Józefat Bolesław Ostrowski

FRANCISZEK KOZAKOWSKI

Konwersja: Nexto Digital Services

FRANCISZEK KOZAKOWSKI PUŁKOWNIK WOYSK POLSKICH

Ostrowski Józefat Bolesław

Jeszcze za trwania naszej rewolucji, usiłowałem znieść fałszywe mniemanie, rzucone na charakter i patryotyzm Kozakowskiego. Opinja publiczna, zupełnie stłumiona, niemogła pod moskiewskim rządem oskarżać zbrodni, oddać sprawiedliwość obywatelstwu. Rewolucja 29 dała nam wolność druku; odcienia politycznych zasad i różność zdań o najlepszym sposobie zbawienia ojczyzny, rozróżniły nas, a może i rozdwoiły. Stad naturalnie wyniknęły sądy, o charakterze, o politycznem życiu naszych ziomków; i jeżeli często patryotyczna opinja, obwieszczała przed publicznym sądem niepewnych, dwuznacznych, wzdychających za dawnym porządkiem, i prawie tylko przez delikatność narodowego honoru, przyjaznych sprawie niepodległości, wyznać trzeba, że nieuniknęli potwarzy ludzie, nieskazitelnego charakteru, doświadczeni prześladowaniem i męczeństwem za sprawę wolności.

Przedmiotem takiej niesprawiedliwej potwarzy był Franciszek Kozakowski, szczęśliwy przynajmniej tem, że nikt przeciw niemu publicznie niewystąpił, że ukryci nieprzyjaciele tylko tajemnie szkodzili. Czy słusznie? Czy Kozakowski dziś dzielący nasze uczciwe wygnanie zasłużył na podejrzenia? Czy Prądzyński i Chrzanowski którzy nań wszystkie rzucili zarzuty, mogą zasługiwać na ufność wygnańców i patryotów, czy prześladowanie takich ludzi, nie jest najlepszym dowodem, niewinności, obszerniej nadmieniemy tem chętniej, że moje przekonanie oparłem na dowodach, że mi jest milo, a może nawet i obowiązkiem Polaka, zwrócić należny szacunek, prześladowanej niewinności, cierpiącemu patryotyzmowi.

Kozakowski wziął życie nad brzegami Niemna r 1790. 1806 i 1807 odbył wojnę pruską; 1809 pod Xięciem Poniatowskim austryacką; 1812 był na Wołyniu pod Regnier, 1813 znajdował się w oblężeniu Zamościa. Za męztwo otrzymał krzyż złoty polski, następnie kawalerski i nakoniec legij honorowej.

Pierwszą wieść o rewolucii naszej odebrał Kozakowski w Kryłowie. Czynny uczestnik patryotycznych usiłowań za rządu moskali, członek wielu związków, które nieprzerwanie doskonaliły dzieło narodowej niepodległości, zaszczycony prześladowaniem naszych ciemięzców, niemógł mieć dwóch myśli. Poszedł za natchnieniem honoru i obowiązku, widząc spełniające się najdroższe nadzieje całego życia. Dnia 2 Grudnia Kozakowski przybywa do Siedlec, znajduje rozdwojenia, niepewność. Patryoci odebrali dowodztwo artyleryi Kosinskiemu, i zapewnie dobrze przekonani o patryotyzmie Kozakowskiego, jemu powierzyli dowództwo. Nadeszły roskazy i Chłopickiego i Rożnieckiego: Pułkownik Korytowski zwlekał, niepewny co czynie, czy usłuchać woli narodu, czy naszych przywłaszczycieli. Lecz jednozgodność oficerów i najlepszy duch wojska, zapewne stanowczo wpłynęły na patryotyzm dowodzcy. Przejeżdżającego przez Międzyrzecz Kozakowskiego wezwano na radę: Kozakowski stłumił wahania się; swojemi patryotycznemi przedstawieniami, sprawił, że Korytowski

Pułkownik dowódzca 2go pułku Ułanów pułk swój zebrał, chociaż Rożniecki zakazał zgromadzenia rozrzuconych wojsk. Te pierwsze działania niedowodząż czystego patryotyzmu. Kiedy wiele obywateli niejako przerażeni wybuchnieniem rewolucji, więcej rostropnie niż patryotycznie, miedzy głosem honoru, i wezwaniem ojczyzny targającej swoie kajdany z belwederskim Neronem wybierać sobie życzyli, kiedy Skrzynecki warunkowo, zastrzegając wierność Mikołajowi, rewolucję przyjmował, kiedy Chłopicki niepodległość, całość Polski obwoływał szaleństwem, kiedy Rada Administracyjna pomnożona X. A. Czartoryjskim noc 29 smutnem ogłasza zdarzeniem; Kozakowski sercem przyjmuje rewolucją, działa wyraźnie, stanowczo.

Lecz nim Kozakowski przybył do Warszawy, Prądzyński, Chrzanowski, niżsi stopniem, roznieśli potwarze. Dla jakich powodów, niewierny. Sam Prądzyński, dał rysopis, dał roskaz aresztowania, nasłał na dom Kozakowskiego swoich zapewne zwolenników, którzy niemniej, niewięcej popełnili rabunek (1). Ponieważ Kozakowski niebył w Warszawie, Prądzyński naturalnie wniósł, że jest u Moskali, że jest zdrajcą. Przybycie Kozakowskiego; to, że Artylerją przyprowadził pod mury stolicy, może najwymowniej zniosło zarzuty rzucone przez nikczemność, przez zazdrość. Ale zostały wrażenia, ale rzucona potwarz choćby i najfałszywsza, nigdy zupełnie swojego niechybia celu; zostawi niepewność, podejrzenie, odbiera czystość charakterowi. Kozakowski, w pierwszej chwili, podczas zaburzeń, towarzyszących początkom naszej rewolucyi, wśród napływu spraw publicznych, niemógł zaraz zagładzić nieprzyjaznych wrażeń. Przecież Chłopicki przyjął go uprzejmie, podziękował za objaśnienia o moskiewskiej sile, oddał sprawiedliwość patryotyzmowi. Kozakowski naówczas przedstawił Chłopickiemu, konieczność marszu na Litwę, rozbrojenie litewskiego Korpusu, rozwijanie wojny na rozleglejszym teatrze, wzmocnienie naszej siły zasobami, entuzjazmem Litwy, podawał nakoniec, swój system nocnych niespodziewanych attaków. Nie zaszkodzi nadmienić, że ten system później przyjęty, dał nam swietne zwycięztwa Wawru, Wielkiego Dęba.

Kiedy Chłopicki złożył swoje dowództwo, które na nieszczęście naszej rewolucji, przez wpływ naszej aristokracji marzącej układy i zwrócenie całej Polski Mikołajowi, za długo piastował, Michał X. Radziwił Wodz-Naczelny, oddał zupełną sprawiedliwość Kozakowskiemu: członek sądu sejmowego i członek delegacij, indagującej naszych więźniów stanu 1828 r., zaiste najlepiej wiedział, o ile był prawdziwym, zarzut Prądzyńskiego, że Kozakowski wydał i cele i członków związku 1822. Sam X. Radziwił oświadczył Kozakowskiemu, że tej niewierzy potwarzy, że zna cały stan sprawy, że czytał akta śledczych Komitetów, że był przytomny zeznaniom, przez które Kozakowski bronił, zaprzeczał, ale nic wydawał. X. Radziwił chciał ofiarować Kozakowskiemu miejsce przy sztabie, lecz uznał za stosowniejsze posłać przeciw Kraytzowi, który swojemi patrolami dotykał Radomia, jako przedłużenie prawego skrzydła W. armii moskiewskiej, chciał uderzyć na Warszawę, i 25° był już w marszu. Kozakowski przyiął dowództwo nad siłą zbrojną Wtwa Sandomirskiego.

Świadectwo X. Michała Radziwiła, na teraz męczennika za naszą świętą sprawę, może więcej ważyć powinno u prawych Polaków, niż tajemnie rozsięwane potwarze i Prądzyńskiego i Chrzanowskiego tych dwóch wielkich zdrajców narodu. Lecz jesli niedość na tem, Komitet rozpoznawczy na dniu 8 Czerwca 1831 r.; zaświadcza, że po przejrzeniu akt Komitetów śledczych, okazało się, że Franciszek Kozakowski przez swoje zeznania zaprzeczył cele Towarzystwa, które przez innych członków towarzystwa wyjawione i przyznane były, że papiery przy rozwiązaniu Towarzystwa spalono, że przeto Kozakowski niewyjawił żadnych tajemnic, że nikogo nieskompromitował, że nikogo na przesladowanie przemocy nie naraził, że był ciągle przez lat cztery przez szpiegów ścigany i otoczony, że nawet we własnym domu miał ajentów tajnej policyi, że kommissja śledcza, dała opinją, iż Kozakowski, Wroniecki, Kindler, i inni, nic o późniejszych działaniach związku niewiedzieli. Jeśliby Kozakowski miał wydać związek dla czegoż Kommissja daje opinią, że Kozakowski o związku niewiedział? Dla czego Komitet rozpoznawczy, i same akta śledczych Komitetów świadczą, że Kozakowski wszystko zaprzeczył, że nic niewydał, że nikogo nienaraził. Gołosłowne zarzuty Pradzyńskiego, zasługująż na większą wiarę, niż świadectwo X. Radziwiła, i urzędowa rezolucja Komitetu? Lecz prawda cele związku wyjawiono, wydano członków, Prądzynski prawdę powiedział, lecz powiedział prawdę, o sobie. Prądzyński wydal związek i członków, wszystko przyznał, i jeżeli jest zbrodnią zdradzać towarzyszów, odkrywać związek myślący o niepodległości Ojczyzny, Prądzyński nieomylnie popełnił zbrodnię wyjawienia związku. Jest między nami prezes Komitetu Rozpoznawczego dostojny Hube, który może zaświadczyć, że Prądzyński rzeczywiście wyjawił cele związku. Jest jeszcze rezolucja Rządu Narodowego 8 Lipca 1831 r. potwierdzająca, że Kozakowski jest zupełnie niewinny.

Xiąże Radziwił na dniu 8 Lutego 1832 r. przekonany o niewinności Kozakowskiego, mianował go dowódzcą małej wojny w Województwie Sandomirskim, Kozakowski miał objąć pod swoje roskazy celników, straż leśną pieszą i konną, gwardje ruchome i co będzie można ze straży bezpieczeństwa (2).

Kozakowski opuścił stolicę i objął powierzone sobie dowództwo. Nietrzeba namieniać, że niezręczność, słabość, ściemnione widoki, nawet zła wiara tych którzy stanęli u steru rewolucyi, fatalnie wpłynęły na szybkie i rozległe uzbrojenie narodu. Kozakowski napotkał mnogie trudności; przezwyciężył wszystkie; uzbroił co mógł, zachęcił wieśniaków, i więcej pogłoską swej potęgi, zasłonił województwa na lewym brzegu Wisły. Jenerał artyleryi Roman Sołtyk naówczas Regimentarz województw na prawym brzegu Wisły, widział wszystkie usiłowania Kozakowskiego, i równie swoim świadectwem, popiera; że Kozakowski wszędzie był pilny, gorliwy, czynny, zupełnie poświęcony narodowej sprawie, że najczystszym oddychał patryotyzmem. Powołując świadectwo obywatela, który tak pięknie zasłużył się Ojczyznie, jestem jeszcze raz zmuszony zapytać się, czy prawi patryoci powinni przywiązywać najmniejszą wagę do potwarzy miotanych przez Prądzyńskiego, który na czele moskiewskich pułków wjeżdżał do opuszczonej polskiej stolicy, przez Chrzanowskiego, który mogł znieść widok przez swoją zdradę wprowadzonych Moskali, który przez swoje kontrrewolucjine postępowanie ściągnął na siebie złorzeczenie opinij i Sejmu, który opatrzony moskiewskim paszportem opuścił Warszawę, przybywa do nas wygnańców. Po cóż? czy jeszcze niedość i za mało zdradził. Ma obrońców. Na nieszczęście ludzkości, są zbrodnie, są apologisci zbrodniarzy.

Potyczka w Puławach dnia 26 Lutego, przyniosła zaszczyt polskiemu orężowi. Kozakowski był dowódzcą (3). Atoli ta sama nieprzyjaźń, która po zbiciu jednych, nowe wymyślała potwarze, i tu oczerniła jego honor. Rozniesiono, że Kozakowski sobie przywłaszczył, nie przez siebie odniesione zwycięztwo, że chwała naszego powodzenia pod Puławami należy Łagowskiemu. Niechętnie wymieniamy to nazwisko, niechcielibyśmy żadnej dotykać osoby. Łagowski napisał rapport, że dowodził, że odniósł zwycięztwo; napisanie nie wiele kosztuje.

Koniec wersji demonstracyjnej.