Strindberg August

ERYK XIV

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY

AKT PIERWSZY

AKT DRUGI

AKT TRZECI

AKT CZWARTY

ERYK XIV

Dramat w czterech aktach 1899

August Strindberg

OSOBY

ERYK XIV

GÖRAN PERSSON

SVANTE STURE

NILS STURE

ERYK STURE

jego synowie

NILS GYLLENSTJERNA — kanclerz

KARIN — córka Monsa

MATKA GÖRANA PERSSONA

AGDA

MARIA — jej trzyletnia córka

JAN — książę Finlandii, przyrodni brat króla

KATARZYNA STENBOCK — wdowa po Gustawie Wazie

KAROL — książę Sundermanii, przyrodni brat króla

PEDER WELAMSON — siostrzeniec Görana Perssona

MAKS

STRAŻNIK MOSTU

DWORZANIN

ŻOŁNIERZ MONS — ojciec Karin

LEJONHUFVUD — szlachcic

STENBOCK — szlachcic

AKT PIERWSZY

Taras na zamku sztokholmskim. W głębi balustrada o toskańskich kolumnach, na niej fajansowe wazony z kwiatami. Niżej w dali widać wierzchołki drzew i masztów przystrojonych flagami. Całkiem w dali wieża kościelna i szczyty dachów. Na tarasie krzewy, ławki, krzesła, stoły. Przy jednym ze stolików siedzi Karin, córka Monsa, i szyje.Obok niej stoi Maks,wsparty na halabardzie.

KARIN

Nie podchodź tak blisko! Król siedzi w oknie na górze i wypatruje.

MAKS

Gdzie?

KARIN

Tam, na prawo. Tylko, na miłość boską, nie patrz w tamtą stronę! Jak długo jeszcze masz wartę?

MAKS

Jeszcze pół godziny! .

KARIN

Mów więc! Maksie, krewniaku mój i przyjacielu młodości...

MAKS

Dawniej mówiłaś: „mój ukochany"...

KARIN

Nie chcę tego wspominać teraz, kiedy stałam się niegodna twojej miłości...

MAKS

Dlaczego to zrobiłaś? Wszak nie kochasz swego kochanka.

KARIN

Kochać, mój Boże!... Jestem do niego przywiązana jak do własnego dziecka. Od pierwszej chwili ogarnęło mnie współczucie dla niego i nazwałam go Ślepym Chucherkiem, po mojej ostatniej lalce, do której był podobny. Przyjęłam nasz stosunek jak obowiązek, bo przy mnie zachowywał się spokojniej i godniej. Pochlebiałam sobie, że potrafię wydobyć z jego duszy to, co dobre, i czułam, jak sama robię się lepsza przez jego uwielbienie. Ale teraz sprawa staje się groźna, gdyż on mnie przecenia. Widzi we mnie swego dobrego anioła i wszystko, co najlepsze. Pomyśl, gdyby tak kiedyś ocknął się z tego snu i odkrył, jaka jestem niedoskonała. Jak bardzo by mną wtedy pogardzał, nazywał obłudnicą

i fałszywą... ach, biada! Odsuń się nieco! Poruszył się w oknie!

MAKS (odsuwa się)

Spotkałem wczoraj twego ojca i matkę!

KARIN

Spotkałaś ich? I cóż matka mówiła?

MAKS

Wciąż to samo!

KARIN

Pogardza królewską... nałożnicą. I ma słuszność, bo i ja sobą gardzę! Ale mimo to serce boli. A ojciec?

MAKS

Mówi, że gdy cię spotka na moście, zepchnie cię do wody.

KARIN

A moje rodzeństwo? Nawet mi się nie kłaniają. Jednak biedni i pogardzani ludzie mają też swoją dumę!

MAKS

Otrząśnij się! Dość tych poniżeń! Chodź ze mną.

KARIN

Moja hańba miałaby się stać twoją?

MAKS

Nie! Świętym związkiem małżeństwa zmażę twoją hańbę...

KARIN

A mojej dzieci?

MAKS

Staną się moimi.

KARIN

Mówisz tak pięknie, że ci wierzę, Maksie, ale...

MAKS

Cicho, zza płotu sterczy para uszu, które najchętniej widziałbym przybite do szubienicy...

KARIN

To Göran Persson... po ostatniej niełasce znowu próbuje wkraść się w królewskie względy.

MAKS

Musisz temu przeszkodzić, Karin!

KARIN

Gdybym tylko mogła! Wszyscy myślą, że jestem teraz wszechmocna, a ja nic przecież nie mogę zarobić!

MAKS

Chodź ze mną!

KARIN

Nie mogę. Eryk mówi, że umarłby, gdybym go porzuciła.

MAKS

Oby umarł!

KARIN

Nie mów tak! Nie wolno życzyć  śmierci ani jemu, ani nikomu innemu, bo to się zawsze mści! Odejdź już, Maksie, bo Göran nas usłyszy.

MAKS

Czy chcesz się ze mną spotkać dziś wieczorem, w miejscu, gdzie bez przeszkód moglibyśmy prowadzić dalej tę rozmowę?

KARIN

Nie, nie chcę! Nie mogę!

MAKS

Karin! Wiesz równie dobrze jak ja, że król za-

mierza się ożenić. Czyś pomyślała, co cię wtedy czeka?

KARIN

Będę umiała odejść, kiedy nadejdzie ta chwila, ale nie wcześniej.

MAKS

Wtedy będzie już za późno! Pomyśl o ojcu Elżbiety angielskiej, Henryku VIII. Jego porzuconym żonom nie pozwolono żyć, wszystkie skończyły na szafocie. A teraz córka tego psa zostanie twoją królową! I już to samo, że żyjesz, będzie dla niej wieczną obrazą, którą zechce wymazać.

KARIN

To straszne, co mówisz.. Odejdź stąd szybko i nie patrz w górę. Wyszedł na balkon!

MAKS

Skąd wiesz?

KARIN

W koszyczku do robótek mam lusterko. Idź już! Zauważył cię i chce w ciebie czymś rzucić...

Na Maksa spada grad wielkich gwoździ.

MAKS

Rzuca we mnie gwoździami, czyżby sądził, żem troll?

KARIN

Na miłość boską! On wierzy we wszystkie złe moce, lecz w żadne dobre! Idź już, w imię Jezusa Chrystusa!

MAKS

Dobrze, Karin! Idę już! Gdybyś mnie potrzebowała, zawezwij!

KARIN

Odejdź! Odejdź szybko! Bo po gwoździach ciśnie w ciebie młotem!

MAKS

Czyżby był szalony?

KARIN

Milcz! Idź już, idź, idź!

Maks wychodzi Göran Persson wysuwa się zza krzaka, gdzie poprzednio widać  było jego sylwetkę.

Czego pan szuka?

GÖRAN PERSSON

Ciebie, moja panno! Przynoszę ci wielkie i dobre nowiny.

KARIN

Czyż wy, panie, możecie przynieść cokolwiek dobrego?

GÖRAN PERSSON

Czasem i ja mogę zrobić coś dobrego dla drugich, ale nigdy dla siebie.

KARIN

Niech pan mówi, lecz proszę uważać, by was nie widziano, bo król stoi na balkonie... Proszę się nie odwracać.

GÖRAN PERSSON

Mój król wciąż jeszcze na mnie niełaska wy, lecz robi mi krzywdę, bo wierniejszego druha długo by musiał szukać...

KARIN

Skoro pan sam tak mówi!

GÖRAN PERSSON

Nieczęsto mogę mówić dobrze o sobie. Wiem o tym, nie liczę sobie tego za zasługę. Posłuchaj mnie, panienko! Królewskie zaloty w Anglii nie powiodły się. Oznacza to wzrost nadziei dla ciebie i twoich dzieci, a dla królestwa...

KARIN

Czy mówi pan prawdę?

GÖRAN PERSSON

Jak mi życie miłe! Ale wysłuchaj mnie! — Król nie otrzymał jeszcze tej wieści. Proszę się wystrzegać, aby nie od was się o tym dowiedział. Bądźcie natomiast, panno, u jego boku, gdy dosięgnie go ten cios, gdyż zawiedziona nadzieja wstrząśnie jego duszą.

KARIN

Teraz czuję, że mówi pan prawdę i jest moim i króla przyjacielem.

GÖRAN PERSSON

Ale on nie jest moim.

Z balkonu spada stalowy młot rzucony na Görana Perssona, ale go nie trafia. Göran Persson podnosi młot z ziemi, całuje go i Madzie na stoliku.

Moje życie należy do mego króla.

KARIN

Proszę odejść, bo on pana zabije.

GÖRAN PERSSON

Jego wola.

KARIN

Jest dziś w bardzo złym humorze! Strzeżcie się, panie!

(Z góry spada doniczka z kwiatami, nietrafiając nikogo.)

GÖRAN PERSSON

Obrzuca mnie kwiatami

(zrywa jeden kwiatuszek i wącha go, po czym wkłada do dziurki od kaftana)

ERYK (z góry, śmieje się)

Ha, ha, ha!

GÖRAN PERSSON

Śmieje się.

KARIN Już tak dawno nie słyszałam jego śmiechu.

To dobry znak.

GÖRAN PERSSON (woła w górę)

Więcej! Więcej!

Spada krzesło i rozlatuje się na drobne kawałki. Göran zbiera odłamki i pakuje je do kieszeni.

KARIN (uśmiecha się)

A to błazeństwo!

GÖRAN PERSSON

Niech ja stanę się jego błaznem skoro Herkules nie umie już wywołać uśmiechu u mego pana!

KARIN

Proszę nie chodzić po gwoździach, Göranie!

GÖRAN PERSSON (zrzuca buciki i staje na gwoździach)

Ależ tak, bosymi stopami, jeśli to sprawi uciechę memu panu!

ERYK (z góry)

Göran!

GÖRAN PERSSON

Göran jest w niełasce!

ERYK (z góry)

Göran! Stój! Nie odchodź!

KARIN (do Görana)

Proszę nie odchodzić.

Z góry spada cała naręcz bucików, poduszek, serwet.

ERYK

Ha, ha, ha, ha, ha! Göran! Zatrzymaj się! Już schodzę!

GÖRAN PERSSON (do Karin)

Przyjdę znowu, gdy za mną zatęskni!

KARIN

Obym nigdy nie musiała tego żałować, ale proszę cię, panie, nie odchodź! Eryk jest taki nieszczęśliwy, a będzie mu jeszcze gorzej, gdy dowie się o swym niepowodzeniu.

GÖRAN PERSSON

Eryk nie jest nieszczęśliwy, tylko się nudzi, a król nie powinien się nudzić, bo wtedy staje się niebezpieczny. Niedługo przyjdę go rozweselić. Najpierw jednak muszę jeszcze coś załatwić... muszę...

KARIN

Ale proszę, bądź w pobliżu, gdy spadnie nań ten cios, bo inaczej jego gniew skrupi się na nas.

GÖRAN PERSSON

Stawię czoło tej burzy, tak jak robiłem dawniej, kiedy chciał mnie przebić sztyletem, ilekroć popełnił jakieś szaleństwo!

KARIN

Göranie! Jeszcze jedno słowo! Czyś słyszał moją rozmowę z Maksem?

GÖRAN PERSSON

Każde słóweczko!

KARIN

Boję się o ciebie, ale my oboje musimy być przyjaciółmi!

GÖRAN PERSSON

To jedno jest pewne...

KARIN

Obym nigdy nie musiała tego żałować!

GÖRAN PERSSON

O pani, nas łączą więzy zawiązane w rynsztoku. To węzły krwi. One sporo wytrzymają.

Wychodzi. Eryk wchodzi z prawej strony, spotyka wchodzącego z lewej Dworzanina.

DWORZANIN

Wasza królewska mość!

ERYK

Mów!

DWORZANIN

Złotnik Nigels prosi pokornie o przyjęcie, aby mógł pokazać klejnot, który wykonał w terminie.

ERYK

Niech wejdzie (do Karin) Teraz zobaczysz coś naprawdę pięknego, Karin!

Złotnik Nigels wchodzi niosąc skórzany futerał.

Dzień dobry, Nigels. Słowny z ciebie człowiek. To mi się podoba (robi gest w kierunku stolika) Połóż to tam.

Nigels kładzie futerał na stoliku.

Pokaż!

Nigels otwiera futerał i wyjmuje z niego złotą koronę, usianą drogimi kamieniami.

Ach! (klaszcze w dłonie) Spójrz no tu, Karin!

KARIN (nie przestając wyszywać)

Widzę, drogi przyjacielu! To bardzo piękne!

ERYK

Widzisz, jak szwedzki lew ujeżdża angielskiego lamparta!

KARIN

Eryku, Eryku!

ERYK

Co takiego?

KARIN

Kto ma nosić tę koronę?

ERYK Brytania i moja królowa-dziewica! A gdy nasze dłonie splotą się przez morze, schwycimy w kleszcze Norwegię i Danię, a wtedy cała Europa będzie nasza! To właśnie oznacza te sześć 

kabłąków, które sklepiają się w jedno, i sześć drogich kamieni, co je zdobią 

(ujmuje koronę i chce ją włożyć na głowę Karin)

Spróbuj, czy nie za ciężka.

KARIN (uchylając się)

Dla mnie o wiele za ciężka.

ERYK

Ale pozwól, że ci ją włożę! O tak! Bądź posłuszna!

KARIN

Jeśli tylko posłuszeństwa Eryk żąda, jestem zawsze korną jego służebnicą.

ERYK (wkłada jej koroną na głowę)

Patrz, jak ona cię zdobi, Karin! Przyjrzyj się w lusterku, które ukrywasz w koszyczku do robótek i za pomocą którego tak sprytnie szpiegujesz swego pana... Posłuchaj no, czy to nie Göran był tu przed chwilą? Gdzie się podział ten wariat?

KARIN

Bał się niełaski swego króla.

ERYK

E tam, niełaski! Nie chcę o tym więcej słyszeć! Czyżbym był zawzięty? Zali nie pozwoliłem młodemu Sture, aby pojechał oświadczyć się w moim imieniu, choć w wojnie duńskiej zachował się jak zdrajca i został za to ukarany? 

KARIN

Czy mogę już zdjąć tę koronę?

ERYK

Nie przerywaj mi, gdy mówię. Wielu było takich, co uważali, żem zrobił krzywdę rodowi Sture, ale — widzisz — to mnie nic nie obchodzi... a jednak...

Wpada w zadumę, robi wrażenie nieobecnego duchem zamyślony, wpatruje się uporczywie przed siebie. Królowa-wdowa przechodzi mimo, bez widocznego celu. Eryk budzi się z zamyślenia.

Czego życzy sobie moja macocha? Proszę swoje przechadzki odbywać na bocznym dziedzińcu. Bardzo proszę!

Królowa-wdowa wpatruje się w Karin, która jest wyraźnie zakłopotana.

ERYK (wyrywa Karin koronę)

Szwecja, Norwegia, Dania, Anglia, Szkocja, Irlandia! — to sześć drogich kamieni.

Nigels cofa się.

KRÓLOWA-WDOWA

Eryku!

ERYK

Królu Eryku, jeśli łaska.

KRÓLOWA-WDOWA

Może także królowa Karin?

ERYK

Królowa Elżbieta, jeśli łaska! Albo Maria szkocka, albo Renata lotaryńska lub w ostateczności Krystyna heska!

KRÓLOWA-WDOWA

Tyś bardziej pożałowania godny niż zły! Biedny Eryku!

(Wychodzi).

ERYK

Karin! Nie przywiązuj wagi do gadaniny tej kobiety. Ona sądzi, że już po mnie, bo nie wie, że mam w ręku sześć królestw... Tak, mam je. Sture, który powinien być tu lada chwila, pisał z Anglii, że moje szanse są więcej niż  świetne.; więcej niż świetne! Dziś w nocy miałem zresztą sen! Hm! Ale to nie ma znaczenia. Nieprawdaż? Kochasz mnie, Karin, i cieszysz się z mojego powodzenia, powiedz?

KARIN

Cieszę się z twego powodzenia, ale bardziej niż ciebie bolą mnie twoje niepowodzenia, a każdy człowiek musi być przygotowany na niepowodzenia!

ERYK

Toteż i jestem! I nawet nie zgadłabyś, jaką misterną grę prowadzę! (do Nigelsa) Możesz odejść, Nigels. Zobaczymy się później!

W tyle sceny widać Księcia Jana.

Chodź no tutaj, Rudobrody Janie, coś dostaniesz. Jestem dzisiaj szczodry!

KARIN (do Eryka)

Och, nie rań go niepotrzebnie. Już i tak zionie nienawiścią.

Książę Jan podchodzi do przodu sceny.

ERYK

Mój bracie, po dojrzałym namyśle powziąłem decyzję, aby przychylić się do twej prośby. Katarzyna polska będzie twoja.

KSIĄŻĘ JAN

Miłościwe przyzwolenie mego króla na związek tak bliski memu sercu raduje mnie i napełnia wdzięcznością.

ERYK

Nawet wdzięcznością? W takim razie, gdy się spowinowacisz z cesarzem, a twój syn odziedziczy tron Jagiellonów, nie zapomnij, że Wazie zawdzięczasz swoją potęgę! Ja z Anglią umocnię władzę na Północy, ty z Polską obwarujesz Południe i Wschód — a potem resztę możesz już sobie sam wyśnić i dośpiewać!

KSIĄŻĘ JAN

Wielkie myśli polityczne pana brata na orlich są niesione skrzydłach, a ja, biedny wróbel, nie mogę za nimi nadążyć!

ERYK

Dobrze! Idź w spokoju i rozkoszuj się swą wielkością, tak jak ja pójdę cieszyć się moją!

KSIĄŻĘ JAN

Daruj mi, panie bracie, ale akt tak dużego znaczenia wymaga pieczęci i podpisu!

ERYK

Zawsze musisz mieć wszystko na papierze, jak jakiś jurysta. - Oto moja ręka! A pani mego serca to chyba świadek dostateczny.

KSIĄŻĘ JAN

(całuje rękę Eryka, potem  rękę Karin i szybko odchodzi)

Dzięki!

ERYK (do Karin)

Wyszedł szybciej, niż wszedł  - i zawsze mi się zdaje, że wlecze za sobą lisi ogon. Czy nie uważasz, że wygląda na fałszywca?

KARIN

Nie, nie mogę tego powiedzieć.

ERYK

Twoja sympatia dla moich wrogów jest uderzająca!

KARIN

Uważasz wszystkich ludzi za swoich wrogów, Eryku...

ERYK

Bo mnie nienawidzą! Ale i ja odpłacam im nienawiścią! Słuchaj, Karin, o czym to tak długo rozmawiałaś z tym porucznikiem?

KARIN

To przecież był Maks, mój kuzyn!

ERYK

Nie wypada ci wchodzić w poufałość z żołnierzem!

KARIN

A czymżeż ja jestem, jak nie córką zwykłego żołnierza? Czy mam być dumna z tego, że mnie nazywają nałożnicą?

ERYK

Tak, ale ty jesteś królewską nałożnicą...

KARIN

Eryku, Eryku!

ERYK

Mówię tak, jak jest naprawdę...

KARIN

Jakżeż w takim razie nazwiesz nasze dzieci?

ERYK

Moje dzieci; to co innego...

KARIN

Co innego?

ERYK

Znowu chcesz się kłócić? co?!

KARIN

Och, nie, nie, nie! Ach, gdyby mi wolno było raz powiedzieć wszystko...

ERYK

Gdzie jest Göran? Zawsze gdy stajesz się kłótliwa, tęsknię za Göranem. On jeden zna wszystkie tajne ścieżki mej duszy. Umie powiedzieć, co myślę, tak że przy nim prawie nie muszę sam mówić... Jest mi bratem i przyjacielem i dlatego go nienawidzisz!

KARIN

Nie nienawidzę go, bynajmniej, zwłaszcza jeśli potrafi rozchmurzyć mego pana...

ERYK

Nie nienawidzisz go już? Cóż to się stało? Czy może mnie przed tobą oczerniał?

KARIN

O mój Boże, jakiś ty nieszczęśliwy! Eryku mój biedny Eryku...

ERYK

Biedny? Wstydź się!

DWORZANIN (wchodzi)

Jego wielmożność Nils Sture kłania się i prosi o posłuchanie.

ERYK

Nareszcie!

KARIN (wstaje)

Czy mogę odejść?

ERYK

Nie, zostań. Czyżbyś zazdrościła swemu biednemu królowi?

KARIN

Nie, na miłosierdzie boskie, nie ma mu czego zazdrościć!

ERYK

Twoja pycha przekracza wszelkie granice! Wystrzegaj się pychy, Karin. Nic tak nie wywołuje gniewu bogów jak pycha.

Wchodzi Svante Sture z Nilsem Sture i Erykiem Sture.

A to co za procesja? Czyżby pan Nils odbywał wjazd triumfalny do królewskiego zamku?

SVANTE STURE

Za pozwoleniem, królu i panie...

ERYK

Niech Nils, nasz królewski poseł, sam mówi. Nie jest chyba komornikiem, by przychodzić z dwoma świadkami.

SVANTE STURE

Nie, zaiste nim nie jest. Lecz cenne i smutne doświadczenie, zbyt smutne, aby je przypominać, nauczyło mnie, głowę rodu Sturów, sprawy publiczne załatwiać jawnie, tak aby oszczercy nie mieli pola do przeinaczenia i zniekształcenia najczystszych słów i postępków!

ERYK (stoi przy stole, na którym leży korona)

Czy to przez zemstę pan Svante chce zatruć najpiękniejszą, być może, i największą chwilę w moim życiu przypomnieniem o popełnionych przez swego syna przestępstwach, które mu miłościwie przebaczyłem?

SVANTE STURE

Nils Sture nigdy nie popełnił  żadnego przestępstwa!

ERYK

Na męki Ukrzyżowanego! Ten człowiek odmówił wykonania rozkazów w czasie wojny, a to jest przestępstwo...

SVANTE STURE

Odmówił popełnienia okrucieństw...

ERYK

Wojna jest zawsze okrutna i ten, kto nie ma odwagi zarąbać wroga, niech siedzi na przypiecku! Ale już dość wałkowania tej sprawy! — Nilsie, mów, z czym przybywasz, i koniec na tym!

NILS STURE

Miłościwy królu! Przykro mi przynosić posłanie, które mi powierzono...

ERYK

Gdzie list?

NILS STURE

Nie dano mi żadnego listu. Tylko ustną odpowiedź, niestety, którą muszę przyoblec w przyzwoite słowa, aby nie urazić waszych uszu, panie, i mego języka!

ERYK

Odmowa?

NILS STURE

Tak.

ERYK

I cieszysz się z tego, szatanie!

NILS STURE

Na Boga, nie...

ERYK

Tak, śmiałeś się ukradkiem, ty diable!

SVANTE STURE

On się nie śmiał.

ERYK

Śmiał się, śmiał się w duchu, mówię! A i ty też, stary łotrze! Śmieliście się wszyscy trzej, widziałem to, Karin, czy nie widziałaś, jak się szyderczo uśmiechali?

KARIN

Nie, na wszystko, co święte...

ERYK

I ty przeciw mnie. Chyba całe piekło się na mnie sprzysięgło. Idźcie, idźcie stąd, do diabła! Idźcie precz, kanalie! Precz!

Wyrzuca koronę za balustradę, podnosi zrzucone z balkonu przedmioty i ciska nimi za Nilsem i Erykiem którzy odchodzą.

SVANTE STURE {który pozostał)

Biada krajowi, którym rządzi szalony król!

ERYK

Nazywasz mnie szaleńcem, mnie, twego króla?? Ty łotrze, ty psubracie!

KARIN

Eryku, Eryku!

ERYK

Stul pysk!

SVANTE STURE (odchodzi)

Niech Bóg się zmiłuje nad nami wszystkimi.

ERYK

Ale ja nie będę miał dla ciebie zmiłowania! Tego bądź pewien! (do Karin) Radaś teraz, co? Odpowiadaj! A zresztą, nie potrzeba odpowiedzi, znam twoje uczucia, czytam twoje myśli, słyszę słowa, których nie ważysz się wypowiedzieć. Jakżeż nie miałabyś być rada, kiedym dostał kosza,

kiedy twoja rywalka mnie zelżyła. Teraz jużeś pewna, że zachowasz mnie tylko dla siebie, co? Sądzisz, że ze mną koniec i że ty będziesz mnie pocieszać! Ty, mnie? W chwili, gdy motłoch śmiać się będzie z mego niepowodzenia, a panowie wydawać uczty, aby święcie moją porażkę. A twój ojciec i twoja matka? Ach, gdybym ich dziś spotkał, to chyba bym ich zabił. Pomyśl, jak oni się będą z tego cieszyć. I macocha! Już widzę, jak się  śmieje szczerząc swój czarny ząb - ma taki czarny kieł w górnej szczęce, o którym mówią, że go jej wybił nieboszczyk ojciec. - Całe królestwo ma dzisiaj uciechę, wszyscy prócz mnie! Prócz mnie! Ha! ha!

DWORZANIN

Jego wielmożność Nils Gyllenstjerna!

ERYK

Gyllenstjerna! Niech będzie pozdrowiony! To mój człowiek, a przede wszystkim prawdziwy mężczyzna! Dawajcie go tu zaraz.

KARIN (wstaje)

Już pójdę!

ERYK

Tak, idź do diabła! (rzuca za nią koszyczkiem do robótek)

I nie waż się plotkować!

Wchodzi Nils Gyllenstjerna.

Przyszedłeś, Nilsie! Jak to przyjemnie zobaczyć roz- 

sądnego człowieka, gdy ma się dookoła samych szaleńców! Powiedz no mi, Nilsie, co znaczy ta cała angielska historia? Czy ta kobieta jest pomylona?

NILS GYLLENSTJERNA

Nie, wasza królewska mość! Sprawa jest całkiem prosta. Serce swe, jak to się mówi, oddała hrabiemu Leicester — tak, i cóż by tu jeszcze można dodać?

ERYK

Ha, ha! To jej kochanek! A więc to dziewka uliczna!

NILS GYLLENSTJERNA

Dziewicą w każdym razie nie jest ta dziewicza królowa.

ERYK

A on się nazywa Leicester. Czy nie można by go zamordować?

NILS GYLLENSTJERNA

Tak, to dałoby się zrobić, gdyby porządnie zapłacić!

ERYK

Czy podjąłbyś się go zabić?

NILS GYLLENSTJERNA

Ja?

ERYK

Dziesięć tysięcy talarów! Co ty na to?

NILS GYLLENSTJERNA

Ja? Wasza Królewska mość mówi to poważnie?

ERYK

Z góry na stół!

NILS GYLLENSTJERNA

Czy wasza królewska mość poważnie przypuszcza, że dam się wynająć na mordercę?

ERYK

Czyżby to było coś poniżającego?

NILS GYLLENSTJERNA

Szwedzki szlachcic...

ERYK

I szwedzki król! Chcesz mnie dawać nauczki?

NILS GYLLENSTJERNA

Przyszedłem tu w całkiem innej sprawie, ponieważ jednak mój król tak mało mnie szanuje, proszę o pozwolenie

oddalenia się.

ERYK

Zdrajco! A więc i ty! Ale taka jest cała ta szlachecka zgraja, która uważa, że ma lepszych przodków niż Waza. Wynoś się do diabła!

Nils Gyllenstjerna potrząsa głową odchodząc.

Nie trząś głową, bo jak ja tobą potrząsnę, zobaczysz wszystkie gwiazdy!

Nils Gyllenstjerna zatrzymuje się i mierzy Eryka oczyma.

Nie gap się tak, nie zdechnę!

Nils Gyllenstjerna potrząsa głową i odchodzi.

Eryk chodzi tam i z powrotem, kopie przedmioty leżące na ziemi, potem rzuca się na przykryty tygrysią skórą tapczan płacząc i śmiejąc się na przemian.

GÖRAN PERSSON (wchodzi, zbliża się do Eryka przyklęka)

Mój królu!

ERYK

Göran! Byłem zły na ciebie, ale już się nie gniewam! Siadaj i mów!

GÖRAN PERSSON

Pytaj mnie raczej, o panie!

ERYK

Nie mów do mnie „panie”! Mów „ty”! Wtedy będę mógł rozmawiać z tobą poufalej! Słyszałeś już nowinę?

GÖRAN PERSSON

Nie znam żadnej nowiny.

ERYK

A więc słuchaj! Odrzuciłem Angielkę!

GÖRAN PERSSON

Dlaczegóż to?

ERYK

To dziewka, ma kochanka... A więc z tym skończyłem. Drażni mnie jednak, że Sturowie myślą, iż to ona mi dała kosza, i rozgłaszają moją hańbę.

GÖRAN PERSSON

Do kroćset!

ERYK

Göran! Co jest z tymi Sturami, że zawsze stają na drodze Wazom? W tym rodzie jest chyba coś fatalnego? Ale co?

GÖRAN PERSSON

Trudno powiedzieć. Byli to zawsze zacni ludzie, trochę niezdary. Ale wywodzą się od mordercy Engelbrechta, Natt och Daga...

ERYK

Wiesz, to mi nie przyszło na myśl. Może to ten krwawy dług sprawił, że nigdy nie zdobyli korony?

GÖRAN PERSSON

Mają też w żyłach krew Świętego Eryka i Folkungów, słowem, przy ich chrzcielnicach. stały wszystkie stare rody Szwecji. Ale dlaczego się ich boisz? Widzisz przecież, że los, czy jak to nazwać, Wazę wybrał na króla!

ERYK

Dlaczego ich nienawidzę? O, gdybym ja to wiedział! Coś chyba kryje się w tym, że Svante Sture kochał moją pierwszą macochę, a i dzisiaj spokrewniony jest z drugą, której nienawidzę wprost śmiertelnie.

GÖRAN PERSSON

Królu mój i przyjacielu! Tak często używasz słowa nienawidzić, że w końcu wmówisz sobie, iżeś wrogiem całego rodu ludzkiego! Zaniechaj tego! Słowo jest pierwszym aktem siły twórczej, ty zaś sam się zatruwasz tą wieczną  śpiewką!

Mów nieco częściej „kocham”, a będziesz sobie wyobrażać, żeś kochany.

ERYK

Nowa nuta, Göranie, czyś znowu tam zaglądał?

GÖRAN PERSSON

Tak, byłem tam.

ERYK

To naturalnie Agda?

GÖRAN PERSSON

Nie, to... to kto inny!

ERYK

Piękna?

GÖRAN PERSSON

Nie. W oczach świata jest brzydka, ale w pewnej chwili zobaczyłem jej obraz idealny, jak to nazywa Platon. Wiesz, objawienie wszystkiego, co najlepsze, co bezczasowe, za maską jej oblicza, i odtąd... hm... kocham ją.

ERYK

To dziwne! Gdyś wyrzekł słowo „kocham”, któregoś się przecież tak wstydził, stałeś się prawie piękny, odmieniony...

GÖRAN PERSSON

Czyżbym był tak okropnie szpetny?

ERYK

Wprost piekielnie. Czyś się nigdy nie przeglądał w lustrze?

GÖRAN PERSSON

Unikam luster. Ale czy możesz sobie wyobrazić coś równie szalonego: ona uważa, że jestem piękny! Ha, ha!

ERYK

Czy zawsze tak uważa?

GÖRAN PERSSON

Nie, nie zawsze! Tylko wtedy, gdy nie jestem zły!

ERYK

Ha, ha! A więc kiedy jesteś miły!

GÖRAN PERSSON

(z zażenowaniem)

Można i tak to określić.

ERYK

Fujara z ciebie, Göran, i wprost cię nie poznaję!

GÖRAN PERSSON

Tant mieux dla moich wrogów!

ERYK

Czy zamierzasz się niedługo ożenić?

GÖRAN PERSSON

Być może.

ERYK

Poradź mi, kogo ja mam poślubić!

GÖRAN PERSSON

Katarzynę Jagiellonkę, ma się rozumieć, bo wtedy będziemy władać na wybrzeżach całego Bałtyku i staniemy się krewnymi samego cesarza.

ERYK

(zrywa się)

Przebóg! Co za myśl! Göran, z ciebie doprawdy wybitny człowiek. Dopiero co powie-

działem do Karin, że przy tobie nie potrzebuję sam myśleć! Ale szybko, dajcie  tu gońca! Na Boga!

Klaszcze trzykrotnie w dłonie. Dworzanin wchodzi.

ERYK

(nie panując nad sobą)

Posłać po księcia Jana. Złapcie go żywym lub umarłym... gdyby chciał uciekać, zwiążcie mu ręce i nogi... Szybko, na co czekasz!

Dworzanin wychodzi.

GÖRAN PERSSON

Co to wszystko znaczy?

ERYK

To znaczy, że ten łotr mnie nabrał, bym mu uroczyście obiecał, że dostanie Katarzynę z Polski!

GÖRAN PERSSON

A to ci fatalna historia!

ERYK

Czyż nie wygląda to tak, jak gdyby szatan mieszał karty? On, syn mojej macochy, krewniak Sturów, miałby odziedziczyć Bałtyk! On, jezuita, papista, zostanie krewnym cesarza... On!

GÖRAN PERSSON

Coś ty narobił, Eryku! O, czemuś mnie nie spytał o radę! Pomyśl, potomkowie Jana będą królami w ogromnej Polsce, która liczy tylu mieszkańców, ilu ma Francja, i która rozciąga się aż po Rosję. Wnuk Jana może zostać cesarzem Austrii, a jego małżonka ma już prawa dziedziczne w Neapolu

przez dom Sforzów! Biada nam!

ERYK

Dlatego też wąż musi zostać zduszony w zarodku...

GÖRAN PERSSON

A na nas napadną katolicy. Znasz przecież sympatie Jana do jezuitów i tej całej papieskiej hałastry. Cóżeś ty zrobił, Eryku?

ERYK

Największe głupstwo w moim życiu!

GÖRAN PERSSON

Oby to już było ostatnie!

ERYK

Jeśli chcesz sam robić inne, niech ci będzie, daję ci to prawo... Czyś nie zauważył, że wszystko, do czego przykładam ręki, idzie na opak?

GÖRAN PERSSON

Nie zawsze, ale szczęścia istotnie nie masz.

ERYK

A ty? Ty z pewnością skończysz na szubienicy! Ale wiesz o wiele więcej ode mnie i dlatego zostaniesz moim doradcą... Widzisz, co mnie spotkało za to, że miałem przypływ szczodrości i szlachetności... 

GÖRAN PERSSON

Jeśli zamierzasz mnie zrobić swoim doradcą, Eryku, nie chcę być tylko figurantem, który musi spijać piwo, nawarzone przez innych, nie mając sam nic do powiedzenia. Nie! Daj mi władzę i odpowiedzialność, abym mógł działać i sam odpowiadać za swoje czyny! Zrób mnie prokuratorem!

ERYK

Dobrze. Jesteś prokuratorem!

GÖRAN PERSSON

W oczekiwaniu na potwierdzenie pełnomocnictw przez radców królestwa.

ERYK

To niepotrzebne. Ja rządzę sam!

GÖRAN PERSSON

Tak to powinno brzmieć.

DWORZANIN (wchodzi).

ERYK

Mów!

DWORZANIN

Statek księcia Jana odpłynął już z portu przy pomyślnym wietrze...

ERYK

Jesteśmy zgubieni!

GÖRAN PERSSON

Każ go ścigać! Natychmiast!

DWORZANIN

Ale szlachetny pan Nils Gyllenstjerna, prosił o przedstawienie czegoś, co się tyczy bliżej tej sprawy...

ERYK

Więc wykrztuś to z siebie, szybko!

DWORZANIN

Rzecz ma się rzekomo tak, że książę Jan...

ERYK

Göran, Göran!

DWORZANIN

Książę Jan poślubił potajemnie polską księżniczkę...

Eryk siada ciężko.

GÖRAN PERSSON

No, tośmy uratowani. Pozwól mi teraz tylko poprowadzić tę grę!

ERYK

Nic nie rozumiem.

GÖRAN PERSSON

Tym samowolnym postępkiem książę złamał statuty z Arbogi, a ponadto wszedł w alians z obcym mocarstwem. Wyślij więc w pościg flotę i uwięź go, a potem wytoczymy mu proces. Proces o zdradę stanu! Czy tak będzie dobrze?

ERYK

Tak, ale co ja będę miał z tego?

GÖRAN PERSSON

Jednego wroga mniej, i to niebezpiecznego! .

ERYK

Bratobójcza walka, rozgrywka Folkungów nie jest jeszcze skończona.

GÖRAN PERRSON

Nie, dopóki żyje książę Jan, który w żyłach swoich nosi poprzez matkę krew Folkun-

gów, krew króla Waldemara, nie będzie w tym królestwie spokoju!

(do Dworzanina)

Nakaż admirałowi Hornowi, aby natychmiast jawił się u króla! Wnet zacznie się szalony pościg!

ERYK

Czyś to ty jest królem, czy też ja?

GÖRAN PERSSON

Chwilowo wygląda, że ja!

ERYK

Za silnyś dla mnie, Göranie!

GÖRAN PERSSON

Wcale nie! To tylko ty jesteś za słaby!

Koniec wersji demonstracyjnej.

AKT DRUGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT CZWARTY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej