Ouida

FRESKI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Część pierwsza.

Część druga.

FRESKI

Ouida

Tłumaczona z angielskiego, przez H. J. B

Część pierwsza.

HRABIANKA LE CHARTERYS, MILTON ERNEST, BERKS, ANGLIA, DO HENRYKA HOLLYS, AMBASADA ANGIELSKA W RZYMIE, 16-GO CZERWCA 1881 R.

Przyślij mi kogo do pomalowania sali balowej.

HENRYK HULLYS DO LADY CHARTERYS:

Wytłumacz się jaśniej! freski, olejno, gwasz, drzewo, atłas, gips?

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Freski. Bardzo pilno. Księstwo oznajmili mi swoje odwiedziny.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Na nic mi się nie zda droga Eldo, dalej telegrafować! Rzecz się nie może załatwić w ten sposób. Sama zanadto znasz się na sztukach pięknych, żebyś nie wiedziała, iż więcej potrzeba czasu do ozdobienia freskami sali balowej, niż do wytapetowania jej francuzkim papierem. Twoja sala nie jest mniejszą od sali w pałacu Coloma. Jeżeli się udasz do prawdziwego artysty — a nie możesz przecie wziąść malarza kopistę — robota będzie długa i bardzo kosztowna. Pozwalam sobie przypuszczać, iż chcesz mieć dzieło oryginalne. Kiedyż oczekujesz księstwa? Miałbym tu kogoś odpowiedniego; ale wątpię, czyby się podjął tego zadania; a przytem wymagałby znacznego czasu.

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Przyślij mi go. Ich Królewskie Mości nie oznaczyli dnia swego przybycia.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Pozwól sobie zwrócić uwagę, kochana Eldo, iż człowiek nie jest paczką cygar, które się wyprawia pocztą na próbę. Nadmieniłem ci, iż nie jestem pewny, czy artysta, o którym myślałem podejmie się ozdobienia twojej sali balowej; po wybadaniu go wszakże widzę, że nie ma nic przeciwko temu. Jestto człowiek pełen talentu, genialny nawet, choć jak dotąd zupełnie tu nieznany. We Włoszech każdy, kto odstępuje od rutyny, może przez całe życie pozostać w cieniu. W naszych szkaradnych, nędznych czasach pospolitość jest najbardziej cenioną. Pojmujesz, że jeżeli się zgodzi musisz się przygotować na znaczną ofiarę pieniężną. Czy zdajesz sobie z tego sprawę. Wątpię trochę. Ale przychodzi mi inna wątpliwość. Czy się to nie będzie sprzeciwiało konwenansom. Nie jest on ani młody, ani stary, ale ma nadzwyczaj przyjemną powierzchowność! boję się, że to nie będzie zupełnie zgodne z przyjętemi zwyczajami. A wiesz przecież, że odpowiedzialność za twoje wybryki spada na mnie. Zawsze twój.

LADY CHARTRYS DO TEGOŻ.

Przyślij go. Zapłać ile zażąda. Co się zaś tycze konwenansów, Tabby jest tu ciągle.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Ponieważ nasza cywillizacya nie stanęła jeszcze na tym stopniu doskonałości, na którym telegramy będą mogły przenosić i znaki pisarskie, zdarza im się więc, że są czasem zagmatwane; przytem kosztują bardzo drogo. Wzgląd ten jest niczem dla ciebie, która jesteś bardzo bogatą, ale znaczy wiele dla mnie, który jestem bardzo biednym. Zgorszyłaś mnie, nazywając twoję szanowną babkę tak poufale; stało się to zapewnie u ciebie nieuleczalnym przyzwyczajeniem. Jakaż to straszna odpowiedzialność towarzyska być twoim przydanym opiekunem! Sam dotąd nie wiem, czemu zawdzięczam ten wielki, lecz niebezpieczny zaszczyt. Bogu dzięki, jesteś już pełnoletnią.

Wróćmy do naszej sali balowej. Co mnie skłoniło do wyboru tego artysty (nazywa się Renzo), to freski w małym, wiejskim kościółku w Abruzach, które malował tylko dla miłości sztuki, a także z przywiązania do rodzinnego miejsca. Są to prawdziwe arcydzieła. Gdybyś była bardziej artystką, mógłbym ci w tym przedmiocie ze dwadzieścia stronnic zapisać, ale ograniczę się na powiedzeniu ci, że przedstawiają one życie Św. Juljusza szpitalnika i że kolorytem przypominają Botticell'ego, a siłą i anatomią Michała Anioła. Tylko tyle! powiesz. Tak, to prawda; nie umiem być oszczędnym w pochwałach, gdy mnie co oczaruje.... tylko, musisz przyznać, że to rzecz dosyć rzadka.

Potem byłem w pracowni Renza na Via Magutta, a jego kompozycye pełne fantazyi i zachwycającej delikatności rysunku, nie mówiąc już o freskach, do których ma szczególny pociąg utwierdziły mnie w mniemaniu, iż nie mogłabyś powierzyć twojej sali balowej w lepsze ręce; potrafi ją uczynić godną siedziby Milton-Ernest'u. Co się zaś tycze ciebie, sądzę, iż nie jesteś jeszcze na tyle niewolnicą tapicerów francuzkich, abyś chciała przerobić twój starożytny zamek na jeden z tych nowomodnych hotelów na avenue de Villiers z ich malowniczym nieładem turecczyzny i szkiców. Tylko.... zrozum mnie dobrze. Uwielbiam Japońszczyznę i Tureczczyznę na miejscu i czasie, mogę nawet w potrzebie zgodzić się na szkice impressyonistów, tylkoż, na Boga nie w domu stylu Tudorów ze staremi dębowemi sprzętami. Ale wróćmy do Renza. Rzecz prosta, iż byłoby mi co najmniej trudnem skłonić mego artystę do pomalowania sali balowej, nawet twojej, gdyby był wziętym; ale jest on zupełnie nieznanym i biednym w znaczeniu najmniej romantycznem tego brzydkiego wyrazu. Z początku nie chciał o tem ani słyszeć i zdawał się nawet obrażonym moją propozycyą; zwolna jednak udobruchał się, i zdołałem go przekonać, że ozdobienie sali balowej, długiej na pięćdziesiąt metrów tematami wyjętemi z powiastek Boccacia i Ariosta, nie jest rzeczą do pogardzenia. Zapewniłem go również, iż będzie miał mieszkanie osobne i że nikt nie będzie mu przeszkadzał. Wsiądzie jutro na statek Civitta Vecchia przybędzie do Milton Ernest'u, w przyszłym tygodniu. Nie potrzebuję ci zalecać, abyś się obchodziła z nim z całą grzecznością, gdyż jest to zupełny dżentelman. Pozostawia także oznaczenie wysokości honorraryum, gdy praca będzie skończoną tak, jak to było zwyczajem w pałacach i klasztorach za czasów Sodomy I Dominikina. Może to dowód przebiegłości włoskiej, bo wiadomo, że mówiąc "ile się będzie podobało" ma się nadzieję otrzymać trzy razy więcej, niż by się żądać mogło; a może jest to u niego duma. — Jestem bardzo uderzony tą cechą rassowości u imci pana Renzo; chociaż utrzymują w okolicy, iż jest nieślubnym synem biednej dziewczyny, która umierając powierzyła go opiece proboszcza swojej wioski. Ale to cię nie noże obchodzić. Przy właściwych tobie wyobrażeniach o sztuce, będziesz zwracać na tego artystę tyle uwagi, co na swego grooma; nie zaszczycisz go nawet takiemi względami, jak swego krawca — bo wszak prawda, że pijesz herbatę ze swoim krawcem? Jeszcze słówko: wstrzymaj się, o ile możności z narzucaniem swego gustu i sądu malarzowi, którego ci posyłam. Wie on sam, czego chce. Pamiętaj, że o freskach, nie można nic powiedzieć, dopóki się nie zobaczy całości. Sir Jozue Reonolds, jeśli się nie mylę, utrzymywał, iż nie powinno się nigdy pokazywać dzieł naszkicowanych dzieciom i ludziom ograniczonym. Nie będąc ani jednem ani drugiem, jesteś za to ogromnie kapryśną i upartą. Oby ten dobitny trochę przykład wywarł na tobie pożądany skutek. Zaopatrz się w gips do fresków.

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Doskonale! Co za wymowa! Street znalazł gips ad hoc. Tysiące podziękowań.

LEON RENZO DO DON ECCELINA FERRARIS, FLORINELLA.

Milton Ernest.

Najukochańszy ojcze!

Deszcz leje dziś, jak z wiadra, muszę więc dać pokój malowaniu, i tobie mój wolny czas poświęcam. Anglia uderza mnie swoim wyglądem zielonym i wilgotnym i obfitością domów; co krok to jakiś budynek przez co kraj wygląda, jak pokój przepełniony sprzętami. Mnóstwo tu także bardzo wysokich kominów. Domy są niskie. Londyn w porównaniu z Rzymem, wygląda bardzo prozaicznie i po parafiańsku. Można sobie doprawdy porozbijać głowę o dachy. Atmosfera miasta jest gęsta, jak polenta, można by ją krajać nożem. Nie chciałem się zatrzymać w Londynie, lotem ptaka, że tak powiem znalazłem się, w Berkshire, zwinąwszy tylko skrzydła na pół godziny w National Gallery. Znalazłem tam kilka pięknych płócien, które nigdy nie powinny były opuszczać Włoch. Berkshire, jest to nazwa hrabstwa. Kraj ładny, lesisty, przypomina mi niektóre okolice Ambryi, z tą różnicą, że brak tu gór, które tyle powagi i spokoju dodają naturze.

Niebo ciemne i niskie, a ciężkie jak wełniana draperya, nie może się porównać z naszem rozkosznem, lazurowem sklepieniem. Na stacyi czekał mnie powóz na bardzo wysokich kołach zaprzężony w przepysznego konia. Stacya ta, zdaje się istnieje umyślnie dla użytku pałacu Miltońskiego. Przyjechałem wieczorem. Zaprowadzono mnie natychmiast do przeznaczonego mi mieszkania, gdzie znalazłem przygotowaną kąpiel. Miałem do czynienia tylko z jednym służącym, który na szczęście mówi trochę po francuzku i jak uważam, jest wyłącznie dla mnie przeznaczony. Nazajutrz rano poważny i uroczysty marszałek domu zaprowadził mnie do sali balowej i powiedział mi, że lady Charterys przyjmie mnie za parę godzin w bibliotece, jak się też rzeczywiście stało. Wyobrażałem sobie kobietę w średnim wieku, tymczasem jestto zupełnie młoda osoba. Skinęła mi głową chłodno i wyniośle i — zapytała, czy niczego nie brak. Zaraz potem zagadnęła mnie o pana Hollys, który jest zarazem jej krewnym i przydanym opiekunem, poczem znowu nie czekając odpowiedzi, prosiła mnie, żebym się zabrał natychmiast do roboty i wyraziła nadzieję, że skończę jak będzie można najprędzej. Dodała, że pragnie, abym zrobił coś ładnego, w rodzaju Corat'a, tylko, żeby figury były w ubraniu, a to że względu na niemądrych ludzi, których, tylu jest na świecie. Poczem kiwnęła mi znowu głową, i na tem skończyła się nasza rozmowa. Przebacz mi kochany ojcze tę bezładną bazgraninę; lepiej władam pędzlem niż piórem; ale zresztą, wszak jesteś uosobioną wyrozumiałością. na niedostatki twego chrześniaka.

Wszystko, co mnie tu otacza, jest bez zaprzeczenia wspaniałe i piękne — podziwiam, po podziwu godne, ale jestem tern, jakby przy, gnieciony. Tarasy wyglądają smutno w wieńcach swych majestatycznych andrów i liściastych wiązów. Wielka galerya jest zanadto ponura, dzięki zbrojom żelaznym, wiszącym na ścianach, dębowem drzewem wykładanych; jednakże nic bym w niej zmienić nie chciał. Wszystko dostraja się harmonijnie do ogólnego tonu krajobrazu i atmosfery; nie mogę. tego powiedzieć o właścicielce zamku, która jest bardzo ładną, bardzo kapryśną, bardzo światową i bardzo dumną.— lady Charterys nio jest mężatką, jak to po jej tytule sądziłem; dostała go po matce, której przypadł on prawem dziedzictwa po bracie, ostatnim hrabi Charterys, zmarłym bezpotomnie. Skutkiem tego, jest ona panią ogromnego majątku, używa wielkiego znaczenia w hrabstwie; zdaje się jednak obojętna na to, jak dziecko na relikwiarz wysadzany drogiemi kamieniami. Nie sądź z tego kochany ojcze, żem ją przez dłuższy czas obserwował, jest ona jedną z tych, które się poznaje od pierwszego rzutu oka.

Bawi tu cała gromada gości bardzo wesołych i ożywionych; to co się nazywa Sezonem w Londynie, dobiega już końca. Ten wielki świat płytki i bezmyślny oddziaływał mi niepospolicie na nerwy. W pierwszych dniach mego pobytu tutaj nic prawie pracować nie mogłem, tak mnie ich uwagi drażniły. Oświadczyłem więc wręcz lady Charterys, że zapakuję farby i odjadę do Włoch, nie naszkicowawszy nawet kartonów, jeżeli mnie nie upoważni do zamykania się na klucz w sali balowej. Ustąpiła, i tym sposobem używam teraz zupełnego spokoju. Zresztą, nie mogę się na nic skarżyć. Mam osobny pokój, w którym jadam; dają mi najwyszukańsze potrawy i najlepsze francuzkie wina; jednem słowem, obchodzą się ze mną jak z więźniem stanu. Widzę jednak, że cała służba ma mnie za nie, w jej oczach jestem tem samem, co szklarz, który wstawiał okna w sali balowej. Ale to mnie nie nie obchodzi.

Ta sala balowa, nawiasem mówiąc, jest bardzo piękną.

Byłem bardzo niezadowolony nie zastawszy gipsu jeszcze wilgotnego, jakby się można było spodziewać w budowie świeżej daty; tymczasem gips na ścianach jest już suchy i lekko zproszkowany; wyraziłem to moje niezadowolenie lady Charterys — mówiąc jej, że nie może się spodziewać wielkich effektów kolorytu na ścianach, mających taką powłokę i że byłoby rozsądniej poprzestać na olejnych malowaniach. Ale ta myśl nie bardzo jej się uśmiechnęła, wbiła sobie widocznie w głowę, żeby mieć freski, bo jest bardziej z szykiem.

Z punktu widzenia architektonicznego ta wielka sala jest równie wielkim błędem; lady Charterys kazała ją zbudować w roku zeszłym w stylu, który ze stylem Tudorów, ma tyle pokrewieństwa, ile kryształowe wazony naszych czasów, z arcydziełem Benwenuta Celliniego. Niemniej przecież, sala ta ma piękne proporcye, a jako zasłonięta drzewami nie szkodzi ogólnemu widokowi zamku. Przyda się ona niewątpliwie młodej właścicielce, gdy się nagromadzi gości, jak naprzykład teraz. Milton Ernest jest budową pięknego stylu, ale brak mu majestatu, w porównaniu z naszemi pałacami. Służby tu mnóstwo.

Galerya obrazów nie obfituje w stare płótna; pysznią się kilkoma dziełami mistrzów wenecyańskich, lecz są to widocznie kopie; w tych dniach naraziłem się okropnie babce lady Charterys, powiedziawszy jej bez ogródki moje w tym względzie przekonanie. Dama ta nazywa się lady Cairnzath of Oswestry. Przepisuję to cudaczne nazwisko z jej biletu wizytowego; jeżeli dla służby jestem na równi ze szklarzem, nie stoję, wyżej nad tapicera, w oczach tej groźnej matrony, której jedno spojrzenie może zdruzgotać każdego.

Szare światło tutejszego nieba przeszkadza nieco pracy, widocznie tak tu zawsze. Ach! o ileż byłem szczęśliwszy, gdym malował twój kościołek, kochany Ojcze! Nie byłbym prawdopodobnie nigdy zajrzał do Anglii, gdybym był cośkolwiek zarobił tej zimy; ale byłem literalnie a secco i zagrożony głodową śmiercią.

Jeden z moich przyjaciół, kapitan statku, podjął się przewieść mnie darmo z Civita Vechia do Londynu, za pieniądze, otrzymane ze sprzedaży ładnej i brązowej figurki, mogłem przyjechać z Londynu tutaj i kupić potrzebne farby. Na szczęście nie mam teraz żadnych wydatków, bo jestem bez grosza. Domyślam się, że służący to odgadł; mają oni do tego taki sam węch. jak szczury do ziarna.

Bywaj zdrów, mój kochany ojcze; składam pióro i idę po parku; wszystko jest ponure i martwe, ale w powietrzu unoszą się słodkie wonie, a sarny są zawsze piękne. Nie mogę się dość napatrzyć ich wdzięcznym ruchom i malowniczym pozom. I powiedzieć, że ta, co ich posiada, nigdy na nie spojrzeć nie raczy!

LADY CHARTERYS, DO HENRYKA HOLLYS.

Twój Renzo jest tutaj. Dodychczas nic nie zrobił, prócz kilku pociągnięć węglem po szarym papierze. Zamknął się w sali balowej, domagając się, żeby mu nikt nie przeszkadzał. Jestem przekonaną; że spędza czas na paleniu i spaniu. Byłby nie do zniesienia, gdyby nie był tak pięknym — bo jest cudownie pięknym. Przypominam sobie portret Cesara Borgii, do którego jest nadzwyczaj podobnym.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

O ile mi wiadomo, istnieją, trzy portrety Cesara Borgii, nic wspólnego ze sobą nie mające. O którym z tych portretów chcesz mówić? Co do mnie, nie widzę najlżejszego podobieństwa z żadnym. Zaleciłem ci wyraźnie, żebyś szanowała samotność twego gościa. Jest fizycznem niepodobieństwem oddawać się pracy umysłowej wśród zgiełku i gwaru, trzeba mu zostawić czas na obmyślenie kompozyoyi. Czyż nie wiesz, że fresk nie znosi poprawek? Raz popełniony błąd, zostaje na zawsze. Ale wy piękne panie, nie macie pojęcia o freskach, ani o spokoju, jakiego wymagają.

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Nie o Cesarze Borgii chciałam mówić, ale a Krysztofie Kolumbie. Mamy jego portret w naszej galeryi. Twój przyjaciel jest bardzo przyjemny w rozmowie' i zna dobrze język francuzki. Kształcił się długie lata w Paryżu; jego metoda malowania może być doskonałą, ale — że nie jest pośpieszną, to pewna. Jeżeli księstwo uskutecznią zamiar odwiedzenia mnie, będę musiała kazać obić salę atlasem pro tempore. Wczoraj opowiadał nam historyą swojego życia, jak dzieckiem będąc, biegał boso po górach i żywił się tylko kasztanami. Wychował go jakiś ksiądz. Czego nigdy nie zrozumiem, to tego, jakim sposobem biedny, stary proboszcz (nawet szlachetnego pochodzenia), mógł mu nadać takie wykwintne obejście. Zaprosiłam go na obiad, — odpowiedział mi, że nie ma wizytowego ubrania; zaproponowałam mu więc, żeby zatelegrafował do Rzymu, za co zrobił mi prawdziwą scenę, ale na chłodno, bez najmniejszego uniesienia tak, w rodzaju Chastelard'a, wiesz.... Czy Włosi zawsze są tacy? To może dla tego, iż pochodzą od Rzymian. Rozumiesz, co chcę przez to powiedzieć civis romanus — nieprawdaż?

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Niewielu Włochów jest Rzymianami z krwi; po większej części pochodzę od Latynów w tych liczbie jest mnóstwo Latynów, Greków, Żydów, Lydyjczyków. Jak uważam, Renzo żywo cię obchodzić musi, skoro raczyłaś rzucić spojrzenie wstecz na historyą. Chastelard również wydaje mi się jakąś alluzyą.— Byłbym niepocieszony, gdybym z własnej winy, wystawił tego biedaka na niebezpieczeństwo, bo jest to prawdziwie artystyczna dusza. Powinienem był pamiętać, że w braku lwów, strzała Diany przeszywała jej własnego... psa.

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Czyż Diana była tak niemądrą, żeby zabijała swego psa? Jeżeli zaś mniemasz, że teraz niema tu nikogo, to się mylisz. Osądź rzeczy z następującej listy: Bertie Prendergast, lord Clochester, pułkownik Royallieu, hrabia de Suresnes, Dickie Haward; a Vic przyjedzie za tydzień.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Wiesz dobrze, czego pragnę. Oto, żebyś poszła za Vic'a, i żeby się to stało jak najprędzej. Jest to wyborny dla ciebie mąż i niepozwoli ci znęcać się nad biednymi malarzami. Czyżbyś chciała flirtować z moim Rzymianinem? Nie... na litość!

ŁADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Alboż się flirtuje z żebrakiem z Transteveru, dlatego, że wygląda malowniczo na stopniach świątyni? Miejżeż trochę więcej rozsądku i poszanowania konwenansów.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Twoja odpowiedź jest w dość złym guście, a co więcej, nie jest wcale odpowiedzią. Dlaczego nie wybierzesz się z wizytami do znajomych i nie zostawisz w spokoju malarza i fresków?

LEON RENZO DO DON ECCELINA FERRARIS.

Cieszy mnie bardzo, drogi mój ojcze i przyjacielu, że moja bazgranina rozrywa, rozwesela twoję samotność. Dołączam tu dwa szkice; jeden zamku, drugi mojej chlebodawczyni. Nie ładny to wyraz, ale, skoro prawdziwy, jak na obecną chwilę, niech więc zostanie. Ten szkic, może dać o niej tylko bardzo niedokładne pojęcie, kilka pociągnięć czerwonym ołówkiem, nie zdołałoby oddać jej piękności, ma ona prześliczną cerę Angielek; sądziłem nawet, że u niej sztuka dopomagała trochę naturze. Twarz jej byłaby bez zarzutu, gdyby usta nie miały tak pogardliwego wyrazu; spojrzenie jej wyraża nudę i niecierpliwość. Nigdy jej niczego nie brakowało, co jest niemniej zgubnem, jak kiedy brak wszystkiego. Opowiadała mi, ziewając zlekka. że spędziła zimę we Włoszech, i że jej się ten kraj nie podobał. Jedno jej tylko przypadło do gustu, to przejażdżki konno po okolicach Rzymu. "Wyobrażam sobie"— mówiła, że to musi być bardzo zabawne malować, bo malarze, których znałam Leighton i Millais, nigdy nie wyglądali na znudzonych. Ale, co do mnie, nie rozumiem przyjemności, jaką w tem można znajdować! Widzę jednak, że dzisiaj wiele kobiet oddaje się tej sztuce, kodzie tej, ja nigdy hołdować nie będę. Zresztą, te kobiety wyglądają zawsze jak istne koczkodony; w kwestyi estetycznego smaku, rozsądniej zawsze zdać się na szwaczkę, która się na tern lepiej zna od nas; gdy się ma suknię od Wortha i kapelusz od pani Brown, nie potrzeba się niczego lękać!" Tu moja interlokutorka, otworzyła szeroko oczy zgorszona mojem milczeniem. Niestety! poraz pierwszy w życiu słyszałem o pani Brownl Musiałem zrobić na lady Charterys wrażenie dzikiego człowieka. Jeżeli tak, oddaję jej pięknem za nadobne, bo i ona zajęta tylko perłami i piórami, wydaje mi się dziką: sztuka, nauka, filozofia, wszystko to jest dla niej martwą literą.

Angielkom według mnie, brak dystynkcyi i wdzięku, mają nieprzyjemny i w złym guście sposób mierzenia kogoś wzrokiem od stóp do głów i koniecznie chcą ściągnąć na siebie uwagę; zrobiłem to spostrzeżenie, gdy przychodziły do sali balowej, bo się mną wcale nie żenowały; są bezwątpienia bardzo eleganckie, mieszkałem długo w Paryżu i znam się na tem, ale wszystko, co mówią, wszystko, co noszą, wszystko, co robią, trąci ekscentrycznością. Nie mają ani uroku Paryżanki, ani wdzięku naszych rodaczek, choćby nawet wiejskich dziewcząt, idących z dzbankiem po wodę. A propos wiejskich dziewcząt, powiem ci kochany ojcze, że za przedmiot moich fresków wziąłem sielanki Teokryta. Jest tam materyał do przepysznych kompozycyi. Zaraz nazajutrz po moim przyjeździe lady Charterys — zapytała mnie, ile będę potrzebował czasu na ukończenie mego dzieła. "Najmniej rok, — odpowiedziałem, — a może dwa." "Myślałam, że wszystko będzie skończone na jesień"— odparła zdziwiona."W takim razie" — rzekłem z żywością, "pozostaje pani tylko udać się do malarza dekoracyjnego a nie do artysty; znajdziesz ich pani aż nadto w Paryżu lub w Londynie." Na te słowa zdumienie jej wzrosło jeszcze i odeszła.

Po tej rozmowie napisałem do niej bilecik, żądając upoważnienia do odjazdu;— odpowiedziała mi również bilecikiem, prosząc, żebym prowadził dalej moje pracę i poświęcił jej dwa lata, jeżeli będzie potrzeba. Księstwo opóźnią swój przyjazd. Nie wiem, o jakich księstwach mowa, ale zgodziłem się zostać, i nie będę taił przed tobą, drogi ojcze, mego ztąd zadowolenia. Praca sama przez się podoba mi się i zajmuje mnie, a potem — po tylu latach niedostatku, samowolności i walki z nędzą, sam fakt, że się ma zapewnione jutro jest nieocenionem dobrodziejstwem. Tu, mogę się cały oddać sztuce; nie potrzebuję się kłopotać o mieszkanie, ani o to, czy mi starczy pieniędzy na zapłacenie filiżanki kawy. Jedyna rzecz, jakiej zazdrościłem zepsutym pieszczochom fortuny, to była ich niezależność! Pewnego wieczoru lady Charterys, kazała mnie poprosić ustnie na obiad; z nią, z dziećmi i przerażającą babcią, ten sposób zaproszenia nie wydał się mi dość grzecznym; — odpowiedziałem więc również ustnie, że jestem zajęty. Nazajutrz napisała do mnie, że pragnie ze mną pomówić; musiałem się więc udać na wezwanie. Znalazłem ją w salonie, poraz pierwszy podała mi rękę i zdziwiła się widocznie, żem jej dotknął tylko końcami palców, kłaniając się z uszanowaniem, "Dlaczegożeś pan nie chciał obiadować z nami wczoraj? — spytała tonem trochę szorstkim, który tu jest właściwym wszystkim," "Byłam zajęty"— odparłem, a przytem nie wiedziałem, że jest to rzeczą zgodną z angielską etykietą, zapraszać kogo ustnie na obiad przez służącego." Na te słowa zaczerwieniła się trochę. "Ach! przepraszam pana" — odpowiedziała tym samym krótkim tonem "nie było moim zamiarem ubliżyć panu. Sądziłam, że pan musisz być tak znużony jednostajnością swej samotni. My wszyscy umieramy z nudów. A teraz, czy przyjdziesz pan na obiad, kiedy cię zaproszę?" Cóż miałem odpowiedzieć? prawdę. A prawdą jest, że nie mam wizytowego ubrania. To wyznanie wydałoby się może upokarzającem dla wielu — dla mnie nie było takiem. "Dlaczegóż więc, — ponowiła zdziwiona — "nie zatelegrafujesz pan o ubranie. Pański lokaj mógłby je wysłać z Rzymu." Nie mogłem się wstrzymać od śmiechu i powiedziałem jej: "Dlatego, pani, że nie mam lokaja w Rzymie i że nie posiadam ubrania ani w Rzymie, ani gdzie indziej. Sądziłem, że pan Hollys uprzedził panią o mojem ubóstwie i o tem, że gdyby nie pani wezwanie, byłbym może umarł z głodu." Usłyszawszy to, lady Charterys zbladła, jak płótno i przekonałem się wtedy, że się nie maluje i że jej różowa cera jest zupełnie naturalną. "Ach! jakże mi przykro, jakże mi przykroi — szeptała pomięszana, jakby to, była jej wina.— Ale czybym, nie mogła!... Czemuż nie kupić? dostarczyłabym panu pieniędzy, ile byś pan potrzebował." "Przepraszam panią," — odpowiedziałem sztywno — "niczego tu mnie nie potrzeba. Musiałem panią zapoznać otwarcie z mojem położeniem, aby nie uchodzić za nieumiejącego ocenie jej grzeczności, ale nie przyznaję pani prawa do kupowania mi odzieży, jak liberyi upudrowanym lokajom, którzy stoją w przedpokoju pani. Gdy praca moja będzie ukończoną, przyjmę wynagrodzenie, jakie pani i jej przyjaciele osądzą za stosowne. Jeżeli przeciwnie, nie będziesz pani zadowoloną, nie zażądam żadnego wynagrodzenia — pozostanę i tak zawsze dłużnikiem pani za ten rok przyjemnej pracy, spędzony bez tych trosk codziennych, jakie rodzi niedostatek." Za całą odpowiedź lady Charterys ukłoniła mi się z wielkim wdziękiem i odeszła. Przyznaję, iż byłem zadowolony z siebie i czułem, że wyszedłem zwycięzko z tej przeprawy, co nie jest małą rzeczą dla człowieka, nie posiadającego wizytowego stroju! Nigdy dotychczas lady Charterys nie pomyślała, że istnieje na świecie człowiek, nie mający lokaja i wizytowego stroju! Teraz już na pewne nie będzie mogła wziąć mnie za jedno z krawcem londyńskim lub paryzkim. Ci nigdy nie znają braku na tym punkcie. Co do mnie, kurtka płócienna latem, a aksamitna zimą, wystarczają mi całkowicie. Ach! żeby się raczyły nigdy nie zdzierać.

LADY HERMINIA LATROBE, DO SWOJEJ SIOSTRY LADY DOROTY LATROBE, W CLOITRES, POD CHESTERFTELD.

Moja droga Dolly; jest to Rzymianin niezwykłej piękności. Elda go sprowadziła do pomalowania sali balowej. Nie znasz nic, coby się z nim mogło porównać; zupełnie, jakby wyszedł sam z portretu. Ozy podobna, żebyśmy mogły spędzić całą zimę w Rzymie i nie zobaczyć go? Jest nadzwyczaj dziki, i to czyni go jeszcze bardziej pociągającym. Zamyka się na klucz w sali balowej, którą maluje al fresco. Gdy się spotka z nami w parku lub gdzieindziej, kłania się i uchodzi. Wygląda, jak gdyby nas brał za dzikie zwierzęta. Na moje nalegania, Elda posłała po niego wczorajszego wieczora, ale nie chciał przyść. Jak ci się to podoba? Tabby nam wymawia, że się z nim obchodzimy, jak z dżentelmanem, ale bo też prawdziwie arystokratyczny ma pozór. Zresztą, czyż artystów i aktorów nie przyjmują teraz wszędzie? Przeszłego tygodnia było ich dwóch u księcia. Nudzimy się tu teraz śmiertelnie, głównie dzięki obecności Tabby, która jest wysoce nieznośną matroną. Elda znów jest jak zawsze uosobieniem uprzejmości. Ach! jakbym pragnęła, żebyś ty przyjechała, Oczekujemy wkrótce Henryka Hollys; bardzo to miły i rozumny człowiek, choć trochę zrzęda. Ponieważ Rzymianin nie raczył zaszczycić nas wczoraj swojem towarzystwem, Elda kazała podać herbatę o czwartej sali balowej i tym sposobem nie mógł się nam wymknąć. Był zachycającym: opowiadał nam śliczne rzeczy i śpiewał cudne włoskie piosenki, które mi przypomniały te, jakie nam śpiewano w Neapolu z towarzyszeniem mandoliny. Pamiętasz? Przytem naszkicował nasze portrety i ofiarował je nam Byłabym wolała, żeby był mój zatrzymał, ale spodziewam się, że go sobie zrobi z pamięci. Już to nie można go nazwać zbyt uprzejmym. Pozwolił sobie wypowiedzieć nam niektóre prawdy, co bardzo rozgniewało Eldę. Ma tu zostać rok, lub dłużej. Przez zimę będzie zupełnie sam. Ale do zimy jeszcze daleko. Elda pojedzie do Cannes; ma się tam udać na swoim statku Glaukosee; jeżeli mnie zaprosi, będę jej towarzyszyć!

LEON RENZO DO DON ECCELINA FERRARIS.

Dnie płyną za dniami podobne do siebie, mój najdroższy ojcze; praca postępuje, o ile pogoda na to pozwala. Zrobiłem sześć kartonów; dwanaście jest jeszcze w głowie. Gdy zamknę oczy, widzę naszę kochaną wioskę, jej dęby i kasztany, jej skały z szarego marmuru i czerwonego porfiru, jej pola kukurydzowe, wązkie zagony arbuzów i mizerne zboża. Widzę nasze piękne dziewczęta z glinianemi dzbankami na głowach. Serce moje zgodnie z myślą dąży ku wam wszystkim. Ach! jakże bym chciał siedzieć przy tobie kochany ojcze, pod temi wielkiemi ciosami, gdy noc zapada, ta noc tak fijołkowa, tak jasna, tak świetlana, i gdy robaczki świętojańskie błyszczą, niby małe gwiazdki na liściach kapusty i bani. Gdybym był miał na tyle pieniędzy, żeby ci nie być ciężarem, nie byłbym nigdy opuścił naszych cichych, kochanych gór. Zbytek, który mnie otacza, zaczyna mi ciążyć; te dywany tłumiące wszelkie dźwięki, ta niezliczona służba, uprzedzająca wszystkie życzenia i potrzeby, te nieskończone biesiady, wymagające olbrzymiego apetytu, ta ustawiczna panorama ludzi światowych, zmieniających się ciągle a zawsze do siebie podobnych, bo moda munduruje swoich poddanych, wszystko to mnie drażni i denerwuje. Zamykanie się na klucz na nic się nie zda; mimowoli uleamy wpływowi naszego otoczenia; dom każdy ma swoje atmosferę moralną, podobnie jak miasto. A przytem powietrze tu bardzo ciężkie; zdaje mi się, że jestem tylko nawpół przebudzony. Bez słońca nie czuję się sobą! Te wieczyście szare obłoki dziwnie się wydają bezbarwne przez porównanie z świetnością naszych chmur nawałnicowych, poprzerzynanych ognistemi pręgami, gnanych wichrem, gromadzących się nad szczytami Alp i przedstawiających wieczorem, gdy burza minie niezrównane efekta kolorytu. Tutaj chmury podobne są raczej do puchu i tworzą jednostajną popielatą massę pary, co się zaś tycze zachodów słońca, nie widziałem żadnego. Odkąd Civita Vechia zniknęła mi w wieczornej łunie. Powiesz, kochany ojcze, że cierpię na nostalgię. Nie będę ci zaprzeczał, bo tak jest. Nieprzeszkadza mi to jednak uznawać zamożności i spokoju tego kraju, odwagi i dobrego humoru jego mieszkańców, czystości ich domów i wyższości ich rolnictwa; gdyby można zaklimatyzować niektóre z tych zalet we Włoszech, zwłaszcza czystość, to byłby raj prawdziwy. Pomimo wszystkiego nie mógłbym się bez niewdzięczności skarżyć na moje wygnanię; bo używam tu największego dobrodziejstwa: mam pracę sympatyczną i zajmującą,

Po o paru próbach, doradzań i wskazówek, które odrzuciłem bardziej kategorycznie, niżby może nakazywała grzeczność, chlebodawczyni moja zostawiła mi zupełną swobodę działania; przypuszczam, że kuzyn napisał jej, że ze mną trudna rada. Jestem tu już od trzech miesięcy — przez ten czas goście ciągle napływają jedni po drugich, ale nie mam z niemi prawie żadnej styczności. Weszło w zwyczaj, że całe towarzystwo pije herbatę o szóstej w sali balowej, jeżeli nie ma polowania lub jakiej wycieczki. Dowiedziawszy się, że jestem trochę muzykalnym, moja chlebodawczyni kazała postawić fortepian Erarda w sali balowej. Nie mogę naturalnie wymówić się i nie grać, gdy lady Charterys zaszczyca mnie swoją obecnością, wyznaję nawet, iż te herbaty są przyjemnym urozmaiceniem mojej samotności, i czuję wyraźny brak, gdy moi goście wyjadą konno, lub powozem, albo też grają w lawu-tennis, grę o tyle hałaśliwą o ile niezrozumiałą, jak mi się wydało, gdym przechodził przez podwórze do parku. Lady Charterys przestała się już skarżyć na powolność mojej pracy; uważam nawet, że z pewnem zajęciem śledzi, jak nagi gips pokrywa się barwami, jak róża. Sprowadziłem sobie kilkoro pięknych dzieci wiejskich, żeby mi służyły za model. Piękne są, to prawda, ale to i wszystko. Niema duszy w ich oczach niebieskich i okrągłych; będę mógł tylko skopiować ich utoczone ciałka. Twarze ich nic nie mówią: dzieci włoskie mają piekło lub niebo w swych nadzwyczajnych oczach. Dlaczego? Czy pochodzi to ztąd, że jest tyle dramatów w krwi naszej, czy też, że matki Włoszki usypiają swe niemowlęta, nucąc im strofy Tassa lub Metastasia? Angielki z pewnością nie deklamują Szekspira nad kołyskami tych biało-różowych istotek: To też nie mają one duszy, a gdyby ją miały, sprzedałyby ją za bezcen, aby sobie kupić solonych ryb i pomidorów.

Tłumaczyłem Tassa á l'improviste, na francuzki dla Charterys i jej gości; zmiana formy nie mogła być korzystną dla wielkiego poety; niektóre ustępy przecież sprawiły na nich żywe wrażenie. Czytałem je oparty o okno mego więzienia, jak oni nazywają salę balową, okno, z którego widać zielone trawniki i wielkie cedry. Otoczony kobietami, musiałem zdaje mi się, wyglądać jak opowiadacz [...]. Babcia nie patrzy łaskawem okiem na te posiedzenia.,[...] giądy nie mają żadnego wpływu na wnuczkę, bo lady Charterys jest pełnoletnią i panią swój woli. Musiała być przez całe życie okropnie rozpieszczonem dzieckiem, mogącem w potrzebie być kapryśnym i zuchwałem. Mimo to, zdaje mi się, że grunt w niej dobry, ale moda tak ją urobiła na swój sposób, że serce rzadko w niej bije, jakby powinno.

Jest tu niejaki książę Kingslyn, jeden z jej licznych kuzynów, za którego chcianoby ją wydać. Przyjemny to chłopiec. Nazywa go Vic'iem i dokucza mu bezprzestannie i bezlitośnie. Odpiera on jej attaki z pewną godnością, ale pod względem intelligencyi nie może jej dorównać; i jeżeli pójdzie za niego, to dlatego, żeby zostać księżną. Prawdopodobnie oboje wkrótce by tego żałowali. Tak bym chciał ci ją drogi ojcze, opisać. Posyłam ci szkic zdjęty z niej wczoraj wieczorem, w chwili, gdy zsiadała z konia u stóp cisowego kląbu na prost sali balowej. Zdjęła swój cylindrowy kapelusik, oparła się o balustradę i przemówiła do mnie słów kilka. Czerwonawe promienie zachodzącego słońca przeciskając się przez gałęzie, rzucały ciepłe odblaski na włosy pięknej amazonki i nadawały jej oczom przenikającą słodycz. Posłużę się później tym szkicem, żeby zrobić jej portret naturalnej wielkości, gdy skończę freski i wrócę do Clorinelli, — pytając sam siebie, czy wspomnienie tego pobytu w Anglii, nie jest snem tylko. Ona zostanie zapewne żoną Vic'a, którego serce zaczęła już dręczyć. Wczoraj po południu lady Charterys, jej goście wtargnęli do sali balowej. Nie mogę przecież wygonić ich ztamtąd na zawsze. Musiałem więc otworzyć drzwi, choć niechętnie. Była ich cała gromada, mężczyzn i kobiet; mówili wszyscy razem po angielsku, tak, że nie mogłem pochwycić wątku ich rozmowy. Ach! z jaką przyjemnością byłbym im odpłacił tą samą monetą, gdyby mię się jaki Włoch nawinął. Arystokraci angielscy chcą widocznie dowieść, że jest w dobrym guście mieć złe obejście. Aczkolwiek rzuciłem cygaro, jak tylko weszła lady Charterys, jej goście obojej płci nie przestali palić. Podano herbatę; mężczyźni raczyli się obrzydliwym napojem, przyrządzonym z wódki — i wody selcerskiej, kobiety opychały się na wyścigi gorącemi ciastkami, cukierkami, czekoladą, smarzonemi owocami i mnóstwem innych łakoci. Myślałem z przerażeniem, że dzwonek wzywający na obiad, ozwie się o ósmej. Nie pojmuję jak nie poumierają z niestrawności.

Gdy raczyli sobie przypomnieć moję obecność, przemówili do mnie po francuzku. Uczułem w tej chwili, jak szatan próżności Ugryzł mnie w samo serce; przekonany, że tyle sobie ze mnie robią, co z figur moich fresków — rzekłem sobie: Leonie Renzo, w kawiarni Creco i w Paryżu wierzono zawsze, że umiesz mówić, uzbrój się w w odwagę i sprobój zaimponować tym spijaczom wódki i wody selcerskiej. Wszyscy mówili z równą łatwością po francuzku, jak po angielsku, za wyjątkiem jakiegoś otyłego lorda z monoklem w oku. Spróbowałem i udało mi się. Wkrótce spostrzegłem z zadowoleniem, że chrupiące cukierki damy nie zwracały żadnej uwagi na swoich rodaków. Opowiadałem im różne rzeczy. Śpiewałem piosenki z towarzyszeniem mandoliny. Grałem koncert Szuberta i urywki Mojżesza w Egipcie.Potem pozwoliłem sobie skrytkować obyczaje angileskie; jedno tylko bruździło memu zadowolonemu, oto, że mieli zbyt tępe głowy, żeby zrozumieć moję ironią; tylko lady Charterys poznała się na niej i wzięła w obronę swój sposób życia i obyczaje angielskie, których samolubstwo oburzało mnie. Basta! zdarzyła mi się sposobność i chwyciłem ją w lot, i prawdę powiedziawszy, odeszli dopiero, gdy zadzwoniono na obiad. Na parę chwil przed ich odejściem zawiązałem rozmowę po łacinie, z jednym z gości lady Charterys, filologiem i artystą zarazem, nazwiskiem Berbie; zdziwiło go to bardzo, lecz odpowiedział mi w tym samym języku.— Nie powinieneś pan mówić po łacinie — zawołała lady Charterys — wiesz pan przecież, że tego nie rozumiem.— Przepraszam panią — odparłam żywo — rozumiecie państwo równie dobrze po łacinie, jak ja po angielsku. Ta odpowiedź dotknęła ją i upokorzyła widocznie. "Dobra lekcya"— zauważył mój interlokutor.— Ale dość tego. Żegnam cię mój kochany i szanowny ojcze.

HENRYK HOLLYS DO LADY CHARTERYS:

Byłbym bardzo rad, gdybym mógł się stawić na twoje uprzejme wezwanie, ale nie będę mógł dostać urlopu, aż w Październiku i to najwyżej na dni dziesięć. Jak wiesz, zastępuję tymczasowo naczelnika naszego, który wróci z polowania dopiero w Listopadzie.

Upały mamy okropne. Od czasu do czasu robię wycieczki do Frascati, Tivoli, Pało, lub do pałacu Odescalchich; ale niepodobna uniknąć przygniatającego ciężaru tego gorąca, chyba, że się ucieknie gdzieś w góry, a te dla mnie zadaleko.— Mówiąc nawiasem, od wieków już nie wspomniałaś mi o twoich freskach; to milczenie wydaje mi się wymowniejszym, niż najhałaśliwsze pochwały. Czyś już doprowadziła do zupełnego waryactwa mego artystę? albo może zaadministrował sobie taką dozę chloranu, że śpi na zawsze pod cisami Milton-Ernestu? Jeżeli mi nie odpowiesz kategorycznie, napiszę do twojej babki, żeby się dowiedzieć, jak rzeczy stoją.

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Ja to sama kochany Henryku, zaspokoję twoje ciekawość, choć doprawdy, sposób, w jaki ją wyraziłeś, nie zasługuje na tyle zaszczytu. Twój artysta miewa się doskonale, mury zaczynają, już pokrywać się szkicami wiele obiecującemi. Ma zamiar pomalować galeryą dla muzyki al graffiti. Nie umiem ci powiedzieć, co przez to rozumie; trzymając się ściśle twoich wskazówek, nie mieszam się wcale do jego prac. Pozostawiam mu wszelką, swobodę" działania. Odkąd oświadczył, że gra w lawn-termis jest niedorzeczną, i nudną, nie mogę go prosić, żeby brał w niej udział; od czasu do czasu może raz na tydzień śpiewa nam coś lub czyta z nadzwyczajnym wdziękiem, jaki włoski poemat. Śpiewa w istocie bardzo dobrze; dziwię się, że nie wstąpił do teatru, jak Capoul. Vic się z nim poprzyjaźnił, co jest dosyć dziwnem, bo nie mogą zamienić ze sobą kilkunastu wyrazów. Pamiętasz francuzczyznę Vic'a, jego francuzczyznę Etońską, z której się tak pysznił, choć mu wystarczała zaledwie na zrozumienie szkaradnych operetek i obstalowanie kolacyi u Bignon'a?

Nikt z nas nie przypuszczał, żeby umiał jeździć konno, gdy wczoraj w chwili, gdy wyprowadzono wszystkie konie, Sahara (pamiętasz ją?), wyrwała się i uciekła do parku, gdzie się właśnie przechadzał. Zatrzymać ją i wsiąść było dla niego dziełam jednej chwili. Przegalopowawszy na niej około trzech mil, przeskoczywszy mnóstwo, rowów i płotów, ujeździł ją, jak baranka, podczas kiedyśmy myśleli, że gdzie kark skręcił.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Śliczny wierzchowiec damski, ta Sahara! Ale któż jest bohaterem? — Wiedziałaś przecież chyba, że Vic umie konno jeździć?

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Któżby mógł posądzić Włocha o umiejętność powodowania koniem?— Myślałam, że pod tym względem Włosi nie są bieglejsi od Francuzów.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Przepraszam za niedomyślność. Zrozumiałem; ale, przez litość wyrzecz się swoich ciasnych, wyspiarskich przesądów. Chociaż Włosi nie są masztalerzami, umieją przecież jeździć konno. Co się zaś tycze Francuzów, czy widziałaś kiedy polowanie na jelenia w Chantilly, lub na dzika w Ardennach? Vic jest bardzo dobry, że ma sympatyą dla pogromcy Sahary.

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Zdaje mi się, że słońce bardzo ci dopieka w głowę! Sahara nie jest wcale poskromioną; wierzga i próbuje kąsać swego grooma, jak zawsze.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Słówko tylko. — Czy pojedziesz do Cannes jak zazwyczaj. Tak, czy nie?

LADY CHARTRYS DO TEGOŻ.

Dlaczegóż podkreślać tak proste pytanie? Nie, nie pojadę, bo Glaucus jest w reparacji, i będę go potrzebować tej zimy.

HENRYK HOLLYS DO TEJŻE.

Dziękuję! Powinienem był odgadnąć twoję odpowiedź. Czy nie zamierzasz kazać pomalować kajuty Glaucus'a al graffite? Jeżeli tak, mam pod ręką malarza, którego powinienem był ci przysłać do pomalowania sali balowej; ma sześćdziesiąt ośm lat, dekorowany, dyplomowany, professor, członek mnóstwa towarzystw artystycznych, a w dodatku osioł! Byłoby to może mniej korzystnem dla fresków, ale ich twórca nic by na tem nie ucierpiał; ten by ci z pewnością nie tłumaczył Tassa i nie odgrywał Mazeppy na Saharze. — Ale rozum przychodzi zawsze po niewczasie!

LADY CHARTERYS DO TEGOŻ.

Posłałam artykuł do pism, aby obwieściły całemu światu, że pan Holiys, powszechnie znany i szanowany, dostał pomięszania zmysłów, skutkiem słonecznego upału w Rzymie, gdzie spełniał gorliwie dyplomatyczną missyą.

HENRYK HOLLYS DO KSIĘCIA KINGSLYN W MILTON-ERNEST.

Kochany Vic'u! wiesz dobrze, czego pragnę dla ciebie, ale cóż ja na to poradzę? Nie miałem nigdy wielkiego wpływu na moję pupilkę, a w oddaleniu, nie mam żadnego. Gdybym do niej napisał, popierając twoję sprawę, byłoby tem samem, co zniechęcić ją do ciebie na zawsze. Jestem przekonany, że ma dla ciebie wielki szacunek i że nie mogłaby zrobić lepszego wyboru. Odkładając nawet na bok wyjątkowe twoje zalety, dla których Belgraka pokłada w tobie całą nadzieję, odkąd wyszedłeś z Etou, twoja prawość, słodycz i równość twego charakteru i znajomość tak dokładna jej usposobienia, są w moich oczach poważną rękojmią szczęścia, ale, jeżeli czujesz, że ona nie ma pociągu do ciebie, nie nastręczaj jej sposobności do unieszczęśliwienia cię.

Elda jest kobietą, która — gdy raz jej serce przemówi, będzie zdolną do wszystkiego.Ale, jeżeli ma dla ciebie tylko przyjaźń i sympatyą... to... to, mój drogi Vic'u, pchnij się raczej sztyletem w serce, niż byś miał zmarnować swoję przyszłość, wystawiając się na ciągłe rozczarowania, na pożerającą zazdrość i bezużyteczne poświęcenia. Oto masz, zupełnie szczery mój pogląd na tę sprawę — a sam rób, jak ci się zdaje. Chciałbym tylko, żebyś mi odpowiedział na następujące pytanie: Czy źle zrobiłem, przysyłając Renza do Milton-Ernestu. Domyślałem się, że go będzie dręczyć trochę, z powodu jego fresków, ale byłem daleki od przypuszczenia, żeby się nim bardziej zajęła, niż doktorem lub pastorem swojej partii: Drżę na myśl, że niedostatecznie wziąłem w rachubę urok profilu bez zarzutu i pary czarnych oczu.

KSIĄŻĘ KINGSLYN DO HENRYKA HOLLYS. RZYM.

Milton Ernest.

Nie, nie sądzę, żeby było coś, jak sądzisz z tym Włochem. Oddany on cały malarstwu; polubiłem go bardzo. Pomimo swojej piękności nie pozuje, ani też nie jest nadskokliwym. Dumna to sztuka, trzyma się uparcie na uboczu. Pomimo wszystkiego, co mi mówisz, i pomimo, że ci przyznaję słuszność.... spróbuję. Elda mało ma do mnie skłonności, to rzecz widoczna — ale, nie ma jej więcej dla drugich — pocóż się więc zniechęcać. Nie umiem się tak wyrazie w obec niej, jakbym chciał; ani patrzeć tak na nią, jak Włoch, gdy czyta Tassa, niemniej przeto, niema na świecie rzeczy, którejbym dla niej nie uczynił i myślę, że drugiej takiej kobiety, jak ona niema. Jeżeli ma. jakie wady, ja ich nie widzę; może mnie traktować, jak pył swego obuwia — ja zaś będę ją kochał przez całe życie.

HENRYK HOLLYS DO KSIĘCIA KINGSLYNN.

Wszystko to dobrze kochany Vic'u, ale kobiety drwią sobie często z miłości, jak z pyłu swego obuwia, powiem nawet, że same wolą być tak traktowane. Szczególny gust, ale niemniej tak jest. Słyszałem zawsze, że miłość jest przenikliwą; mnie ona wydawała się zawsze tak ślepą, jak tysiąc, nietoperzy, a ty nie jesteś wyiątkiem w tym względzie. Niech Bóg się tobą opiekuje, mój drogi. Naprzód więc i staraj się wygrać sprawę!...

KSIĄŻE KINGSLYNN, DO HENRYKA HOLLYS.

Przegrałem. Zaledwie raczyła mnie wysłuchać. Jadę polować na słonie. Wyjechałem już. Pisz do mnie do Londynu.

HENRYK HOLLYS DO TEGOŻ.

Jakże mi przykro; ale jeżeli mnie usłuchasz, dasz pokój słoniom i kordelasom. Jedź raczej do Benderick, lub Glenlochrie, a zrobię wszystko, co będzie w mojej mocy, żeby spędzić tam z tobą jaki tydzień.

KSIĄŻE KINGSLYNN DO TEGOŻ.

Guards Club. Londyn.

Wybornie! dzikie kaczki są bardzo piękne, jak na tę porę. Nie myślę już o Rzymianinie, ani o niczem. Jakiś ty dobry, żeś mi oszczędził zwykłego w takich razach: A mówiłem. Przyjeżdżaj do Glenlochrie.

LEON RENZO DO DON EOCELINA FERRARIS.

Otrzymałem twój list, drogi ojcze i dziękuję ci zań z całego serca. Bardzo mi przykro, że syn biednej Tessy wyciągnął zły los. Popis jest rzeczą ciężką dla mężczyzn, a okrutniejszą jeszcze dla matek. Nie jestem obojętny na żadną wiadomość z kraju, gdy czytam twój list, drogi ojcze, zdaje mi się, że słyszę skrzeczenie koników polnych, i żałosny jęk puszczyka, że czuję woń dzikich powojów, cytryn i pachnącej, porannej rosy; tutaj, gdy się przechadzam po cieplarniach wyobrażam sobie, że jestem na naszych włoskich polach, o wschodzie słońca. Lady Charterys jest teraz prawie sama w Milton Ernest'cie. Wszyscy jej goście rozjechali się, z wyjątkiem młodej, bardzo uroczej osoby, lady Herminii i majestatycznej babci. Książę odjechał z kwitkiem, jeżeli mam wierzyć naczelnemu ogrodnikowi, który dobrze mówi po francuzku. Jestem u niego w wielkich łaskach, odkąd go nauczyłem, w jaki sposób ty drogi ojcze wyleczyłeś twoje Winogrady z choroby, jaką nazywamy criptonunia. Żal mi księcia, obchodził się ze mną, jak prawdziwy dżentelman, ale nie był to mąż dla lady Charterys. Dokuczała mu, żartowała sobie z niego, i widocznie uważała go za głupca, jakim nie jest, choć ma układ niezgrabny i mówi tym niewyszukanym stylem, jaki jest teraz w modzie u dzisiejszej młodzieży wielkiego świata, o ile mogłem osądzić z tych, którzy tu byli. Lady Charterys z lady Herminą przychodzą zawsze na herbatę do sali balowej; zaczynają już doprawdy rozumieć wcale nieźle Tassa. Lady Charterys posiada przepyszny sopranowy głos; szkoda tylko, że jej metoda pozostawia wiele do życzenia. Przyjmuje moje uwagi z wielką wdzięcznością; uczę ją także grać na mandolinie, lekcye te jednak wkrótce się skończą, bo wyjeżdża z wizytami do okolicznych znajomych. Jak powiada, nic nie może być nad to nudniejszego. Sezon polowania w Szkocyi już otwarty; od tego ma zacząć. Mówiła mi, że mężczyźni cały dzień strawiwszy na tej męczącej rozrywce, sa wieczorami literalnie do niczego, padają ze znużenia. Ludzie wielkiego świata sami się czynią niewolnikami obowiązków śmiertelnie nudnych, i choć narzekają na taki rodzaj życia, prowadzą go jednak dalej. Gdybym był jednym z nich, zdziwił — bym ich niezależnością mego postępowania.

Byłbym ci bardzo wdzięczny, kochany ojcze, gdybyś mi przysłał album z rysunkami, jakiemi będąc jeszcze bardzo młodym, zillustrowałem il Morgante Maggiore.. Lady Charterys pragnie je obejrzeć; poemat, który jej opowiedziałem w skróceniu bardzo jej się podobał. Mówiłem jej, że nasi wieśniacy tworzą jeszcze z tych starych poematów dramaty i grają je na górach bez innych dekoracyi, prócz samej natury. Łatwo można obudzić zajęcie w lady Charterys, zwłaszcza, gdy się poruszy strunę fantazyi. Ma ona dużo intelligencyi, ale ją trwoni. Uważam w niej wielką zmianę od dnia, kiedy to się obeszła ze mną, tak niedelikatnie, z powodu owego wizytowego stroju. Teraz jest bardzo uprzejmą. Nie może się jeszcze pozbyć pewnej, właściwej jej szorstkości, ale przynajmniej hamuje się. Słucha, nie buntując się, pewnych prawd, jakie pozwalam sobie jej mówić i uważam, że ją wstydzi jej nieświadomość na punkcie literatury i sztuki, nieświadomość, z której się dawniej chełpiła. Jej wychowanie musiało być bardzo zaniedbane. Opowiadała mi przecież, że od czwartego roku życia do siedmnastego, była ciągle w rękach guwernantek różnych narodowości, które ją przeładowywały wiadomościami wszelkiego rodzaju. Przed pięciu laty, po ukończeniu nauk weszła w świat. Z wielką uwagą słucha, gdy jej opowiadam o twojej, drogi ojcze, rozległej wiedzy, o twej bezgranicznej dobroci, i twoim wiejskim domku, który mi jest tak drogim, gdzie stara Marta łajała mnie, gdym wpuścił kury na grzędy; kiedyż zobaczę twoje kochaną plebanią, z jej bielonemi wapnem ścianami? Maluję obecnie Hylasa ciągnionego do wody przez nimfy. Nie mogłem znaleść modelu do Hylasa, musiałem się więc uciec do wspomnień i przypomnieć sobie naszych młodych chłopców o opalonej cerze i delikatnych członkach, brodzących po strumieniach naszych gór. O Włoszech także myślę, gdy chcę wymalować piękną noc. Tu, gdy księżyc wejdzie, wygląda tak, jakby się lada chwila chciał schować, a gwiazdy, gdy się ukażą, co się trafia zaledwie parę razy na tydzień, są blade i małe. Ach! kiedyż ujrzę Wenus, błyszczącą na ciemnem czole Soracte'u, lub na śniegach Leonessy?

DON ECCELINO FERRARIS DO LEONA RENZO.

Posyłam ci książkę, jakiej żądałeś, mój kochany synu i spodziewam się, że ją wprędce otrzymasz. Jestem bardzo szczęśliwy, że nasza wioska i mój lichy domek, takie miejsce zajmują w twojem sercu. Nigdzie mój drogi synu nie doznasz takiego przyjęcia, jakie cię tu czeka. Marta się starzeje, ale poleciła mi, powiedzieć ci, że cię zawsze jednakowo kocha. Pozwól mi teraz, żebym ci zrobił parę uwag. Twoja chlebodawczyni, jak ją nazywasz, obchodzi cię, i jest to rzecz naturalna; uważaj tylko, żebyś się nią nadto nie zajął. Wyznaję, że z pewnym niepokojem patrzę na te lekcye muzyki i czytanie poezyi. Niewątpliwem jest, że ta wielka dama znajduje w nich tyle uroku, co ty, ale ponieważ jest wielką damą, a ty jesteś o tyle dumnym, o ile biednym, więc to zbliżenie, może się stać niebezpiecznem.

Przebacz mi, że sobie pozwalam ostrzegać cię, i uważaj moje obawy, jako wynik wielkiego przywiązania dla ciebie. Niech cię Bóg błogosławi.

LEON RENZO, DO DON ECCELINA FERRARIS.

Najdroższy mój ojcze! Nie lękaj się; potrafię się bronić przeciw niebezpieczeństwu. Duma, choć może nieusprawiedliwiona w człowieku mego pochodzenia, jest niemniej potężną siłą moralną. Lady Charterys jest uroczą, i obchodzi mnie żywo, przyznaję — ale wyłącznie przez sprzeczność widocznych wad jej charakteru i wielkich przymiotów serca, pomiędzy jej egoizmem głębokim, choć bezwiednym, a szlachetnością jej natury wrażliwej i uczuciowej. Wszystkie te sprzeczności tworzą z niej ciekawy okaz psychologiczny. Może to się wyda trochę abstrakcyjnem i dydaktycznym, ale w istocie tak jest; zajmuje mnie tylko ta natura, tak złożona i subtelna — i nic więcej. Zresztą zabraknie mi wkrótce przedmiotu do tych studyów, bo jak ci już donosiłem, kochany ojcze, lady Charterys wyjeżdża wkrótce, i wątpliwem jest nawet, czy wróci przed podróżą do Cannes, gdzie zamierza spędzić zimę. Zwyczajem jest w Anglii, biegać z pałacu do pałacu przez całą jesień. Łatwo wywnioskować z opisu lady Charterys, że nic nie może być bardziej czczem nad ten rodzaj życia, a jednak zapewnia mnie, że gdy się już jest raz en train nie można się od tego odzwyczaić. Bądź więc zupełnie spokojnym, drogi ojcze, jak ci już powiedziałem, mam potrójny pancerz, który mnie osłania, ubóstwo, sztukę i dumę. Podczas mego pobytu w Paryżu, kochałem jednę kobietę; zwierzyłem ci się z tem pewnego wieczora, gdyśmy siedzieli pod twoją kruchtą, a księżyc świecił wspaniale.... Ta kobieta umarła, a co smutniejsze, nie była godną namiętności, jaką mnie natchnęła. "Wyleczyłem się na długo z wszelkich miłosnych szaleństw. Zostanę sam, jak pustelnik przez wietrzną jesień i ponurą zimę tego kraju. Bylebym miał tylko dosyć światła, żeby módz malować, nie będę się skarżył. Szkicuję w tej chwili pogrzeb Dafny. Nie mogę znaleść modelu pomiędzy tymi ociężałymi ludźmi. Ale mam w pamięci te kształty tak wiotkie, tak giętkie, tak zwinne, piękne, ogorzałe typy młodzieńców nagich, kąpiących się w strumieniach zupełnie, jak za czasów Dafny. W jak wielu względach nie zmieniliśmy się nic od Teokryta! Tak, drogi i najlepszy przyjacielu, bądź przekonany, że serce moje zbyt jest pełne Włoch, by się w niem miejsce na jakie szaleństwo znalazło; przytem uznaj także, że jeśli stoję trochę wyżej w pojęciu lady Charterys, niż jej rządca, nie przekraczam poziomu sekretarza lub professora, a co najwięcej Rizzia, któremu była wyniosła królowa raczyła rzucić rękawiczkę lub litośne spojrzenienie. Ja zaś nie ubiegam się ani o rękawiczkę, ani o litość. Dosyć mi będzie, gdy po skończeniu sali balowej uśmiechnie mi się i powie d rividerci mój dobry i kochany przyjacielu.

HENRYK HOLLYS DO LADY CHARTERYS.

Glenlochrie.

Dlaczego nie przyjeżdżasz do Drumdries? Wszyscy są na ciebie zagniewani. Nie zobaczę cię wcale, bo nie mogę tu zostać dłużej nad dwa tygodnie.

LADY CHARIERYS DO HENRYKA HOLLYS.

Żałuję serdecznie, kochany Henryku, że cię nie będę widzieć, ale nie mogę przyjechać do Drumderies. Gdym to obiecywała, nie wiedziałam, że biedny Kimgslynn rozbije swój namiot w sąsiedztwie. Sądziłam przeciwnie, że pojedzie polować na słonie do Afryki lub do Indyi. Nie śmiałabym wyjść z parku a obawy, żeby go nie spotkać; nie mogę go znieść. Wiem równie dobrze, jak ty, że to jest bardzo dobry i poczciwy chłopczyk, najprzykładniejszego prowadzenia, poza obrębem Paryża, gdzie zwyczaj upoważnia każdego Anglika do wzięcia rozbratu z cnotą. Pomimo tego nie pójdę za niego nigdy, nawet dla zostania jedną z dwunastu księżen królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandyi, co według moich przyjaciół, jest jedyną rzeczą, dla której żyć warto. Poprzestaję na swoim losie. Tak, mam zamiar wyjechać z wizytami, ale jeszcze nie teraz. Herminia jest tutaj. Zdaje się być bardzo zajętą jednym z naszych sąsiadów Johnem Hubertem de Wardell, który tylko co wrócił z bardzo długich podróży za granicą. Jeżeli się sobie wzajem podobać będą, nikt nie będzie mógł powstawać na ich związek, bo choć Hubert jest tylko baronetem, rodzina Wardellów, znaną jest od wieków.

HENRYK HOLLYS DO LADY CHARTERYS.

Cóż to znaczy? Herminija i John Hubert? Ty i tamta? Ładna partie carrée! Tak, jak to słusznie zauważyłaś, przeciwko Hubertowi nic się nie da powiedzieć.

HENRYK HOLLYS DO LADY CAIRNWRATH.

Kochana ciociu, pozwól mi zapytać się, czy nie mogłabyś skłonić Eldy, skoro nie chce słyszeć o Drumderies do spełnienia swych zobowiązań względem innych znajomych? Jej postępowanie zaczyna być dziwnem. Jeżeli za nic nie zechce opuście Miltonu, to może ciocia porozsyłałaby zaproszenia? Na miłość Boską, trzeba za jakąbądź cenę zmienić obecny stan rzeczy. Przyjechałbym sam, gdydawczyni we wszystkich rozporządzeniach, jakie odnośnie do mnie zostawiła. Zaleciła służbie, żeby mnie słuchano we wszystkiem, co jak uważam, nie bardzo im się podoba. Biorą mnie za rodzaj szpiega. Mój przyjaciel ogrodnik stanowi jedyny wyjątek. Ma dla mnie wielkie poszanowanie, dlatego, że lubię kwiaty i znam się na nich, jak prawie wszyscy artyści. Jestem tu więc sam z całym legjonem służących, którzy nic nie robią, tylko jedzą, ziewają i śpią. Przyzwyczajam się jednak do tego rodzaju życia i gdyby mniej było dżdżystych dni nie śmiałbym się na co skarżyć. Sosny, cedry, dęby i długie aleje topoli, nadają tym miejscom jakiejś tajemniczej i uroczystej cechy. Gdy nie jest dość widno, żebym mógł malować, idę do parku, niektóre sarny już mnie znają. Jedna nawet zamiast uciekać, zbliża się domnie. Mówią, że jest bardzo stara, co jej nie przeszkadza być ślicznem zwierzęciem. Ma na szyi srebrną obrożę, na której hrabia bardzo ją lubiący, kazał wyryć imię Neriny. Imię to, jeżeli pamiętasz, drogi ojcze, nosiła moja matka. Wydaje mi się więc, żem znalazł jakąś przyjazną istotę na obcej ziemi. Z tego, co słyszałem, ten hrabia nazywał się Alured, podróżował często do Włoch, gdzie go ciągnęły jego kosmopolityczne upodobania. Opowiadał mi to mój przyjaciel ogrodnik. Ma on bardzo ładny dom we wsi i konia. Przy jego dochodach jaki florencki lub wenecki szlachcic, uważałby się za bogatego. — Cała ta gadanina może cię o tyle tylko zajmować, drogi ojcze, o ile mnie się tycze. Tak, wyznaję, brak mi obecności lady Charterys i jakże mogłoby być inaczej. Pomimo mego osamotnienia, nie powiem przecież, żebym się nudził, nie nudzę się nigdy, gdy mogę iść za popędem mojej fantazyi i oddychać świeżem powietrzem, kiedy mi się spodoba. Już to prawda, że powietrze tutaj nie jest bardzo zachęcającem! Obawiam się, przywyknąć do tego życia zbytku, dotychczas miałem tylko podłogi bez dywanów i nagie ściany, jeżeli ich nie zabazgrałem rysunkami; nędzne sprzęty, liche pożywienie, kiedy teraz — tak to łatwo do dobrego nawyknąć,— zdaje mi się rzeczą naturalną mieć zawsze przygotowaną kąpiel, wszystkie potrzeby zaspokojone, nakrycie trzy razy dziennie, dla mnie samego, stół obciążony chińską porcelaną, srebrem z czasów królowej Anny i najwykwintniejszemi przysmakami, nie mówiąc już o sążnistych, upudrowanych lokajach, którzy kręcą się dokoła mnie cicho, jak myszy. Wstyd mi się przyznać, że uczuję dotkliwie brak tego wszystkiego, gdy mi znów przyjdzie wrócić do nędzy. Pochlebiałem sobie jeszcze nic dawno, że jestem filozofem, poetą poprzestającym na pokarmie umysłowym, a gardzącym smacznem jadłem. Niestety! widzę, że jak się to najczęściej zdarza pogarda moja, pochodziła z niedoświadczenia. Niewątpliwie, w naszym klimacie łatwiej jest żyć garścią śliwek i kromką chleba. Podłoga bez dywanu wydaje się mniej smutną, gdy ją złocą promienie słońca, a dziki winograd ściele się, pod stopami. Niedobrze to jednak przywiązać się do rozkoszy Kopui, kiedy się wie, że jutro dać nam może tylko pracę, nie pewny byt i głód. Nie, wierzaj mi drogi ojcze, nie żal za kobietą, każe mi się lękać opuszczenia tych miejsc; wpływa na to wzgląd o wiele mniej szlachetny, o wiele niższy, który całą siłą ciąży nademną. Nie jestem ani takim stoikiem, ani takim spirytualistą, jak mniemałem, ale pozostanę zawsze kochającym cię z całej duszy Leonem.

LADY CHARTERYS, DO LEONA RENZO. MILTON-ERNEST.

Acornby.

Jak postępują freski? Napisz pan do mnie i donieś co o sobie.

LEON RENZO DO DON ECCELINA FERRARIS.

Muszę ci się zwierzyć, drogi ojcze, z jednej rzeczy, która mi leży na sercu bardziej, niż mogę wypowiedzieć. Gdy się dowiesz, o co chodzi, uznasz może, iż niema nic, coby usprawiedliwiało obecny mój stan moralny. A naprzód, trzeba ci wiedzieć, drogi ojcze, że lady Charterys odjeżdżając, zostawiła mi klucze od biblioteki, upoważniając mnie do posługiwania się wszystkiemi dziełami o sztuce i rycinami, jakie się tam znajdują. Według tego, co mówią, cała rodzina nie dbała tak zbytecznie o umysłowe bogactwa z wyjątkiem ostatniego hrabi Alureda, po którym odziedziczyła matka lady Charterys. Był on amatorem, dyletantem, wirtuozem (określenia, które nie są tak jednoznaczne, jakby się zdawało), jemu to zawdzięcza Milton Ernest, zbiory utworów sztuki, jakie się w niem znajdują. Długo wahałem się z przyjęciem uprzejmości lady Charterys, ale tak usilnie nalegała i tak widocznie pragnęła dać mi ten dowód zaufania, że nie mogłem odmówić, choć byłbym dużo dał, żeby módz uniknąć tak wielkiej odpowiedzialności. Podejrzewam, iż marszałek dworu pan Laudon, powziął do mnie śmiertelną niechęć za rolę, jaka mi tu przypadła. Skapitulowawszy w końcu znalazłem tu materyały do bardzo długiej i zajmującej pracy, której się oddaję podczas dżdżystych dni. Rysunki z podpisami wielkich mistrzów, leżą tu bez ładu w szufladach, jak również miniatury i medale, są tu również przepyszne zbiory rycin. Pośród tego chaosu, którego wszystkie prawie żywioły mają istotną artystyczną wartość znajdują się bardzo piękne szkice, których twórcą jest sam hrabia Alured, zmarły przed trzydziestu laty.

Gdyby nie był człowiekiem wysokiego urodzenia, byłby z pewnością został znakomitym malarzem. Pomiędzy temi szkicami zdejmowanemi z natury, jest jeden, przedstawiający młodą Rzymiankę, uderzająco podobną, do mojej matki; na rysunku tym niema żadnego podpisu; potem, w innem miejscu znalazłem jeszcze trzy szkice według tego samego modelu; jeden z nich przedstawia młodą dziewczynę z dzbankiem na głowie. Powiesz, drogi ojcze, że to może po prostu zbieg okoliczności, przypadkowe podobieństwo, typ narodowy i nic więcej i będziesz miał zapewne słuszność. Jednakże proszę cię, najlepszy i najukochańszy przyjacielu, zechciej donieść mi wszystko, co wiesz o mojej matce. Czy nieznaną ci jest narodowość mojego ojca? Oczekuję rychłej i długiej odpowiedzi.

KONIEC CZĘŚCI PIERWSZEJ.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Część druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej