Maro Publius Vergilius

ENEIDA WIRGILIUSZA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Treść Xięgi XI.

Treść Xięgi XII.

ENEIDA WIRGILIUSZA

Vergilius Maro Publius

Tłum. F. Dmochowski

Treść Xięgi XI.

Po zabiciu Mezencyusza Eneasz zwycięzca wznosi pomnik dla Marsa: ciało zaś zabitego Pallasa z wielką okazałością do miasta Ewanrda odsyła. Tymczasem dla pogrzebania ciał ległych na placu rycerzy, staie zawieszenie broni między stronami walczącemi, na dni dwanaście. Latynus nie mogąc Ładnych otrzymać posiłków do prowadzenia dalszey woyny, na radzie zdanie swoie otwiera, iżby prosić Eneasza o zgodę należało. Eneasz zaś z woyskiem dwiema drogami do oblężenia miasta Laurentu pośpiesza. Turnus podobnie woysko swoie na dwie części rozdzieliwszy, drogę nieprzyjacielowi zachodzi. Żwawą utarczkę iazda stron obudwóch odbyła, w którey mężna Kamilla z narodu Wolsków poległa. Po czem Rutulowie cofaią się do miasta, za któremi i Eneasz postępuie, lecz noc zbliżaiąca się nie pozwoliła stoczyć potyczki.

Tymczasem z wód iutrzenka obudzona wstaie,

Eneasz choć mu serce śmierć Pallasa kraie,

Choć pogrzeb towarzyszów w pilney ma pamięci,

Zwycięzca śluby bogom z pierwszą zorzą święci.

Ogromny dąb obszernych konarów pozbawia;

Jak pomnik godzien Marsa, na wzgórzu go stawia,

Zdartą z Mezencyusza zdobyczą pokrywa;

Zawiesza hełm, na którym krwawa kita pływa,

Włócznię, kirys licznemi pociski strzaskany,

Miecz w oprawie słoniowey i puklerz miedziany.

A kiedy go tłum wodzów otoczył do koła,

Podniecając ich radość i dumę, zawoła:

Towarzysze! dziś trwalsze nam szczęście błysnęło.

Precz ztąd trwoga! naywiększe spełniliśmy dzieło:

Patrzcie! pierwszym zwycięztwa cieszymy się łupem;

Zuchwały Mezencyusz z rąk moich legł trupem;

Wolna droga do murów i władzcy Latynów:

Gotuycie się odważnie do woiennych czynów;

A kiedy podnieść znaki nakażą nam bogi,

Świadomi wtenczas hasła, nieznaiący trwogi,

Niezwłocznie młódź ognistą prowadźcie do boiu,

Lecz wprzód czciymy pogrzebem w krwawym ległych znoiu

Ten ieden hołd poniosą w Plutona krainy:

Idźcie, mężom walecznym, których krew i czyny

Zrodziły tę oyczyznę, stos pogrzebny wznieście.

Przedewszystkiem, niech staną w smutnem oyca mieście

Zwłoki Pallasa, który choć męztwem zasłynął

W tym strasznym dniu, wyrokiem przeznaczenia zginął.

Rzekł, i płacząc przystąpił, gdzie z duszą zbolałą

Stary Acet młodzieńca martwe ściskał ciało.

Niegdyś giermek Ewandra, ten w późne dni swoie,

Z lubym szedł wychowańcem na nieszczęsne boie.

W około sług i Troian stał orszak ponury,

I z rozpuszczonym włosem Jliońskie córy.

Lecz gdy wstąpił Eneasz na wyniosłe progi,

Ze wszystkich wzbił się piersi ku niebu ięk srogi,

I cały gmach bolesną rozległ się żałobą.

Eneasz śnieżną głowę uyrzawszy przed sobą,

I bladą pierś Auzońskiem rozdartą żelazem,

Z głębi serca żałosnym przemawia wyrazem:

Ciebież nieszczęsny synu, los mi pozazdrościł,

Abyś iako zwycięzca w państwach mych nie gościł,

Ni z tryumfem w rodzinne wrócił okolice?

Nie tem oycu o tobie dawał obietnice,

Gdy cię słał w kray Latynów, i żegnaiąc z trwogą,

Woynę mi z twardym ludem przepowiadał srogą.

Dziś może pełen próżney nadziei i wiary,

Składa świętym ołtarzom modły i ofiary,

Kiedy my iuż zgasłego, niedłużnego niebu,

Zapłakani darzymy smutną czcią pogrzebu.

Nieszczęsny! martwe zwłoki niesiem w twoie ściany.

Toż słowo? toż nasz powrót? tryumf spodziewany?

Lecz nie oycze! nie uyrzysz ran ochydnych w synu,

Ani iego ucieczki, lub niecnego czynu,

Żądaną w takim sromie śmiercią nie przypłacisz.

Jakąż tarczę Auzonio i ty Julu tracisz!

Tak płacząc, podnieść każe ciało bohatera,

I orszak tysiąc mężów z wszystkich rot wybiera,

By mu do ostateczney towarzysząc chwili,

Przy pogrzebie, łzy oyca biednego uczcili.

Szczupła, lecz winna sercu, żałoby osłodo!

Wnet inni miękkie nosze i plecionkę młodą

Z rószczek i wić dębowych, zwiiaiąc w pierścienie,

Nad łożem gęstych liści zawieszaią cienie,

I zacnego młodzieńca na giętkie te pręty

Kładą, iakby kwiat dłonią dziewiczą uszczknięty.

Jak pieszczony fijołek, lub hyacynt świeży,

Który ieszcze niezwiędły z całą krasą leży,

Choć go ziemia iuż w siły nie podsyca nowe.

Dwie błyszczące od złota szaty purpurowe

Kazał przynieść Eneasz, które dla kochanka

Chętną utkała ręką, Dydo Tyryanka,

I w cienkie złota żyłki nić wplatała drobną.

Jednę kładzie na ciało, iako cześć żałobną,

W drugą zwiia dla ogniów przeznaczone włosy.

Nadto z Laurentskich boiów zbiera łupów stosy.

Daie zabrane groty, tarcze i rumaki,

I długim rzędem każe, nieść te męztwa znaki,

Wiąże w tył ręce brańców poświęconych cieniom,

Co krew swoię pogrzebnym dadź maią płomieniom.

Wodze, pomniki zwycięztw wzięli na ramiona,

Na puklerzach wyryte zwalczonych imiona.

Sędziwego Aceta prowadzą za niemi,

Nędzny za każdym krokiem chyli się ku ziemi,

Biie pierś, lica dłonią szaloną rozrywa;

Za nim wóz, który ieszcze krwią Rululską spływa;

Bez woiennego rzędu idzie Eton rączy,

Smutny po zgonie pana, łzy kropliste sączy;

Daley włócznia i szyszak: inną bowiem zbroię,

Zabrał Turnus zwycięzca, iako zdobycz swoię.

Wrescie posępnym hufcem Teukry, a w ich ślady

Tyrreni, i z orężem spuszczonym Arkady.

Gdy z grobowem milczeniem ruszył orszak cały,

Te dodał słowa z iękiem Eneasz zbolały:

"Żegnay wielki Pallasie! żegnay mi na wieki!

Nam nieba, kres prac naszych wskazuiąc daleki,

Inne łzy twardym woyny gotuią, wyrokiem."

Więcey nie rzekł, i wolnym szedł do murów krokiem.

Z pokorą i z gałązką oliwy zieloną,

Już z miasta Latyńskiego przyszło posłów grono,

Prosząc by martwe ciała leżące pod niebem,

Zabrać i godnym uczcić dozwolił pogrzebem;

By ostatnią zwalczonym chciał oddać powinność,

I świekr niegdyś, na dawną pamiętał gościnność.

Na to chętnie pobożny Eneasz się skłania,

I tę odpowiedź czyni na słuszne żądania:

Jakiż to los Latyni dotknął was tą woyną!

Po cóż na nas, przyjaciół, dłoń wznosicie zbrojną?

O pokóy dla poległych marsowym żelazem

Błagacie, i żyjącym dałbym go zarazem.

Przyszedłem, gdyż wyroki to mieysce wskazały.

Nie mam woyny z narodem; lecz król wasz niestały

Wzgardził nami, i na nas Turna broń wyprawił.

Czemuż Turnus w tym boiu piersi nie nadstawił?

Nas chcąc wygnać i woynę zakończyć daremną,

Dla czegóż sam z orężem nie spotka się ze inną?

Żyłby ten, za kim męztwo, lub nieba wyrok;

Teraz idźcie i palcie nieszczęśliwe zwłoki."

Skończył; orszak z milczącem stanął podziwieniem,

Z obróconą ku sobie twarzą i spojrzeniem.

Wtedy niezłomny w gniewie, Drances, wiekiem zgięty,

Odwieczną ku Turnowi nienawiścią tknięty,

Zawoła : »Wielki w sławie! lecz większy w orężu!

Jakąż chwałą do niebios, podniosę cię mężu?

Będęż wprzód wielbić męztwo, czyli twoię prawość?

Wdzięczni, rozgłosim w mieście tak wielką łaskawość,

I ieśli dadzą losy, pokóy zawrzem święty.

Niech innych szuka związków syn Dauna zawzięty.

My sami nową Troię podźwignąć zdołamy,

I wyroczne ku niebu wyprowadzić bramy."

To gdy rzekł, odg!os zgody rozległ się po błoni,

I wraz na dni dwanaście stanął rożnym broni.

Troianie z Latynami, w lasach błądzą razem;

Brzmi zewsząd obosiecznym klon cięty żelazem;

Pada sosna, co w niebo szczyt wybiegły niesie

Dębów, partych klinami huczy odgłos w lesie,

I na ięczących wozach toczy się cedr wonny,

Wieść łez tylu posłanka, którey głos niepłonny,

Niósł Paliasa zwycięztwa przez Latyńskie góry;

Już napełnia żałobą Ewandrowe mury.

Z pogrzebnemi światłami, zwyczaiem naddziadów,

Z bram miasta wyszedł orszak posępny Arkadów,

Błyszcząc długi rząd świateł, zdala dzieli łany.

Gdy się iuż z żałosnemi złączywszy Troiany,

Weszli w miasto; niewiasty ciężkiem narzekaniem,

I załobnem powietrze napełniają łkaniem.

I Ewander w swych progach ostać się nie może,

Lecz wszedłszy w środek tłumu, na pogrzebne łoże

Upada, iakby Ciężkim przywalony głazem,

Ledwie we łzach bolsnym rzec zdoła wyrazem:

»Takichżem się twych synu, obietnic doczekał,

Kiedyś mi ostróżnieyszym, w walce bydź przyrzekał?

Wiedziałem ile może pierwsza broni chwała,

I ile na młodzieńcu pierwszy tryumf działa!

O młodości początki woyny opłakane!

O wzgardzone od bogów! i niewysłuchane

Modły i prośby moie! ty żono szczęśliwa

Nie żyiesz, iuż ta ciebie boleść nie przeszywa!

Jam zaś złamał wyroki, bom przeżył śmierć syna.

Jam był winien z Troiany iśdź w państwa Latyna,

Krew przelać wśród Rutulskich zastępów pogromu,

I z takim bydź przepychem niesiony do domu.

Nie skarżę was Troianie; nie przymierze winno,

Ni przyiźń nasza, dłonią związaną gościnną.

Los gnębi starość moie. Lecz to mię pociesza,

Ze gdy wcześnie miał ginąć, wprzódy Tusków rzesza

Padła iego orężem, usłana pod niebem.

Wszakże cię innyrn synu nie uczczę pogrzebem,

Jak Eneasz, Teukrowie, w tey nieszczęsney chwili,

I mężowie Tyrreńscy godnie cię uczcili.

Swietne synu tryumfy dłonią zdarłeś twoią

Tybyś ie rozstrzaskaną zdobił Turnie zbroią,

Gdyby ci Pallas zrównał, i w wieku i w sile!

Lecz po cóż, wam Troianie drogie biorę chwile?

Odeydźcie, i królowi odnieście te słowa:

Przy nienawistnem życiu ta myśl mię zachowa,

Ze padnie srogi Turnus pod iego prawicą,

A tak i syn i oyciec zemstą się nasycą..

Nie ma iuż dla mnie szczęścia w życiu utęsknionem;

Lecz cień syna, chcę Turna uweselić zgonem."

Tymczasem świat iutrzenka złotem światłem budzi,

Niosąc prace i troski dla nieszczęsnych ludzi.

Już Eneasz i Tarchon, nad pochyłym brzegiem,

Smutnym stosy pogrzebne, stawiaią szeregiem.

Każdy zwyczajem przodków składa swoich zwłoki,

A kłębami płomieni czernią się obłoki.

Trzykroć w zbroiach posępne obiegli pożary,

Trzykroć konno; świętemi stosy zleli czary,

I z wszystkich ust bolesne wydarły się łkania,

Łzy roszą ziemię, zbroię, a mężów wołania

Z dźwiękliwym trąb łoskotem, idą pod niebiosy.

Co łupy po Latynach ciskaią na stosy.

Miecze lśniące, wędzidła, i ozdoby czoła,

Szyszaki, i na polach wartkie niegdyś koła;

Inni własne poległych, puklerze i strzały,

Które śmiertelnych ciosów odbić nie zdołały.

Wokoło stosu, wołów i wieprzów gromada,

I ze wszystkich pól bydło, pod toporem pada.

Wtedy nie mogąc oczu odjąć od płomieni,

Poległych towarzyszów upatruią cieni,

I nad tleiącym zgliszczem pilne maią straże,

Aż póki złotych włosów zorza nie pokaże.

I znękani Latyni, zasmuconą zgraią,

Nieprzeliczone stosy na polach stawiaią;

Częścią zwłoki swych mężów grzebią w ziemi łonie,

Częścią wiozą do miasta, lub na bliskie błonie;

Ogromny zaś tłum innych, zgubną ległych stalą,

Bez różnicy, bez chwały, zgromadzony, palą;

A pola na wyścigi gęstym drżą płomieniem.

Gdy dzień trzecim noc chłodną rozmiatał promieniem,

Odgarniaią od kości gęste zgliszcza brzemię,

I ciepłemi mogiły obciążaią ziemię.

Lecz w możney bogatego stolicy Latyna,

Głośny z przyczyny Turna żal i ięk się wszczyna.

Matki, siostry, sieroty i smutne synowe,

Klną tę woynę okrutną i śluby Turnowe.

Czemuż własną tey walki nie rozstrzygnie dłonią?

Gdy najpierwszej czci żąda, niech bóy toczy o nią!

Podżega ten głos Drances i gniewny ogłasza,

Że Turna tylko ściga zemsta Eneasza.

Ważą się na dwie strony zdania podzielone,

Lecz przychylność krolowey wspiera Turna stronę

I zasłużona w boiu podpiera go sława.

Na domiar, gdy się w murach ta gotuie wrzawa,

Wysłańcy do wielkiego Dyomeda grodu;

Smutni, smutną odpowiedź niosą dla narodu:

Że próżne są ich modły, ofiary i trudy,

Że potrzeba na pomoc inne wezwać ludy,

Lub o pokóy dumnego żebrać Troianina.

Wieść ta iakby piorunem raziła Latyna.

Poświadcza mu gniew bogów i świeże mogiły,

Że niezbędne wyrocznie Troian sprowadziły.

Więc ważne w świetnych gmachach zgromadzenie składa,

Wnet się starców i wodzów zbiera wielka rada.

Sędziwy, pierwszy berłem, zasiadł król u góry,

Lecz mu poważne czoło trosk zaległy chmury.

Usiadłszy, każe posłom zdać porządnie sprawę,

Jak poselską do Arpów spełnili wyprawę.

Skoro wszyscy umilkli, Wenul głos zabiera:

»Widzieliśmy ziomkowie Greków bohatera;

Wielkiego Dyomeda i Arpiyskie grody,

Pokonawszy dalekiey podróży przygody.

I dotknęliśmy ręki co zwaliła Troię.

Ten z Garganem Japygskim ciężkie zwiódłszy boie,

Argyripy zwycięzkiem założył ramieniem,

I nazwał ie straconey oyczyzny imieniem.

Złożywszy nasze dary, w uroczystey chwili,

Gdyśmy rod i nazwiska nasze wymienili,

Rzekli o nayściu Troian, i o ciężkiey woynie,

Tak, łagodnemi usty powiedział spokoynie:

Szczęsne ludy, dzierżące Saturnową ziemię,

Jakiż wam los narzuca, srogich boiów brzemię?

Nie wiecie ilu nieszczęść grozi wam nawała?

My, co Troię zgwałciła nasza broń zuchwała.

Jleż cierpiemy teraz? Nie wspomnę do szczętu

Woysk ległych, ciał porwanych w nurty Symoentu?

Naycięższe w świecie kary znosimy bez przerwy,

Sroższe niż los Pryama. Świadkiem gniew Minerwy.

Świadkiem mściciel Kafarey, i Eubei skały,

W różne strony miotany ród Atryda cały.

I Menelay w Egipcie wież Proteia stropy,

I Ullisses etneyskie zobaczył Cyklopy.

Wspomnęż Pirra, i krwawe Kreteńskie niesnaski,

I Lokrów na Libiyskie wyrzuconych piaski?

Agamemnon kroi mężów, wódz niewysławiony,

W progach własnych padł mieczem wiarołomney żony,

A cudzołóżca władne Azyą podbitą!

Wspomnęż iak mi wyroki wolą nieużytą

Zazdrościły, bym nie mógł, nędzny, aż do zgonu,

Ni żony, ni pięknego widzieć Kalidonu?

I dotąd mię przeraża glos wieszczby ponury,

Towarzysze lekkiemi uleciawszy pióry,

Jak ptaki, nad wodami, ciężkie znosząc męki!

Brzeżne skały smutnemi napełniaią ięki.

Tego iuż od tey chwili spodziewać się miałem,

Kiedy w boiu szalonym uniesion zapałem,

Wenerę, świętokradzką śmiałem zranić bronią,

Już mię dziś wasze prośby do walki nie skłonią.

Złożyłem gniew, gdy Troia osiadła w popiele,

Ni spólnych klęsk pamiętam, ni się z nich weselę.

Wy oyczystemi skarby darzcie Eneasza,

Mnie tu ich nie składaycie. Zna się iuż dłoń nasza.

Wierzcie doświadczonemu, walczyliśmy z bliska,

Wiem iak tarczę podźwiga, wiem iak włócznią ciska.

Gdyby takich dwóch wzrosło w Pryamowey ziemi,

Dardanby wprzód zawładnął miasty Achayskiemi,

I Grecya nad swoim płakałaby losem,

Gdyż iakim tylko nieba dotknęły nas ciosem,

To zdziałali pod twardą i pamiętną Troią,

I Hektor i Eneasz walecznością swoią,

I Greków przez lat dziesięć odwlekli zwycięztwo.

Obu cnota i umysł, obu sławne męztwo,

Ten pobożnością pierwszy. Soiusz z nim uderzcie

Póki czas, lecz się nigdy z nim w boiu nie mierzcie.

Te były nasze prośby, ta odpowiedź na nie:

Słyszysz, naylepszy królu, bohatera zdanie"

Skończył, szmer gniewny zabrzmiał na posłów wyrazy,

Jak gdy bystry nurt rzeki zatamuią głazy,

Z uwięzioney przepaści łoskot grzmi ponury,

Którym huczą sąsiednie i brzegi i góry;

A kiedy wreście z nagłey ochłonęli trwogi,

Król z wysokiego tronu rzekł, wezwawszy bogi:

Chciałem, byśmy Latyni, o rzeczy radzili

Pierwey, i było lepiey, ale nie w tey chwili

Gdy silny nieprzyiaciel sięga naszych progów.

Niewczesnąśmy zaczęli walkę z ludem bogów,

Z niezłomnemi mężami, których woyna duszą,

Co nawet zwyciężeni oręża nie skruszą.

Złóżcie miana w Etolskim posiłku nadzieię,

Mieycie ią sami w sobie, lecz i ta się chwieie.

Każdy z was wspólnie ze mną widzi przerażony,

Jak smutne pierwszey woyny odnieśliśmy plony.

Nie oskarżam nikogo, nikt ofiar nie skąpił,

I całą siłą naród do walki wystąpił.

Dziś iakiego wam środka chwycić się wypada,

Powiem krótkiemi słowy, to iest moia rada:

Mam ziemię, którą Tybru nurt przerzyna rączy,

Co się na zachód ciągnąc z Sykanami łączy.

Aurunków i Rutulów lemiesz na niey błyska,

A w iey górach i skałach, buyne są pastwiska,

Tę ziemię z wysokiemi na gór szczytach lasy,

Teukrom na znak przyiaźni, dam wiecznemi czasy.

I wezwę ich do rządów, godłem świętey zgody,

Niech osiądą , ieśli chcą, i podnoszą grody.

Lub wyszedłszy z państw naszych, ieśli im się zdaie

Inne posiąśdź granice, inne zaiąć kraie,

I dębów u wód leżących i gotowych sprzętów,

Dwadzieścia im lub więcey wystawmy okrętów,

Ich wola niech nam liczbę i wzory nakreśli,

My damy co potrzeba, żelazo i cieśli.

Nadto stu nayzacnieyszych posłów, co w tey mierze

Zaniosą nasze słowa i stwierdzą przymierze.

Niech dłonie ich, pokoiu zdobi rószczka święta,

Niech wezmą kość słoniową i złote talenta,

Znaki królewskie, krzesło i płaszcz purpurowy,

Myślcież i rozważnemi rzecz dźwigniycie słowy.

Wtedy Drances, którego skrycie Turna chwała,

Jakby sępiemi szpony zawiścią szarpała;

Mężny, pełen wymowy, ale zimny w boiu,

Nie czczych iednak rad dawca, burzliwy w pokoiu,

Nayznacznieyszym Latynów rodzinom pokrewny,

Z matki miał ród szlachetny, z oyca zaś niepewny:

Wstaie, i tak na Turna budzi zawiść wrzącą,

Rzecz iasną i zdań naszych nie potrzebuiącą;

Radzisz o dobry królu! wszyscy choć truchleją,

Znaiąc grożące klęski, lecz mówić nie śmieią.

Niech pozwoli, niech złoży swe wyniosłe szumy,

Ten, z którego rad zgubnych, postępków i dumy,

Wyznam to, choć mi grozi orężem i zgonem,

Tyle wodzów i mężnych padło śmierci plonem.

Co na obozy Troian zuchwale uderzył,

Niebom groził a w rzeczy ucieczce zawierzył.

Tak wspaniale dla Teukrów przeznaczaiąc dary,

Jedney nalepszey królu nie żałuy ofiary;

Lawiniia dzielnemu oddana zięciowi,

Niech wieczne z nim przymierze i mir ustanowi.«

Jeśli się lękasz Turna, szczeremi prośbami

Zęby z miasta ustąpił błagać będziem sami.

Ty co nas bez litości niszczysz woyną krwawą!

I oycu i oyczyźnie wróć ich własne prawo.

Turnie! przez ciebie zguby ostatecznej bliscy,

Ulituy się o pokóy prosiemy cię wszyscy;

A razem o konieczną rękoymię pokoiu.

Nie ma nadziei niema ocalenia w boiu.

Ze we mnie wroga widzisz z tym się nie ukrywam.

Sam cię błagam, nad ludem twey litości wzywam.

Zwalczony ustąp, srozszych nie sprowadzay ciosów.

Tyleśmy pól zniszczyli, tyle wznieśli stosów

Jeśli zaś duma twoia obcym uledz nie chce,

Albo tronu dziedzictwo żądzę twoję łechce.

Sam wystaw na cios wroga piersi niestrwożone.

Co? żebyś Lawinią mógł poiąć za żone.

Niepłakani, niegrzebni, legniem na równinie?

Nie; ieśli męztwo przodków w żyłach twoich płynie

Jeżeli ci nie straszne zapasy Gradywa,

Idź, zayrzyy w oczy temu, który cię wyzywa.«

Na tę mowę wybuchnął gniew Turna surowy,

Jęknął i z głębi piersi, temi zagrzmiał słowy:

Wiemy o tem Drancesie żeś iest płynny w mowie,

Lecz woyna sił wymaga; gdy radzą oycowie

Tyś pierwszy; lecz niewczesnych zaprzestań wyrazów,

Któremi walczyć możesz bezpieczny od razów,

Kiedy nieprzyjaciela zatrzymuią wały,

I krwi zdroie przekopów ieszcze nie zalały.

Grzmiy więc zwykłą wymową i dowiedź mi trwogi.

Lecz ieśli tyle w boiu miecz twóy zdziałał srogi,

Mnóztwo łupów troiańskich w nasze praywiódł bramy:

Spiesz się, teraz dowodnie twe męztwo poznamy!

Czy szukasz nieprzyjaciół? oto stoią w koło,

Uderzmy na nich oba, podnieś mężne czoło!

Wahasz się? dzielność twoia sławny woiowniku,

Tylko w pierzchliwych nogach i wietrznym języku!

Mnież to podłą ucieczkę kto zarzucać może?

Mnie Turnow, mnie który wzdęte Tybru łoże,

Pieniącą się Troiańską posoką zrumienił,

Całe plemię Ewandra w Pallasie wyplenił.

A ieśli czynów moich ty iesteś niepomny,

Doświadczył mnie Pityasz i Pindar ogromny.

I ci których-em w Troi w śród walki pożaru,

W dniu iednym tysiącami posłał do Tartaru

Niema w boiu nadziei! W trwodze i żałobie,

Powiedz to Dardanowi i podobnym tobie.

Więc dwakroć pobitego głoś ludu zwycięztwo,

A nas trwóż, i poniżay woysk Latyńskich męztwo.

Przed Frygiyskim orężem drżą dziś Mirmidony!

Drżą pierwsi woiownicy, Tydyd niezwalczony,

Larysseyski Achilles, nawet Aufid rzeka,

Od wód Adryatyckich strwożona ucieka,

Nędzniku! płonney trwogi udaniem zbrodniczem,

Chcesz mię ieszcze oczerniać przed ziomków obliczem?

Nie wydrze z ciebie duszy ta prawica mściwa,

Niechay w godnych iey piersiach spokoynie przebywa,

Do twoich wracam wniosków oycze ukochany,

Jeśli nie widzisz w woynie, lepszey losów zmiany,

Jeśli po iedney klęsce zwątpim iuz na zawsze,

I sądzim że nam nieba nie błysną łaskawsze.

Błagaymy więc o pokóy z ostatnią sromotą!

Ach! czemu iuż nie tchniemy dawną oyców cnotą.

Jakże godzien zazdrości bohater szlachetny,

Co szczęśliwie dopełnił zawód życia świetny;

Zdjęty zgrozą przewidział hańby takiey brzemię,

I nie chcąc iey doczekać ciałem zaległ ziemię.

Wszak ieszcze młódź nietkniętą, ieszcze mamy siły,

I posiłki miast włoskich, iuz się przybliżyły,

Wiele tez krwi swey rozlał Troianin zwycięzki,

I on równe pogrzeby i równe miał klęski;

Po cóz z pierwszą porażką męztwo nasze zgasło?

Drżemy wprzódy nim trąba da woienne hasło.

W dniu iednym ileż odmian wzaiem się prześciga,

Los płochy to nas gnębi, to upadłych dźwiga.

Nie przyydzie nam od Arpów posiłek życzliwy,

Ale Messap przybędzie i Tolumn szczęśliwy,

I wodze ludów tylu; czyliż piękna chwała,

Wyboru bohaterów wieńczyćby nie miała?

Jest za natni Kamilla, która Wolsków młodzi

Miedzianą sklniącey zbroią do walki przywodzi.

Lecz ieśli mnie Eneasz wyzywa na boie,

Jeśli dobru waszemu na zawadzie stoię,

Jeszcze chwała zwycięztwa nie gardzi tą dłonią,

Bym nie miał z całą siłą dobiiać się o nią.

Choćby nawet Achilla miał doścignąć sławy,

I Wulkana wziął zbroią, stanę do rozprawy.

Równy w męztwie naddziadom i a Turnie ślub czynię,

Za was się i za ciebie poświęcić Latynie.

Eneasz mię wyzywa, stanę bez odwłoki,

Czyli mi śmierć czy tryumf gotuią wyroki.

Drances który wam radził pokorę nikczemną,

Ni zgonu ni zwycięztwa nie podzieli zę mną.«

Gdy burzliwe te zdania radzących jątrzyły,

Eneasz ruszał obóz i rozwiiał siły.

Wnet z łoskotem w królewskie wpada goniec progi,

Wzmaga się w całem mieście odgłos bladey trwogi,

że Teukry i Tyrreni, pod Eneia wodzą,

Brzeg Tybru opuściwszy ku miastu podchodzą.

Postrach i przerażenie lud ogarnia cały,

Wszystkich serca rycerską wściekłością zawrzały.

Drżąc chwytaią za oręż, młódź woyną goreie,

Rada starców narzeka i ciche łzy leie,

A pomięszane krzyki wynoszą się pod chmury.

Z takiem wrzaskiem róy ptaków, dąży w las ponury

Tak chrapliwe łabędzie zgromadzone stadem,

Krzyczą na błotney łące po nad rybnym Padem.

Korzystaiąc z tey chwili: »Radźcie więc o woynie

Rzekł Turnus, chwalcie pokóy i siedźcie spokoynie,

Kiedy nam przed oczyma błyszczy oręż wrógów.

Więcey nie rzekł, i wybiegł z radney izby progów.

»Ty uzbróy Wolsków roty, Woluzie zawoła;

Dowodź, i Rutulami, a iezdnych do koła

Niechay Messap i Koras rozwiną po błoni,

Część niech strzeże bram miasta, część niech wałów broni.

Inni Teukrom wraz ze mną śmierć, i pogrom nieście!«

Woiownicy po całem przebiegaią mieście.

Wszyscy dążą na mury, rozprasza się rada,

Latyn ważne zamiary na późniey odkłada.

Smutny Eneaszowi, ze nie oddał córy,

I tak wielkiego zięcia nie przyiął w swe mury.

Ci bramy okopuią, ci toczą kamienie,

Roznosi hasło woyny trąb woiennych brzemienie.

Staią rzędem na murach i matki i dzieci,

Bo zguba ostateczna wszystkich zapał nieci.

Do świątyni Minerwy, ze smutkiem na czole

Królowa niesie dary w licznem niewiast kole.

Z nią przyczyna tych nieszczęść ze spuszczonym okiem,

Lawinia posępnym postępuie krokiem.

Wszedłszy matki, kadzidłem święte poią ściany,

I ten głos leią z piersi iękiem przerywany.

»Można, boiem władnąca, Trytońska dziewico!

Miecz zbóycy Prygiyskiego skrusz twoią prawicą.

"Spraw niechay krwawym trupem przy bramach polęże"

Wrzący Turnus, z pośpiechem porywa oręże.

Pancerz miedzianą, łuskana piersiach połyska,

Obuw z czystego złota nogi iego ściska;

Jeszcze na iego skroni groźna nie drży kita;

Cały złotem błyszczący miecz do boku chwyta;

Wyskakuie po wałach, wzywa do oręża,

I iuż nieprzyjaciela nadzieią zwycięża.

Jak, gdy wolny wędzideł spragniony swobody,

Na niezmierzone błonia pędzi rumak młody.

Czyli ściga klacz stada przez obszar daleki,

Czy rad skąpać się bieży do znaiomey rzeki.

Piląc wesoło swawoli; a polotna grzywa

Igraiąc mu nad karkiem, w lekkich wiatrach pływa.

Z iazdą Wolsków Kamilla u bram go spotyka.

Natychmiast zsiada z konia w obec woiownika.

Cały błyszczący orszak przykładem królowy,

Spłynął z rumaków, ona temi rzecze słowy:

Turnie! iezeli moiey odwadze śmiem wierzyć,

Sama chcę na Tyrrenów i Troian uderzyć.

Pozwól mi w tey rozprawie pierwsze wzruszyć pyły,

Ty pieszo prsy warowniach odpieray ich siły."

Wódz na to, bohaterskie mierząc okiem wdzięki:

Jakież ci Włoch ozdobo, złożyć zdołam dzięki?

Wszelkiem niebezpieczeństwem gardzi serce twoie,

Podzielay więc dziewico walk dzisieyszych znoie.

Eneasz, iak wieść głosi, i donoszą szpiegi,

Na nas wprost lekkiey iazdy wysyła szeregi;

A sam z boku przez górę co lasem porasta,

Przykremi manowcami myśli wpaśdź do miasta,

Ja na ścieszkach wąwozu zasadzkę położę,

I wszystkie kręte przeyścia orężem nasrożę.

Ty walcz z iazdą Tyrreńską; pełni Marsa cnoty

Z tobą będą i Messap i Latyńskie roty,

I oddział Tyburtyński; wydaway rozkazy,

I czyń wodza powinność." Rzekłszy te wyrazy,

Messapa w kole zbrojnych do boiu ośmiela,

I leci iako piorun na nieprzyiaciela.

Jest wąwóz, w nim zasadzkom przydatne urwiska.

Gęstym pokryty lasem brzeg się z brzegiem ściska,

I ledwie iak nić cienka środkiem ścieszka bieży,

A przystęp nieprzebytą ścianą skał się ieży.

Nad nim w samym gór szczycie co się liściem mai,

Kryiomo zwieszona płaszczyzna się tai.

Tam czy w prawą, czy w lewą wieśdź można boy śmiały,

I kłody i ogromne ciskać na dół skały.

W to mieysce krętą ścieszka Turnus bieży skory,

Obsacza stanowiska i zdradliwe bory.

Wtenczas przed rączą Opis iedną z dziewic grona,

Tak narzeka Latony córa zasmucona:

»Kamilla na okrutne pośpieszyła boie,

Napróżno w moic własną przybrała się zbroię;

Luba mi przed innemi, gdyż mię ku niey skłonią

Ustalonego z laty popęd przywiązania.

Kiedy Metab wygnany niechęci narodu,

Uyśdź był musiał z Prywerney starożytney grodu,

Córkę z pożaru woyny, porwał w mężne dłonie,

I taląc ią do siebie niósł w obce ustronie.

Zwał ią Kamillą, matki Kamilli imieniem;

Spieszył z nią pod samotnym długich borów cieniem,

Bo zewsząd miotał groty lud Wolsków zawzięty;

Zatrzymał go Amacen nagłym deszczem wzdęty.

Chce wpław iśdź, lecz się lęka o szczęście iedyne

O naydroższy mu ciężar, o lubą dziecinę.

W nagłem niebezpieczeństwie, nacisku, obawie,

Takiey chwyta się myśli mimo woli prawie:

Miał opalony oszczep, w twarde zbroyny sęki,

Co tylekroć śmierć miotał z woiownika ręki;

Niemowlę miękkim wrzosem i korą okrywa,

Przywiązuie do włóczni i tak niebios wzywa:

»Córo Latony ! gaiom nadaiąca życie,

Sam oyciec twoiey służbie poświęcam to dziecię!

Spoyyrzy iak z bronią twoią przed wrogiem ucieka

Niech ią w zdradnych odmętach chroni twa opieka."

Rzekłszy, rozkołysaną włócznię z silney dłoni

Wypuszcza, iękły wody, na pienistey toni

Biedna płynie Kamilla ze świszczącą dzidą.

A Metab, gdy Wolskowie tuż w ślad za nim idą,

Skacze w rzekę, i odmęt przebywszy głęboki,

Zwycięzca, dziecię z trawney odwiia powłoki.

Ani go wsi, ni wzniosłe nie przyjęły grody;

Przez obrażoną dumę nie żądał gospody,

Lecz na górach samotnie wiek przepędził cały.

Tam, między sterczącemi z pośród lasów skały,

Krył się z biedną dzieciną; biorąc ią na ręce

Skrapiał mlekiem klacz wietrznych usta niemowlęce.

Skoro uklękła trawka pod iey stopką zgięta,

Ostrym grotem, iey drobne obciążył rączęta;

Zamiast złota na włosach i sukni obsłonek,

Łuk i strzały do słabych przypinał ramionek.

Od głowy spływającą lwa nosiła skórę;

Już umiała maleńka grot wypuszczać w górę,

A iey proca raziła w szybkim warcząc pędzie,

I Strymońskie żórawie i śnieżne łabędzie.

Wszystkie matki Tyrreńskie żądały daremnie

Mieć w Kamilli synowę. Zakochana we mnie

Miłość strzał i panieństwa, poprzysięgła wieczną;

Dla czegóż uplatana w woynę niebezpieczną,

Zgubnym iest przeciw Teukrom zapałem wiedziona!

Byłaby mi naymilszą z towarzyszek grona!

Teraz gdy ią złowieszcza na śmierć pędzi dola,

Zbież rącza Nimfo z niebios na Latyńskie pola:

Gdzie nieszczęsnym wyrokiem brzmią oręża szczęki.

Móy kołczan, i mścicielkę strzałę weź do ręki.

I niech każdy, kto zranić śmie iey swięte ciało;

Teukr czy Jtal, przypłaci krwią swoią zuchwałą.

Potem w chmurze iey zwłoki wraz ze zbroią krwawa

Uniosę i oyczystą przykryię murawą."

Na te słowa polotnym z niebios Nimfa krokiem

Spada szumiąc, posępnym odziana obłokiem.

Już się Troian pod miastem ukazuią znaki,  

I Tyrreni i iazdy złączone orszaki;

Dumnem tętniąc kopytem, rumak ogniem pryska,

Zrywa się na wędzidłach, tu i tam się ciska.

I żelazna włóczniami piętrzy się błoń cała,

I przestrzeli okoliczna płomieniem tarcz pała.

Przeciw nim idzie Messap, idą woiownicy

Katyl, Koras, Latyni i hufiec dziewicy.

Ich dłonie natężone, wartkim świszczą grotem,

Zaiękły pola mężów i rumaków grzmotem.

Na raut włóczni woysk obu wstrzymuią się szyki.

Wnet rżące bodząc konie straszne wznoszą krzyki.

Lecz zewsząd śmiertelne, gęste iak grad ciosy,

A chmura strzał i grotów zalega niebiosy.

Natychmiast mocny Tyrren z Akonteiem razem,

W zgiełku, brzmiącem na siebie wpadaią żelazem.

Rżący biegun, pierś z piersią, łamie się z  biegunem:

Akontej iak ognistym strącony piorunem,

Jak z wartkiey głaz o podał wyrzucony procy,

Spada, a duch do wieczney ulewa się nocy.

Już w szeregach Latyńskich zgiełk i wrzawa wzrasta!

Tłumem tarcze rzucaiąc, uchodzą do miasta.

Gonią ich w ślad Troianie, na czele Azyli;

Już wpadli aż pod wały, lecz ci w teyże chwili

Z nagłym wrzaskiem wracaiąc, bystre pędzą konie,

I znowu pierzchających ścigaj przez błonie.

Jak spieniony ocean, groźne tocząc wały,

Ląd biie, pianę miota na pobrzeżne skały.

Już do naydalszych lądów łakomy się wdziera,

Już natoczone głazy w odpływie zabiera,

I nayniższe mielizny porzuca spokoyny:

Tak na obiedwie strony waży się los woyny.

Po dwakroć się Troianie pod mury przedarli,

Dwakroć ich Rutulowie ze wstydem odparli.

Lecz gdy się po raz trzeci wzięli do oręża.,

Rota starła się z rotą, i mąż wybrał rnęża.

Powstał ięk konających, a we krwi i bronie,

I ciała i ranione z ludźmi leżą konie.

Orsyloch do Remula, nie przystąpił zbliska;

Lecz na iego rumaka ostrą włócznię, ciska,

Dosiągł celu i w uchu utkwił oszczep wbity.

Koń szaleiący rzuca do góry kopyty,

Pada i tłucze iezdzca. Legł z Katyla dłoni

Smiaty Jolas i wielki z postawyi broni

Hermini, co się w boiu zbroią nie okrywał

Z obnazoney mu głowy włos rudawy spływał;

Nie przystępny boiaźni, z nagiemi ramiony

Rzucał się w tłumy zbroyne; grot silnie rzucony

Wskroś go przeszył, w krwi śmiałka obficie się spławił,

I dwakroć sroższym zgonem życia go pozbawił.

Leią się krwi potoki, a chwałą zagrzany,

Każdy nieść i odebrać szlachetne chce rany.

W  tym, wpada Amazonka, gdzie te boie wrzały,

Z nagą piersią, Kamilla, w ostre zbroyna strzały.

To lekkie ciska groty, puklerzem okryta,

To silną dłonią topór niestrudzona chwyta,

Dzwoni na niey łuk złoty i zbroia Dyany.

Gdy ią znów nieprzyiaciel odpiera zebrany,

Zwraca się, strzały miota, stawia dumne czoło.

Mężne ią towarzyszki otaczaią w koło,

Tullę, silnąTarpeię, Larynę ma z sobą,

Dziewice iey orszaku będące ozdobą;

I w pokoiu i w woynie wierne iey do zgonu.

Tak Trackie Amazonki, gdy nurt Termodonu

Przeydą i z Hippolitą w złotych walczą zbroiach,

Albo Pentezyleia, po woiennych znoiach,

Wraca zgodłem tryumfu: niewiasty marsowe

Cieszą, się uderzaiąc w tarcze księżycowe.

Kto pierwszy, kto ostatni, padł grotami twemi?

Dziewico! ilu mężów usłałaś po ziemi?

Kiedy ci opór stawiał Eumenes syn Klita,

Pierwszy cios odebrała iego pierś odkryta.

Pada, bucha krwi zdroiem, zmiękłą ziemię piie,

Gryzie usta i ginąc w swey się ranie wiie.

Po nim Liris i Pagaz, w pierwszym włócznia wbita,

Gdy ze skłutego konia spadłszy cugle chwyta;

Drugi, gdy mu z pomocą pośpieszał daremną.

Lecą Amastr, Hippotad, w krainę podziemną.

Naciera i świszczącą zdala włócznią gromi:

Pada Ferey, Harpalix, Demofson i Chromi.

I tylu mężów Troi, dziewica obala,

Ile rzuca pocisków. Ornit leci zdala,

Myśliwiec kryty zbroią dziką i ponurą,

Odziany na. ramionach zdartą z wołu skórą;

Paszcza wilka ogromne nasroza mu czoło,

I groźnie błyszczącemi świeci kłami wkoło,

A kolczastą buławę wsilney ręce dźwiga.

Ten na koniu Japygskim przeciwników ściga

I walczących wysoką postawą przechodzi.

Zwalczywszy iego rotę Kamilla nań godzi,

Przebiia, i nad ległem tak rzecze rycerzem:

»Czy sądziłeś Tyrreńcze, ze gonisz za zwierzem?

Patrz, oto dumę twoię starł oręż niewieści!

Idź, i te twoim oycom nieś do piekieł wieści,

Żeś przecie nie bez chwały padł Kamiili grotem.

Wnet Butes i Orsiloch szybkim pędzą lotem,

Ogromni z ciał Troianie. Dziewica straszliwa,

Lecącego Butesa wprzód włócznią przeszywa,

Między zbroią i hełmem świszczący cios wbiia,

Gdzie odkryta z puklerza naga błyszczy szyia.

Biegnąc kołem unika Orsylocha broni,

Lecz zabiegłszy mu z tyłu goniącego goni.

Nadaremnie ią błagał, wściekła, bez litości,

Nurza w nim ciężki topór przez tarczę i kości,

A ciepły mózg wypłynął z wrzącey krwi potokiem.

Rzuca się, lecz wnet staie zlękły iey widokiem,

Nie ostatni z Ligurów, z zdradnych znany czynów,

Woiownik, syn wieyskiego Auna z Apeninów.

Widząc że go ucieczka ztey walki nie zbawi,

Że zaiadłey krolowey oporu nie stawi,

Uczony snuć wykręty, temi rzecze słowy:

Co za chwała na koniu toczyć boy marsowy?

Porzuć właściwą trwożnym ochronę nikczemną,

I pieszo równą siłą potykay się ze mną;

Uyrzymy, żądzę chwały kto przypłaci zgonem.«

Ta gniewna, rozjuszona, i z biiącem łonem,

Konia swego natychmiast towarzyszce zdaie,

I pieszo z gołym mieczem, z samą twarzą staie.

On sądząc że podeyściem dni swoie ocalił,

Spiął rumaka i bystrym pędem się oddalił.

Takaż to śmiałość twoia Ligurze nadęty?

Próżno się zbogaciłeś w oyczyste wykręty.

Lecz cię zdraycy Aunowi nie wróci ta zdrada.«

Ognista, lekką stopą rumaka dosiada,

Bodzie go, puszcza cugle, leci zemstą wrząca,

Broczy ziemię krwią zdraycy i w piekła go wtrąca.

Tak za lotnym gołębiem pomiędzy obłoki,

Puszcza się krwawy iastrząb z wyniosłey opoki;

Chwyta go w krzywe szpony, rozrywa, a zgóry

Krew w drobnych spada kroplach z wyrwanemi pióry.

Lecz Pan świata w Olimpie siedzący wysoko,

Na koleie tey walki baczne zwraca oko.

Śle Tarchona gdzie bitwa wre tym krwi rozlewem,

A bolącym i srogim zapala go gniewem.

Wódz ten wpada z rumakiem w pierzchaiace szyki,

Upomina, do walki zwraca woiowniki;

Każdego po imieniu woła i duch krzepi.

Nędzni, zawsze będziecie i gnuśni i ślepi!

Jakaż to podia trwoga w sercach waszych wzrasta ?

Tłumy waszę rozprasza, kto? iedna niewiasta!

A do czegóż ten oręż, te w ręku pociski?

Nie leniwi gdzie nocne ciągną was uściski.

Gdzie Bachus czasz i rozpust gotuie wam połów;

Dążycie do biesiadą zastawionych stołów;

Lubicie gdy z ust wieszcza, wróżba was szczęśliwa ,

W świętych gaiach do tłustey ofiary przyzywa.

To rzekłszy, nim sam padnie, groźney ostrzem stali

Naciera na Wenula i z konia go wali.

Chwyta go wpół, i silnie przyciska do boku,

I porwawszy, unosi. — W zadziwionym tłoku

Zewsząd się na ten widok krzyk i zgiełk natęża.

Leci Tarchon unosząc i zbroię i rnęża;

Koniec od. iego włóczni razem z ostrzem kruszy,

Chcąc mu przez nagą szyię utkwić ie aż w duszy.

Lecz Wenul odpieraiąc krwi łaknące ramie ,

Wściekłość zbiia wściekłością, siłę siłą łaifiie.

Jak kiedy płowy orzeł w obłoki ulata,

I w porwanego węża ostre szpony wplata;

Ranny gad obłączystem wiiąc się koliskiem,

Jeży łuskę, łeb wznosi, krwawym syczy pyskiem.

Król ptaków spienionego, krzywym dziobem porze,

I wspaniale powietrzne rozbiia przestworze.

Tak Tarchon niosąc zdobycz Tyburtyńskich szyków,

Rad tym czynem Tyrreńskich krzepi woiownikow.

Wtedy należny Parkom Aruns z włócznią w dłoni

Z bacznem okiem z daleka za Kamillą goni;

Czeka, aż zapalona Wpadnie między zgraie,

Nadbiega i w milczeniu na przesmyku staie.

Gdy ta mężnie uchodzi z nieprzyjaciół tłoku,

Ten szybkie zwraca konie, czai się na boku;

Wszystkie drogi przegląda, zawsze iest na straży,

Okrąża, i niemylną zdrayca włócznię waży.

W tym Chlorens, Cybeli, niegdyś kapłan w Troi,

Błyska oczom Kamilli we Frygiyskiey zbroi,

Leci spienionym koniem a czapraka skora;

Świeci się złotą łuską naiezoną w pióra.

Sam w brunatney purpurze ieździec okazały,

Ciska gortyńskie z rogu Licyyskiego strzały:

Łuk mu dzwoni na barkach, hełm na głowie złoty.

Wtedy błyszczące płaszcza szkarłatnego sploty,

Zwiiał w bogate węzły; pod płaszczem brzęczący

Lśnił się pancerz szkarłatem i złotem płynący.

Tego, zbroią Troiańską, chcąc piersi otoczyć

I w zdobytych bogactwach na pole wyskoczyć.

Niewieścią drogich łupów żądzą pałaiąca,

Ślepo ściga Kamilla, iednego z tysiąca.

Wtenczas w pomyślney chwili cios wypuszcza srogi.

I tak z chytrey zasadzki, wzywa Aruns bogi:

Pierwszy z niebian Sorakty boskiey stróżu, Febie!

Tyś iest ceiem czci naszey, ieżeli dla ciebie

Ofiarne paląc stosy, pełni świgtey wiary,

Bez szkody, przez ogniste przebiegamy żary:

Day obmyć naszą hańbę siłą tey prawicy!

Nie żądam ia tryumfu z poległey dziewicy,

Ni żadnych po niey łupów, niech mi inne sprawy,

Inne czyny, wszechmocny, dadzą wieniec sławy.

Lecz byleby mym grotem padł ten piorun srogi,

Już bez chwały w oyczyste nie powrócę progi."

Skończył. Część iego modłów doszła uszu Feba,

Część rozproszył wiatrami po przestrzeniach nieba.

Pozwolił mu utopić miecz w Kamilli łonie.

Ale nie dał w oyczyste powrócić ustronie.

Wiatry wyrok poniosły.— Gdy więc z silney ręki,

Pchnięta włócznia, w powietrzu przykre dała dźwięki.

Wszystkich Wolsków weyrzenia na królowę padły;

Na świst srogi niepomna, ni na cios zaiadły,

Uczuła go, aż włócznia w nagiey piersi iękła,

I zdroiem krwi dziewiczey obficie przesiękła.

Zlękłe ią towarzyszki otaczają w koło,

I wspieraią swey pani chwieiące się czoło.

Nie śmieiąe ufać włóczni, i drżąc przed iey grotem,

Wpół z radością, wpół z trwogą, Aruns szybkim zwrotem

Ucieka. Jak zabiwszy, wołu lub pasterza,

Kryiąc trwożliwy ogon, wilk do lasu zmierza:

Bezdrożami uchodząc od mściwey pogoni,

Świadom zbrodni, w zaroslych pieczarach się chroni.

Tak trwożny, z oczu wszystkich, Arnus się wywinął,

I w odmęcie walczących rad z ucieczki zginął.

Ta z piersi pocisk dłonią wyrywa omdlałą,

Lecz ostrze krwią zakrzepłe aż w głębi zostało.

Upada konaiąca, gasną iey powieki,

I purpurowe usta blednieją na wieki.

Wtedy na pół umaiła, rowienniczkę swoię

Powierną, z którą wszystkie podzielała znoie,

Przyzywa, i tak rzecze: »Akko ukochana!

Tracę siły, śmiertelna obala mię rana,

I w około grobowym świat czernieie cieniem;

Zostaw mię! i do Turna bież z tem ostrzeżeniem;

Nisch śpieszy i Troianom do bram wstępu broni.

Żegnam cię! " Z temi słowy, leyc upuszcza z dłoni,

I z konia mimo woli splywaiąc upada.

Już się na zimne piersi, skłania szyia blada,

Oręż ręka upuszcza; dusza oburzona

Ucieka z smutnym iękiem w krainy Plutona.

Silniey ieszcze z iey zgonem, bóy srożeie krwawy,

Huczy w koło w powietrzu odgłos straszney wrzawy.

Przybiegała, Troiańskie zewsząd woiowniki,

I Tyrreńscy wodzowie, i Arkadów szyki.

Już oddawna z wysoka, posłanka Dyany,

Nimfa Opis, patrzała na boy rozchukany.

Lecz gdy wśród wściekley rzezi, grzmiącey pod obłoki,

Nieszczęśliwe Kamilli zobaczyła zwłoki,

Jękła, i z głębi piersi smutnym rzekła głosem:

»O! zbyt srogim dziewico paśdź musiałaś losem,

Który cię wiódł na twardą z Troianami woynę!

Daremnie czciłaś bory Dyany spokoyne,

I nosiłaś na barkach iey kołczan i strzały.

Lecz bogini pamiętną będzie twoiey chwały.

Nie łatwo imię twoie w ustach ludów skona,

Ani się żalić będziesz żeś iest nie zemszczona.

Śmierć bowiem tego czeka, sroga, nieodmienna,

Kto śmiał ci ranę zadać.— Pod górą, Dercenna

Niegdyś Laurentu Króla, stał grób z ziemi bity,

Wzniosły, i gęstym z wiązu odzieniem okryty.

Na tym grobie powietrznym staie Nimfa krokiem,

I Arunsa z wysoka lotnem śledząc okiem:

Gdy ten w błyszczącey zbroi unosi się dumnie,

»Po co, rzecze, uchodzisz? twe kroki zbliż ku mnie,

Ażebyś śmierć Kamilli krwią własną opłacił,

Godzienżeś abyś życie boskim grotem stracił?"

Rzekłszy, powietrzney strzały z kołczanu dobywa

I łuk z tak wielką silą ciągnie Nimfa mściwa.

Że zakrzywione końce prawie z sobą sprzęgła,

Lewą beltu, a piersi, prawą ręką sięgła.

Strzały świst i powietrza Aruns poczuł razem

I ciało swoie ostrem przeszyte żelazem.

Jęczącego opuszcza oboiętna rzesza,

A Nimfa lotną drogą do niebios pośpiesza.

Pierzcha Kamilli orszak po stracie swey pani,

Ucieka dziki Atys, Rutulscy zmieszani

Wodzowie, i ich pułki zniesione do szczętu,

Uciekaią i dążą do murów Laurenti.

Już Troian śmierć niosących, wstrzymać nic nie zdoła.

Nie śmieiąc im się oprzeć ani stawić czoła,

Niosą łuki rozprzęgłe, bezsilne dziryty,

A pod kutemi tętni równina kopyty.

Toczą się bałwanami, czarne kurzu chmury;

Niewiasty zbladłem okiem spoglądaią z góry,

Razą nieba iękanń i rozpaczą łzawą.

Ci którzy piersi w bramy tłumną wpadli wrzawą,

Zgnieceni, pomieszani nieprzyiaciół tłokiem,

W samych podwoiach miasta, pod rodziny okiem.

Pośród oyczystych zagród nieszczęśni krew leią.

Bram zawartych następni otworzyć nie śmieią.

Ztąd powstał boy straszliwy: tamci groty miecą,

Ci w ostatniey rozpaczy na pociski lecą.

Rażeni dłonią ziomków, bezprzytonini, zbladli,

Ślepą pchnięci rozpaczą w mieyskie rowy wpadli.

Drudzy puściwszy konie, ślepo tłuką w bra my,

Wsparte wewnątrz silnemi zapory i tamy.

Niewiasty widząc wszystkich śpieszących z odporem

I miłością oyczyzny i Kamilli wzorem,

Wiedzione, porywaią głazy, pale, koły,

I pierwsze uderzaią na nieprzyiacioły.

Każda z nich za oyczyznę krew swoię odważa.

Tymczasem Turna w lasach straszna wieść przeraża,

Okropną mu wiadomość niesie Akka zbladła,

Że Wolskowie pobici, że Kamilla padła;

I że nieprzyiaciele śmierć niosący srogą,

Wszystko zniósłszy iuż miasto napełniaią trwogą.

Ten w szaleństwie, tak niebios chciał wyrok surowy,

Opuszcza zbroyne lasy i dzikie parowy.

Zaledwie wystąpiwszy w polu się roztoczył,

Gdy pobożny Eneasz w te wąwozy wkroczył;

Przebył wolne od chytrey nieprzyiaciół broni,

Gęste lasy i iary i stanął na błoni.

Tak oba z roty swemi pod mury przybiegli,

Nie dalekim przedziałem od siebie odlegli.

Wraz zobaczył Eneasz, i Latyńskie siły,

I równinę ciemnemi zadymioną pyły.

Wraz Turnus Eneasza uyrzał wśród orszaków,

Usłyszał tentent kopyt, i rżenie rumaków.

Jużby się starli z sobą, ale w morskie tonie,

Feb różany zanurzył utrudzone konie.

Dzień zagasł, noc zapadła. Złożyli więc zbroie,

I pod miastem obozy roztoczyli swoie.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Treść Xięgi XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej