Juliusz Słowacki

FANTAZY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

[Scena V ]

[Scena VI ]

[Scena VII ]

[Scena VIII ]

[Scena IX ]

[Scena X ]

[Scena XI ]

[Scena XII ]

[Scena XIII ]

[SCENA XIV ]

[Scena XV ]

AKT DRUGI

[Scena I ]

[Scena II ]

[Scena III ]

[Scena IV ]

[Scena V ]

[Scena VI ]

AKT TRZECI

[Scena I ]

[Scena II ]

[Scena III ]

[Scena IV ]

[Scena V ]

[Scena VI ]

[Scena VII ]

[Scena VIII ]

AKT CZWARTY

[Scena I ]

[Scena II ]

[Scena III ]

[Scena IV ]

[Scena V ]

[Scena VI ]

[Scena VII ]

[Scena VIII ]

[Scena IX ]

[Scena X ]

[Scena XI ]

[Scena XII ]

[Scena XIII ]

[Scena XIV ]

[Scena XV ]

[Scena XVI ]

[Scena XVII ]

AKT PIĄTY

[Scena I ]

[SCENA II ]

[Scena III ]

[Scena IV ]

FANTAZY

Nowa Dejanira

Dramat w pięciu aktach

Juliusz Słowacki

OSOBY:

HRABIA RESPEKT, były marszałek powiatowy

HRABINA RESPEKTOWA, jego żona

DIANNA ich córki

STELLA

HRABIA FANTAZY DAFNICKI

RZECZNICKI, marszałek powiatowy, jego przyjaciel

HRABINA IDALIA

KSIĄDZ LOGA, kapelan

WOŁDEMAR HAWRYŁOWICZ, rodem Czerkies, stary major rosyjski

JAN, zesłany na Sybir w sołdaty

KAJETAN, kamerdyner hr. Respektów

HELENKA, pokojowa Idalii

LOKAJ Idalii

KAŁMUK, sługa majora

Rzecz dzieje się na Podolu, około r.1841 - w trzech pierwszych aktach w domu hr. Respektów, w obu ostatnich - w majętności hr. Idalii

AKT PIERWSZY

Scena I

Salon hr. Respektów.

FANTAZY i RZECZNICKI, później HR. RESPEKT

FANTAZY

Widziałeś wasan, jakie w przedpokoju

Hamadryjady, Laokonty, Psylle

W ojca Adama przenajświętszym stroju

Stoją z lokajstwem w zgodzie.. . A nie tyle

Lokajów... ile posągów.. . a wszyscy

Postaci większej niźli chce natura.

Bo ci lokaje są sufitów bliscy

Głowami, a ich olbrzymia struktura

Herkulesowe przypomina członki.

Sądzę więc, że i panny.. . dziś znajdziemy

Jako dryjady albo amazonki

Nadludzkie... Ślepy więc będę lub niemy,

A ty rozsądny... patrz za mnie - i gadaj;

Co człowieczego znajdziesz pod boskością

Kształtu... wydobądź.. . ojca wyspowiadaj

Z politycznego sumienia, z jejmością

Wejdź w jak najbliższe stosunki, aż ci się

Przyzna, pod jakie jarzmo zegnie zięcia -

Słowem, jak gdybyś zjechał na komisję,

Gadaj - rób - i patrz.. . a ja za dziecięcia

Ujdę i dam się wszystkim za nos wodzić.

RZECZNICKI

Lecz ciebie znają...

FANTAZY

Coż? Że kilka listów,

Które w gorączce można było spłodzić,

Przepisać nawet przez płatnych kopistów,

Samemu nawet pisać nie umiejąc,

Że kilka listów, które na Podolu

Panny czytały wyuczone mdlejąc. . .

I krzycząc: "Ach! ten list na Kapitolu

Był napisany... a ten z Wezuwiusza

Leciał jak gołąb aż na Ukrainę! "

Że wykrzykniki te: "Ach, co za dusza!

Ach, co za długie o .........."

Brzmiały tu stokroć razy... to ja, hrabia

Fantazjusz, głupim być... już nie mam prawa?

A cóż to, powiedz, jest opinia babia?

Czy to szacunku godna rzecz? ... czy strawa,

Na której serce tyje? ... czy poduszka,

Na której głowa leży? Mój Rzecznicki,

Ty mój swat... ty mój - raczej moja drużka,

Bo się jak panna spłonię, w jezuicki

Talerz wlepiwszy me panieńskie wzroki;

Ty mnie zachwalaj... wynoś pod lazury,

Nad Wezuwiusze, nad Alpy, obłoki!

Mów, żem napisał poemat... ponury

O czterech wiatrach... złoć mię jak barana,

A mnie pozwól się troszeczkę zagapić

I z siebie lakier byroński szatana

Zrzucić. . .

RZECZNICKI

Fantazy! możesz się poszkapić

I źle wyjść...

FANTAZY

Jak to? ...

RZECZNICKI

Pierwsze złe wrażenie

Trudno się ściera...

FANTAZY

Nie dbaj, nie dbaj o to! . . .

Jeśli zakocham się - to się odmienię;

Jeśli nie... Hrabia Respekt. . .

Scena II

CIŻ SAMI i HR. RESPEKT

HR. RESPEKT

Jak to? - co to?

Sami? - nikogo na wasze przyjęcie? . . .

Sami? ... Przepraszam was za moje baby -

Przynajmniej tu was. . .

RZECZNICKI na stronie do Fantazego

Nie chodź mi po pięcie!

HR. RESPEKT

Przynajmniej tu was moje główne sztaby

Przedpokojowe. . .

FANTAZY do Rzecznickiego

Rekomendujże mię! . . .

RZECZNICKI

Hrabia Fantazy... mój przyjaciel. . .

HR. RESPEKT

Miły

Będzie mi w domu gość... ziemia o ziemię

Nasze dwa dwory... a bogdajby były

Serce o serce... nasze dwa... stosunki! . . .

Lecz gdzież to moja żona... i figlarne

Córki? - gdzie moje kobiety? ... Korunki

Mówią... czy jakie gdzie romanse czarne

Gryzą po kątach i żółć w sobie płodzą?

[do lokaja ]

Kajetan... gości zaanonsuj paniom! -

Ha... otoż przecie i są - otoż wchodzą.

Scena III

Wchodzą HRABINA RESPEKTOWA, DIANNA i STELLA.

HR. RESPEKT

Hrabia Dafnicki.

HRABINA

Pana opisaniom

Rzymu winniśmy bardzo miłe chwile!

Znamy go dobrze... taki ogień w piórze

I tyle serca, entuzjazmu tyle!

Ach! listy pana... to są na marmurze

Pisane lawą... Czy prawda, Dyjanno?

Te dwie fontanny, co przed Watykanem

Jak duchy - tęczą opasane ranną,

Ten krzyż drewniany w Cyrku - ach! my z panem

Dawno się znamy... dawno. . .

FANTAZY

To być może,

Żeśmy się znali przed śmiercią. . .

HRABINA

Słyszałam,

Że pan jest mistyk... teraz się założę,

Że pan jest mistyk... Ach! jak ja się bałam,

Że pana znajdę mistycznym. . .

HR. RESPEKT

Marianno,

Nie zaczynajże zaraz z gościem kłótni!

Proszę was za mną... proszę... Ty, Dyjanno,

Zagrasz nam... A was ostrzegam, że smutni

Ludzie są w moim sercu podejrzani

O brak szczerości. . .

Wychodzą wszyscy oprócz hrabiny.

Scena IV

HRABINA, KAJETAN

HRABINA

Kajetanie!

LOKAJ KAJETAN wchodzi.

KAJETAN

Pani,

Co pani każe? . . .

HRABINA

Każ zapędzić trzody

Na małą łąkę w ogrodzie! ... Niech stary

Anton zapuści swoją sieć do wody

I sam pod wierzbą siądzie - obok pary

Chłopiąt plotących koszyki - jak w Tassie.

Opodal żeńców postawić gromadę

I niech śpiewają. Anna niechaj pasie

Kozy na skałach. - Ach! puścić kaskadę!

Pamiętaj puścić kaskadę wieczorem,

Wprzód nim wstaniemy od stołu... Ach, jeszcze

Powiedz Dubynie, niech stanie za dworem

I pieśń Padury śpiewa! . . .

[KAJETAN ]

Ale deszcze

Popsuły rurę w kaskadzie. . .

[HRABINA ]

Nowina!

No, to nie puszczać wody. . .

[KAJETAN ]

Ale, pani. . .

[HRABINA ]

Ale - co ale?

[KAJETAN ]

Ale dziś Dubyna

Pojechał kupić cukru i araku

Do Berdyczowa. . .

[HRABINA ]

No, to się bez dumy

Obejdzie... ale pomnij o rybaku,

Trzodach... i. . .

[KAJETAN ]

Suma do sumy

Rybak i trzody. . .

[HRABINA ]

I małe chłopięta,

Które koszyki plotą. . .

[KAJETAN ]

I koszyki.

[HRABINA ]

I żeńce. . .

[KAJETAN ]

Ale pszenica pożęta! . . .

[HRABINA ]

Mój Kajetanie, rób, co chcesz... Ten dziki

Ogród angielski... to kłopot prawdziwy!

[KAJETAN ]

Zawsze czegoś w nim brak: to się altana

Złamie, to [z ] wzgórza krzyż umyślnie krzywy

Zwali... o mało co nie zabił pana.

Ach, jaka, jaka z tym ogrodem biada!

[KAJETAN wychodzi]

[HRABINA ]

Stelko!

[Scena V ]

[HRABINA, STELLA, później KAJETAN ]

[STELLA ] [za sceną ]

Co? -

[HRABINA ]

Stelko, chodź tutaj!

[STELLA ] [wchodzi ]

Co, mamo?

[HRABINA ]

Czy pan Fantazy już z Dyjanką gada?

[STELLA ]

Nie. . .

[HRABINA ]

Zostaw, Stelko, ją w salonie samą,

A ty idź dziadka odwiedź... potem biało

Ubierz się cała... i wiesz tam... nad stawem,

Pod brzozą naszą płaczką stań... pod skałą

I wab łabędzie - bo my niezabawem

Wyjdziemy z gośćmi pod dąb Wernyhory

Pić kawę.

[STELLA ]

Dobrze, mamo - ale potem

Pozwolisz mi pójść z Hanką na nieszpory?

[HRABINA ]

Dobrze... Lecz coż to widzę? - Ach, pod płotem

Kibitka jakaś i konne Baszkiry.

[do wchodzącego KAJETANA ]

Co to ? . . .

[KAJETAN ]

Oficer moskiewski, gwardzista. . .

[HRABINA ]

Proś! ... Ach! drzę cała... Nie wiesz, czy kwatyry

Żąda?

[KAJETAN ]

Nic nie wiem. . .

[HRABINA ]

Proś! ... Matko przeczysta!

Jeśli to jaki feldjegier... Drzę cała. . .

Idź - ostrzeż ojca, Stelko!

[Stella wybiega. ]

[Scena VI ]

[HRABINA, MAJOR ]

[HRABINA ] [do wchodzącego MAJORA ]

Witam pana. . .

Kogoż mam honor? . . .

[MAJOR ]

Pani nie poznała?

[HRABINA ]

Ach! Pan Waldemar! ... Ach! coż za kochana

Siurpryza! ... Mężu! ... Steluniu! Dyjanko!

Wbiegają [wołani, a za nimi FANTAZY i RZECZNICKI. ]

[Scena VII ]

[HR. RESPEKT, HRABINA z córkami, MAJOR, FANTAZY, RZECZNICKI. ]

[HR. RESPEKT ]

Co to jest?

[HRABINA ]

Patrzcie... nasza dawny znajomy!

[HR. RESPEKT ]

Ach Major! - Przyjąćże go pełną szklanką!

Iluminowaćże mój dach poziomy!

Cukrem wysypać srebrnym mój dziedziniec

I zamienić mu w Sybir! - Mój ty drogi!

[Ściska go. ]

Terazże widzisz... ot ja, Ukrainiec,

Już nie twój więzień... już tobie bez trwogi

Patrzę za mundur... czy zeń nie wyziera

Jaki róg biały carskiego ukazu. . .

Panowie... w rękach tego oficera

Był mój los... a on, mówię, ani razu

Nie dał mi uczuć niewoli... i owszem -

Gdym z żoną, z dziećmi w pobliżu Tobolska

Siedział zasłany tam... jakoby w zdrowszem

Dla mnie powietrzu, aby dżuma polska

Nie zaraziła mi skóry... bo wiecie,

Żem takiej rządu pieczołowitości

O moje zdrowie... jako tu w powiecie

Pierwszy urzędnik, doznał... on, litości

Pełny, widząc mię z córkami i z żoną

W małej wioszczynie... w dziurawej stodole,

Był nam pomocą wtenczas i obroną

Tak, że nas wszystkie sybirskie Eole

Nie rozdmuchały. . .

[MAJOR ]

Szczęsny, żeście w zdrowiu.

[HRABINA ]

A jak się ma pop Osip?

[MAJOR ]

Pjany z duszą. . .

[STELLA ]

A moje gile czerwone? . . .

[MAJOR ]

W pustkowiu

Świszczą po drzewach i w róże się puszą,

Smutne, że nie ma panny na Sybirze.

[STELLA ]

A oswojone szczygiełki? . . .

[MAJOR ]

Jak w raju

U kaznaczeja. . .

[DIANNA ]

A trzy polskie krzyże? . . .

[MAJOR ]

Stoją. . .

[HRABINA ]

A pani Potopof?

[MAJOR ]

Przy czaju

W zielonej sukni. . .

[HRABINA ]

I zawsze w zielonej?

[MAJOR ]

I w kokoszniku.

[STELLA ]

Z którego ja chciałam

Zrobić gniazdeczko suczce oszczenionej.

Ach, jak tam zimno być musi! - Zadrzałam

Myśląc, jak zimno tam pani Potopof!

Dyjanko, a nasz?

[DIANNA ]

Kto nasz? .. .

[STELLA ]

Kto? ... Nasz... drogi,

Nasz biedny pan Jan... co na czele chłopów

Z kosą wzięty był... On taki ubogi,

A taki dobry... aresztant... i taki

Piękny jak Michał Anioł na obrazie. . .

[MAJOR ]

Ten wasz przyjaciel dał nam się we znaki:

Buntował nam lud... a dziś na Kaukazie

Bije się, w proste posłany sołdaty.

[STELLA ]

Patrzaj, Dyjanko! . . .

[HRABINA ]

Dość, Steluniu! ... Prowadź

Pana majora do polskiej herbaty,

Którą przyrzekłaś jego uczęstować

Za kwas sybirski. . .

[Wchodzą wszyscy oprócz Fantazego i Rzecznickiego. ]

[Scena VIII ]

[HR. FANTAZY, RZECZNICKI ]

[FANTAZY ]

O nas zapomnieli. . .

[RZECZNICKI ]

Gniewasz się? . . .

[FANTAZY ]

O! nie.

[RZECZNICKI ]

Lecz trochę zazdrościsz.

[FANTAZY ]

Czego?

[RZECZNICKI ]

Dyjanny spojrzeń - i łez Stelli.

[FANTAZY ]

Jeszcze nie kocham. . .

[RZECZNICKI ]

Ale już się złościsz.

[FANTAZY ]

Wcale nie... Ale powiedz mi, Rzecznicki,

Kto to jest - ów to pan Jan - wzięty z kosą?

[RZECZNICKI ]

Jakiś kosynier. . .

[FANTAZY ]

Jesteś jak delficki

Posąg... Wyrocznie twoje prosto niosą

W sam cel i samo serce prawdy. - Ale

Rad bym dowiedzieć się... jaki to smutny

Upiór nad srebrne gdzieś sybirskie fale

Pierś pokazuje i łańcuch okrutny

Wstrząsa... i w panien tych ludnej pamięci

Staje... z ranioną piersią - i z brylantem

Tej łzy, co mu się w oczach mglistych kręci,

Próżno roniona... Z takim aresztantem

Adonis nie mógłby walczyć o miłość

Szlachetnej Polki. . .

[RZECZNICKI ]

Przecudna tyrada. . .

Periody długie. . .

[FANTAZY ]

Ta dawna zażyłość

Sybirska... chmura ta błękitnoblada

Szronu złotego, która go obwiewa,

Te pod nim jary pełne wilczych kości,

Te nad nim czarne sosny... straszne drzewa

I to nieszczęście czarne. . .

[RZECZNICKI ]

I w czarności

Kominie... białą napisane krédą

Imię Dyjanny. . .

[FANTAZY ]

Przeklęty człowieku,

Któremu jeszcze dziś świątynie w Knido

Dostarczą wody kastalskiej! ... O, ćwieku

Z byronowego krzyża! O, baranie,

O którym niegdyś w mistycznym widzeniu

Śnił Sanczo Pansa... w niebie niespodzianie

Ujrzawszy bydło! ... O, ty, co w płomieniu

Wiekowym głupstwa jesteś salamandrą

I w ogniu będąc tyjesz... O, Rzecznicki!

[RZECZNICKI ]

O, nieszczęśliwy wieszczu!

[FANTAZY ]

O! Kassandro

Przedkontraktowa!

[RZECZNICKI ]

O! ty, potrzebnicki

Zdrowego sensu! . . .

[FANTAZY ]

O, ty, sekaturo!

Patrz - poszli wszyscy na ogród... a o nas

Ani kto wspomniał. . .

[RZECZNICKI ]

Bo ty jesteś pióro,

Które sonety pisze... et andronas

Scribit... i bawisz ludzi, gdy się nudzą,

A nudzisz, gdy się bawią. . .

[FANTAZY ]

To być może. . .

[RZECZNICKI ]

Abyś się widział sam, weź głowę cudzą

I włóż na swój kark. . .

[FANTAZY ]

A moją położę

Na twoim? . . .

[RZECZNICKI ]

W karty przegraj... twoją głowę,

Jeśli na stawkę szulery pozwolą

Stawić wiatr, a nie pieniądze gotowe. . .

Lecz pierwej złap ją tak jak wróbla solą

Na ogon, bo ci z rąk samych wyleci. . .

[FANTAZY ]

Prawdę ty mówisz... Same jakieś światła

Chodzą po mojej głowie jak u dzieci,

Zielonojasne, czerwone - jak na tła

Złote... rzucone przez Wenecjanina

Świętych postacie... różne jakieś tony,

Z których ton każdy mi coś przypomina

Smutnego, a ma niewytłumaczony

Urok dla ducha. - W powietrzu mi dzwonią

Różne pamiątki miejsc... koło mnie chodzą,

Każda ze swoją twarzą - swoją wonią,

Zmieniona w nimfę - w postać... Ach! jak szkodzą

Uczuciom... myśli nadto rozwinięte!

Zda się, upiory... piękniejsze, że mętne -

Zdaje się, kwiaty smętniejsze - że ścięte -

Zda się, że bóstwa krwią nie namijętne,

Ale grzejące słonecznością lica,

W wieńcach, w kameliach z gwiazd, których kolory

Niepewne jako półtęcze księżyca

Srebrzeją. Myśli me - już półupiory,

A jeszcze myśli. . .

[RZECZNICKI ]

Bądź zdrów, bałaguło,

Który handlujesz końmi Apollina!

[FANTAZY ]

Stój!

[RZECZNICKI ]

A co?

[FANTAZY ]

Serce moje coś uczuło.

[RZECZNICKI ]

Fenomen! . . .

[FANTAZY ]

Słuchaj... ta w czerni dziewczyna,

Ta wybielona wiatrem na Sybirze

Dyjanna, która czarnymi oczyma

Widzi tam jakieś mogiły i krzyże,

Słyszy tam jakieś łańcuchy... i trzyma

Ręce na piersiach jak posąg słuchania

I bolu... słuchaj... ta... Dyjanna dumna,

Co pod piorunem tu zatradowania,

Pod ruinami gmachu jak kolumna

Ostatnia trzyma wysoko swe czoło,

Ta - która... patrząc na matki aktorstwo

I na twarz ojca - zbladłą a wesołą

Dla ludzi... czuje całe gladiatorstwo

Nędzy domowej, ze światem walczącej,

Ona, co na mnie jako narzeczona

Patrzeć tu musi, a w duszy gorącej

Czuje, że będzie majątkiem kupiona,

A cierpliwością wypłacić się musi -

Ta panna... Czuję, że to podłość we mnie!

Ale mnie jakiś szatan wnętrzny kusi

Popełnić taką podłość i nikczemnie

Kupić ją... złotych polskich pół milionem!

[RZECZNICKI ]

Rzecz ułożona? . . .

[FANTAZY ]

Tak, lecz jakim tonem

Mówić z nią?

[RZECZNICKI ]

Tonem kupca trzeciej gildy.

[Wchodzi STELLA. ]

[Scena IX ]

[STELLA, FANTAZY, RZECZNICKI ]

[STELLA ]

Mama przysyła mię - zaprosić panów

Pod dąb... na małą wysepkę Matyldy. . .

[FANTAZY ]

Z romansu Cottin. . .

[STELLA ]

Bo do trzech kurhanów

Pójdziemy potem na spacer.

[FANTAZY ]

Cudownie! . . .

[Fantazy i Rzecznicki ] wychodzą.

[Scena X ]

[STELLA ] [sama ]

Smutni dziś wszyscy... Dyjanka - tak blada

Jakby opłatek... wzdryga się gwałtownie

I drzy jak w febrze... i z nóg, zda się, pada. . .

Papa... nie mówi anegdot... a mama,

Kiedy spojrzałam na nią... tom się zlękła!

Taka przy oczach szafirowa plama

I taka wielka łza w jej oczach pękła,

I taka twarz się wydaje stroskana! . . .

Ach! jakiś Baszkir... Baszkir... ach! w drzwi wpada

Baszkir. . .

[Wbiega do pokoju JAN. ]

[Scena XI ]

[STELLA, JAN ]

[STELLA ]

Czego pan chce? ... Ach! proszę pana,

Ja jestem sama. . .

[JAN ]

Stelka mi nierada?

[STELLA ]

Ach! pan Jan! . . .

[JAN ]

Cyt! - cyt! . . .

[STELLA ]

Ach! pan Jan przebrany!

[JAN ]

Moja Steluniu, cicho! ... Jak urosła!

Jaki z niej kwiatek biały i różany!

[STELLA ]

Puść mię - ażebym Dyjance doniosła,

Że jesteś blisko. . .

[JAN ]

Moja dobrodziko,

Mój aniołeczku... o tym ani słowa!

Pamiętaj, że mnie prosiłaś na mléko

I miod z pasieki twojej... jak królowa

Rusałek... kwiatów podolskich caryna.

Bądźże mi teraz - wierną - i zaklętą

Jak czar... bo dla mnie ta cala kraina

Musi być tylko snem... i wizją świętą,

Na którą muszę patrzeć tak jak we śnie -

Z uśmiechem, ale w milczeniu... O! biada

Tym, co stracili ojczyznę! . . .

[STELLA ]

Boleśnie

Gadasz... i słyszę, jak za ciebie gada

Głuchy sybirski wiatr, co tak okropnie

Wył... w szyby bijąc brzęczące. . .

[JAN ]

Milutka!

Proszę cię... teraz postępuj roztropnie

Widząc mię tutaj... jedna bowiem krótka

Radość mogłaby mnie... i dom wasz cały

Strącić w nieszczęście. . .

[STELLA ]

Pan zawsze w niewoli?

[JAN ]

Zawsze. . .

[STELLA ]

I wraca znów na Sybir biały?

[JAN ]

Wracam. . .

[STELLA ]

I pan mi mówić nie pozwoli,

Że pan przyjechał?

[JAN ]

Zgubiłabyś obu,

Mnie i majora. . .

[STELLA ]

Coż mam robić? . . .

[JAN ]

Oto. . .

Ja, Stello, szukam jakiego sposobu,

Abym Dyjannie tę obrączkę złotą,

Zgubioną... dawno w śniegu... dziś wieczorem

Oddał... O wschodzie słońca wyjeżdżamy.

[STELLA ]

Jakże to zrobić? Ach... oto za dworem

Jest staw i łódka, którą my pływamy

Czasami same nawet tylko panny

Na drugą stronę... do ładnej pasieki. . .

Lasek należy cały do Dyjanny;

Lecz teraz... jak nam tutaj mnichy Greki

Wzięli kościołek i parafią, w dworku

Pasiecznym mięszka nasz ksiądz... ojciec Loga.

Otoż... w tym, jak dziś zwiemy go, klasztorku

Często z Dyjanką prosiłyśmy Boga

Za ciebie... biedny panie Janie... często

Wieczorem... kiedy w łąkach derkacz krzyczy,

A staw nakryty mgłą srebrną i gęstą,

Pełny róiekowych smug, a głos słowiczy

Po czarnym lasku girlandami spada

Z dębów aż na staw... i za stawem jęczy,

Często Dyjanka księdzu Lodze gada

O tobie... o tej śnieżno- złotej tęczy,

Która świeciła, gdyście wy Cyganki

Na Sybirze się o wasz los pytali. -

Nie wiem, czy równie ty nas, dwie wygnanki,

Pamiętał... Jak ty westchnąłeś! ... Coż daléj? . . .

Coż ja mówiłam? - Ha! - więc do tej chaty,

Jeśli chcesz, siostrę moją zaprowadzę.

[JAN ]

Ale nic nie mów!

[STELLA ]

Nic.

[JAN ]

Ptaszku skrzydlaty!

Zawsze, jak widzę, masz rusałki władzę

Nad twoją siostrą.

[STELLA ]

O! zawsze mnie słucha.

[JAN ]

Więc dobrze, będę wieczorem w pasiece.

[Wychodzi. ]

[STELLA ]

Powiem Dyjance, że zobaczy ducha,

Ducha zobaczy! - Ach! zaraz polecę

I powiem Diani, że ducha zobaczy.

[Wchodzi HRABINA IDALIA. ]

[Scena XII ]

[STELLA i HRABINA IDALIA ]

[IDALIA ]

Stelko!

[STELLA ]

Ach! pani hrabina. . .

[IDALIA ]

Gdzie mama? . . .

[STELLA ]

Niech pani chwilę tu zaczekać raczy!

Pobiegnę... powiem. . .

[IDALIA ]

Stój! - ja pójdę sama -

Powiedz mi. . .

[STELLA ]

Pani jesteś cała drząca.

[IDALIA ]

To nic - bije mi serce - jestem chora,

Z podróży jestem... z wielkiego gorąca. . .

Prędko jechałam - pomimo doktora

Rad... mimo... własne stokrotne zakazy!

[na stronie ]

O! nieszczęśliwa ja! ... ach, i szalona!

[głośno ]

Czy są tu goście? . . .

[STELLA ]

Jest hrabia Fantazy

Z panem Rzecznickim. . .

[IDALIA ]

Czy niepostrzeżona

Mogłabym... powiedz... podejść tam, gdzie oni

Są teraz wszyscy ?

[STELLA ]

Wszyscy są nad wodą.

[IDALIA ]

Czy mię tam jaka aleja zasłoni?

Powiedz! ... czy jakie tam drzewa dowiodą

Aż do nich - blisko... abym niewidziana

Mogła... dać jaki znak twej mamie? ... - Stello!

Patrzaj ty, jak drzą pode mną kolana,

Jak moje oczy. . .

[do siebie ]

Ach! piorunem strzelą

Na czoło tego zmiennika - sztyletem

Przebiją serce jego! . . .

[STELLA ]

Chodźmy, pani!

Staniemy za drzew klombowych bukietem

W klombach georgin. . .

[IDALIA ] [do siebie ]

Ach, z kwiatów otchłani

Wyjdę... jak mara ogirlandowana

Georginami jak tęczą gwiazd różnych.

[STELLA ]

Zdziwi się mama, że tak niespodziana

Wizyta pani - tylu dziś podróżnych!

[Wychodzą. ]

Koniec wersji demonstracyjnej.

[Scena XIII ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[SCENA XIV ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena XV ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

[Scena I ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena II ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena III ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena IV ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena V ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena VI ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

[Scena I ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena II ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena III ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena IV ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena V ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena VI ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena VII ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena VIII ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT CZWARTY

[Scena I ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena II ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena III ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena IV ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena V ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena VI ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena VII ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena VIII ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena IX ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena X ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena XI ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena XII ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena XIII ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena XIV ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena XV ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena XVI ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena XVII ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT PIĄTY

[Scena I ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[SCENA II ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena III ]

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

[Scena IV ]

[Ciż sami. ]

Wpada HRABINA z córkami - RZECZNICKI z dala za nimi.

[HRABINA ]

O święci na niebie!

Co to jest? . . .

[HR. RESPEKT ]

Cicho! ... Okropny wypadek. . .

W pojedynku nasz major zastrzelony!

[HRABINA ]

Patrzaj, list. . .

[HR. RESPEKT ]

Co to jest?

[HRABINA ]

Umarł nasz dziadek.

[HR. RESPEKT ]

Co?

[HRABINA ]

Dzisiaj w nocy. . .

[HR. RESPEKT ]

Ha! . . .

[HRABINA ] [cicho ]

Jesteś czerwony

Jak upiór! . . .

[HR. RESPEKT ]

Krew mi uderzyła w głowę

Jakby siekierą.

[HRABINA ]

Pokryj to... wrażenie! . . .

[HR. RESPEKT ]

To jest odmiana wielka... i domowe

Rzeczy. . .

[HRABINA ]

Schowaj ten list, mówię, w kieszenie

I nie pokazuj twarzy - bo ci z oczu

Ta śmierć wygląda i pójdzie pod wnioski.

Dzisiaj w nocy. . .

[HR. RESPEKT ]

Czy wiedzą dzieci?

[HRABINA ]

Nie. . .

[głośno ]

Może go w koczu

Można położyć. . .

[FANTAZY ]

Cyt! ... Ten sen przedboski,

Który mu igra uśmiechem na twarzy,

Gdy anioł śmierci siwym włosem rusza,

Szanuj! ... On teraz o czymś takim marzy,

Że pewnie - pewnie cała jego dusza

Jest jako słońce... Cyt! oczy otwiera.

Majorze! ... oto jest z dziećmi hrabina. . .

[MAJOR ]

Dajcie mi wody potianut z giwera!

[Pije. ]

Nu tak - jeszcze świat... W imię Ojca, Syna

I Ducha! ... Proszę hrabiny tu bliżej

I dzieci proszę tu, koło mogiły. . .

Nie mógł ja ludzi kochać ani szczyrzej,

Ani otwarciej jak was. - Syn Hawryły

Wołdemar major... wasz dawny znajomy,

Serdecznie wasze serca umiłował.

Ot i odwiedził wasze dobre domy

Przyjaciel... i tu u was zanocował

Aż do prysudnych dni... Kałmuk! szatułu! . . .

[Kałmuk odchodzi. ]

Słuchaj, hrabina. - Ja czerkieski plennik,

Porwany kiedyś dzieciątkiem z aułu. . .

Taj zmoskalony Grek, łotr i moszennik

(Odpusty meni, Boh! )... byłby jenerał

Już tak jak drudzy, by nie Murawiewy,

Z którymi ja był - człowiek i liberał,

Dopóki żyli. - Dziś pod tymi drzewy

Ranny... ot wspomniał ja ich sobie czule,

Na własną patrząc krew... Ach! pod senatem

Gdyby ja był miał w sercu tutaj kule,

Byłoby lepiej - fff ze mną i ze światem. . .

Ufff! Apostołow! ... fff! ... fff! - Apostolczyk. . .

Oj? czemu ja was wspomniał, moje dziatki? . . .

[HRABINA ]

Majorze!

[FANTAZY ]

Cicho, pani! . . .

[MAJOR ]

Ot ten kolczyk

Od Apostoła... ja miał starej matki,

Której... kawałek wtenczas przyniósł drzewa

Od szubienicy... fff! fff! fff! - Staruszka -

Nu, tak ja potem przez Arakczejewa

Wyrobił sobie, że był bez łańcuszka

Posłan w sybirskie komendy - w degradzie,

W upokorzeniu... Jak wy mnie poznali. . .

To ja w domeczku tam małym i w sadzie

Cały dzień... trubku kurzył... a wy stali

Patrząc na smutek mój... że ja milczący

Nie odpowiadał wam, gdzie serce boli. -

Wot liberalność tu jak żar gorący,

Wot czarny smutek był... wot mej niedoli

Była przyczyna! ... Wot, gdy panna spiewa

Piosenki smutne... to ja stojąc w kącie

Wspomniał, bywało, sobie Bestużewa,

Taj potem wspomniał, że ja stał przy loncie -

I nie wystrzelił... Taka boleść była

Na sercu moim wężem i kamieniem,

Kiedyście znali mnie... Wołdemar Hawryła,

Ja tam przed wami stał z upokorzeniem

I z trwogą... że wy mną... biednym gardzicie

Jak starym, siwym - durnym liberałem,

Który miał w ręku harmatę i życie

Carskie - i trzymał ogień nad zapałem,

Taj zadrzał... widząc w gwiaździstym szeregu

Cara... i główny sztab w tęczowych lentach,

Taj lont... syczący przyłożył do śniegu,

Uczuł strach w sercu i w głowie, i w piętach,

Taj paszoł w durnie. . .

[IDALIA ]

Na Boga, majorze!

Krew ci się rzuca z rany... mów spokojnie!

[MAJOR ]

Nu, tak to wszystko wielkie sądy Boże!

Bo ja był kiedyś na tureckiej wojnie,

Z Persami się bił... w kwarantannach służył

I śmierci palcem dotykał - nie blady!

Nu... a przed carem wtenczas jednym stchórzył!

I tak jak dziecko darmo oddał szpady,

Gdy po nią przyszli. . .

[KAŁMUK wraca na scenę ze szkatułką. ]

[HR. RESPEKT ]

Coż to? chory gada?

Zabronić jemu! ... coż! ... zabronić mowy!

[MAJOR ]

Nu, niech pan hrabia tu poważnie siada

I słucha - bo ja człowiek już grobowy,

Mówię ostatkiem duszy... Na Sybirze

Ja miał jednego sercem przyjaciela.

Tak my z nim często chodzili pod krzyże,

Na których imię Rumina, Pestela

I drugich... z tyłu jednego kościoła

Postawili my... na cichą pamiątkę. . .

Tak tam mojego pamięć Apostoła,

Którego kochał ja - i lat dziesiątkę

Bez niego musiał żyć... i byłby skonał,

Gdyby żył dziesięć lat bez przyjaciela!

Nu, on... zmocował mnie - sercem pokonał!

Apostoła ja stracił - a Chrzciciela

Dostał... kotoryj mnie ochrestyw łzami. . .

Tak coż ja jemu dam... jak mnie nie stanie? . . .

[do Dianny ]

Diwoczka, siuda! Nu tak ty, z różami

Na ustach... stań tu... ot, przy tym hułanie

I tu rodzicom pokincieś oboje. . .

A ja, ja z wami trzeci. - Kałmuk, siuda!

[wstając ]

Nu... ot ja, chociaż ranny... ot ja stoję

I wam do kolan... ot. . .

[Klęka. ]

Na boskie cuda!

Nie odmawiajcie! ... Przez krew moją proszę,

Nie odmawiajcie! .. .

[HR. RESPEKT ]

Lecz tu związki rodu! . . .

[MAJOR ]

Słuchajcie! - Ot, ja zebrał wielkie grosze,

A sam żył z gaży, z mojego ogrodu,

Z domu... No - niegdyś w kwarantannach srogi

Dla kupców - nu, tak przyjął podwieczorek

I okręt sobie przepuścił przez nogi

Z żaglami, z masztem, a chwycił za worek

Jak za kotwicę... Nu, tak i basetla,

I skrzypce... na to wesele u Żyda

Leżą w Hamburgu... Graf! ... wot bankocetla. . .

[do Kałmuka ]

Stupaj - stupaj procz! ... Cyt! - cyt! - córkę wyda!

My milionisty... pfu! . . .

[HR. RESPEKT ]

Panie majorze!

Tu pieniądz... chociaż w dosyć znacznej sumie,

Jest niczym. . .

[MAJOR ]

Nu, ja znaju. . .

[HRABINA ]

Ach, mój Boże!

Pan major może myśli i rozumie. . .

[MAJOR ]

Nu, ja nie myślę nic. . .

[HR. RESPEKT ]

Lecz nasze słowo

Ma pan Fantazy. . .

[MAJOR ]

Nu tak, pan Fantazy -

Ja przed nim pójdę moją siwą głową

W proch. . .

[FANTAZY ]

Stój na Boga!

[MAJOR ]

W proch. . .

[FANTAZY ]

Twoje rozkazy

Są jak aniołów. . .

[do Dianny ]

Ręka ta szlachetna

Nie była jeszcze moją... dotąd wolna. . .

Oczarowałaś mię jak gwiazda świetna.

Sądzę, że pani będziesz sercem zdolna

Ocenić powód - dla którego muszę

Tę rękę z mych rąk wypuścić... na zawsze. . .

[do Idalii ]

Brat twój... hrabino, dziś do Rzymu ruszę

I sądzę, że twe serce, najłaskawsze

Z serc, po królewsku obejdzie się ze mną,

Mniej biorąc niż dać mogę. . .

[IDALIA ]

Chce szacunku.

[FANTAZY ]

Pani! przez tę śmierć tak krwawą i ciemną

Jestem człowiekiem ochrzczon! ... Pocałunku

W serce ten człowiek wart... Żegnaj, majorze!

Przyszlę doktora mego... miej nadzieję! . . .

[MAJOR ]

Nu, tak już teraz pan hrabia nie może

Odmówić córki. - Krew ze mnie się leje,

Ot, z boku mego krew strumieniem leci

I prosi - prosi łaski, zmiłowania! . . .

[HR. RESPEKT ]

Majorze! - no to weź sobie te dzieci!

[MAJOR ]

Ha! ot i z Janem moim - moja Dania

Na wieki! ... Więcej nie mogę! ... W pigułce

Tej pistoletnej sto ognistych mieczy. . .

Dania - Jan - Dania - poszukaj w szkatułce. . .

Chce się do niebios już. . .

[Umiera ]