli między rzeką i skałą czyste, ustronne, człowiekowi przeznaczone szczupłe pasmo żyznej ziemi. Bo własne serce jeszcze wciąż nas przerasta, jak tamci.
I już nie dostrzegamy je w obrazach, które je uśmierzają,
I także w ciałach bogów, w których wzniosłej łagodnieje.

Koniec wersji demonstracyjnej.

TRZECIA ELEGIA
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZWARTA ELEGIA
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIĄTA ELEGIA DEDYKOWANA HERCIE KOENIG
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZÓSTA ELEGIA
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SIÓDMA ELEGIA
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ÓSMA ELEGIA DEDYKOWANA RUDOLFOWI KASSNEROWI
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIEWIĄTA ELEGIA
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIESIĄTA ELEGIA
Niedostępny w wersji demonstracyjnej