Jean Racine

FEDRA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY

SCENA PIERWSZA

SCENA DRUGA

SCENA TRZECIA

SCENA CZWARTA

SCENA PIĄTA

AKT DRUGI

SCENA PIERWSZA

SCENA DRUGA

SCENA TRZECIA

SCENA CZWARTA

SCENA PIĄTA

SCENA SZÓSTA

AKT TRZECI

SCENA PIERWSZA

SCENA DRUGA

SCENA TRZECIA

SCENA CZWARTA

SCENA PIĄTA

SCENA SZÓSTA

AKT CZWARTY

SCENA PIERWSZA

SCENA DRUGA

SCENA TRZECIA

SCENA CZWARTA

SCENA PIĄTA

SCENA SZÓSTA

AKT PIĄTY

SCENA PIERWSZA

SCENA DRUGA

SCENA TRZECIA

SCENA CZWARTA

SCENA PIĄTA

SCENA SZÓSTA

SCENA SIÓDMA

FEDRA

Jean Racine

Tłum. Tadeusz Żeleński (Boy)

OSOBY:

T e z e u s z – syn Egeja, król Aten

F e d r a – żona Tezeusza, córka Minosa i Pasifae

H i p o l i t – syn T e z e u s z a i Antiopy, królowej

Amazonek

A r y c j a – księżniczka królewskiej krwi ateńskiej

T e r a m e n e s – ochmistrz H i p o l i t a

E n o n a – piastunka i powiernica F e d r y

I s m e n a – powiernica A r y c j i

P a n o p e – jedna z dworek F e d r y

Strażnicy

Rzecz dzieje się w Trezenie, mieście na Peloponezie.

AKT PIERWSZY

SCENA PIERWSZA

H i p o l i t, T e r a m e n e s

HIPOLIT

Tak, zamiar mój powzięty, drogi Teramenie,

Jadę; dłużej nie gościć mi w lubej Trezenie;

W tej śmiertelnej obawie, jaka mną porusza,

Hańbiącej bezczynności nie ścierpi ma dusza.

Od pół roku rodzica z mych oczu straciwszy,

O los jego niepokój muszę czuć najżywszy,

Nieświadom ni gdzie bawi, ni jakie koleje...

TERAMENES

Gdzież jeszcze, panie, znaleźć go żywisz nadzieję?

Już, aby uspokoić twych obaw zawiązki,

Zbiegłem dwa morza, które Korynt dzieli wąski;

Pytałem o Tezeja ludów, co są blisko

Acheronu, gdy w piekłach gubi swe łożysko;

Zbiegłem próżno Elidę, Tenarę, by potem

Dotrzeć do mórz rozgłośnych Ikarowym lotem.

Jakimż nowym wysiłkiem, w jakiej szczęsnej ziemi

Mniemasz, iż zdołasz zgonić go kroki chyżemi?

Kto wie, panie, król, rodzic twój wielki, ażali

Pragnie, abyśmy jego ukrycie poznali?

Może, gdy my tu drżymy wraz o jego głowę,

On, spokojny, miłostki kryjąc jakieś nowe,

Przy boku lubej, która bądź wcześniej, bądź później...

HIPOLIT

Wstrzymaj się i Tezeja imieniu nie bluźnij.

Wszak on, z bujnej młodości pokus uleczony,

Dziś przeciw tym zaporom nie jest bez obrony;

I Fedra, w trwałych uczuć okuwszy go pęta,

Od dawna już rywalki szczęsnej nie pamięta.

Słowem, mą powinnością jest spieszyć w tę drogę,

Rzucając miejsca, w których dłużej żyć nie mogę.

TERAMENES

I odkądże to, panie, przykrym ci się stało

Lube miejsce, gdzie młodość swą spędziłeś całą

I w którym przekładałeś spokojne wywczasy

Ponad świetności Aten, nad dworskie hałasy?

I czemuż ci ta ziemia dzisiaj tak niemiłą?

HIPOLIT

Te czasy już przepadły. Wszystko się zmieniło.

Odkąd na te wybrzeża bogi nam zesłały

Potomkinię Minosa oraz Pasifay.

TERAMENES

Rozumiem, znam niedolę, co serce ci toczy:

Fedry drażni cię bliskość i rani twe oczy.

Ta złowroga macocha zaledwo was, panie,

Ujrzała, wnet twym losem stało się wygnanie.

Lecz nienawiść jej dawna ku twojej osobie

Wygasła albo znacznie ostygła w tej dobie.

A zresztą, w czymże dzisiaj zagrażać ci zdoła

Kobieta bliska śmierci, której sama woła?

Dotknięta jakimś bólem, co zjada ją skrycie,

Zmierzona sama sobą i własne klnąc życie,

Czyż knuć jakoweś plany przeciwko wam może?

HIPOLIT

Nie o jej też nienawiść daremną się trwożę.

Kto inny spokojności mej stał się przeszkodą:

Uchodzę, wyznam oto, przed Arycją młodą,

Odroślą krwi nieszczęsnej, od wieka nam wrogiej.

TERAMENES

Co! I ty, panie, wyrok jej niesiesz tak srogi?

Okrutnych Pallantydów siostrzyca ta miła

Czyż kiedykolwiek zbrodnie swych braci dzieliła?

Za cóż nienawiść ścigać ma piękność tak przednią?

HIPOLIT

Gdybym jej nienawidził, nie kryłbym się przed nią.

TERAMENES

Panie, wolnoż mi szukać słowa tej zagadki?

Czyżby to miał już nie być Hipolit, ów rzadki

Bohater, w swej hardości głuchy na rozkazy

Mocy, której Tezeusz uległ tyle razy?

Czyżby Wenus, niezdolna na wzgardę swą patrzeć,

Chciała błędy Tezeja twą słabością zatrzeć

I na równi z innymi pojmawszy cię w sidła,

Zmusiła, abyś winne jej palił kadzidła?

Czyliżbyś kochał, panie?

HIPOLIT

Coś rzec się ośmielił?

Ty, coś od lat najmłodszych myśl mą każdą dzielił,

Ty możesz żądać, abym zaparł się niegodnie

Uczuć serca, co słabość ma sobie za zbrodnię?

Nie dość, że Amazonka, matka, z swoim mlekiem

Wszczepiła mi tę dumę rosnącą wraz z wiekiem;

Ja sam, w młodzieńcze lata wstąpiwszy dojrzałe,

W świadomości tych uczuć zwykłem czerpać chwałę.

Ty, opiekun, przyjaciel wierny od lat dawnych,

Prawiłeś mi o ojca mego dziełach sławnych;

Wiesz, jak ma dusza, tkliwa na czucia szlachetne,

Rozpalała się chłonąc czyny jego świetne,

Słysząc, jak ów bohater, mocą dłoni swojej,

Po stracie Heraklesa żal śmiertelnych koi,

Jak poskramia potwory i złoczyńców kara:

Prokusta, Cercyjona, Skirona, Sinara,

Jak kości Epidaura, olbrzyma, w proch miota,

I Minotaura zbawia sprośnego żywota.

Lecz znów gdyś mi wyliczał mniej chlubne zapały,

Jak w stu miejscach obnosił swój płomień niestały,

Jak za Heleny grabież pomsty woła Sparta,

Jak płacze Peribea z czci przezeń odarta;

I tyle innych, których i imion nie pomnę,

Nazbyt ufnych w przysięgi jego wiarołomne;

Ariadna, żal swój zimnym zwierzająca skałom,

Fodra, porwana przezeń z większa nieco chwałą;

Wiesz, jak słuchając, żalu pełen i boleści,

Nagliłem nieraz, abyś skrócił swe powieści,

Szczęsny, gdybym w pamięci zdołał czyny owe

Zatrzeć, tak chlubnych dziejów niegodną połowę!

I jaz miałbym znów z siebie dziś dawać igrzysko?

Mnież mieliby bogowie pogrążyć tak nisko?

W mych nikczemnych wzdychaniach wzgardy tym godniejszy,

Ze Tezeusza słabość dzieł jego nie zmniejszy,

Z mej zaś ręki dotychczas żadna bestia krwawa,

Poległszy, do wywczasów nie dała mi prawa!

Gdyby nawet ma duma ulec miała klęsce,

Godziż mi się Arycję przyjąć za zwycięzcę?

Czyż mogłyby zapomnieć me zbłąkane zmysły

O strasznych groźbach, jakie nad nami zawisły?

Ojciec jej nienawidzi; niezłomną ustawą

Odjął jej macierzyństwa przyrodzone prawo:

Lęka się snadź odrośli tej rasy zbrodniczej;

Wraz z nią ród cały pogrześć w niepamięci życzy

I do zgonu trzymając ją w ciasnej niewoli,

Nigdy hymenu ogniów wzniecić nie pozwoli.

Miałżebym przeciw ojcu przy jej boku stawać?

Niebacznego zuchwalstwa miałbym przykład dawać?

I szalonej miłości nieopatrzna siła...

TERAMENES

Ach, panie! Jeśli twoja godzina wybiła,

Darmo byś w zimnych racjach znaleźć chciał ostoję.

Tezeusz, pragnąc przymknąć, otwarł oczy twoje;

I zakaz jego, płomień twój drażniąc młodzieńczy.

Przedmiot gniewu w twych oczach nowym czarem wieńczy.

I czemuż tak się lękać niewinnej miłości?

Czyż w twym sercu jej słodycz nigdy nie zagości?

Wiecznie pragniesz swym dzikim skrupułem się rządzić?

Krocząc w ślad Herkulesa, czyż można pobłądzić?

Któż w obliczu Wenery został nieugięty?

Ty sam gdzieżbyś był, panie, ty, wróg jej zawzięty,

Gdyby dumna Antiopa wzbraniała się zawsze

Tezejowi swe czucia objawić łaskawsze?

Po cóż się tak nieść górnie, młody przyjacielu?

Przyznaj, wszystko się zmienia: i od dni niewielu

Mniej często widać ciebie, jak dumny i śmiały

Wzdłuż wybrzeża powozisz swój rydwan wspaniały

Albo, w Neptuna sztuce zarówno uczony.

Wędzidłem pęd rumaka miarkujesz szalony:

Mniej często krzyków naszych gwar potrząsa knieją;

Twe oczy jakimś blaskiem tajemnym goreją;

Ty kochasz, płoniesz cały; tak, panie, to jasne;

Ty cierpisz, sam przed sobą czucia kłamiąc własne.

Czy Arycji tak słodkie uwiodły cię lica?

HIPOLIT

Teramenie, odjeżdżam, by szukać rodzica.

TERAMENES

Czy nie pożegnasz Fedry, nim ruszysz stąd, panie?

HIPOLIT

Mam ten zamiar: spiesz, poproś ją o posłuchanie.

Tak każe mi powinność. Lecz oto Enona

Spieszy tu, jakby nowym nieszczęściem rażona.

SCENA DRUGA

H i p o l i t, T e r a m e n e s, E n o n a

ENONA

Ach, panie, strasznej wieści widzisz we mnie gońca!

Królowa już dobiega losów swoich końca.

Dzień i noc przy jej boku stróżuję daremno;

Ginie od cierpień jakichś, tajonych przede mną.

W ciągłej rozterce, zmysłów swych zebrać nie może;

Niepokojem miotana, rzuca nagle łoże,

Pragnie widzieć blask słońca, jednakże nikogo

Oczy jej, zbyt znękane, oglądać nie mogą.

Idzie tu.

HIPOLIT

Dość, królowej niech się wola ziści;

Wraz usunę z jej oczu przedmiot nienawiści.

SCENA TRZECIA

F e d r a, E n o n a

FEDRA

Nie, nie pójdę już dalej, przystańmy, Enono.

Omdlewam; dziwna niemoc uciska me łono;

Oczy me razi jasność dawno nie widziana

I drżące się pode mną zginają kolana.

Och! Och!

Siada.

ENONA

Bogi, wejrzyjcie na biedną królowę!

FEDRA

Jakże mi te klejnoty uciskają głowę!

Jakaż natrętna ręka, podchodząc mą wolę,

Włosy mi w puklów tysiąc zaplotła na czole?

Wszystko mnie drażni, wszystko w męczarnię się zmienia.

ENONA

Jak sprzeczne nieraz twoje bywają życzenia!

Ty sama wszak, zamysły odmieniając swoje,

Kazałaś się przyoblec w najbogatsze stroje;

Ty sama chciałaś dzisiaj, pomna dawnej chwały,

W całym blasku powitać słońca krąg wspaniały.

Widzisz go oto, pani, i znów kryć się żądasz,

Zmierzona światłem, które niecisz i oglądasz?

FEDRA

O ty, ojcze nieszczęsnych pokoleń prześwietny,

Ty, z którego mać moja ród wiedzie szlachetny,

Co może za mnie biedną płonisz się tam w niebie,

O Słońce, raz ostatni dziś oglądam ciebie!

ENONA

Jak to, jeszcze mi trzeba z ust twych słyszeć o tem!

Wiecznież patrzeć na ciebie, jak gardząc żywotem,

Śmierci przedwczesnej wzywasz w zgubnym omamieniu

FEDRA

Ach, gdybyż można teraz w drzew odpocząć cieniu!

Ach, kiedyż danem będzie znów mojemu oku

Biec za rydwanem widnym w kurzawy obłoku?

ENONA

Jak to, pani?

FEDRA

Szalona! Gdzie jestem? Com rzekła?

Gdzieżem ja mym pragnieniem i myślą uciekła?

Rozum mi snadź odjęty mściwą bogów dłonią,

Enono, lica moje od wstydu się płonią,

Me hańbiące cierpienia zdradzam ci zbyt jawnie

I oczy, wbrew mej woli, w łzach toną ustawnie.

ENONA

Ach, rumienić się raczej trzeba ci za owo

Milczenie, co twe rany wciąż jątrzy na nowo.

Czyż zmiękczyć cię, ubłagać nie ma już sposobu?

Chceszli więc bez litości wpędzić się do grobu?

Jakiż szał na dni swoje targnąć ci się każe?

Jakież jady cię struły, jakie czary wraże?

Cień po trzykroć już niebo skrył w ciemnym pomroczu

Od czasu jak sen twoich nie przesłonił oczu;

I blask już po raz trzeci powraca nam ninie,

Od czasu jak twe ciało bez pokarmu ginie.

Jakież straszne zamiary w sercu swoim ważysz?

Jakim prawem na dni swe targnąć się odważysz?

Znieważasz bogi wielkie, co życie ci dały;

Zdradzasz małżonka, z którym śluby cię związały;

Zdradzasz wreszcie dziateczki swoje nieszczęśliwe,

Które śmierć twoja wtrąci pod jarzmo zelżywe.

Pomyśl, że dzień żałosny, co zbawi je matki,

Ten dzień obcej krwi wróci nadziei zadatki,

Wrogowi, co ku tobie nienawiścią płonie;

Synowi w Amazonki poczętemu łonie, Hipolitowi...

FEDRA

Bogi!

ENONA

Wreszciem ci dopiekła!

FEDRA

Nieszczęsna, coś za imię w tej chwili wyrzekła!

ENONA

Dobrze, niech buchną gniewu twojego płomienie!

Radam, że cię to imię przyprawia o drżenie.

Żyj więc: niechaj ci miłość i powinność świeci;

Żyj; nie ścierp, by Scytyjki syn, twe własne dzieci

Przygniatając brzemieniem niewoli złowrogiej,

Gnębił pierwszą krew Grecji, poczętą przez bogi.

Lecz nie zwlekaj; wszak każda chwila dla cię zgonem:

Myśl co rychlej o zdrowiu, zbyt już nadwątlonem,

Póki jeszcze sił twoich, niknących nam co dnia,

Da się na wpół przygasła rozniecić pochodnia.

FEDRA

Zbyt długo ciągnę żywot występkiem zatruty.

ENONA

Jak to! Czyżby ścigały cię jakie wyrzuty?

Jakaż zbrodnia początek dała twej udręce?

Czyżby się krwią niewinną splamiły twe ręce?

FEDRA

Nie, dzięki niebu, ręce me nie są skażone.

Ach, gdybyż serce było niewinnym jak one!

ENONA

I jakiż czarny zamiar w nim hodujesz oto,

Iż serce twe tak straszną kaja się zgryzotą?

FEDRA

Dosyć już powiedziałam, więcej wstyd mi wzbrania.

Umieram, aby tego uniknąć wyznania.

ENONA

Umieraj więc i sekret swój unieś na wieki,

Lecz inna ci, nie moja, dłoń zamknie powieki;

I jak bądź rychło kraj ten chcesz okryć żałobą.

Dusza ma w śmierci bramy podąży przed tobą.

Sto dróg zawżdy otwartych wiedzie w zmarłych leże,

A moja słuszna boleść najkrótszą obierze.

Okrutna! Kiedyż wiary twojej nadużyłam?

Nie pomnisz, że na rękach cię własnych nosiłam?

Dla ciebiem wszak rzuciła kraj mój, dzieci moje,

Takąż gorzką nagrodą dziś za to się poję?

FEDRA

I dokąd zmierza twoje uparte zachcenie?

Zadrżysz od grozy, skoro przerwę me milczenie!

ENONA

I cóż rzec zdołasz, co by straszliwsze mi było

Od grozy, iż w mych oczach stajesz nad mogiłą?

FEDRA

Choć wszystko poznasz, dola nie czeka mnie inna,

Umrę tak samo, jeno umrę bardziej winna.

ENONA

Pani, na łzy me gorzkie zaklinam cię czule,

Na twe kolana wątłe, które oto tulę,

Rozjaśń te mroki, w których mój umysł się grzebie.

FEDRA

Żądasz tego: wstań zatem.

ENONA

Mów, mów, słucham ciebie.

FEDRA

Nieba! Co ja mam wyrzec! Co się dzieje ze mną!

ENONA

Nie znieważaj mnie dłużej obawą daremną.

FEDRA

O wy, gniewu Wenery straszliwe zadatki!

Czymże się stała miłość dla mej biednej matki!

ENONA

Oddal, pani, te myśli; niech owo wspomnienie

Na wiek wieków pokryje żałosne milczenie.

FEDRA

Ariadno, siostro, jakimż szaleństwem trawiona

Zginęłaś na pustkowiu kędyś porzucona!

ENONA

Co czynisz pani? Jakaż śmiertelna katusza

Przeciw całej krwi własnej serce twe porusza?

FEDRA

Wenus tak każe, abym z tej krwi, nazbyt hardej,

Zginęła dziś ostatnia, najgodniejsza wzgardy.

ENONA

Ty kochasz?

FEDRA

Bez pamięci, aż do obłąkania.

ENONA

Kogóż?

FEDRA

Głos tej ohydy wymówić się wzbrania.

Kocham... Serce na imię to mdleć już poczyna.

Kocham...

ENONA

Kogo?

FEDRA

Znasz wszakże Amazonki syna,

Księcia, com go tak długo gniewem swym ścigała?

ENONA

Hipolit! Wielkie nieba!

FEDRA

Samaś go nazwała!

ENONA

Bogowie! Krew się ścina od wieści straszliwej!

O rozpaczy! O hańbo! Rodzie nieszczęśliwy!

O złowroga podróży! Och, czemuż nie minął

Tych zdradnych brzegów okręt, nim ku nim zawinął!

FEDRA

Przekleństwo dawniej sięga. Ledwie, z szczęściem w sercu,

Z Tezeuszem na ślubnym stanęłam kobiercu

I spieszyłam, stęskniona za domowym progiem,

Do Aten, tam spotkałam się z mym pysznym wrogiem.

Ujrzałam go: me lico spłonęło, pobladło.

Dziwne zmieszanie jakieś na duszę mi padło;

Oczy przestały widzieć, dech zamarł mi w łonie,

Uczułam, iż me ciało drży całe i płonie;

Poznałam moc Wenery we mnie rozpętaną,

Krwi, którą ona ściga, nieuchronne wiano!

Próbowałam przebłagać ją modły kornemi,

Wznosiłam jej świątynie po całej mej ziemi;

Próżno miota się serce raz ujęte w sidła!

Próżnom niosła ofiary, paliłam kadzidła;

Gdy usta me wzywały imienia bogini,

Wielbiłam Hipolita i w tejże świątyni

Na tych ołtarzy, które okadzałam, progu,

Memu nie nazwanemu jam święciła bogu...

Unikałam go wszędzie. Ha, srom płoni lica!

Oczy me dostrzegały go w kształtach rodzica!

Wreszcie me ognie przeciw sobie się zwróciły:

Aby go prześladować, znalazłam dość siły.

By oddalić od siebie przedmiot nazbyt drogi,

Udawałam nienawiść macochy złowrogiej:

Zażądałam wygnania, a próśb mych wytrwałość

Zwyciężyła i prawo, i ojcowską żałość.

Odetchnęłam, Enono, od owej godziny

Dni moje, spokojniejsze, płynęły bez winy

I posłusznej małżonki pomna obowiązku,

Hodowałam owoce przeklętego związku.

Nieszczęsne przeznaczenie! Daremna obrona!

Do Trezeny przez męża oto przywiedziona,

Wroga spokoju mego musiałam tam zoczyć

I rana, nazbyt świeża, znów poczęła broczyć.

To już nie krwi krążącej w mych żyłach pożary,

To Wenus sama wpiła się w gardziel ofiary!

Dla mej zbrodni odrazą bez granic przejęta,

Wraz z nią znienawidziłam życia mego pęta!

Pragnęłam umrzeć, w śmierci szukając sposobu,

By hańbę moją złożyć ze mną wraz do grobu;

Zwyciężyły mnie wreszcie łzy i prośby twoje,

Wyznałam tobie wszystko; o nic już nie stoję;

Bylebyś, śmierci bliską szanując godzinę,

Oszczędziła wyrzutów próżnych za mą winę

I byle twe starania nie budziły we mnie

Życia, które podtrzymać silisz się daremnie.

Koniec wersji demonstracyjnej.

SCENA CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

SCENA PIERWSZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA TRZECIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

SCENA PIERWSZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA TRZECIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT CZWARTY

SCENA PIERWSZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA TRZECIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT PIĄTY

SCENA PIERWSZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA DRUGA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA TRZECIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA CZWARTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA PIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA SIÓDMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej