Platon

EUTYDEM

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY DIALOGU:

I

II

III

IV

V 

VI

IX

X

XI

XII

XIII

XIV

XV 

XVI

XVIII

XIX

XXI

XXII

XXIII

XXIV

XXV

XXVI

XXVII

XXVIII

XXIX

XXX

XXXI

XXXII

EUTYDEM

Platon

OSOBY DIALOGU:

Kriton

Sokrates

Eutydem

Dionizodoros

Kleinias

Ktezippos

I

KRITON.

Kto to był, Sokratesie, ten, z którym wczoraj rozmawiałeś w Likejonie? Doprawdy, gęsty tłum was otaczał, tak że ja chciałem posłuchać, bom przyszedł, a nic wyraźnego usłyszeć nie mogłem. Stanąłem na palcach i spojrzałem z góry; wydało mi się, że to był ktoś nietutejszy, z którym rozmawiałeś. Któż to był?

SOKRATES.

A o którego ty się pytasz, Kritonie? Bo to nie jeden, tylko dwóch ich tam było.

KRITON.

Ten, o którym mówię, z prawej strony trzeci od ciebie siedział. A między wami był chłopak Aksjocha. Miałem wrażenie, że bardzo dojrzał i wiekiem jakoś nie bardzo się różni od mojego Kritobulosa, tylko że tamten jest wątły, a ten nad wiek dojrzały i znakomicie wygląda.

SOKRATES.

To jest Eutydem, Kritonie, ten, o którego pytasz. A ten, co przy mnie siedział z lewej strony, to jego brat, Dionizodoros. Brał i on udział w rozmowie.

KRITON.

Ani jednego, ani drugiego nie znam, Sokratesie. To znowu jacyś nowi sofiści - widocznie. Ale z których stron? I jaka specjalność?

SOKRATES.

Ci, jeżeli chodzi o pochodzenie, to zdaje mi się, że są skądeś tutaj, z Chios, a wyemigrowali do Turioi. Wygnani stamtąd, wiele już lat przebywają w tych stronach. A o co ty pytasz, ta ich specjalność - przedziwna jest, Kritonie. Znają się po prostu na wszystkim; ja w ogóle przedtem nie wiedziałem, co to są zapaśnicy wszechstronni. Ci są specjalistami w każdym bez wyjątku rodzaju walki - nie tak, jak tamta para zapaśników wszechstronnych, jak ci bracia z Akarnanii. Tamci potrafią tylko ciałem walczyć. A ci dwaj naprzód w walce ciał są groźni i zdolni pokonać każdego, bo doskonale sami umieją potykać się w pełnej zbroi i potrafią tego nauczyć każdego, kto tylko zapłaci. A poza tym, na terenie sądowym i sami są świetnymi zapaśnikami, i drugiego potrafią nauczyć wygłaszać i pisać mowy takie, jak to w sądach. Przedtem odznaczali się tylko w tym zakresie, a teraz ukoronowali swą umiejętność zapaśniczą, bo i ten jeszcze rodzaj walki, który dotąd zostawiali odłogiem, wykonują teraz tak, że nikt na nich nawet i palca nie podniesie. Tacy się straszni zrobili w walce na słowa i w zbijaniu wszystkiego, co ktoś powie - wszystko jedno, czy to będzie fałsz czy prawda.Więc ja, Kritonie, noszę się z myślą, żeby się tym ludziom oddać na naukę. Przecież oni mówią, że w krótkim czasie potrafią i kogoś innego, byle kogo, uczynić mistrzem w tym samym zakresie.

KRITON.

Czyżby, Sokratesie? A nie boisz się późnego wieku? Abyś nie był już za stary? 

SOKRATES.

Bynajmniej, Kritonie. Ja się powołuję na to i to mnie pociesza, żebym się nie bał: przecież oni sami obaj już jako starcy, żeby tak powiedzieć, zaczęli się uczyć tej mądrości, której ja też pragnę: sztuki wygrywania w dyskusji. Rok temu czy dwa jeszcze nie byli tacy mądrzy. Ja się tylko jednego boję, abym znowu na tych dwóch cudzoziemców złych języków nie ściągnął, jak na Konnosa, syna Metrobiosa, kitarzystę, który mnie jeszcze i dziś uczy grać na kitarze. Chłopcy, którzy razem ze mną do niego chodzą na lekcje, śmieją się ze mnie, a Konnosa nazywają nauczycielem staruszków. Więc żeby ktoś i tym dwóm przyjezdnym takiego przytyku nie zrobił. A oni się też gotowi bać właśnie tego i bodaj że nie zechcą mnie przyjąć na naukę. A ja tam, Kritonie, kilku starszych panów namówiłem, żeby ze mną razem chodzili - a tutaj innych będę próbował namówić - czemu byś może i ty ze mną nie chodził? A może tak, na przynętę, zaprowadźmy do nich twoich synów. Jak się do nich wezmą, to wiem, że i nas zaczną kształcić. 

KRITON.

No, nic nie przeszkadza, Sokratesie, jeżeli ty jesteś tego zdania. Ale naprzód opisz mi naukową specjalność tych dwóch ludzi, jaka też ona jest, abym wiedział, czego się będziemy uczyli. 

II

SOKRATES.

Zaraz usłyszysz. Ja nie mógłbym powiedzieć, żem nie uważał na to, co obaj mówili. Ja bardzo uważałem i pamiętam, i tobie spróbuję od początku wszystko opowiedzieć. Jakiś bóg tak zrządził, żem siedział tam, gdzieś ty mnie widział, w garderobie, sam jeden, i jużem chciał wstać. Ale kiedym wstawał, dał mi się odczuć ten mój zwyczajny znak - ten od bóstwa. Więc usiadłem znowu i niedługo potem wchodzą ci dwaj: Eutydem i Dionizodoros, i razem z nimi wielu innych - to, myślę, uczniowie. Jak weszli, tak zaczęli się przechadzać w krytym krużganku. I jeszcze nie byli obeszli krużganka dwa albo trzy razy, kiedy wchodzi Kleinias, o którym ty mówisz, że bardzo dojrzał, i to jest prawda. A za nim zakochanych bardzo wielu różnych, a wśród nich Ktezippos, taki jeden chłopak z Pajanii, bardzo szlachetny - tyle tylko, że harda sztuka, jako że młody. Więc Kleinias, kiedy mnie zobaczył od wejścia, że tak sam siedzę, podszedł prosto ku mnie i usiadł sobie z prawej strony, jak i ty powiadasz. Kiedy go zobaczyli Dionizodoros i Eutydem, naprzód przystanęli i rozmawiali z sobą, raz po raz spoglądając w naszą stronę - ja bardzo na nich uważałem - a potem przyszli i jeden usiadł sobie obok chłopaka - to Eutydem, a drugi tuż przy mnie, po mojej lewej ręce. Inni - jak tam któremu wypadło. Więc ja przywitałem ich obu, bo dawnom ich nie widział. I potem powiedziałem do Kleiniasa: Mój Kleiniaszu, ci dwaj panowie, Eutydem i Dionizodoros, to specjaliści nie w małej sprawie, tylko w rzeczach wielkich. Bo na wszystkim, co dotyczy wojskowości, rozumieją się tak jak człowiek, który ma zostać dobrym wodzem, na sprawianiu szyków i dowodzeniu armią, i na nauce walki w pełnej zbroi. A potrafią też uczynić człowieka zdolnym do tego, żeby sobie przed sądem dawał rady, jeżeliby go kto ukrzywdziżeby. Kiedym to powiedział, ściągnąłem na siebie ich pogardę, więc też roześmiali się, patrząc jeden na drugiego. I Eutydem powiada: My się już tym, Sokratesie, nie zajmujemy poważnie; traktujemy to jako zajęcia uboczne. Ja się zdziwiłem i mówię: To jakieś piękne musi być wasze zajęcie główne, jeżeli tak wielkie sprawy, to dla was tylko zajęcia uboczne. Na bogów, powiedzcież mi, co to za piękno takie. Dzielność - powiada - Sokratesie, uważamy, że zdolni jesteśmy wyrabiać najlepiej spośród wszystkich ludzi i najszybciej.

III

O Zeusie - zawołałem - co też wy mówicie i gdzieście wy coś takiego znaleźli?! Ja o was dotąd jeszcze myślałem tak, jak w tej chwili powiedziałem, że przede wszystkim jesteście mistrzami w tej walce w pełnej zbroi, i to o was mówiłem. Bo kiedyście tu pierwszy raz przyjechali, przypominam sobie, żeście się z tym ogłaszali. Jeżeli wy teraz naprawdę posiadacie tę umiejętność, to bądźcie dla mnie łaskawi. Bo ja do was po prostu jak do bogów mówię i proszę, żebyście mi przebaczyli to, com przedtem powiedział. Tylko patrzcie, Eutydemie i Dionizodorze, czyście prawdę powiedzieli. Bo treść obietnicy jest taka wielka, że niedowierzanie nie jest dziwne.

Ależ bądź przekonany, Sokratesie - powiedzieli obaj - że to tak jest.

No to ja wam gratuluję tego skarbu - więcej, niż Wielkiemu Królowi jego państwa. A tyle tylko mi powiedzcie, czy zamierzacie popisywać się tą umiejętnością, czy jakie macie zamiary?

Właśnie potośmy przyjechali, Sokratesie, żeby urządzać popisy i uczyć, jeżeli ktoś zechce brać lekcje.

Ach, że zechce każdy, kto tej sztuki nie posiada, za to ja wam ręczę; ja pierwszy, potem ten oto Kleinias, oprócz nas ten tu Ktezippos i ci inni tu - powiedziałem wskazując mu zakochanych w Kleiniaszu.

Ci już nas byli obstąpili. Bo pierwotnie Ktezippos siedział daleko od Kleiniasa - przypadkiem, mam wrażenie. Otóż kiedy Eutydem ze mną rozmawiał i pochylił się w przód, zasłonił Ktezippowi widok Kleiniasa, który siedział między nami. Więc Ktezippos, chcąc widzieć ukochanego, a równocześnie on lubi słyszeć, co się mówi, więc poderwał się i pierwszy stanął przed nami. Więc tak i inni, widząc go, obstąpili nas - zakochani w Kleiniaszu oraz towarzysze Eutydema i Dionizodora. Otóż tych pokazałem i powiedziałem Eutydemowi, że wszyscy są z pewnością gotowi brać lekcje.

Ktezippos zgodził się z wielkim zapałem i inni też, i wszyscy razem zaczęli ich obu prosić, żeby im za demonstrowali potęgę swej specjalności. 

IV

Ja tedy powiedziałem:  

Tak jest, Eutydemie i Dionizodorze, koniecznie, i tym tu zróbcie przyjemność, i ze względu na mnie też urządźcie popis. Jasna rzecz, że taki popis wszechstronny, to nie mała robota. Ale to jedno mi powiedzcie: czy wy potraficie zrobić dzielnym człowiekiem tylko kogoś takiego, który już jest przekonany, że trzeba u was brać lekcje, czy też i takiego, który jeszcze nie jest o tym przekonany, bo w ogóle nie wierzy, żeby tej rzeczy, dzielności, można było kogoś nauczyć, albo też was nie uważa za jej nauczycieli? Więc proszę was, czy to należy do tej samej specjalności przekonać takiego człowieka i o tym, że dzielności można się nauczyć, i to najlepiej właśnie od was, czy też to już należy do umiejętności innej? 

Do tej samej, Sokratesie - powiedział Dronizodoros. 

Więc wy - mówię - Dionizodorze, wy ze wszystkich współczesnych najlepiej potrafilibyście zachęcać do filozofii i do dbania o dzielność? 

Tak w każdym razie uważamy, Sokratesie. 

Więc inne pokazy - powiedziałem - na drugi raz nam odłóżcie, a ten właśnie popis nam urządźcie. Tego tutaj chłopaka przekonajcie, że trzeba się zajmować filozofią i o dzielność dbać; zróbcie tę przyjemność i mnie, i tym tutaj wszystkim. Bo z tym chłopcem jest taka sprawa. Ja i ci tutaj wszyscy pragniemy, żeby on się stał jak najlepszy. To jest syn Aksjocha i wnuk Alkibiadesa starszego a stryjeczny brat Alkibiadesa dzisiejszego. Nazywa się Kleinias. Młody jest. Więc boimy się o niego, jak to naturalne, że o młodego - aby ktoś was nie uprzedził i nie zwrócił jego duszy w innym kierunku i żeby się chłopak nie popsuł. Więc wy przychodzicie w sam czas. Zatem, jeżeli wam to nie robi różnicy, to popróbujcie chłopaka i pogadajcie z nim przy nas! 

Kiedym te mniej więcej słowa powiedział, Eutydem bardzo odważnie i ochoczo powiada: 

Ależ nie robi nam to żadnej różnicy, Sokratesie. Byle tylko młody człowiek zechciał odpowiadać. 

Ależ naturalnie - powiedziałem - do tego przecież jest przyzwyczajony. Przecież do niego ci tutaj przychodzą i wiele pytań mu zadają, i dyskutują z nim, tak że nabrał już śmiałości w odpowiadaniu.

V 

To, co potem, Kritonie, jakby ci to dobrze opowiedzieć? Bo to nie mała rzecz: powtórzyć i przejść po kolei te mądrości nieogarnione. Ja powinienem, tak jak poeci, na początku opowiadania wezwać pomocy Muz i Mnemozyny. Więc zdaje mi się, że Eutydem jakoś tak zaczął:

Kleiniaszu, ci spośród ludzi, którzy się uczą, to są ci mądrzy, czy też ci głupi?

Chłopak, ponieważ to było wielkie pytanie, zarumienił się, nie wiedział, co powiedzieć, i patrzył na mnie. Ja, widząc jego zakłopotanie, powiedziałem:

No, uszy do góry, Kleiniaszu, i odpowiadaj śmiało, jak ci się wydaje - może ci się to przydać nadzwyczajnie.

W tym momencie Dionizodoros nachyla mi się odrobinę do ucha, cała twarz mu się śmieje i mówi:

Wiesz, Sokratesie, ja ci z góry mówię, że jakkolwiek chłopak odpowie, zostanie zbity.

Podczas gdy on to mówił, Kleinias właśnie dał odpowiedź. Tak że nawet nie miałem kiedy powiedzieć chłopcu, żeby uważał. On odpowiedział, że ci, którzy się uczą, to są ci mądrzy.

A Eutydem mówi: Ty nazywasz niektórych ludzi nauczycielami, czy nie?

Zgodził się.

Nieprawdaż, nauczyciele są nauczycielami tych, którzy się uczą. Tak jak kitarzysta i bakałarz byli przecież nauczycielami twoimi oraz innych chłopców, a wyście byli uczniami?

Przyznał.

Więc prawda, że kiedyście się uczyli, to jeszcze nie wiedzieliście tego, czegoście się uczyli?

Nie - powiada.

Więc czyście byli mądrzy, kiedyście tego nie wiedzieli?

Ano nie - mówi.

Nieprawdaż, więc jeśli nie mądrzy, to głupi?

Tak jest.

Więc wy ucząc się, czegoście nie wiedzieli, uczyliście się jako głupi?

Chłopak skinął głową.

Więc głupi uczą się na mądrych, Kleiniaszu, a nie mądrzy, jak tobie się wydaje. Kiedy on to powiedział, w tej chwili jakby chór na znak dyrygenta zaczęli równocześnie wykrzykiwać i śmiać się ci, co to przyszli z Dionizodorem i z Eutydemem. I zanim chłopak zdołał dobrze odetchnąć, wziął go w obroty Dionizodoros i:

Jak to, Kleiniaszu? - powiada - kiedy wam bakałarz coś dyktował, to którzy chłopcy wyuczyli się tego, co było dyktowane: ci mądrzy, czy też ci głupi?

Ci mądrzy - powiada Kleinias.

Więc mądrzy uczą się, a nie głupi, i niesłusznie przed chwilą odpowiedziałeś Eutydemowi.

VI

Teraz już bardzo głośno zaczęli się śmiać i hałasować wielbiciele obu tych panów, oddając hołd ich mądrości. A my, inni, milczeliśmy stropieni. Eutydem widząc, że myśmy tacy zgaszeni, a chcąc, żebyśmy go jeszcze bardziej podziwiali, nie puścił chłopaka, ale zadał mu pytanie i tak, jak to dobrzy tancerze kiedy drugi raz się okręcają, zaczął dublować pytania o jedno i to samo, i powiedział: Czy uczący się uczą się tego, co wiedzą, czy też tego, czego nie wiedzą?

A Dionizodoros znowu z cicha do mnie szepce: To też, Sokratesie, drugie takie pytanie, jak to pierwsze.

O Zeusie! - powiedziałem - już i to pierwsze wam wypadło popisowo.

My same takie - powiada - zadajemy, Sokratesie, nasze wszystkie pytania są bez wyjścia.

Toteż - odparłem - dlatego, zdaje się, macie dobrą opinię u uczniów.

W tym czasie Kleinias Eutydemowi odpowiedział, że uczący się uczą się tego, czego nie wiedzą.

A ten pytał go dalej tak samo, jak przedtem. Jak to - powiada - czy ty nie znasz liter?

Znam - powiada.

Nieprawdaż, wszystkie?

Przyznał.

Więc kiedy ktoś to lub owo dyktuje, czyż on nie dyktuje liter?

Zgodził się.

Zatem dyktuje coś takiego, co ty znasz, skoro znasz wszystkie litery?

I na to się zgodził.

Więc jakże, czy więc nie uczysz się tego, co ktoś dyktuje, a tylko ten się uczy, który nie zna liter?

Nie - powiada - ja się uczę.

Nieprawdaż - mówi - uczysz się tego, co wiesz i co znasz, skoro znasz wszystkie litery.

Zgodził się.

W takim razie nie odpowiedziałeś słusznie - powiada.

Zaledwie to skończył mówić Eutydem, a oto Dionizodoros, jakby piłkę od niego odebrał, zabrał głos, zaczął znowu celować w chłopaka i powiedział:

Zgodził się.

Więc jakież nam - powiedziałem - jeszcze dobro pozostaje? Co to jest: być rozważnym i sprawiedliwym i odważnym? Na Zeusa, Kleiniaszu, czy ty uważasz. że jeśli te rzeczy przyjmiemy jako dobra, to założenie będzie słuszne, czy też, jeśli nie? Bo może się ktoś będzie z nami spierał. A tobie jak się wydaje?

To są dobra - powiada Kleinias.

No zgoda - mówię. - A mądrość gdzie w szeregu umieścimy? Pomiędzy dobrami, czy jak uważasz?

Pomiędzy dobrami.

Zastanówże się, żebyśmy jakiegoś dobra nie pominęli, o którym warto by mówić.

Zdaje mi się, że nie pomijamy żadnego - mówi Kleinias.

A ja sobie przypomniałem i mówię, że na Zeusa, bodaj żeśmy pominęli dobro największe.

Jakież to? - powiada.

Powodzenie w przedsięwzięciach, Kleiniaszu. Wszyscy mówią, i co najlichsi też, że to jest największe dobro.

To prawda - powiedział.

Ja znowu myślą wstecz wróciłem i mówię, że o włos a skompromitowalibyśmy się przed gośćmi, ja i ty, synu Aksjocha.

Bo co takiego? - powiada.

To, żeśmy to powodzenie między poprzednimi dobrami umieścili, a teraz znowu o tym samym mówimy.

Więc co takiego?

Przecież to śmiesznie: coś, co dawno leży przed nami, kłaść to znowu na stół i dwa razy mówić jedno i to samo.

Jak to rozumiesz? - powiada.

Przecież to mądrość - mówię - stanowi o powodzeniu. To nawet dziecko zrozumie.

A on się zdziwił. Taki jeszcze jest młody i naiwny.

Ja, widząc, że on się dziwi, mówię: Czy ty nie wiesz, Kleiniaszu, że w posługiwaniu się fletem największe powodzenie mają fleciści?

Przyznał.

Nieprawdaż - mówię - w pisaniu liter i w odczytywaniu - bakałarze?

Tak jest.

A wobec niebezpieczeństw na morzu - chyba nie przypuszczasz, żeby ktoś miał powodzenie większe niż mądrzy sternicy, żeby tak ogólnie powiedzieć? 

Oczywiście, że nie. 

A na wojnie z kim chętniej byś dzielił niebezpieczeństwa i niepewne losy - z mądrym wodzem, czy z nieumiejętnym? 

Z mądrym. 

A w chorobie pod czyją opieką wolałbyś przeżywać niebezpieczeństwo: lekarza mądrego, czy nieuka? 

Mądrego. 

Czy dlatego - powiedziałem - że raczej spodziewasz się powodzenia z człowiekiem mądrym niż z głupim? 

Zgodził się. 

Zatem mądrość wszędzie przynosi ludziom powodzenie. Przecież nigdy nikt nie chybia celu z winy mądrości; siłą rzeczy musi iść właściwą drogą i trafiać, gdzie trzeba; inaczej to by nie była mądrość. 

IX

Zgodziliśmy się w końcu, sam nie wiem jak, na to stanowisko zasadnicze: jeżeli ktoś jest mądry, takiemu w dodatku jeszcze i powodzenia nie potrzeba. A skorośmy to uzgodnili, ja go znowu zacząłem pytać o to, cośmy poprzednio ustalili, jakby się nam to przedstawiało. Zgodziliśmy się - powiedziałem - że gdybyśmy mieli wiele dóbr, to bylibyśmy szczęśliwi i dobrze by się nam powodziło. 

Przyznał. 

Więc czy bylibyśmy szczęśliwi przez te dobra posiadane, gdyby one się nam na nic nie przydawały, czy też, gdyby się przydawały? 

Gdyby się przydawały - powiedział. 

A czy przydawałyby się nam na coś, gdybyśmy je tylko posiadali, a nie używalibyśmy ich wcale? Na przykład, gdybyśmy mieli wiele środków żywności, a nie jedlibyśmy, albo napoju dużo, a nie pilibyśmy - czy moglibyśmy mieć z tego jakiś pożytek? 

No chyba że nie - powiada. 

A rzemieślnicy wszyscy, gdyby każdy miał przygotowane wszystko, czego mu potrzeba do roboty, a nie używałby tego, czy mieliby powodzenie dzięki temu posiadaniu - posiadaliby przecież wszystko, co powinien posiadać rzemieślnik. Na przykład cieśla, gdyby miał pod ręką wszystkie narzędzia i drzewa pod dostatkiem, a ciesiołki by nie uprawiał, to czy mógłby mieć jakiś pożytek z tego posiadania? 

W żaden sposób - powiada.

No a gdyby ktoś posiadał bogactwo i te wszystkie dobra, o których mówimy, a nie używałby ich, czy byłby szczęśliwy dzięki posiadaniu tych dóbr?

Oczywiście, że nie, Sokratesie.

Więc trzeba, zdaje się, nie tylko posiadać tego rodzaju dobra, jeżeli ktoś ma być szczęśliwym, ale trzeba się też nimi posługiwać. Bo z samego posiadania nie ma żadnego pożytku.

Prawdę mówisz.

A więc, Kleiniaszu, czy to już wystarczy, żeby kogoś zrobić szczęśliwym, jeżeli będzie posiadał dobra i będzie się nimi posługiwał?

Mnie się zdaje.

A czy w tym tylko wypadku, jeżeliby się ktoś nimi posługiwał w sposób właściwy, czy też i wtedy, jeśliby nie?

Jeżeliby w sposób właściwy.

To dobrze mówisz - powiadam - bo z dwóch ewentualności to znacznie gorsza rzecz, jeżeli się ktoś czymkolwiek posługuje w sposób niewłaściwy, niż gdy w ogóle daje pokój. Bo to pierwsze to zło, a to drugie to ani zło, ani dobro. Czy nie tak powiemy?

Zgodził się.

A przy obróbce drzewa i posługiwaniu się nim, czy coś innego pozwala człowiekowi posługiwać się nim w sposób właściwy, czy też umiejętność ciesielska?

Nic innego - powiada.

A jeżeli chodzi o obchodzenie się z narzędziami, to znowu chyba pewna wiedza decyduje o ich właściwym używaniu.

Przyznał.

A jeżeli chodzi o posługiwanie się tymi dobrami, o których żeśmy przedtem mówili: bogactwem i zdrowiem i pięknością - to żeby się w sposób właściwy wszystkimi takimi rzeczami posługiwać, do tego prowadzi wiedza i ona normuje działanie człowieka, czy też coś innego?

Wiedza - powiedział.

Zatem nie tylko powodzenie, ale i postępowanie właściwe, jak się zdaje, a z nim i szczęście zapewnia ludziom wiedza w każdym wypadku posiadania i działania.

Zgodził się.

Więc, na Zeusa - powiedziałem - jestże jakikolwiek pożytek z innych dóbr bez rozsądku i mądrości? Czy skorzystałby człowiek, który by posiadał wiele i wiele działał, a głowy by nie miał na karku? Czy też raczej, gdyby mało posiadał i mało działał? A tak popatrz. Czy nie prawda, że im mniej by działał, mniej by chybiał, a gdyby mniej chybiał, mniej by mu przydarzało się złego, a gdyby mu mniej przydarzało się złego, mniej byłby nieszczęśliwy? 

No tak - powiada.

A czy mniej by człowiek działał, gdyby był ubogi, czy bogaty? 

Ubogi - powiedział. 

Czy słaby, czy mocny? 

Słaby. 

A czy wysoko postawiony, czy nie cieszący się sławą? 

Nie cieszący się sławą. 

A czy odważny i rozważny mniej by działał, czy bojaźliwy? 

Bojaźliwy. 

Nieprawdaż? I nie pracujący raczej niż pracowity. 

Zgodził się. 

I powolny raczej niż prędki? I ten o słabym wzroku i słuchu raczej niż ten o bystrym? 

Na wszystkie takie rzeczy zgodziliśmy się z sobą. 

W ogóle - powiedziałem - Kleiniaszu, bodaj że te wszystkie dobra, któreśmy przedtem wymienili, nie ten mają sens, żeby same przez się były dobrami, ale zdaje się, że to tak jest. Jeżeli nimi kieruje głupota, to są większym złem niż ich przeciwieństwa, bo lepiej mogą służyć temu, co nimi rządzi a jest złe. A jeśli rozsądek i mądrość, stają się większymi dobrami. A samo przez się żadne z nich nic nie jest warte. 

Zdaje się - powiada - że jest tak, jak ty mówisz. 

Więc co nam wynika z tego, co się powiedziało? Nic innego chyba, tylko to, że z innych rzeczy żadna nie jest ani dobrem, ani złem, a tylko z tych dwóch rzeczy jedna, mądrość, jest dobrem, a głupota - złem. 

Zgodził się. 

Koniec wersji demonstracyjnej.

X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej