Andrzej Niemojewski

ETYKA TALMUDU

Konwersja: Nexto Digital Services

ETYKA TALMUDU

odczyt wygłoszony dn. 3 i 10 października 1917 r. w Warszawie w sali Stowarzyszenia Techników

Niemojewski Andrzej

Przed tygodniem (27. IX) miałem zaszczyt mówić w sali Towarzystwa Pracowników Handlowych i Przemysłowych stołecznego miasta Warszawy "O duchu dziejów Polski". Dziś w odczycie "Etyka Talmudu" mówić będę niejako o duchu dziejów żydostwa.

Jakiż cel tych zestawień?

Gdy po krwawej wojnie staniemy na wielkim wiecu narodów, domagając się wolności, wylegitymujemy się narodom, jaki duch ideałów politycznych i zasad moralnych, przewiewając nasze dzieje, uprawnia nas do tego żądania. Dowiedziemy, że szczytne hasła wolności i braterstwa narodów, z któremi świat ucywilizowany dziś występuje, były zawsze hasłami naszemi. Ale stanie tam razem z nami inny naród, który, jak to czynił i czyni, oskarży nas o brak tolerancji w stosunku do niego. Narodem tym są Żydzi. Tedy będziemy musieli dowieść, że brakło nam jedynie tolerancji dla zasad występnych tego narodu i że zasad takich nie uzna dziś żaden naród ucywilizowany, moralny i szlachetny. Nie oprzemy się w swych dowodzeniach na obserwacjach osobistych i doświadczeniach przykrego z Żydami współżycia, ale wyłącznie na tym, co Żydzi nasi jako żarliwi czciciele Talmudu sami w nim o sobie napisali, jaką względem nas wedle tego Talmudu kierują się etyką i jak u siebie odmawiają innym równouprawnienia, którego od innych dla siebie tak się głośno domagają. A wtedy świat sam się przekona, czy oskarżenia Żydów były słuszne, i czy Talmud, którego nietykalności zaciekle pilnują, daje im prawo podszywać się pod szczytne hasła tolerancji i braterstwa ludów.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Istnieją cztery grupy ludzkie, składające się z wyznawców i czcicieli Starego Testamentu. Grupami temi są: Samarytanie, Karaici, Żydzi i Chrześcijanie.

Samarytanie tworzyli wprawdzie w pewnym okresie historycznym jedno z Żydami państwo, ale jedności tej politycznej nie towarzyszyła jedność religijna i obyczajowa. Samarytanie unikali Judejczyków a Judejczycy gardzili Samarytanami. Jak wiadomo, państwo palestyńskie składało się z trzech prowincji: Judei, Samarji i Galilei. Po upadku i zburzeniu Jerozolimy ustała nawet łączność polityczna. Dziś Samarytanie są na wymarciu. Gdy w roku 1903 odwiedziłem w Sychem patrjarchę samarytańskiego, dowiedziałem się od niego, że z całego narodu Samarytanów pozostało zaledwie około stu pięćdziesięciu rodzin. Są to ludzie poczciwi, schludni i życzliwi. Czczą tylko Biblję, ściślej Stary Testament. Talmudu nie uznają.

Karaici są sektą, która oderwała się od żydostwa mniej więcej w połowie VlII-go wieku naszej ery, kiedy redakcja Talmudu była już dawno ukończona. Wyraz kara znaczy znawca Biblji. Karaici jednak wywodzą się od wyrazu k'ra, Pismo, Biblja. Nie przyjęli Talmudu. Posiadają wprawdzie pewną literaturę egzegetyczną, wszelako literatura ta nie ma znaczenia oficjalnego i obowiązującego. Karaici są właściwie także na wymarciu. Resztki ich żyją na Krymie, na Litwie, w Rosji i w Galicji. Ta jednak zachodzi różnica pomiędzy niemi a Samarytanami, że gdy Samarytanie pod względem kulturalnym stanowią prostactwo azjatyckie, aczkolwiek dobrotliwe, Karaici umieli wyłonić z siebie inteligencję, łączącą się duchowo z inteligencją europejską.

Żydzi są potomkami Judejczyków palestyńskich, czyli mieszkańców prowincji głównej Palestyny z miastem stołecznym Jerozolimą. Religijnie mieszkańcy tej prowincji dzielili się na dwie kategorje, nie licząc Essejczyków i Saduceuszów: na prostaków, amhaarec, i odłączeńców, peruszim albo faruszim. Prostacy nie zachowywali surowych przepisów rytualnych, jak to czynili faryzeusze. Żydostwo, które nas otacza na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej Polskiej, jest żydostwem faryzejskim w znaczeniu żydów-rytualistów, czyli skrupulatów w przestrzeganiu przepisów rytualnych. Ci właśnie żydzi są talmudystami.

Żydzi faryzejscy, zamieszkali na zachodzie Europy, umieli jeszcze bardziej, niż Karaici, przystosować się do poloru inteligencji współczesnej i zająć stanowiska wybitne. U nas od stu lat wytworzyła się również inteligencja żydowska, biorąca udział w naszym ruchu umysłowym. Wszelako inteligencja ta stanowi drobny zaledwie odłamek pospólstwa żydowskiego, trzymającego się ściśle przepisów Talmudu i jego etyki. Wedle jednych jest to odrębny naród, wedle drugich kasta. W każdym razie naród ów, czy też owa kasta, ma w Talmudzie księgę nietylko znaczenia religijnego i etycznego, ale przedewszystkiem prawnego. To tylko w naszym wyobrażeniu kodeks cywilny reguluje stosunki pomiędzy wszystkiemi obywatelami naszej ziemi. Wedle wyobrażeń pospólstwa talmudycznego stosunek między Żydami a Gojami reguluje Talmud. Ale gdy kodeks cywilny, regulujący wedle naszych wyobrażeń stosunki obywatelskie, jest nam znany a przynajmniej znany jest naszym prawnikom, Talmud, regulujący wedle Żydów stosunek żydostwa do gojostwa, znany jest tylko Żydom. Ogół nasz nie zna go, nie znają go nasi prawnicy, nasi działacze społeczni i nasi politycy.

W trzech powyższych grupach religja łączy się zasadniczo i ściśle z narodowością, zwłaszcza występuje to jaskrawo u Żydów.

Żydzi, skupieni w Judei i w Jerozolimie, nie byli nigdy monoteistami uniwersalnymi, to znaczy, że Bóg wedle ich pojęcia nie był ojcem wszystkich narodów świata. Uważa się ich za henoteistów, czyli wyznawców jednobóstwa a nie jedynobóstwa. Mniemali, że Jehowa jest Bogiem Izraela, Bogiem narodowym żydostwa. Że zamieszkał na górze Morija pod Jerozolimą, gdzie miał świątynię jedynie prawowitą. Tam też tylko można mu było składać ofiary. Według Judejczyków Jehowa był i jest ich sojusznikiem bez zastrzeżeń w stosunku do wszystkich innych narodów, zamieszkujących ziemię. W ten sposób zrozumieli Stary Testament.

Zgoła inaczej na podstawie Starego Testamentu pojęli Chrześcijanie Jehowę. Wyszli z zasady, że religja nie jest związana z jednym narodem, ale obejmuje sprawiedliwie narody wszystkie. Jehowa jest ojcem całej ludzkości, nawet tej, która jeszcze o nim nie zasłyszała. Każdy człowiek bez wyjątku jest dla Chrześcijanina bliźnim. To też Chrześcijanie stawiają Bogu świątynie na całej ziemi i wszędzie składają mu ofiary. Monoteistami uniwersalnymi zostali dopiero Chrześcijanie. Oni są wyznawcami jedynobóstwa a nie jednobóstwa. Gdy więc wedle Chrześcijan Jehowa bierze stronę sprawiedliwego przeciwko niesprawiedliwemu, wedle Żydów Jehowa bierze zawsze i bezwzględnie stronę Żyda prawowiernego, gdyż jest Bogiem żydostwa a nie gojostwa i ponieważ żydostwo jako takie ma poparcie Jehowy a gojostwo jako takie ma w nim przeciwnika nieubłaganego.

Tu jest punkt zasadniczy, w którym rozeszła się przed dwudziestu wiekami etyka żydowska z chrześcijańską.

Wedle pojęć chrześcijańskich wszyscy ludzie powinni poznać Boga, bez względu na narodowość i barwę skóry. Wedle ideału chrześcijańskiego ludzkość ma stanowić CIVITAS DEI, Państwo Boże. Chrześcijaństwo niesie skarby swych idei wszystkim. Każdego chce uczynić swoim bratem. Religja chrześcijańska jest tedy społeczna, ona ludzi socjalizuje, tworzyć chce z ludzkości jedną wielką rodzinę, przeciwstawiającą się jedynie światu zwierzęcemu i naturze.

Inaczej u Żydów. Rodzinę Bożą stanowią tylko Żydzi prawowierni. Religja jest ich wyłącznym spadkiem, którym nie mają się z nikim dzielić (*). Rodzina ta przeciwstawia się całej reszcie świata, a Jehowa ma jej w tym pomagać.

Wedle Chrześcijan Mesjasz już się zjawił w osobie Jezusa Chrystusa, mówiąc swym apostołom: "Idąc tedy, nauczajcie wszystkie narody" (Mateusz XXVIII, 19). Święty Zenon z Werony powiedział, że Jezus połączył dwa narody, Żydów i pogan, w jeden naród Chrystusa, (Traktat XLIII).

Całkiem inaczej zapatrują się na to Żydzi. W księdze Zohar (II, 58 b) czytamy:

"Pewna tradycja uczy nas, że w epoce przyjścia Mesjasza 70 zwierzchników niebieskich, rządzących 70 narodami ziemi(**), zwróci wszystkie legje świata na wojnę z świętym miastem Jerozolimą; spiskować będą przeciw Świętemu, niech będzie błogosławiony, i powiedzą: Pobijemy najpierw Pana, potym jego naród i jego świątynię. Ale święty, niech będzie błogosławiony, roześmieje się z nich, jako napisano (Psałm II, 4): "Który mieszka w niebiosach, naśmieje się z nich". W tej chwili Święty, niech będzie błogosławiony, rozwinie swą potęgę i wytępi ich ze świata, jako napisano (Zacharjasz XVI, 12): "Oto kaźń, którą uderzy Pan wszystkie narody, walczące przeciw Jeruzalem: każdy człowiek z tych narodów będzie żywcem gnił" (Zohar, tłom. Pauly III, 260).

Widzimy więc, że wyznawcy Starego Testamentu różne a nawet wręcz przeciwne wysnuli z niego zasady. Jak Chrześcijanie pojęli Stary Testament, świadczą Ewangielje, Dzieje Apostolskie, Listy Nowego Testamentu, Apokalipsa św. Jana, pisma ojców i doktorów Kościoła a wreszcie prawo kanoniczne. A jak Żydzi zrozumieli Stary Testament, świadczy Miszna, świadczy Tosefta, świadczą oba Talmudy, palestyński i babiloński, świadczy Zohar, świadczy Szulchan-Aruch i mnóstwo innych ksiąg.

Miszna, która została spisana mniej więcej na początku naszej ery w języku nowohebrajskim, jest kwintesencją prawa żydowskiego.

Tosefta stanowi uzupełnienie Miszny.

Talmudy są komentarzami Miszny. Talmud palestyński, zwany także Talmudem jerozolimskim albo zachodnim, mniej więcej cztery razy mniejszy od Talmudu babilońskiego, pisany po większej części językiem zachodnio-aramejskim, został zredagowany między III a IV wiekiem, zaś babiloński, pisany przeważnie językiem wschodnio-aramejskim, zredagowano między II a V stuciem. W Talmudach odróżnia się prawo (halacha) od nieobowiązującej jego interpretacji (haggada). Talmud babiloński ma większe znaczenie pod względm prawnym, zaś Talmud jerozolimski pod względem haggadycznym. W Talmudzie jerozolimskim mamy zawsze najpierw podany rozdział Miszny, a potym idzie Gemara, czyli Talmud, czyli komentarz. Nie wszystkie 63 traktaty Miszny mają Talmud. I tak w Talmudzie babilońskim 29 traktatów niema go wcale. Talmud jerozolimski znowu nie ma wszystkich działów. Nie stanowi skończonej całości.

Ważnym kompendjum talmudycznym jest Szulchan-Aruch, napisany w XVI wieku przez Józefa Karo i wnet potym zaopatrzony glosami przez żyda krakowskiego, Mojżesza Isserlesa. Szulchan-Aruch (Stół nakryty) składa się z czterech ksiąg: 1) Orach Chajim, ścieżka życia, 2) Jore Dea, nauka mądrości, 3) Choszen ha-miszpat, tarcza prawa, i 4) Eben ha-ezer, kamień próby. Szulchan-Aruch jest z tego względu kompendjum tak ważnym, że stanowi podstawę wychowania szkolnego u Żydów, a oprócz tego jego księga czwarta, poświęcona głównie prawu małżeńskiemu, zyskała od r. 1836 w kraju naszym znaczenie oficjalne. Albowiem w roku tym cesarz rosyjski Mikołaj I wydał ukaz o prawie małżeńskim. Na podstawie tego ukazu przy ocenianiu prawomocności małżeństwa pomiędzy Żydami sąd cywilny obowiązany jest kierować się nietylko prawem małżeńskim z r. 1836, ale  także przepisami o rozwodach księgi Eben ha-ezer.

Talmud jako całość uchodzi śród Żydów za księgę świętą. Stwierdza to Strack w swej pracy "Einleitung in den Thalmud". Świętym nazywa Talmud warszawski "Przegląd Codzienny", pismo żydowskie, w numerze z d. 27 stycznia 1914 r. Świętym nazywa go Lonkopolański-Wiesenfeld w paryskim "Le Monde Espérantiste", w N* 6 z czerwca 1914 r. Świętym nazywa go warszawski "Tygodnik dla wszystkich" w N* 8 z d. 6 maja 1915 roku, redagowany przez żyda-nacjonalistę.

Ale Talmud zawiera rzeczy sprzeczne. Czy wobec tego może zasadniczo być dla nas informatorem? Może. Albowiem panuje zasada: "Ci zabraniają a tamci pozwalają, jedno i drugie są to słowa Boga żywego". Słowa te przypomniała warszawska "Jutrzenka" w N* 24 z d. 13 grudnia 1861 roku, redagowana przez Żydów prawowiernych. Znajdują się w traktacie Gittin (6 b). A w traktacie Erubin (13 b) rozbrzmiewają jako głos z nieba.

Jeżeli Kościół w obawie, aby jakiś ciemny Chrześcijanin, nie wyczytał z Biblji rzeczy opacznych, zabronił ją czytać bez przewodnika, u Żydów jest inaczej. Każdy Żyd nietylko może, ale powinien rozczytywać się w Talmudzie. "Kto rozumie Talmud, rozumie wszystko", mawiał ojciec do małego Salomonka Majmona (Autobiografja, str. 22). Otóż dla Żydów, rozczytujących się w Talmudzie i jego sprzecznych nieraz wskazaniach, istnieje ów przepis: "Ci zabraniają, a tamci pozwalają, jedno i drugie są to słowa Boga żywego".Żyd ma zatym wybór wolny, zwłaszcza gdy Talmud mówi o Gojach.

Mniemanie, jakoby Talmud nie rozumiał przez Gojów Chrześcijan, może mieć jakąś podstawę, gdy chodzi o Żydów światłych. Ale pospólstwo żydowskie jest innego zdania. Nazywa Chrześcijan Gojami. Talmud jest dla niego księgą żywego życia. Talmud mówi o Gojach. O kimże ma mówić pospólstwu żydowskiemu jego księga żywa? ',

Koniec wersji demonstracyjnej.