Zuzanna Morawska

GIERMEK KSIĄŻĘCY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I. PRZERWANE OPOWIADANIE.

II.NARADY.

III.GOŚĆ.

IV.ZDRADA.

V.OGNIWO ŁAŃCUCHA,

VI.ERAT I SIOSTRA.

VII. HASŁO.

VIII. TOWARZYSZE BOLKA.

IX. NAPAD.

X. BEZ ŚLADU.

XI. Podstęp.

XII. POGOŃ.

XIII. GOSŁAW.

XIV. KUBEK ŚWIEŻEJ WODY.

XV. ZJAZD W SKARYSZEWIE.

XVI. KOGO SPOTKALI?

XVII. CZY DOJEDZIE?

XVIII. CZEMU MNIE NIE BRONIĄ?

XX. FORTEL GNUSA.

XXI. SYNKOWIE KSIĘCIA MAZOWIECKIEGO I WNUCZKI KSIĘCIA SZLĄZKIEGO.

XXII. ODPUST W SIECIECHOWIE.

XXIII. ZABAWA NA WROCŁAWSKIM ZAMKU.

XXIV. SWATY.

XXV. W PRESBURGU.

XXVI. PRZYBYCIE KINGI DO KRAKOWA.

XXVII. ZAKOŃCZENIE.

GIERMEK KSIĄŻĘCY

powieść historyczna z XIII w. dla młodzieży dorastającej

Morawska Zuzanna

I. PRZERWANE OPOWIADANIE.

W jednej z komnat wawelskiego zamku siedziała księżna Grzymisława, żona Leszka Białego, patrząc w odległy kąt komnaty, gdzie syn jej, sześcioletnie chłopię, o bladej i rozlanej twarzy spoglądał z pewną niechęcią jak Scibor, rycerskiej postaci starzec, a nauczyciel młodego książątka napinał łuk i zachęcał malca do strzału. Chłopię dotknęło podaną broń, lecz po ciele jego przeszedł dreszcz i miasto wypuścić z cięciwy strzałę do wiszącego na ścianie wypchanego gołębia, wypuścił z ręki łuk, a przysłoniwszy dłońmi oczy, pobiegł wprost do matki.

Scibor podniósł łuk i ze zmarszczonem czołem patrzał za chłopięciem, mrucząc po cichu drżącemi z gniewu wargami:

— I to z tego ma być pan, co kraj i lud obroni!

Chłopię tymczasem ukryło twarz na matki łonie, wołając:

— Ja się boję, ja się boję!

— I czego się boisz? miły Bolku, — rzekła księżna Grzymisława, tuląc syna do siebie, — wszak strzała nie byłaby spadła na ciebie, a na gołębia, co ot tam na ścianie.

— Ale by zrobiła pstryk, a potem wrr! mówił płaczliwie chłopiec, a ja tego nie lubię!

— Przecież musisz się do tego przyzwyczaić, dla ciebie to jedyna zabawa...

— Ja nie chcę takiej zabawy! wolę patrzeć jak oto z pod waszych palców, mateńko, wysnuwają się cienkie nitki i słuchać pieśni Świętochny — rzekł, wskazując na jednę z dziewcząt, otaczających księżnę, a przysunąwszy matce kołowrotek, siadł u stóp jej na ławce.

Świętochna tymczasem i kilka innych dziewcząt, przędących len, lub tkających w krosnach z zabarwionej wełny wzorzyste pasy, tłumiły śmiech i z politowaniem patrzyły na młodziuchne książątko.

Surowe jednak spojrzenie Grzymisławy powstrzymało ich wesołość; drżące śmiechem lica dziewcząt ściągnęły się w pewien wyraz niezadowolenia i pochyliły nad robotą.

— Nie przystoi nam wesołość i śmieszki, kiedy pan mój i małżonek w dalekiej na obradach pomorskich podróży — rzekła księżna ze zmarszczeniem czoła.

— Pozwólcie miłościwa księżno i odpuśćcie od siebie synaczka, boć mu też nie przystoi w niewieściem zasiadać gronie — rzekł, przystępując Scibor.

Lecz Bolko zastawił się kołowrotkiem przed przybyłym, a zarazem uchwycił się kolan matki z siłą, którą, mógłby był spożytkować doskonale przy naciąganiu łuku, lub innej rycerskiej zabawie.

Dziewczęta, patrząc na te zachody książątka, wytrzymać już dłużej nie mogły i prychnęły stłumionym śmiechem.

Księżna spojrzała na nie z większem jeszcze zmarszczeniem czoła, nim jednak z zaciśniętych warg wyrzekła napomnienie, owa śpiewaczka Świętochna, śmielsza znać od innych, rzekła:

— Przepraszamy Was, miłościwa pani, ale tak nas ogarnęło kichanie.

Księżna, czy uwierzyła, czy też stojący przed nią 7. surowym wzrokiem i czekający na Bolka Scibor zwrócił jej uwagę.

— Odpuśćcie chłopię od siebie, miłościwa księżno — powtórzył, tłumiąc gniew Scibor.

— Widzicie, wojewodo, że dziecię drży z przestrachu, azaliż byłabym matką, żebym pozwoliła odejść mu od siebie.

Scibor zadrżał, — z pod siwych jego brwi błysnął płomień gniewu, powstrzymał się jednak, a targając tylko brodę, mówił, miarkując się:

— Nim zostaliście matką książątka, byliście córą potężnego księcia Jarosława na Czernihowie i żoną Leszka Białego, miłościwie nam panującego. Krew rycerska w waszych żyłach płynie i rycerzów powinniście hodować, nie pozwólcież, aby ta krew w synaczku waszym zanikła. Wszak i my mamy do niego prawo, jeślić ma po ojcu ziemię dziedziczyć....

Bolko tymczasem prawie cały schronił się pod ławę, owinąwszy się w matczyną szatę. Dziewczęta zatykały sobie usta rękami, udawały kichanie i kaszel, aby tylko nie wybuchnąć śmiechem, do którego pobudzało je przestraszone, wpychające sio pod matki lawę książątko.

— Mości ochmistrzu — rzekła wymijająco Grzymislawa, możebyście zechcieli opowiedzieć nam co o rycerskich czynach dziadów miłościwego nam małżonka, toby i Bolesławka do rycerskich czynów zachęcało.

— Od opowiadania się nie usuwam, lecz inna rzecz o czynach pięknych słuchać, a inna rękę i serce do nich sposobić. Wiela sławnych czynów przeszłość nasza mieści, wiela ich i o rycerzach innych byłoby do opowiedzenia, chętniejby zaś człek gębę sobie tem gadaniem psował, żebym choć na jednę chwilę mógł tem synaczka waszego do życia rycerskiego nakłonić.

— Spróbujcie, mości ochmistrzu, sprobujcie, wszak samiście mówili, że waleczne czyny i płochliwe serce męztwem natchnąć mogą — mówiła księżna, a Świętochna z niemą prośbą, złożywszy ręce jak do modlitwy, błagalnie spoglądała na starostę Scibora. Widząc zaś, że ten się zamyślił i nic nie odpowiadał, przysunęła mu ławę na wprost komina, na którym wielka kłoda drzewa płonęła, rzucając migotliwe światło na tę część komnaty, w której na około księżnej maleńka drużyna była zebrana.

— Ha — rzekł Scibor — niech i tak będzie! nie mogąc nakłonić do czynu, niech chociaż owe czyny przez uszy wchodzą do serca powierzonego mi książątka.

Bolko tymczasem widząc, że Scibor siadł spokojnie i nie chce go do owego łuku poprowadzić, wysunął się z niewygodnego schronienia, a wyciągnąwszy się na ławie okrytej wzorzystym kobiercem, głowę na matki łonie położył. Scibor widząc to, westchnął i kiwnąwszy głową z niechęcią, tak począł:

— Dawno to już dawno, bo setka lat z okładem na krakowskim tronie siedział Władysław, co go Hermanem zwano — jest on w prostej linii dziadem panującego obecnie miłościwie nam księcia Leszka na Krakowie. Jako teraz, tak i w on czas różne niepokoje kraj trapiły, a na granice najeżdżały sąsiednie ludy. Te same pomorczyki, do których teraz pojechał nasz książę, srodze się wtedy ziemiom naszym dawały we znaki. A ziem tych było szmat wielki pod zarządem

Władysława Hermana, boć cała Wielkopolska, ba i Mazowsze w nim miało swego władcę. Po-morczyki te wtedy żyły jeszcze w pogaństwie, a zamiast świątyń pańskich, mieli kontyny, czyli bóżnice, w których bożkom swoim ofiary składali. Ale mimo tego pogaństwa, lud to miał być bogaty, handlował z dalekiemi zamorskiemi krajami. Rządy też u siebie mądrze sprawował, a ludzi z wielu stron przywabiał. A tu właśnie w Małopolsce wielu było takich, co sobie nie upodobali w rządach Władysława Hermana i jogo doradcy Sieciecha, wojewody krakowskiego. Powiedzieli więc: "co my tam mamy słuchać wojewody, co od nas tylko daninę ściąga, pójdziemy sobie do pomorzan, gdzie będziemy mieli chleba dosyć, a skoro się do handlu weźmiemy, wzrośniemy w bogactwo, pobudujemy sobie piękne dwory, siedzieć będziemy na okrytych oponami zamorskiemi ławach, szaty będziemy mieli z miękkiej wełny, a zbroje lśnić się będą jako powierzchnia jeziora, gdy na nią promień słońca padnie. Mieczów nam też nie zbraknie, bo ich Pomorzany mają kupę, a wszystkie pięknej roboty. " I jak powiedzieli, tak uczynili. Pomorczyki chętnie przybyszów widzieli, bo chcieli ich ku sobie przygarnąć, a z nimi do ziemi naszej wtargnąć. Że to zaś, jak mówiłem, w onym czasie i nad Wielkopolską i nad Mazowszem Władysław Herman, krakowski książę, władał, dały mu się więc we znaki napady Pomorczyków, bo co rok to się do jakiegoś miasta dobierali. Trzeba było czoło stawić tym najezdnikom. Zebrali się więc przedniejsi rycerze na płockim zamku, gdzie najchętniej Władysław Herman przebywał i pod wodzą owego Sieciecha mieli na pomorczyków wyciągnąć. Bolesław Krzywousty miał wtedy lat dziewięć, ale jak usłyszał parskanie koni, a miecz ujrzał, to go żadnym przysmakiem nie można było od tego widoku odwieść. Oczy mu pałały, usta nieco skrzywione rozchylały się pragnieniem walki, nozdrza wzdęte dodawały ognia ożywionej jego dziecięcej twarzyczce. To też, gdy się tyle zacnego rycerstwa na zamek zebrało, młody książę nie mógł usiedzieć na miejscu, ino rwał się, aby mu na wojenkę pozwolono. A był wtedy przy nim Wojsław, starosta sochociński, człek rycerski, rosło mu więc serce, gdy patrzył na powierzonego sobie książęcego syna, co się takim animuszem wojennym odznaczał. Więc chociaż poskramiał tę zbytnią chętkę do walki, cieszył się w głębi duszy i rękę chłopięcia do miecza i łuku układał, a oko do celnego wprawiał patrzenia.

— Starosto Wojsławie, jeżeli mnie miłujecie, pozwólcie, żebym z tymi pięknymi rycerzami na wojenkę jechał — mówił Bolko Krzywousty.

— Książątko nasze, Bolku miły — mówił Wojsław, nie dziś jeszcze, nie dziś. Podrośnij pierwej, nabierz siły, to i sam na czele staniesz, a rycerzy do walki poprowadzisz, dziś jeszcze twoje ręce za słabe.

— Oho, za słabe! a toćże ja wasz łuk jak piórko udźwignę, a dorosłemu sprostam siłą — mówił książę. Pozwólcie mi ino, a obaczycie, że wstydu za mnie mieć nie będziecie.

Ale Wojsław, choć mu się serce radowało. nie mógł narażać małego księcia na trudy wojenne, które niejeden wytrwały rycerz ledwie pokona. Odwołał więc Bolka od tej ochoty, ale chłopię niczem się odwieść nie dało.

— Nie chcecie wy mi starosto, pozwolić, to ja pójdę do samego księcia Władysława, kochanego mego ojca, on iść nie może, to mnie pozwoli.

I upatrzywszy sobie chwilę, wbiegł do komnaty rodzica, przy którym, jak raz, siedziała jego żona Judyta, siostra cesarza niemieckiego Henryka IV. Nie była to matka Bolka, lecz już druga żona Władysława, a była też złą niewiastą i krzywo patrzyła na pasierba.

W pierwszej chwili też Bolko zasromał się ujrzawszy macochę, ale potem podszedł do ojca, a pocałowawszy go w rękę, rzekł pokornie:

— Pozwólcie mi, ojcze kochany, z rycerzami na wojnę przeciw Pomorczykom.

— Chryste Panie! — zakrzyknął Władysław Herman. — co się tobie śni, taki malec na wojnę! — chyba na podwórcu zamkowym chcesz z rówieśnikami iść w zapasy, aby rękę do miecza wprawiać...

— Oj nie na podwórcuć zanikowym ja chcę igraszki, ale prawdziwej wojny, pozwólcie mi, ojcze... toć ja muszę was wyręczyć, jako syn książęcy.

Stary książę aż ręce podniósł do góry z wielkiego podziwu, a potem dłonią oczy przysłonił i chwilkę poruszał ustami, znać modlił się pocichu, nie wymawiając głośnych wyrazów. Bolko stał przed nim z wlepionemi w twarz ojca oczami.

Chwila była ciszy, a niecierpliwość już drgać zaczęła na skrzywionych ustach małego księcia, gdy Judyta, tak zawsze niechętna Bolkowi, uśmiechnąwszy się złośliwie; położyła dłoń swą na ręce małżonka.

— Pozwólcie Bolkowi, panie mój i małżonku, na tę uciechę wszak widzicie jak waszemu synaczkowi oczy drżą chęcią do walki.

Bolek usta otworzył z podziwienia, bo pierwszy to raz księżna za nim prosiła, z niemniejszem też podziwieniem spojrzał na małżonkę Władysław. Judyta się tymczasem wdzięcznie uśmiechnęła do księcia, a wciąż prosiła. Myślała bowiem sobie:

— Niechby szedł, toć go tam na wojnie usieką, a ja po księciu rządy ogarnę.

Ale inaczej Opatrzność zrządziła. Bolko, otrzymawszy pozwolenie, poszedł na wojnę, sypiał na twardej ziemi, pod gołem niebem wraz z innymi, a gdy pod Drahimiem przyszło do walki, i ujrzał pędzącego na siebie pomorczyka, tak zręcznie strzałę z łuku wypuścił, że ta nieprzyjacielowi w samem oku utkwiła, Bolek zaś odskoczywszy, od dalszej napaści się uchronił. Wojacy też widząc młodego księcia, rwącego się do walki, zasłaniali go od wszelkiego niebezpieczeństwa. I nie spełniły się przepowiednie Judyty, Bolko wrócił zdrów i krzepki, a rozweselony swoją wyprawą. Że zaś i wojna się powiodła, bo Pomorczyków od granic odparto, a o męztwie Bolka starosta Wojsław i inni dosyć się nie mogli naopowiadać, stary książe uradowany powodzeniem syna, sprosił przedniej szych panów na ucztę i pasował Bolka na rycerza.

Piękna to była. uroczystość, gdy w otoczeniu wojaków, stanęło na zamku płockim chłopię dziewięcioletnie, ubrane w szaty godowe. Biskup płocki, Filip Doliwa, miał do niego piękną mowę, poświęcił miecz trzymany przez rycerzów na poduszce, a potem Bolko położywszy rękę na onym mieczu, za biskupem powtarzał:

"Przysięgam, że miecza tego nie wyjmę z pochwy, tylko na obronę wiary świętej, ziemi i ludu mojego, uciśnionych i niewinnych, a zawsze w sprawiedliwości i prawdzie, tak mi Panie Boże dopomóż. "

— Amen! — dodał głośno biskup. — Amen! — powtórzył stary książę i przytomni.

Poczem wstał Władysław Herman, a wyjąwszy miecz z pochwy, uderzył nim trzy razy po ramieniu Bolka mówiąc głośno:

— Witam cię, rycerzu, a to miecz twój!...

— Ja nie chcę miecza! — zawołał płaczliwie syn Leszka Białego, rozbudzony podniesionym głosem Scibora, — nic chcę miecza, mnie się spać chce! — i objął matkę wpół, a potem swoim zwyczajem zsunął się na podnóżek i owinął jej szatą.

Swiętochna i wszystkie dziewczęta wsłuchane dotąd w opowiadanie, nagłym wybuelmęły śmiechem, księżna nie mogła powstrzymać wstydu, jaki czynił jej syn ukochany. Zerwała się gniewnie, odsuwając go i klasnęła w dłonie.

— Gdzie Nastia? — niech go zabierze! Jednocześnie z Nastia, starą piastunką Bolka, z za wzorzystej opony drzwi pokrywającej, ukazała się postać młodego, piętnastoletniego chłopca, w podróżne odzianego szaty.

Stanął nieśmiało. Piękna twarz jego nacechowana była przestrachem i smutkiem. Znać co tylko z dalekiej drogi przybywał, bo na ciemnych jego włosach lśniły jeszcze gwiazdeczki białego śniegu, który owego wieczora z całą gwałtownością sypał na świat Boży. Nastia z załamanemi rękami stanęła też przym nim, a przygasłe oczy z bólem wlepiła serdecznym w księżnę Grzymisławę, nie śmiąc i kroku postąpić.

— Kogo nam przyprowadzasz, Nastio? — spytała księżna, chcąc od niemiłej przygody syna odwrócić uwago.

— To poseł ze stron dalekich, miłościwa pani — odrzekła Nastia drżącym głosem, a spojrzawszy na uśpionego swego wychowańca z głową opartą na podnóżku, przystąpiła ku niemu i nachyliwszy się, poczęła bezzębnemi wargami szeptać coś nad nim.

— Zabierz go! — rzekła stłumionym gniewem, marszcząc brwi Grzymislawa, i zaraz łagodząc głos, dodała:

— Któż jest ów poseł i jaką nam wieść przynosi?

— Gosia w z Różana, giermek księcia Leszka w pomorskiej wyprawie — rzekł drżącym ze wzruszenia głosem.

— Aa... Gosia w, więc witaj, przybliż się i opowiadaj! — -wszak od małżonka wieść mi przynosicie? — rzekła prawie wesoło Grzymisława, usiłując pokryć niemiłe przed chwilą zajście i zasłaniając swą wyniosłą postacią leżącego na podłodze Bolka.

Młodzian postąpił kilka kroków naprzód, a światło rozlewająco się szeroko od odgromnego komina padło teraz na twarz przybyłego, Swiętochna, która, stłumiwszy śmiech, spuściła na kądziel oczy, podniosła je ukradkiem na przybyłego, a wyraz smutku rozlany na jego twarzy udzielił się tak żywo wrażliwej dzieweczce, że pomimo woli wypuściła z rąk wrzeciono, a z piersi jej wyrwał sio okrzyk przestrachu.

Teraz i księżna Grzymisława spojrzała na twarz przybyłego — drgnęła, zapanowawszy jednak nad sobą, pytała niecierpliwie:

— Cóż nam pan i małżonek nasz przez usta wasze kazał oznajmić?

— Ach, miłościwa pani! — książe przez Pomorczyków porwany i jako jeniec uwięziony, i tak jak wyskoczył z kąpieli, bez szat zgoła, a gdy biegłem, aby pana choć płaszczem osłonić, krzyknął: "Pędź do Krakowa, powiedz, co widzisz!... "

— Porwany! — krzyknęła Grzymisława — to nieprawda! precz z taką wieścią! — zawołała, wyciągając dłoń rozkazująco w stronę Gosława.

— Miłościwa księżno, czyż śmiałbym wieść fałszywie podawać — rzekł Gosław, patrząc zdziwionemi oczami.

— Wszak maż mój pojechał hołd odebrać w otoczeniu najpierwszych panów i Henryka Brodatego, krewniaka swego — mówiła jakby do siebie księżna. — A więc to zdrada?

— Zdrada pomorczyków, miłościwa pani — rzekł, przyklękając przed nią Gosław. — Boleśnie mi to powtórzyć, a jednak, jako wierny sługa księcia biegłem, by was, księżno, i waszego syna ratować.

— Ha, ba, ha! — zaśmiała się Grzymisława. — w tych słowach widzę obłudę, widzę nasłanie wrogów. Umyślnie was z ta wieścią fałszywą przysłali. Mąż mój i pan był w licznem otoczeniu, porwać go nie mogli... A jakież nam niebezpieczeństwo zagraża? — tu, na zamku, — dodała, urągając Grzymisława.

— Konrad mazowiecki ciągnie tutaj, aby najść zamek, władzę zagarnąć, a was... I nie dokończywszy, Gosław padł zemdlony u nóg księżnej, bo forsowna podróż dniom i nocą, by wieść na czas przynieść, wyczerpała siły młodzieńca.

Na wszystkich twarzach malowało się przerażenie, dziewczęta rzuciwszy kądziel z przestrachem słuchały Gosława, teraz zerwały się, chcąc mu nieść pomoc. Lecz nad nim schylony był Scibor, a Grzymisława ruchem ręki powstrzymała gorliwość Swiętochny i jej towarzyszek, wołając gniewnie:

— Do bokówki sroki!

I księżna podtrzymując rozespanego i zapłakanego syna, któremu Nastiarady dać nie mogła, zginęła za ciężką oponą.

Przy leżącym młodzieńcu został tylko Scibor, któremu Swiętochna ukradkiem zdołała podać kubek stojący nad kominem z napojem, przygowanym dla rozpieszczonego książątka.

II.NARADY.

Grzymisława znalazłszy się w swojej komnacie, poczęła chodzić niespokojnie, łamiąc ręce i miotając gniewne wyrazy.

W pierwszej chwili nie wierzyła przyniesionej wieści; zastanowiszy się jednak, uznała, iż mogła być prawdziwą.

Obwiniała o tę wieść nieszczęśliwego giermka, jego zbyteczną gorliwość, lub przedajność; gniewała się na męża, że pozwolił się pochwycić, złorzeczyła, Pomorczykom i całemu światu; gniew zaś spędzała na najbliższe swoje otoczenie.

W pierwszej chwili odesłała wszystkie niewiasty i dziewczęta, wkrótce jednak zawołała Świętochnę.

— Czegoś ty się tak przypięła do tego giermka, — czy on ci brat, czy swat, żeś o mało go z ziemi nie podnosiła! — mówiła do stojącej przed nią. w milczeniu.

— Odpowiadaj, — możeście się wy wszyscy zmówili, żeby mnie droczyć! — wolała coraz go-

— Pani, — wyrzekła Swiętochna błagalnym głosem, w którym znać było jednak nieme oburzenie.

— Pani! — rzekła przedrzeźniając Grzymisława, — ty umiesz tylko jęczyć.

— Gdzie ten Gosław? — spytała znów nagle.

— Ochmistrz księcia Bolka, kazał go przenieść do siebie. — Biedak, pono mało w nim dechu, — odrzekła nieśmiało dzieweczka.

— Biedak! — ta się nad nim lituje, a on wieść taką przyniósł! — nędznik! I w najwyższem rozdrażnieniu zaczęła znów chodzić po komnacie.

I znów stanęła przed Swiętochną, pytając łagodniejszym już głosem.

— To nieprawda co on mówił! — powiedz sama, to być niemoże!

— Miłościwa księżno, z serca całego modlę się, aby wieść przyniesiona była mylną, lecz samiście mówili, że książe pan ma dużo nieprzyjacioł.. ?

— Ale jest potężnym księciem na Krakowie, — ktoby się śmiał porwać na niego! — zawołała Grzymisława.

— No, powiedz, powiedz, — dodała łagodniej, głaszcząc Świętochnę po twarzy.

Dziewczę, przywykłe do nagłych wybuchów swej pani, widząc ją nieco uspokojoną, zatrzymało dłoń jej w swych drobnych rękach, a patrząc w oczy szeptało.

— Nie wiem, pani moja milsi, nie wiem, ktoby się śmiał porwać, — ale, rozumiem to dobrze, że giermek tak przywiązany do księcia, nie przynosiłby jego małżonce smutnych wieści, gdyby one prawdą nie były. Ręka Grzymisławy zadrżała w dłoniach Swiętohnmy, — wyrwała ją nagle i osunęła się bezwładnie na ławę, wybuchając głośnym płaczem.

— Pani moja, księżno miłościwa, nie płaczcie, wszak słyszałam, że tylu książąt było przez nieprzyjaciół porwanych, — a jednak wracali do ziem swoich... Trzeba radzić, zwoływać rycerzy i słać na zwiady...

— A tale, tak, — porwała się księżna, — dobrze mówisz, trzeba słać na zwiady, — ale kogo? w zamku same kaleki i niedołęgi!

— Możeby posłać po biskupa krakowskiego, Iwona Odrowąża; — wszak zawszeście mi mówili, że pod nieobecność księcia pana on wam przyrzekł opiekę.

— Późno już — rzekła Grzymisława głosem zgnębionym.

— Późno! — ale w tak ważnej sprawie godzi się i sen przerwać, — mówiła Świętochna, całując ręce księżnej i tuląc ją jak dziecię zmęczone długim wybuchem płaczu i złości.

— Ksiądz biskup da wam radę, — my tu same niewiasty, bez mądrej głowy, choćbyśmy chciały za wasze szczęście życie położyć, nic nie poradzimy; — mówiło dziewczę.

Widząc zaś, że księżna w milczeniu skłoniła głowę, ucałowała jej ręce i wybiegła energiczne dając rozkazy.

Choć kury donośnem pianiem ogłosiły światu, że północ już dawno minęła, — na zamku nikt jednak nie spał, — kilku starych i kalekich rycerzy, poszło opatrywać, czy bramy dobrze pozamykane, a na wszelki przypadek beczki na wałach napełnić smołą; — dworzanie i służba przywoływana co chwila przez księżnę, czekała na zawołanie; — łatwo więc Swiętochna znalazła takich, którzy do biskupa z wieścią pobiegli.

Lecz dworzec biskupi stal zdaleka od zaniku, trzeba było przebyć błonia dzielące zamek od miasta a opowiedzieć się pachołkom czuwającym nad bezpieczeństwem grodu. Dwa razy więc piasek przesypał się z klepsydry, stojącej w komnacie Grzymisławy, nim oznajmiono przybycie Iwona Odrowąża.

— Ratuj, ojcze! — zawołała Grzymisława, wychodząc na środek komnaty ku przybyłemu. Biskup podniósł dłonie, jakby chciał tam, w górze szukać opieki i wspomożenia.

— Bez zezwolenia Najwyższego włos nie spadnie z głowy człowieka, — rzekł, chcąc pocieszyć księżnę.

— Włos nie spadnie, ale głowa Leszka spaść może, — rzekła wpadając znów w rozdrażnienie Grzymisława.

— Nie bluźnijcie, księżno! — począł biskup. — Lecz żona Leszka nie słuchała wyrazów kapłana, tylko płacząc poczęła opowiadać to co usłyszała od Gosława i to co w jej niespokojnej, a podejrzliwej głowie powstało, plącząc wszystko bez ładu i składu.

Biskup słuchał, kiwał głową, kilka razy chciał przerwać potok słów, wypływających z ust. rozżalonej niewiasty, nie mógł jednak, bo księżna w coraz większy zapał wpadając nie słyszała nic, nawet własnych, wyrazów. Musiano więc czekać, aż się uspokoi, dopiero biskup jął wypytywać dworzan i Świętochny, która swoim cichym, a łagodnym głosem opowiadała to, co słyszała od przybyłego giermka.

— To wszystko fałsz, co on opowiada, — zawołała Grzymisława, wracając do swoich poprzednich podejrzeń.

— Przywołać go tutaj! — rzekł biskup. Próżne jednak były jego rozkazy i próżne dworzan usiłowania. Gosław bowiem popadł w jakiś sen, z którego żadna ludzka siła nie mogła go zbudzić.

Oblewany zimną wodą wstrząsał się, otwierał oczy i znowu padał bezprzytomny, nie mogąc. słowa przemówić.

— Nieszczęście, — prawdziwe nieszczęście. — powtarzał biskup. — Ależ to ulubieniec księcia,... hm, — nie dałby się przecież nieprzyjaciołom jeno przekupić...

— Mogli go podejść, oszukać, aby mnie zaniepokoić, i skorzystać z nieobecności małżonka, — mówiła Grzymisława.

— Jakto, ktoby taki? — pytał jakby sam siebie biskup.

— Konrad mazowiecki, — Władysław Laskonogi, który ostrzył zęby na Kraków, — Henryk ze Szlązka... — no, czyż ja wiem kto, — wolała księżna. — Złych ludzi pełno...

— Miłosierdzie Boże nad sprawiedliwymi, chytrym pohańbienie! rzekł biskup, podnosząc dłonie. — Wszelakoż trzeba coś radzić.

— Radźcież więc! — zawołała niecierpliwie Grzymisława, — potom was wezwała,

— Trzeba wysłać na zwiady, — macie przecie, ludzi na zamku, — a i ja swoich dam — rzekł po namyśle biskup.

— Wysyłajcie, rozkazujcie! — ja głowy niemam do takich rzeczy, wołała księżna, a mnie i synowi dajcie opiekę.

— Załogać przecie jest na zamku...

— Jaka załoga! przerwała gniewnie Grzymisława, — Leszek wszystkich zabrał.

— Hm... zobaczymy i przyzwawszy Scibora, długo z nim radził. Grzymisława zaś tulić znów musiała Bolka, który rozbudziwszy się wołał, czemu matki przy nim niema.Ścibor tymczasem przedstawił biskupowi, że zamek ma tak niewielką załogę, że żadnego natarcia wytrzymaćby nie zdołał, a prawie, że niema kogo wysłać.

— Kilku ludzi silnych ledwie się znajdzie, reszta wszyscy jak ja posiekani na wojnie, lub młokosy, którym łacniej do garnka z mlekiem, niż do wojaczki.

— To źle, oj źle! — biadał biskup.

Wyszukano wszakże dwóch więcej rozgarniętych ze służby i wysłano drogą ku Pomorzu. Liche to były posły, a droga była daleka i nieznana, — trzeba było co krok pytać, zatrzymywać się, a lasy, nieutorowane gościńce i zawieja listopadowa utrudniały jeszcze podróż.

Biskup, wysławszy ludzi, uspokoił nieco Grzymisławę, uspokoił ją zaś jeszcze więcej tem, iż obiecał ze swego dworu Wysłać również na zwiady.

— Niebawem jedni lub, drudzy powrócą, wieść dobrą, da Bóg, przywiozą; — załogę też na zamku wzmocnimy, choćby nam przyszło i mieszczan powołać.

Grzymisława jak łacno w gniew i rozpacz wpadała, tak też łatwo się dała. ukołysać obietnicą rychłego powrotu małżonka i nadzieją, że na rozległych ziemiach panią będzie.

Z brzaskiem dnia wszystko się na zamku uciszyło; sen skleił powieki Grzymisławy, przynosząc jej spokojniejsze obrazy.

Biskup, powróciwszy do Krakowa, odprawił poranne modły, w maleńkiej przy swym dworze kaplicy, a z nastaniem dnia zajęczały dzwony. Mieszkańcy Krakowa zdziwieni niezwykłym trwożliwym ich głosem, skupili się na rynku około ratusza i maleńkiego kościołka Świętego Wojciecha. Biskup tylko w dni świąteczne mszę tam odprawiał, teraz przy piątku ogłaszano mszę biskupią. Schodził się kler i zwykła dostojnika kościoła asysta. Wreszcie zadźwięczał dzwonek ogłaszający rozpoczęcie mszy świętej. Po jej skończeniu biskup odwróciwszy się do zebranych ) przemawiał rzewnie, polecając ich opiece księżnę krakowską, i Leszkowego syna, a zaklinając, by nieskąpili obrony w razie potrzeby, Jedni słuchali mowy kiwając głowami, inni nie rozumiejąc dobrze o co rzecz idzie, bili się w piersi i głośno wzdychali; inni wreszcie zrozumieli o co rzecz idzie, i zlękli się, że może i im samym niebezpieczeństwo zagraża. Poroznoszono więc po mieście trwożliwe wieści. Nikt się jednak nie kwapił, aby pójść do zamku.

— Poco? — mówił burmistrz, Hirt, — złożyliśmy, co należało, — księcia niema; przecie nim wyciągnął na Pomorze, wydusił z nas nowy podatek, obiecując grunta za miastem, gdy powróci.

— Nie wrócił — po cóż nam tam chodzić, miasto samo ledwie dyszy, cóż księżnie pomożemy — dodawali inni.

Dużo w tem mieszczaństwie było swojaków, lecz dużo też i Niemców i innej narodowości, którzy za zarobkiem przybywszy osiedlili się, prowadząc swoje rzemiosło, lub zajmując się handlem. Mieszczanie pochodzenia polskiego niedorównywając im przebiegłością w handlu, ani zręcznością w wyrobach, zajmowali się uprawą roli, którą po za wałem miasta od księcia wydzieloną mieli. Ze zaś ich dobrobyt zależał od onych cudzoziemców, którzy od nich surowe nabywali materyały, łączyli się więc z przybyszami, w ważniejszych sprawach.

Mieszczaństwo zaś krakowskie rządziło się prawem magdeburskiom, a głowę miasta nazywali burmistrzem, którego otaczali rajcowie i ławnicy; — byle więc daniny dworowi złożyli nie czuli względem niego żadnych obowiązków. Wieści jednak, jakie rozeszły się po najdalszych ulicach miasta zaniepokoiły wszystkich, burmistrz Hirt zwołał rajców i przedniejszych mieszczan, aby się stawili zaraz z południa w izbie ratuszowej, chcąc się naradzić i z onych wieści prawdę jaką wycisnąć.

Ratusz drewniany, obwiedziony do koła gankiem, wznosił się na podmurowaniu kamiennem, a zdawał się jakby był nizką, a szeroką odroślą wieżycy, wznoszącej się tuk dumnie nad miastem a trzymającej we wnętrzu swoim kozę, czyli więzienie miejskie. Izba ratuszowa była nic wielka i zaledwie mogła pomieścić całą radę zwołaną przez Hirta. — Ciekawych zaś a nie powołanych było tak dużo, iż cały rynek roił się ich głowami, ukrytemi w wielkie futrzane czapki. To zbiegowisko wyglądało zdaleka tak, jak gdyby kto rozesłał wielki kożuch, zszyty z rozmaitego futra.

Ba, nietylko rynek był tak zaludniony, — wszystkie krużganki domów, stojących szczytem do rynku, a obwiedzione dokoła gankami, wyglądały jakby usłane różnobarwnem kwieciem, który dziwnym sposobem uchronił się od podmuchów jesiennych. Na gankach tych bowiem stały mieszczanki, pookrywane kwiecistemi tołubkami, lub wielkiemi chustami, łowiąc ciekawie uchem, co tam od ratusza i rajców wiatr przyniesie.

Gwar ich bezprzestanny mięszał się z rozmową stojących około ratusza, tworząc jakiś niezwykły szum, jakby spadającej gdzie z góry lawiny śniegu. Szum ten nie pozwolił obradować spokojnie sławetnym i Hirt pokilkakroć musiał kazać bić pachołkom w bęben dla uciszenia gwaru.

Na odgłos bębna wszyscy milkli na chwilę, nadstawiając ucha, czy nie usłyszą jakiegoś nowego rozporządzenia. Gdy jednak żaden wyraz ich nie dochodził, ci co bliżej stali, stwarzali sobie wieść nową, która po stokroć przekręcona dobiegła najdalej stojących i odbijała się wykrzyknikami wesołomi lub smutnemi wśród niewiast.

— No, jakże chcecie sławetni rajcowie i starsi miasta? — pytał Hirt na poły po polsku, na poły po niemiecku.

— Hm, hm! — mruczeli, namyślając się wezwani.

— Jakiej bo oni chcą od nas opieki? — pytał znów burmistrz.

— Może nowej daniny, — im zawsze czapek potrzeba — ozwał się rajca, czapnik z rzemiosła.

— Prędzej butów, boć teraz boso nie nachodzi — przerwał szewc.

— Chyba sukna, albo wzorzystej tkaniny do wybicia komnat — wołali tkacze.

— Et, nie o czapkie tam, ani o buty, ani też o sukno im chodzi! — ozwał się Latos, swojak rodem, stary, a powszechnie szanowany. — Chcą oni, żebyśmy pleców naszych nadstawili, a szli na zamek, księżnej i książątka pilnowali, a w razie potrzeby, bronili, póki Leszek nie wróci.

— Jaa... — zawołał Hirt.

— A cóżmy ich bronić mamy, przecie im nic złego, — ciepło im, boć kożuchów puszystych dałem, co przynależało — ozwał się kuśnierz.

Latos wzruszył ramionami z pewną niecierpliwością i znowu się ozwał:

— A toćże im nie o kożuchy chodzi, jako wam już mówiłem, — ale pana naszego, Leszka pojmali i uwięzili tam na Pomorzu, a wiecie — gdy głowy niema w domu, wszystko idzie na opak. Łatwo się też taki znajdzie, co skorzysta z nieobecności pana i na zamek napadnie. Biskup więc przemawiał, abyśmy w razie napadu, nie pozwolili zająć zamku na Wawelu, a krzywdy zrobić Leszkowej żonie i chłopięciu.

— Toćże ich ciastem nie oblepię, a do pieca nie wsadzę — ozwał się piekarz.

Zaśmieli się inni z dowcipu rajcy i znowu cisza zaległa.

— Według mnie — ozwał się znowu burmistrz, ten, czy inny książę, każdemu służyć trzeba i dać co się należy, każdy wola "bezahl. "

— So! so! — przyświadczyło wielu innych niemców.

— A jednak ten Leszek zły nie był, inny może być gorszy — ozwał się Latos, któremu żal było księcia krakowskiego, boć pamiętał jeszcze ojca jego, Kazimierza.

— Nic nam też dobrego nie zrobił, a jego niewiasta, choć się oddało, co trzeba, to jeszcze podczas ostatniego jarmarku przysyłała po misy i łyżki, ba i nożem nie pogardziła — odrzekł któryś z ławników.

— A po zabarwiane chusty i kukły ( lalki ) przysyłała ci dla synka — dodał inny.

— Hm, hm! — mruknięto znowu.

— Taki on dobry jak i inny, każdy o daninę zawoła — rzekł ktoś znowu.

— So, so! — przyświadczyli niemcy.

— Recht! — zakończył Hirt.

Latos spuścił głowę i nic nie mówił; żal mu wprawdzie było zostawić zamek, gdy ten do mieszczan o pomoc się udawał, nie miał jednak ochoty sam jeden wystąpić do walki ze współmieszkańcami miasta. Nie czuł się dość silnym, aby im stawić opór boć wiedział, że niemców jest większość i że gdy oni od niego ryb a miodu syconego nie kupią, całe jego mienie zmarnieje.

Wtem Hirt znowu głos zabrał.

— Mnie się widzi tak, — że póki na miasto nie napadną, siedzieć cicho. W razie, gdyby jaki nowy książę na miasto się rzucił, staniemy oporem. Jeżeliby szedł od Mazowsza, lub Pomorza, pierwej mu Kraków niż Wawel na drodze. Oprzemy się i nie puścimy dalej, jest ci mur kamienny, co nie łatwo przez niego się dostanie. Bramę też niezaszkodziłoby wzmocnić sztabą żelazną w krzyżulec, a zawiasy okować, boć już dobrze pordzewiały.

— Tak, tak, mądra rada! — powtórzył z profesji. kowal.

— Od zachodu i wschodu wały też nie szpetne, zabawi się, nim się na nie wedrze, ciągnął dalej Hirt, — zamek zaś wie przecie co robić i jak się przygotować w razie napaści.

— So, so! recht! — ozwały się głosy.

— A gdybyśmy wiedzieli, że ten spodziewany siły ma wielkie — mówił wpadłszy w zapał Hirt, — to pochowawszy, kto ma co lepszego i bogatego, a także i pieniądze, wyjść z chlebem i solą, jakto tu zwyczaj; oddać klucze od bramy, a wyjednać sobie od przybywającego zmniejszenie daniny, a też i owe grunta, co nam Leszek pod miastem obiecał.

— Recht, recht! — krzyknęli jednogłośnie wszyscy, nie wyłączając Latosa.

I pod przewodnictwem burmistrza cała sławetna rada wysypała się na krużganek. Na dany znak pachołkowie uderzyli dwa razy po trzy, a trzeci raz aż pięć razy w bęben, tłum uciszył się, a Hirt w całym swoim majestacie, nadawszy grube policzki wypuścił najprzód dech, potem odsapnął i znów nabrawszy powietrza, donośnym zawołał głosem:

— Rozejść się spokojnie, siedzieć cicho, nie wychodzić za mury, niewiast z domów też nie wypuszczać, ani na ulicę, ani za miasto. Pilnować dobytku i czekać, co dalej prześwietny magistrat miasta Krakowa rozkaże.

Każdy z tych co dosłyszał mowę burmistrza, dziwił się, po co było tyle przygotowań i dzwonów, że jednak Hirt sam osobiście przemawiał tylko w bardzo ważnych sprawach, rozumiano więc sobie rozmaicie.

— Ho, bo, pod tym spokojem musi tara być coś bardzo ważnego, jeżeli gam Hirt głowę sobie psował — mówili krakowianie z urodzenia. I rozchodząc się do domów myśleli, jakby skromny swój dobytek uchronić od jakiegoś grożącego im niebezpieczeństwa.

Idąc zaś do domów wołali na stojące na krużgankach niewiasty i dziewczęta:

— Do świetlicy, do wrzeciona! nie gapić się po próżnicy, a z izby nie wyłazić, po mieście się nie włóczyć.

Niemcy znów kiwali głowami, a wracając, pytali się wzajem:

— Was wird da sein? no! — a nie odpowiadając jeden drugiemu w milczeniu śpiesznie wracali do pokaźnych domów, aby jaknajprędzej pochować bogate zbiory i nabite talarami mieszki, w czem im skrzętnie dopomagały zwołane z ganków niewiasty.

I wkrótce ucichło wszystko; — w izbie ratuszowej przesłaniano zaporami okna, rynek opustoszał, tylko spłoszone gwarem wróble i gołębie przechadzać się znowu zaczęły po wydeptanym rynku. Od czasu do czasu ukazała się jaka dziewczęca głowa, która mimo zakazu rodzica i bojaźni niebezpieczeństwa, wyglądała ciekawie. Śmielsze wyglądały nawet na ulicę, młokosi wychodzili na ganek i z pewną butą przechadzając się po nim w dal spoglądali.

Naokół jednak było cicho, — lasy drzemały spokojnie, układając się do snu zimowego; czarna ziemia wyglądała miejscami z pod białego, spadłego w nocy śniegu, zazdroszcząc tej, która już miała zimową oponę. A wysoka wieżyca, stojąca nad nizkim ratuszem z powagą spoglądała na miasto, jakby czuwając nad jego snem i spokojem.

III.GOŚĆ.

Na odległem Pomorzu wzburzone umysły oddawna knowały spiski. Bez tych spisków nie obyło się i w innych ziemiach rozdrabnianych między potomków Bolesława krzywoustego. Lud był zgnębiony walką, lecz byli tacy, co w ich sercach, miasto poczciwego uczucia wzrastała prywata i sobkostwo. Ci też wśród walki książąt dla siebie odnosili korzyści. Takim pankiem był Swiętopełk, starosta na Pomorzu, pozostawiony tam przez Leszka Białego roku 1207 z warunkiem płacenia daniny i składania hołdu.

— Oho! — będę ja ci hołd składał — rzekł Świętopełk, w lat kilka potem. —Dalekie Kraków od Pomorza, ktoby mi kazał słać tam daninę, kiedy ja sam moge być takim księciem na Pomorzu, jak Leszek na Krakowie.

A jak rzekł, tak też uczynił; rachował bowiem sobie, że i bez daniny starostą się ostoi. Wkrótce doszły go też wieści, że Władysław Odonicz, wnuk po Mieczysławie Starym, siedzi gdzieś na Węgrzech i szuka pomocy przeciw stryjowi Władysławowi Laskonogiemu.

— Ba, tego mi tylko potrzeba, — Gniezno, Ujście, Nakło, o które Odonicz ze stryjem walczy, tuż blizko Pomorza; trzebaby się z Odoniczem porozumieć... Ale juk? Węgry, to kraj daleki i rozległy, gdzież go szukać, tego Władysława.

Gdy tak się biedzi ze swemi myślami, usłyszał głos niewieści, wołający z okna komnaty:

— Hej, to moja siostrzyca Henilda, tak się rządzi... Z nią bieda, boć to istnie chłopak w niewieścieli szatach; — jakbym ja się nie wzmocnił, to onaby się i o dziedzictwo po rodzicu upomniała. Trzeba jej o mężu pomyśleć, dziewka już dwudziestki dobiega, mówił do siebie... — Ależ wrzeszczy! dodał po chwili, — czy wroga ujrzała?

I wyszedł z izby, a jednocześnie z górnej komnaty zbiegła dorodna Henilda.

— Bracie, pod zamkiem czas już jakiś stoi mnich, a niema komu bramy otworzyć. Pieśni piękne śpiewa, wiatr je niesie do mego okna, serce drży od tych pieśni, a pieśniarz stoi jak pachołek pod bramą — mówiła żywo.

— Nie dziewki to sprawa przyjmować gości! — odrzekł Świętopełk, patrząc surowo na zapłonione oblicze siostry.

Nim jednak zdążył się obejrzeć, Henilda pobiegła, ku bramie, i nie czekając, aż odźwierny otworzy drzwi dla pieszych przeznaczono, sama kluczem wyjętym z zanadrza, otworzyła na rozścież furtkę w murze ukrytą.

— To furtka, którą na nabożeństwo do klasztoru chodzą, — wolno mi nią pobożnego mnicha wprowadzić — rzekła do wchodzącego.

— Szczęście rai się chyba w tym zamku wróży, kiedy tak piękne dłonie drzwi otwierają — rzekł przybyły, spojrzawszy z pod kaptura przenikliwie.

Henilda zasromała się przed tym wzrokiem, a mnich nie zwracając na nią uwagi, poszedł do kroczącego poważnie Swiętopełka i rzekł:

— Ze starostą pomorskim pragnąłbym mówić.

— Ja nim jestem — rzekł Swiętopełk, wpatrując się w przybyłego.

— Już po raz drugi, szczęście mi się wróży — rzekł mnich. — Pozwólcież mi starosto powolnego ucha, boć wiele mam do powiedzenia.

Swiętopełk spojrzał badawczo pod kaptur przybyłego i dc"

— Proszę ze sobą.

I Obadwaj znikli w głębinie zamku, ku wielkiemu niezadowoleniu Henildy.

— Niechby pieśń jeszcze zaśpiewał! — mruknęła, i piękna twarz jej zasępiła się gniewem.

Poszła jednak do swoich komnat, bo jakkolwiek była bardzo samowolną, bała się jednak dużo starszego od siebie brata, pod którego opieką, od lat niemowlęcych zostawała. Lecz nie mogła usiedzieć w komnacie i coraz to z niej wybiegała. Wiosna też woniała na świecie, niedziw więc, że siostra Swiętopelka wyrywała się na świat boży i zwoławszy służebne, biegła do zamkowego ogrodu, aby ulubionem rzucaniem obręczy w górę się zabawiać. Nie poszła jednak zwykłą sobie ścieżką., lecz przemknęła się pod oknem brata; — głosy rozmawiających z niego dolatywały, nie słyszała jednak wyrazów, a wysokość podmurowania nie pozwalała do wnętrza spojrzeć. Gdy jednak oddaliła się o kilka kroków, odwróciła się i ujrzała w oknie owego mnicha z głową uwolnioną z kaptura. Stał obok Swiętopełka, i śmiejąc, się wesoło, ciekawie za nią spoglądał. Skryła się więc co tchu między krzewy skąpym kwietniowym obrzucone liściem, lecz ciekawość jej wzrosła jeszcze więcej. Gdy o zachodzie słońca wróciła. do komnaty, odprawiła zaraz towarzyszki i służebne, sama zaś stanęła w oknie, przypatrujątwsię, czy wśród mroku nie dopatrzy czegoś, co y jej ciekawość zaspokoiło. Wtem drzwi się z łoskotem otworzyły i wszedł Świętopełk.

— Ha, ha! — zaśmiał się — patrzysz siostro, czy znów jaki mnich do bramy nic zakołata?

— Choćbym patrzyła, to co? — lepiej patrzeć, czy jaki pobożny człek nie kołata, aniżeli go trzymać pod bramą — odrzekła butnie Henilda.

— No, no, nie sróż się, siostrzyco! — ot lepiej podziękuj mi, żem ci owego mnicha zaswatał.

— Niewczesne wasze żarty, miły bracie, boć mnichowi nie do żeniaczki, jedno do różańca — odrzekła, kryjąc zmięszanie.

— Ba, jak jakiemu! — są tacy, co pod habitem rycerską zbroję noszą, a na takiego moja siostrzyca nie będzie krzywa.

Hemilda nie mówiąc nic, spojrzała obojętnie.

— Ot, co się to tam bawić próżnem gadaniem, zaswatałem ci jednego z piastowiczów, księcia z krwi królewskiej, co ma prawo choćby do krakowskich rządów.

Henilda wlepiła ciekawie oczy w brata.

— Tak, tak, przeczułaś dla się rycerza, biegnąc furtę otworzyć — mówił Swiętopełk — pod przebraniem mnicha, ukrywał się Władysław Odonicz, pan na Wielkopolsce.

— Z której go bodaj stryj wypędził — przerwała Henilda.

— Ho, ho! — wiesz, jak widzę, o sprawach rycerzów — ba i nie dziw, wszak w twojej niewieściej piersi męzkie serce kołacze — rzekł Swiętopełk pochlebiające — No, tak — prowadzi Odonicz walkę z Władysławem Laskonogim, lecz gdy zostanie moim szwagrem, to mu dam pomoc; stryja wygoni, a bodaj, czy i po krakowskie nie sięgnie. Boć to tam Leszka Białego pachole marne słyszę bardzo...

— Leszek, pan jeszcze nie stary — przerwała, siostra, — pokazujecie mi więc owoc na wysokiej gruszy— dodała.

— Ha, możeć on bliższy niż wam się zdaje — rzekł, targając wąsa Swiętopełk, a oczy mu błysły złowrogo.

Chwila była milczenia.

Swiętopełk przechadzał się wzdłuż pogrążonej w mroku komnaty, Henilda stała oparta plecami o okno, a na jej głowę księżyc rzucał czerwone blaski.

— Niechno ja tylko na Pomorzu ogłoszę się księciem, to i Odonicz do Krakowa dojedzie — mówił jakby do siebie Swiętopełk.

— A tymczasem hołd Leszkowi musicie składać z Odoniczem — rzekła znów chłodno Henilda.

— Nie składam i nie złożę! — zawołał podniesionym głosem Swiętopełk. — Nie złożę ani ja, ani Odonicz! — dodał, uderzając w stół pięścią.

— Zresztą, co to gadać — rzekł łagodniej, — lepszej doli trudno ci czekać.

Po chwili zaś dodał:

— Masz ty siostro nie niewieści rozum, a skoro nad Odoniczem zapanujesz, łatwo go na tron krakowski, a siebie z nim zawiedziesz.

— Skoro jużeście się tak ułożyli, miły bracie, cóż ja mogę? — jako dziewka, muszę być posłuszną, rzekła Henilda.

— Tak, tak! — zawołał śmiejąc się Świetopełk — znam ja twoje posłuszeństwo! Ale, co tam, — jutro wam zrękowiny wyprawię, pojutrze z Odoniczem pociągniemy na Ujście! Potoć on w przebraniu mniszem z Węgier kraj świata objechał, a morzem do Szczecina się dostał, aby wejśc ze mną w przymierze. A no, nie wiedział, że nietylko sprzymierzeńca, ale i szwagra mieć będzie —dodał żartobliwie.

— Dobrej nocy księżnej wielkopolskiej —• rzekł, żegnając siostrę Swiętopełk,

— Dobrej nocy przyszłemu księciu na Szczecinie - odparła podając rękę Henilda.

Gdy drzwi się za bratem zamknęły, potarła ręką po białem czole, a potem rzekła do siebie:

— Jeżeli myślisz, miły bracie, że przyszłego mego małżonka do wszystkich twoich zamiarów nakłonię — omyliłeś się na mnie. Nie, nigdy podstęp i zdrada udziałem moim nie będzie, tak mi Chryste dopomóż!

To mówiąc upadla na kolana przed krzyżem wiszącym w głębi komnaty i ukrywszy białe czoło w dłoniach pogrążyła się w cichej modlitwie.Świętopełk tymczasem idąc do siebie, tak myślał:

— Dobrze się złożyło; że ta dziewka poszła mu bramę otworzyć, — wpadła mu w oko, a przez nią zapanuje nad słabym umysłem Odonicza. — Ba, i z nią nie łatwo, — ale podejściem i pochlebstwy wszystko z niewiastą uczynisz!

Tak rozmyślając, legł starosta pomorski na łożu i śnił o blizkiem swojem księstwie.

Odonicz zaś, znalazłszy się w przeznaczonej dla siebie komnacie, sam ze sobą taki robił rachunek:

— Świętopełk warchoł, ale dobry wojak; — Ujście i Nakło z prawa mi się po ojcu należą, trudno zaniechać dziedzictwa, — a miło też będzie z taką żonką, jak siostra Świętopełka, na tronie książęcym osiąść.

I na drugi dzień odprawiły się Zrękowiny w obecności drużyny szczecińskiego zamku. Że zaś Świętopełk trzymał liczny poczet zbrojnych i jakoby udzielny książę się rządził, łatwo mu było zebrać hufiec, z którym na Ujście wyciągnął. Niespodziewanie napadnięty Władysław Laskonogi nie mógł się obronić; załoga jego rozproszoną została, a on sam ledwo z życiem uszedł. Powiodło się Odoniczowi — powrócił do Szczecina zwycięzcą i jako pan na Ujściu poślubił Henildę 1220 roku.

Swiętopełk ufny teraz w pomoc szwagra, około którego rycerstwo, niechętne Laskonogiemu, kupić się poczęło, coraz hardziej odpowiadał posłannikom Leszka Białego dopominającego się o daninę. Dopomagał też Odoniczowi w bezustannej walce z Laskonogim, a na Pomorzu jednał sobie panów. Zdawał się więc coraz bliższym uksiążęcenia; — namawiał siostrę, aby i Odonicz hardo się Leszkowi stawiał, lecz butna Henilda, o ile pragnęła, aby dziedzictwa swego małżonek na stryju dochodził, o tyle wszelakie z Leszkiem zatargi przykre były dla szlachetnego jej serca.

— Leszek na swojej sandomierskiej po ojcu dzielnicy siedzi, krakowską też jego ojcu oddano w zarząd, — nam nie krzyw, a dopomódz może — mówiła do męża. — Po co nam się na Kraków wdzierać, — i tak Pan Bóg nam nie błogosławi, — to mówiąc westchnęła, Odonicz pochylił głowę, a po chwili rzekł:

— Henildo miła, poślemy votum, obmyśl sobie jeno jakie, a choćby w najdalsze kraje poślę, może nam Bóg da potomka, dla któregoby te ziemie krwawo odebrane w dziedzictwie zostały.

— Oj, że krwawo, to krwawo, — choć się z prawa należą; — ino tych ziem Leszkowych nie tykaj — mówiła, — rodzic dwie beczki złota przeznaczył dla mnie. Stojąc one w podziemiach szczecińskiego zamku, ale z nich tylko Świętopełk używa, — chciwy to człek.

— Baśnie niewieście! — złoto nie woda źródlana, co choć ją czerpiesz, to wciąż przybywa. Gdyby rodzic był i zostawił, dawnoby je Świętopełk był wybrał — odrzekł Odonicz.

— No, no, niech ta będą baśnie, — a ja ci mówię, że Świętopełkowi nie ufaj — powtarzała Henilda.

Zamyślili się oboje, nastała chwila milczenia. Odonicz rachował i kalkulował coś w swojej głowie, — może owo złoto zbudziło w nim jakąś myśl nową.

Po chwili rzekł:

— Żeby to wiedzieć coś na pewno, tobym się już i ze stryjem pogodził, — a jakby człek nie potrzebował pomocy szwagra, łacniej by się i o wiano upomniał.

Henildzie zabłysły radością źrenice; rycerskie ona miała serce, ale te mordy ciągłe i najazdy na zamki stryja, do których Świetopełk wciągał Odonicza, wydały jej się nic rycerskiem lecz rozbójniczem rzemiosłem, rada więc była odwieść od nich mężą.

— A gdyby tak Leszek wdał się i pogodził was? — rzekła nieśmiało: — Zawsze on pan na Krakowie, przewodzi innym ziemiom...

— Co mżą uradzi, to niewiasta przeczuje — zaśmiał się Odonicz. — A toćże wieści idą, jakoby stryj sam chciał tej zgody i Leszka używał. — Mówiąc nawet, że Leszek ma zjazd zwołać na Pomorzu; — na zeszłej wyprawie pod Nakło i Świętopełk mi o tem przebąkiwał, a zapraszał w gościnę.

— Musi on coś więcej o tym zjeździe wiedziec, a bodaj, czy jakiej nie knuje zdrady, — boć nie bez przyczyny się krząta, a nas odwiedzał — mówiła Henilda.

A zamilkłszy na chwilę, znowu poczęła:

— Nie dajcie się ino w jakie sidła uwikłać... — Podejrzliwie moja panna spogląda na brata — rzekł Odonicz, kładąc rękę na ramieniu żony.

— Bo go znam, — patrzyłam ci od dziecka na jego wykręty i strach mnie brał nieraz, gdy ustami się modlił, a ręką przybyłych obdzierał. Na dziecko nie zważano, a dziecko zapamiętało układy z zamorskimi ludźmi, którzy mu złoto znosili, a on im swoich ludzi dawał; a widziałem tez i pychę, z którą się nie taił. To mi na duszy smutno i boję się, aby was do jakiej nie nakłonił zdrady — dodała, przytrzymując na swojem ramieniu dłoń męża.

— No, no, nie damy się, nie damy! -odpowiedział jej tenże, a gęsta chmura osiadła na jego czole.

IV.ZDRADA.

Z tym swoim stryjecznym Władysławem Laskonogim, miał Leszek Biały zdawna rachunki, — boć za jego małoletności Laskonogi o Krakowskie księstwo się dopominał, utrzymując, że nie Leszkowi, lecz jemu się należy, bo idzie od starszego brata. I chociaż wykazano, że po wszystkich kłótniach między braćmi pierwszeństwo do krakowskiego księstwa zeszło ze starszej na młodszą linię Krzywoustego, i że skoro Kazimierz sprawiedliwy był powołany do rządów, a umiał porządek zaprowadzić, słusznie więc tron krakowski jego synowi się należy, kłótnie jednak nie ustawały. Zresztą Laskonogi nie był lubiony, Leszek zaś odznaczył się zwycięztwem nad Romanem, księciem halickim roku 1207 i odtąd też powołano go na tron, a Laskonogi widząc, że niepodoła, musiał ustąpić i osiadł na Wielkopolsce, Odtąd już nie prostą drogą, lecz zdradą zachciało mu się Krakowskiego księstwa. Wchodził ze Świętopełkiem w przyjaźń, wichrzył, — nie szło mu jednak. Pomorczyk widział, że Laskonogi ma za małe siły, szukał więc sobie innego sprzymierzeńca, chcąc ze swej strony odrębność Pomorza ogłosić.

Trafił mu się oto Odonicz; widząc jednak, że tego do swoich knowań nie naciągnie, zwrócił się znowu do powolniejszego sobie Laskonogiego.

Widzieli się kilka razy, dali sobie rękę i postanowili jakimbądźkołwiek sposobem z Leszkiem sio uporać. Potem Laskonogi udawał pokorę i prosił księcia krakowskiego, aby go z najezdniczym synowcem Odoniczem raz pogodził. Leszkowi to wezwanie przyszło w samą porę, bo Świętopełk nie składał hołdu, przemyśliwał więc jakimby sposobem go do tego zmusić. Pod pozorem więc owej zgody zwołał Leszek wielki zjazd na dzień Świętego Marcina roku 1224 do Gąsawy, gdzie miała być i sprawa o Pomorze poruszona.

Wezwał też Leszek na zjazd ten krewniaka swego Henryka Brodatego, księcia na Szląsku, który miał wielkie między Piastami poważanie Zaprosił również biskupa gnieźnieńskiego, Wincentego, a też wielu innych biskupów i panów możnych. Chciał bowiem w ich obecności wszystkie sprawy roztrząsnąć, a chytrego Świętopełka do uległości zmusić. Pochlebiało też Leszkowi, że ów Laskonogi, co się ongi rwał do tronu, teraz go na rozjemcę wzywa; rad więc

był te sądy w jak największem otoczeniu sprawować.

I wrzało miasteczko Gąsawa; gwarem przyjezdnych, a poczty panów tłumnie przeciągały przez wąskie błotniste uliczki; — roztasowano się jak kto mógł; nie było domku w miasteczku i na przedmieściach, któryby licznych nie mieścił gości.

Leszek najmożniejszy dworzec zajął, — a gościł w nim Henryka Brodatego, skracając sobie czas, nim wszyscy zaproszeni przybędą z polowaniem i ucztami. Przy ucztach zabawiano się gędźbą opowiadaną przez starców, lub pieśnią nuconą wdzięcznym głosem pacholąt, których Świętopełk aż z za morza sprowadził i na dwór, ku zabawie, Leszkowi przysłał. Nie zaniechano też i puhara, napełnianego przez sługi Świętopełka, sprowadzonym z dalekich stron przez morze mało jeszcze znanym wonczas francuskim winem.

Zjechali się już wszyscy zaproszeni; zjechał też najniespodziewaniej, przypadkiem niby, Konrad I-szy, książę mazowiecki na Płocku, brat Leszka. Stawili się Władysław Laskonogi i Odonicz, ino Świętopełk słał ciągle posłów z przeproszeniem, że przybyć nie może, składając się ciężką chorobą, która nań niespodziewanie spadła.

Słał przy tem posłów do Leszka z darami, prosząc, aby mu tej zwłoki za złe nie miał, a jako wiernego sobie uważał.

Uśpiło to czujność Leszka, a że lasy piękne były tuż blisko, zwierza w nich jak nabił, a książętom sio nudziło, polowali więc sobie korzystając ze Swiętopełkowej gościny.

Henryk Brodaty, acz pan dziwnie lubujący się w księgach i bardzo pobożny, gdy jednak z księstwa swego wyjechał, rad był umysłowi swemu dać folgę, a rycerskiemi krotochwilami się zabawić.

Towarzyszył więc Leszkowi do kniei, ale jednego dnia jakieś złe nasłanie książętom na drodze stawało. Od dwóch dni włóczyli się po lesie, zimno przejmowało ich do kości, a zwierza grubego nigdzie, ani na oko, — podłe tylko szaraki drogę im przebiegały, a psy ujadaniem za niemi płoszyły szlachetniejsze zwierzęta.

Wrócili więc do dworca, wróżąc sobie z tego niedobre jakieś przypadki.

— Chodźmy do łaźni opłukać to złe, co nam ze dżdżem jesiennym spadło, a zwierza spłoszyło z przed nosa, — rzekł Leszek.

— A chodźmy, — boć to osobliwszy casus żeby ani rogacza, ani dzika nic spotkać, — rzekł Henryk.

Po przeziębnięciu chętnie tej przyjemności książęta zażywali, przechodząc od letniej do go rącej łaźni i na odwrót; każąc się przy tem drobnemi maczanemi rózczkami zlekka natrzepywać, aby skórę na wszelkie wypadki zahartować, a krew do lepszego krążenia popudzić.

Kąpiel z wypoczynkiem trwała czas niemały, Świętopełk tymczasem, który oddawna siedział przebrany w Gąsawie, dowiedziawszy się, że książęta łaźni zażywają, w róg zatrąbił. Na dane hasło powychodzili z ukrycia jego stronnicy; wyciągnął też z jednej strony Odonicz a i Lasko nogi prowadził swe hufce. W zamieszaniu o mało nie przyszło do walki między krewkimi zapaśnikami. Ale wczas przybiegł do Odonicza Świętopełk, wołając:

— Szwagrze! nie zrywaj się do wałki, pomoc twoja niepotrzebna, — boć Leszek nasadził na mnie siepaczów i ledwie z głową uszedłem.

— Co zacz, zkąd? — pytał niedowierzając Odonicz.

— Zkąd? — od Leszka — a i na ciebie groźba, aby uwięzić, — do zgody w wiezieniu zmusić, a potem lennikiem swoim uczynić, — mówił jednym tchem Świętopełk.

— Ho, ho, cóż to za nowa zasadzka? — zapytał Odonicz.

— Wpadniesz w nią samochcąc, jeżeli nie pociągniesz z nami, — zawołał gorąco chytry Świętopełk.

— Niech leci na zatracenie, — jeżeli nie chce rady krewniaków posłuchać — rzekł Laskonogi. — Leszek ma włosy białe, ale co mu do włosów barwnika nie przyległo, padło czarną zdradą na duszę.

— Nie ma innej rady ino go uwięzić, jeżeli nie chcecie, by on was do ciemnicy wsadził, — dorzucił Świętopełk.

— Czy zacz nie byłoby lepiej, aby doczekać owej chwili obrad, na które nas Leszek wezwał, upierał się Odonicz przy swojem, pamiętny przestrogi żony.

— Czekaj że, jeżeli masz głowę do stracenia! wrzasnął Świętopełk i popędził. A tymczasem tłumy się zbierały, wrzawa rosła, bo na rozkaz Świętopełka, mordowano i wiązano Leszkowe i Henrykowe sługi, na napad nie przygotowane. Wśród gwaru i walki nikt już nie wiedział, co czynić. Napadano domy, wyciągano najniewinniejszych spokojnych mieszkańców, bo stronnicy Świętopełka nie wiedząc, gdzie szukać Leszka, którego mieli pochwycić, szukali go na wszystkie strony. Orszak Odonicza również został wciągnięty do walki, on sam, namyślając się czyjąby wziąć stronę, nie wydawał rozkazów, — chciał cofnąć się po za miasteczko, a gdy skinąwszy na przybocznych, spiął konia, aby wydostać się z rozjuszonego tłumu, usłyszał okrzyk...

— Bierzcie go, to ten! — wiązać!

— Ruszać za Świętopełkiem! — zawołał, chcąc się ochronić i sam szerzył walkę, myśląc, że napadnięty został przez ludzi nasłanych od Leszka.

I torujęc sobie drogę mieczem, szerzył zniszczenie, a Laskonogi tymczasem ze Świętopełkiem jechali koń obok konia i wśród gwaru kończyli układy:

— Uwiężę Leszka, wy weźmiecie Krakowskie, a ja księciem pomorskim zostanę, — mówił Świętopełk.

— Słowo? — zapytał Laskonogi.

— Słowo książęce i rycerskie, — odrzekł Świętopełk i popędził wprost ku łaźni.

Odonicz wysunąwszy się tymczasem z niebezpieczeństwa cofnął się ze swoimi po za miasteczko.

— Ręka w rękę z Laskonogim nie pójdę, — wolę głowę utracić — myślał sobie, — a jednak bolało go serce, że ten znienawidzony stryj w coraz większą zażyłość ze Świętopełkiem wchodzi.

— Choćby im obu na przekór stanąć po Leszkowej stronie — rozważał Odonicz. — Zawszeć to książę, co ma największą władzę we wszystkich ziemiach.

— Zkądby on na mnie urządzał napad, kiedym mu nie krzyw..., tu jakieś nowe wykręty mego szwagierka i stryjaszka, którzy są teraz ze sobą jakby rodzeni.

Trzebaby się do samego Leszka dostać, a choćby się przed nim upokorzyć, prędzejby może i stryjkowi nakazał ziem oddanie. I niewiastać sobie tego życzy.. a dobrzeby i trochę zażyć spokoju.. No, niech sio tylko ta wrzawa uciszy, — z Leszkiem się obaczę... Tak myślał sobie Odonicz, wysuwając się po za miasto, drogą najmniej przez pachołków i ludzi Świętopełkowych zajętą. Łatwoć mu też to przyszło, bo na zawołanie starosty pomorskiego, cała jego drużyna ku łaźni popędziła, zostawiając pokaleczonych ludzi Leszkowych, którzy jęcząc i nie wiedząc co się stało i w którą biedz stronę, powoli się zbierali.

Jeden tylko Gosław z Różena, giermek Leszka Białego, młokos piętnastoletni, widząc pędzących wprost ku łaźni, przedarł się przez tłumy, chcąc ratować pana. Przed łaźnią postawił konia a sam wpadł do izby. Krzyk i gwar wielki doszedł już uszu kąpiących się; Leszkowi wtedy przyszła na myśl zdrada, wyskoczył z kąpieli, chcąc się ratować ucieczką, a nie poznawszy wśród nagromadzonej pary wiernego sobie giermka, odepchnął go tak silnie, że młodzian padł na ziemię. Leszak zaś, jak stał, wyskoczył, dosiadł konia, pozostawionego przez Gosława i na nim uciekać począł. Giermek podniósł się szybko z ziemi, a chwyciwszy płaszcz, pędził na drugim koniu za panem.

A też i inni słudzy i dworzanie, dowiedziawszy się, że w łaźni książąt mordują, nadbiegli z pomocą. Gosław dogonił już pana za miastem, lecz na tym samym koniu, na którym uciekał Leszek, siedział Świętopełk trzymając go skrępowanego przed sobą.

Wtedy dopiero Leszek poznawszy Gosława krzyknął:

— Pędź do Krakowa, daj wieści!

Jednocześnie z rozkazem księcia padł na Gosława miecz Swiętopełka, pod uderzeniem które go, młodzian runął z konia ogłuszony. Gdy przyszedł do siebie, słyszał tylko zdaleka odgłosy walki, lecz rozkaz pana pozostał mu w pamięci. Rany na szczęście nie poniósł, czul tylko ból w ramieniu i głowie, nie zważał jednak na to, dowlókłszy się do miasta, pochwycił konia i popędził z wieścią do księżnej. Po drodze widział zbierające się hufce księcia mazowieckiego, słyszał, że ciągną na Kraków, czuł niebezpieczeństwo, jakie zagraża żonie Leszka i jego synowi; śpieszył więc, by zanieść rozkaz pana i ostrzedz o niebezpieczeństwie.

Nie wiedział tylko o tem, że Swiętopełk usłyszawszy dość liczną pogoń za sobą, zamordował Leszka pod wsią Marciakowem, a ciało jego rzuciwszy, uszedł przed pogonią. Dowiedział się o tem Konrad; nie należał on wprawdzie do wyprawy na brata, lecz siedział blizko Gąsawy i czekając na obrady, śledził wszystkie zdarzenia.

Dowiedział się wprędce o wszystkiem, doniesiono mu też i o śmierci Henryka Brodatego, który jakoby wraz z Leszkiem miał być zamordowany; zbierał więc teraz wojsko, by władzę po bracie zagarnąć, nie obawiając sio już Henryka, który zawsze stawał jego zamiarom naprzekór.

V.OGNIWO ŁAŃCUCHA,

Konrad mazowiecki, zebrawszy hufce, pośpieszał do Krakowa; jak przyjechał nieproszony na zjazd do Gąsawy, tak też jak tylko dowiedział się o porwaniu i zamordowaniu Leszka, szybko odjechał, nie czekając jak się załatwi Świętopełk z dalszemi sprawami.

— Nie pytaliście mnie o głos, ja was też pytać nie będę, — mam ja potężnych przyjaciół, których jeden miecz wart więcej, niż waszych dziesiątek! — myślał sobie jadąc, a w miarę myśli wysuwał, lub wsuwał krótką swą szyję w kołnierz opończy, którą był odziany.

— Nim stronnicy mojego braciszka cośkolwiek uradzą, zajmę Kraków, a z jagnięciem Leszka i jego niewiastą poradzę sobie... — myślał dalej jadąc.

— A zwolna tam! — wrzasnął nagle grubym, nizkim głosem.

Przyboczni zwolnili koniom, a za nim wlókł się cały hufiec.

— Ruf, za mną! — a wy stępa! — dodał.

I wraz z Rufem, młodym niemcem, będącym zawsze przy nim, wysunął się galopem naprzód, jak gdyby pogoń tuż była za nim.

— Oszalał! — mruknął ktoś pośród hufca.

— Cicho! — ostrzegł zaraz głos drugi, — on ma takie uszy, że i o milę głos chwyci.

Konrad tymczasem galopował tak na spienionym koniu, jak gdyby chciał w locie chwycić myśl, gwałtem wyrywającą się z jego głowy, lub uciszyć burzę, zrywającą, się w jego piersi.

Ruf pędził za nim, a rude długie, rozwiane wiatrem włosy młokosa, rzucały krwawe odbłyski na twarz bladą, piegowatą. Usta zaś szeroko rozwarte chwytały powietrze i czyniły go podobnym do upiora, chcącego z chciwością połknąć wszystko, co spotka na drodze.

Po kwadransie takiej jazdy, Konrad osadził konia, Ruf zadyszany stanął tuż obok, cofnął jednak konia i pochylił się na siodle, ocierając rękawem pot z uznojonego czoła.

— Dawnoś ty z Brandeburga? — zapytał Konrad.

— Będzie już ze dwa roki — odrzekł łamanym językiem chłopak, dysząc ze zmęczenia.

— Nie zapomniałeś swojej mowy?

— Czemu zapomnieć? — w usługach jego księcia ja jest sechs und halb miesiąc, a nim mnie wielki mistrz księciu darować, mówić ja unsere sprache, tak jak krzyżacy i knechty.

— Czart go zrozumie! — mruknął Konrad, a głośno dodał:

— Masz ochotę wracać do swoich? Chłopiec z pod rudych brwi błysną! okiem bystro i spojrzał na pana.

— Ja chcieć księcia służyć, und auch pełno gold w moja kieszeni haben! — i giestem pokazał na obszerne kieszenie opończy.

— No, mieć bodziesz pełno w kieszeniach — mówił uśmiechając się chytrze Konrad, — a mnie też posłużysz setnie.

— Jaa... ! — odrzekł Ruf, pochylając się na siodle na znak uszanowania.

— Przedrzesz mi się ot tam — rzekł Konrad, wskazując ręką za siebie. — Skrajem lasu okrążysz Gąsawę i dostaniesz się do żołnierzy brandeburskich, którzy Świętopełkowi na pomoc przyszli. Dowodzi nimi Frytz von Stendel, zaniesiesz mu ogniwo z mego łańcucha na znak, żeś odemnie posłany i powiesz, żeby znak ten oddał margrabiemu brandeburskiemu Ottonowi trzeciemu Dobremu; dowódzcy zaś powiedz, że to com mu przyrzekł, to go nie minie, a tymczasem zanieś ten sygnet w darze. — To mówiąc wyjął z zanadrza kosztowny pierścień w skórzanym woreczku, odczepił ogniwo z łańcucha i oddał go chłopcu.

— A ja co dostać? — zapytał Ruf, patrząc chciwie księciu na ręcę.

— Jak powrócisz, a sprawisz się dobrze, wynagrodzę cię hojnie.

— Z czem ja pójść? — kto mnie i mój koń bród dać, — ja swój kopf niosę, oni mi tak zrobić, te Leszkowe, albo Henryka sługi. I pokazał na gardło.

— Leszek i Henryk sami już tak! — oddał giestem Konrad, — niema się ich co obawiać.

— Ale ich sługi! — powtórzył uparcie Ruf. — Oni dla syn Leszka chcą księstwa i każdego zabić, kto jego ziemia will nehmen.

— Milcz! ty podłe plemię! — wrzasnął Konrad. — Jak śmiesz gębę otwierać, kiedy cię nie pytają.

Kuf z butnej postawy, z jaką na pana patrzył, stał się nagle pokornym; zaczął oczy kułakiem ocierać i płaczliwym mówił głosem, kalecząc jak poprzednio mowę i wtrącając wyrazy niemieckie.

— Ja z miłości do mego pana wszystko to mówie, — moja głowa nic nie znaczy, ale jak ja nie będę miał gold na okupienie się, kto memu księciu przyniesie odpowiedź. Ja z gold do samego margrabiego brandeburskiego trafię i słowa mego księcia pana powiem.

— Masz! — rzekł Konrad, rzucając mu woreczek z pieniędzmi.

Chłopiec rozwiązał rzemień woreczka, wysypal na dłoń kilka sztuk kutej świecącej, lecz niezgrabnej monety.

— "Conradus primus Dux Mazoviensis, " czytał Kuf, siląc się przy zapadającym zmroku, na rozpoznanie napisu na pieniądzach.

— Niedaleko z tem zajechać! — ale dla mego pana głodu przymrę, a sprawię się, jako należy.

— Gdy wrócisz z dobrą wieścią, nagroda cię nie minie, — a teraz ruszaj! zawołał Konrad.

Kuf ruszył z kopyta, mrucząc coś pod nosem, a Konrad zwróciwszy konia ku stojącym opodal hufcom, pociągnął szlakiem ubocznym do Krakowa.

Ruf tymczasem pędząc czas jakiś, jakgdyby chciał się jak najprędzej oddalić od swego pana, stanął nagle, odsapnął, obejrzał się do koła, czy go kto nie widzi, wysypał pieniądze dane mu przez Konrada, przeliczył je i rzekł do siebie niemiecką mową:

— Dwadzieścia! nie wiele to, — ale sprawa musi być ważna, kiedy ten kutwa tyle ich wysypał. A i sygnet błyszczy, ba i ogniwo z łańcucha coś warte... Gdyby tak czmychnąć?... człekby z tem mógł choćby za morze się dostać, — handel uczciwy rozpocząć i żyć spokojnie nie stawiając łba pod gałąź. Hm — mruknął, namyślając się, i puścił koniowi cugle swobodnie, a ten zmęczony forsowną drogą szedł stępa, zwiesiwszy głowę. Deszczyk drobny, listopadowy mrzyć zaczął i powiększył jeszcze ciemność zapadającej nocy. Ruf nasunął na głowę kaptur opończy, ręce schował w obszerne rękawy i jechał tak czas jakiś, pomrukując co chwila. Nagle wstrzymał konia, splunął, szepnął: tausend Teufel! — i puścił się tą aatną drogą, z której co tylko z hufcem Konrad wyjechał.

— Kto mi da więcej, temu usłużę — myślał sobie, taki mi dobry Konrad jak i Świotopełk, — jeżeli mam łba nadstawiać, niechaj wiem za co. Oberwę gdzie guzy, to przynajmniej maści na wygojenie ich będę miał za co kupić.

I z tą myślą konia przynaglał do biegu, aż ten nad ranem dotarł do Żnina, gdzie Fritz von Steudel stał z wojskiem brandenburskiem. Ruf i koń jego srodze byli zmęczeni, jechał bowiem o głodzie przez całą prawie dobę, wśród listopadowego deszczu i trudnej po manowcach drogi. Wytrwały jednak chłopak nie dał sobie odpoczynku, tylko poleciwszy konia pachołkom wojskowym, prosił, aby go jak najprędzej prowadzono przed dowódcę, któremu ma oddać niecierpiące zwłoki wieści. Straże, widząc zmęczonego chłopca, w którym po mowie poznali swojaka, doprowadziły go do dowódcy. Zziajany, stanąwszy przed Stendlem, wyciągnął ku niemu błagalne dłonie, prosząc o pomoc w dostaniu się do Świętopełka.

— Mam dla was dar znaczny od pana mego, Konrada, księcia mazowieckiego — mówił, podając bogaty pierścień, — a prócz tego zapewnienie danej umowy, jeżeli rai dopomożecie, abym jak najprędzej dotarł do Swiętopełka, starosty pomorskiego. Stendel, który na początku z pewnem niedowierzaniem patrzył na Kufa, ujrzawszy pierścień, inaczej spojrzał teraz na giermku i mruknął pod nosem:

— Raz chce nas na swoją stronę przeciągnąć, to znów łączy się z pomorczyknmi. Jakąś chyba nową sztukę chce snać wykroić książę mazowiecki — dodał i zamyślił się... — Ha, co mi tam, — raz się kłócą, drugi raz się godzą, a wśród zamięszania trzeci zawsze skorzysta. I Stendel obejrzawszy raz jeszcze przy migotliwem świetle kominowego ognia przysłany pierścień, schował go w zanadrze, a Rufowi rzekł:

— Dobrze! — i klasnął w dłonie.

Zjawił się zaraz przyboczny żołnierz, któremu Stendel dawał półgłosem rozkazy, wskazując na stojącego opodal giermka. Ruf śledził każdy ruch twarzy Stendla, chwytał uchem wyrazy, nic jednak dosłyszeć nie mógł. Sam zdradzając, podejrzywał innych o zdradę; z rozporządzeń dowódcy domyślał się, że go chcą mieć na oku, — bądźcobądź postanowił dopiąć swego.

— Jam głodny i koń mój nie zdolny do dalszej podróży — wyszeptał słabym głosem z rzeczywistego znużenia.

— Dać mu jeść i konia zmienić, rzucił dowódca.

— Nam chyba nie kroi zdrady — rzekł sam do siebie Stendel po odejściu Rufa. -Lecz czy jej nie kroi komu innemu?... ale cóż mnie to obchodzi, — ja mam znak i dar Konrada, musiałem więc dać pomoc jego posłańcowi, — dalszych rozkazów od margrabiego Ottona poczekam, a co tam zajdzie między Świętopełkiem a księciem mazowieckim, mnie nie do tego.

I uspokojony w swojem sumieniu dowódca, rzucił się na posłanie, aby doczekać dnia i owych dalszych rozkazów.

Kuf zaś nasycony i obładowany pomorskim chlebem, którego nie szczędzono brandeburskim żołnierzom, pod wieczór w otoczeniu czterech żołnierzy z pocztu Stendla jechał do Słupska, kędy Swiętopelk miał zamek lepszy od książęcych i gdzie przed napaścią, sługa Leszka się schronił. Napaści jednak nie było, bo Leszkowe sługi rozpierzchły się usłyszawszy o śmierci księcia; rycerze zaś i dostojnicy nie myśleli teraz o walce ze Świętopełkiem, lecz za radą Wincentego, biskupa gnieźnieńskiego, dążyli do Krakowa, aby Leszkowego syna na księstwie krakowskiem osadzić, władzę w imieniu małoletniego ująć, a nie lubianego wogóle księcia mazowieckiego do rządów nad Krakowem nie dopuścić. Nie udali się jednak wprost do Krakowa, po drodze wstępowali do wielu panoszów, a kierowali się drogą na Lublin, a potem do Sandomierza, gdzie Leszek najwięcej miał przyjaciół.

Bezpiecznym więc był Świętopełk od wszelkiej napaści i już począł po panach pomorskich rozsyłać wieści zapraszając ich na ucztę, a następnie na śmiałą, wyprawę na ziemię po Leszku, gdy mu oznajmiono przybycie Konradowego giermka.

— Oho! — zaśmiał się z zadowoleniem Świętopełk — i ten zaczyna nam się lizać, — pewnie chce pomocy do zagarnięcia ziemi po bracie. Dam mu ją, oj dam, ale po drodze i na jego księstwo sieć rzucę.

Ruf wszedłszy ugiął przed starostą, kolano z taką pokorą, jak to miał zwyczaj czynić przed księciem; schyliwszy głowę spoglądał z pod oka ciekawie. Starosta połechtany czołobitnością przyjaźnie się uśmiechnął.

— Od księcia mazowieckiego? — zapytał.

— Tak jest, od księcia mazowieckiego Konrada pierwszego, a pana mojego z poufną wieścią do waszej miłości.

Swiętopełk dał znak dworzaninowi, który wprowadził giermka, aby się oddalił.

— Co zacz? — zapytał starosta, spoglądając na stojącego Rufa, którego twarz z pokornej przybrała nagle wyraz chytry i przebiegły.

— Mogę rachować na tajemnicę? — rzekł przybyły, przybliżając się z poufałą śmiałością. Świętopełk spójrzał na niego ze zdziwieniem, a zmierzywszy wzrokiem, rzekł wyniośle:

— Mów, z czem cię przysłano?

— Mnie nikt nie przysłał, — ja sam przyszedłem, z wielkiej ku wam życzliwości, no i... — tu zrobił giest ręka. jakby liczył pieniądze.

— Aha, chcesz zapłaty za swoję życzliwość, — no, i taka potrzebna, a może najpewniejsza — dodał, jakby do siebie Świętopełk.

— Ile dostanę, jeżeli opowiem z czem mię. przysłał książę mazowiecki? — począł wierny sługa.

— Kota w worku nie kupują — odrzekł marszcząc brwi Świętopełk.

— Można na niego dać zadatek, a gdy wieść będzie tego warta, zapłacić urzędem, lub ziemią — prowadził dalej giermek.

— Lub gałęzią, jak zwykle zdrajcom — rzucił Świętopełk.

Kuf wykrzywił się i podniósł ramiona w górę, jakby chciał swą głowę przed gałęzią uchronić.

— Takiego przyjęcia się nie spodziewałem, — zresztą, mnie nie tylko o zyski idzie; pan mój źle się ze mną obchodził, postanowiłem się zemścić.Świętopełk uśmiechnął sio na tę przebiegłą odpowiedź,

— Mów więc! — zawołał!

— Muszę mieć pewność, że głową o gałąź nie zawadzą, a za usługi dostanę zapłatę — odparł giermek.

— Niech cię djabeł porwie! masz! — i rzucił mu trzosik z pieniędzmi.

— A teraz gadaj!

Ruf pochwycił rzucony worek, zważył go na dłoni i rzeki:

— To zadatek...

— Szczekaj, psie jakiś! — zawołał porywczo Swiętopełk, — tracę cierpliwość.

— Zwolna, zwolna, miłościwy panie, zaraz się o wszystkiem dowiecie. I jął opowiadać, jak go książe mazowiecki wysłał do dowódcy wojsk brandeburskich z pierścieniem i żądaniem, aby Swiętopełka opuścił, a do Ottona trzeciego śpieszył z ogniwem Konradowego łańcucha, które miało być umówionym znakiem miedzy margrabią brandenburskim, a księciem na Mazowszu.

— Ale ja inaczej tę rzecz obróciłem, — pierścień oddałem dowódcy, z poleceniem, aby mnie do was przysłał, a ogniwo łańcucha od was zależy, na czyją korzyść ma być oddane... Tu Ruf się zatrzymał, spoglądając badawczo na Swiętopełka.

— Podłe szczenię! — mruknął starosta pomorski, — ale takimi się posługują.

— Ile chcesz za to ogniwo? — zapytał nagle.

— Ogniwo to cenne, może dużo ziem ze sobą połączyć — rzekł Kuf, migocąc zlotom kółkiem przed oczami starosty.

— Gadaj, co chcesz za twą lisią usługę! — wrzasnął Swiętopełk.

— Wierności dla mego pana za byle co nie oddam — rzekł Raf, chowając ogniwo w zanadrze.

— Wierności, — podły służalcze! za nic się nie sprzedaje. — Gadaj, co chcesz za twe przeniewierstwo, bo jak mnie z cierpliwości wyprowadzisz, to cię księciu mazowieckiemu wraz z ogniwem odeślę; wtedy nietylko gałęzi ci nachylą, ale i pasy z twej skóry drzeć będą! — zawołał Swiętopełk chwytając za kark przestraszonego Rafa.

— Po co te krzyki, — ja biedny sierota, chcę zarobić, to się i targować muszę. Dacie mi konia z rynsztunkiem, odzież waszej barwy, sto bitych talarów, a też szmat ziemi i urząd na waszym dworze.

— Urzędów ani barwy swej takim nikczemnikom nie daję. Konia i sto bitych talarów wyliczę, ale póki właściwego dla mnie z ogniwa użytku nie zrobię, zostaniesz u mnie w zamknięciu. Jeść i pić ci dadzą, włos ci z głowy nie spadnie; — pieniądze wypłacę, gdy ogniwo mieć już będę w garści.

Ruf zawahał się.

— Jesteś w mojej mocy — rzekł Swiętopełk, nie zdejmując ręki z karku giermka. — Wybieraj, albo związanego oddam księciu mazowieckiemu, albo ogniwo mi oddasz.

— Dajcie pieniądze i słowo, że po wysłaniu do Ottona trzeciego, puścicie mię z głową na karku — rzekł Ruf, usiłując się oswobodzić z żelaznej dłoni Świętopełka.

— Nawet cię pod strażą, odprowadzić każę, ale musisz wrócić do swojego pana i powiedzieć, żeś rozkaz jego jak należy spełnił! — mówił ponuro Świętopełk. I puściwszy Rufa, podszedł w zamyśleniu do przeciwległej ściany.

Buf otrząsnął się po długim uścisku dłoni starosty i chytrem spojrzeniem śledził jego ruchy. Świętopełk znać coś układał w myśli, bo wyraz poprzedniego gniewu i pogardy zastąpiło teraz głębokie zamyślenie na jego obrosłej twarzy.

Po chwili pogładził brodę, uśmiech przeleciał po ustach, a wydobywszy trzos ze skrzynki rzucił wpatrującemu się weń Rufowi.

— Masz zapłatę za twoję nikczemność.

Ruf złapał pieniądze i wyciągnął dłoń z ogniwem łańcucha, które Świętopełk chciwie porwał i ukrył za pasem sukni. Starosta uderzył młotkiem w wiszącą na ścianie blachę. Na dźwięk ten wszedł sługa czekający w przedsionku rozkazów.

— Strzedz mi tego!... — i zatrzymał się nagle, jakby szukał nazwy dla nikczemnika, z którym targu co tylko dokonał. — Strzedz go — poprawił się, — żeby nigdzie nie uszedł; — jadła i napoju nie żałować, bo odpowiesz głową.

Sługa snać ongi wojak, spojrzał na Eufa z podełba i ujął go za ramię.

— A koń, a odzież? — upominał się Ruf.

— Koń i odzież, gdy będziesz odchodził — rzekł Swiętopełk, - a teraz precz! — i drzwi mu pokazał.

— Uf! — odetchnął z głębi piersi Swiętopelk i jakby go dusiło w komnacie, mimo listopadowego chłodu odsunął w oknie zaporę.

Wychylił głowę na dwór, — ciemność tem większa się jeszcze wydawała, że ogień z wielkiego komina rzucał na izbę blaski. Świętopełk opuścił zaporę, a potem dwakroć uderzył młotkiem w blachę. Na dźwięk ten z za ukrytych drzwi, wszedł pochylony już wiekiem Winar, stary wojak, wierny Swiętopelkowi.

Długo ze sobą jako równy z równym szeptali, a wkrótce ze słupskiego zamku wyjechał konhy, który wiózł rozkazy do Stendla, a tuż ciągnął poczet składający się z kilku ludzi pod dowództwem Winara, który wiózł ogniwo Konrada i żądania Swiętopełka do Ottona trzeciego.

VI.ERAT I SIOSTRA.

Wśród manowców przedzierał się orszak z kilkunastu zaledwie jeźdźców złożony. Postępowali oni zwolna, trzymając się razem, a wzrok wszystkich zwrócony był do środka, gdzie na płaszczu przywiązanym między dwoma końmi i wysłanym skóra- niedźwiedzią, leżał nieruchomie rycerz.

Długa ciemna broda spływała mu prawie do pasa, — biała chusta okrywała głowę i ciało, — twarz zaś blada nieruchoma i oczy zamknięte zdawały sio świadczyć, że ten na którego wzrok całego orszaku z troskliwością, się zwracał, ostatnie już chyba wyzionął tchnienie.

— Bies nam myli drogę, — rzekł jeden z jadących przy rannym, — co się wydostaniemy z gęstwiny, to znów w nią włazimy; — chaty ani ujrzeć, żeby złożyć pana.

— Nie narzekajcie, nie narzekajcie Kluczku, boć oto już drugą, dobę się wleczemy, a dzięki tym zaroślom uniknęliśmy-pogoni.

Kluczek za całą odpowiedź westchnął, — czas jakiś postępowali w milczeniu, — słychać było tylko trzask łamiących się gałęzi, które idący przodem podcinali, aby utorować drogę tym, co wieźli rannego.

— Zawsze ten Weiasemburg dobre to było chłopisko, gdyby nie on, nic uszedłby z życiem pan nasz, rzekł po chwili milczenia Kluczek.

— Ale go też na maść pocięli, chciał snać przykryć własnem ciałem pana, bo z pod jego posiekanych cząstek, ledwośmy wydostać mogli naszego księcia, rzekł obok idący.

— Ba, "Weissemburg był wielki i gruby, to choć i nasz pan okazały, łatwo go jednak tamten rzuciwszy się jak długi na rannego i już powalonego swojem ciałem mógł zasłonić, — odpowiedział Kluczek. — Niechaj mu tam ziemia lekką będzie, a aniołowie duszę zaniosą do niebu, dodał.

— Czyja? — zapytał towarzysz, i spojrzał na rannego,

— A toć Weissemburgową, nie czyją, oburknął Kluczek, — a potem dodał: już to wy, Wojciechu, najmniejszego rozgarnięcia nie macie, — przecie my nie aniołowie, chociaż i ciało i duszę naszego pana niesiemy.

— Ba i da Bóg doniesiemy szczęśliwie, i pan nasz dalej rządzić będzie, — rzekł Wojciech.

— Ha i na niejedną wyprawę poprowadzi, — dodał Kluczek, i z troskliwościę najczulszej matki poprawił chusty na czole pana, — którego cudownie z rak Świętopełkowych żołnierzy wyrwali. Ci bowiem rozsiekłszy owego Weissemburga, rozgłosili, że Henryka Brodatego usiekli, co dopomogło wiernym dworakom do swobodnego uniesienia poranionego księcia szlązkiego. Nikt im drogi nie zastępował i nie pytał w przekonaniu, że Henryk jednocześnie z Leszkiem śmierć połknął. Noc jednak się zbliżała, ludzie i konie znużeni ciągłym choć wolnym pochodem, potrzebowali wypoczynku. — Potrzebował go i ranny, bo choć wieziony ostrożnie, ruch jednak nie dał należytego spoczynku poranionemu ciału. Mieszkania ludzkiego nigdzie w zaroślach ani dojrzeć, — trzeba było rozłożyć ogień i długą, noc jesienną pod odkrytem spędzić niebem. Okryto więc futrami rannego, a każdy jak mógł rozgrzewał skostniałe członki przy rozniecanem ognisku, trzymając straż przy panu na przemiany, lub drzemiąc oparłszy głowę o drzewo. Wiatr jakoś się obrócił i znać było, że północ już dawno minęła, a choć do świtu daleko było jeszcze, zaczęto jednak myśleć o jakimś posiłku i zbierać się do drogi.

Nagle usłyszano odległy tętent koni, które szły stępa, ale znać w znacznej były liczbie. Zerwano się więc, gotując, jedni do ucieczki z rannym, inni do obrony, aby uciekających ochronić. Jedno i drugie trudne było bardzo, bo słychać już było rżenie zbliżających się koni, którym konie odpoczywających odpowiadały. Dogasające ognisko jakkolwiek nie rzucało wielkiego blasku, dymiło jednak setnie i tym dymem zdradzało ogrzewających się przy niem ludzi.

— To chyba nie wrogi, — rzekł cicho Wojciech, bo konie rżeniem odpowiadają.

— Et, — przymocowalibyście oto lepiej nosze i ustawiali równo konie, żeby nie targały, — odrzekł z lekceważeniem Kluczek, śpiesząc się gam, aby jak najprędzej usunąć się w gęstwinę z rannym.

Próżne jednak były jego usiłowania, bo jadący zbliżyli się tuż do ogniska, — a nie pytając kto je rozłożył zsiedli z koni, aby ogrzać skostniałe członki.

— Hej I a co tam chowacie? — krzyknął głos gromki, który jadącym znać przewodził. Kluczek zastawił sobą leżącego pana.

— Rannego towarzysza wieziemy, — odparł butnie Kluczek.

— Nie pośledni to musi być towarzysz, a raczej pan wasz, kiedy go tak chronicie, — rzekł przybyły, — gadajcie z czyjego jesteście obozu?

A nie czekając odpowiedzi, chwycił głownię z ogniska i nad rannym zaświecił.

— Rany Chrystusa! - toć to Henryk Brodaty żyw, a tam się Swiętopełkowi siepacze chwalą jego szczątkami!

— Żyw, a ktoby go chciał ugodzić, ugodzi . pierwej we mnie. — I ja jako Weisemburg, potrafię za niego śmierć ponieść! — rzekł Kluczek, zasłaniając pana.

— Nie chcę ja na waszego pana nastawać, nie krzyw on mi był nigdy, a krewniakiem jest. Owszem nim go na Szlązko dostawicie, niechaj u mnie wypocznie, — nie wiele więcej jak mila do Wrześni, com ją niedawno stryjowi z gardła wyciągnął, tam moja małżonka was przyjmie, bo ja ino kości pod dachem trochę wyciągnę, już w inną stronę muszę.

To mówi: je Odonicz, dawał rozkazy, aby się do dalszej sposobiono drogi. Kluczek z podełba spoglądał i wsłuchiwał się w jego wyrazy, jak gdyby po dźwięku ich chciał dociec, czy zdrady w sobie nie knują. Ranny rozstrzygnął tę sprawę, dając znać ręką, — bo mówić nie mógł, tak twarz całą miał dla ran owiązaną, a głos też z potłuczonych piersi nie łacnoby się mógł wydobyć.

Odonicz nachylił się nad krewniakiem i mówił:

— Możecie mi wierzyć, wszakem was zawsze szanował, a choćby i dla siebie samego o wasze życie mi chodzi, boć w razie przeciw Laskonogiemu znajdę u was poparcie.

Henryk skinął raz wtóry ręką, — a Kluczek dla upewnienia się dodał:

— Ciągnąć tu niepoślednie siły nasze, i na każdy raz pan na Szlązku tak dla siebie jako i dla przyjaciół pomoc znajdzie.

Potem już nie gadając, pociągnęli do Wrześni, gdzie w niewielkim zameczku Henilda na małżonka oczekiwała.

Dziwić się prawie należało, że Odonicz zostawił tu małżonkę, tak zameczek ten był mało obronny, a co tylko z rąk Władysława Laskonogiego wydarty. Ale zdawał on mu się bezpieczniejszym, niż obronne Nakło, lub Ujście, które pierwej już odebrał, bo teraz Laskonogi na oba te zamki wyprawę szykował. Nie mieszkał też długo pod swoim dachem Odonicz, a tylko wydawszy rozkazy i zostawiwszy dla obrony dwa dziesiątki wiernych sobie ludzi sam ku Nakłu pociągnął. Był pewny bowiem, że skoro nie przyszło do zamierzonej zgody, którą miał między nim a stryjem Leszek Biały i Henryk Brodaty uczynić, — Laskonogi tem skwapliwiej będzie chciał jego zamki zająć. Pozostał więc Henryk pod opieką Henildy, jej dworu i swego hufcu; wypoczynku mu też bardzo było potrzeba, boć prawie całe jego ciało jedną było raną.

Więcej niż trzy niedzielo w spokoju przeszło, zdjęto już choremu z twarzy opaski, mógł swobodnie mówić i do dalszej drogi dawał rozkazy. Pchnął więc Wojciecha do Wrocławia, aby żonę uwiadomić, że żyw jest, a też w ziemiach Szlązkich uspokoić wieści, jakieby o jegośmierci doszły. Henilda zaś tak przy chorym, jako i w całym zaniku z wytrwałością zacnej niewiasty czuwała. Ranny jako i dworzanie wydziwić się nie mogli, zkąd siostra takiego jak Świctopełk warchoła, tyle cnót pięknych posiąść mogła.

Kluczek, który z początku wszystkiemu nie ufał i na krok pana nie odstępował, teraz, gdy Henilda wchodziła chętnie, zostawiał pana pod jej opieką, a sam szedł na podsienia, lub do stajen, boć mu duszno było w izbie jakby niewieście siedzieć.

Wszedł też dnia jednego na strażnicę przy bramie, aby ztamtąd na szeroki świat spojrzeć. Pole było dokoła białe, zasypane śniegiem, drogi nawet nie odróżnić, — wszędzie jednako. — W dali, bardzo daleko las majaczył, lecz i jego drzewa osnute szronem nie różniły się od białego pola. — Tylko brzaski zimowego zachodu złociły wierzchołki, rzucając purpurowe smugi na białe pole. Wkrótce owe smugi pierzchły jak nić przerwana, złote blaski mienić się zaczęły fioletem, mrok zapadł szybko, aż zawisł szara, powłoką nad białem polem. — Wtem od lasu zaczęły się ukazywać czarne postaci, Kluczek nie mógł zrazu poznać — wilki to, czy ludzie, — mrok coraz gęściejszy zapadał, mgła unosiła się w powietrzu, trudno było rozpoznać, — ale owe postaci wysunęły się długim szeregiem.

— Nie chybi ludzie, — wilki tak nie chodzą, — mruknął Kluczek. — Może zdrada, napad i zbiegł ze strażnicy.

Wpadł zdyszany do komnaty Henryka, gdzie Hemilda- nucąc pieśń siedziała u jego wezgłowia.

— Czyli kto zdradę zgotował? — rzucił, stajać przed małżonką Odonicza.

Henryk podniósł głowę i nim Henilda odpowiedzieć zdołała zapytał:

— Albo co?

— Długim pasem od łasa ciągną ludzie, odrzekł Kluczek, — co to zacz?

Henilda podniosła głowę z godnością.

— Gości nie oczekuję, — o napad w tych czasach nie trudno, — a o zdradę Henildy, małżonki księcia Odonicza, nikt nie ma prawa posądzać.

Henryk skarcił spojrzeniem zbyt gorliwego sługę.

— Mam ludzi, i czoło napaści stawię; — gościa też choć w nieobecności małżonka przyjąć potrafię, — rzekła, powstając Henilda i wyszła.

— Idź i poddaj się jej rozkazom! — zawołał groźnym głosem Henryk, — obraziłeś zacną niewiastę, — służ-że jej w pokorze. Kluczek zwiesiwszy głowę spojrzał z podełba na pana, uległ jednak jego woli, — bo wola to była żelazna, która w każdym razie umiała rozumnie panować.

Hemilda tymczasem dawała rozkazy.

— Ogień pod kotły z wodą podłożyć, a też żarzące węgle mieć w pogotowiu! mówiła, przechodząc do dziewek służebnych, — a świsnąwszy w zloty rożek, co miała u pasa, głośno na podsieniu do wybiegłych ze wszystkich stron dworzan i sług wołała:

— Mości Parsz, niech kuszę pod murami nastawią, — starszyzna wie jak podczas napadu mieć się na baczności, a jako też roztropnie gościa od wroga rozeznać. W razie gdyby nadciągający zdradzali wrogie zamiary, — beczki ze smołą na murach zapalić i płonącą zrzucić na ich głowy, jeżeli z przyjaźnią się zbliżą, — pochodnie zaświecić, pytać o miano i wieść gościa do mnie.

Kluczek słysząc te rozkazy z podziwu wyjść nie mógł, jak to owa cicha niewiasta, którą widział przy wrzecionie i pieśni, teraz jakby w męża urosła.

— Ja ze swoimi gotów jestem, — zawołał, schylając się do kolan księżnej.

Henilda ściągnęła brwi i rzekła:

— I zbytnią gorliwością można grzeszyć, — Henilda obrazy nie znosi.

Wybaczcie staremu, — rzekł po raz wtóry schylając się do jej kolan Kluczek, — nie chciałem was obrazić, — lecz wciąż lękam się o pana! Na tę pokorę wiernego dworzanina, rozpogodziła się twarz Henildy.

— Za karę przechodzicie pod rozkazy białogłowy; — uszykujcie się ze swoimi w trójkąt rozwarty u podsienia, a nie ruszajcie się z miejsca, póki nowych nie wydam rozkazów.

Kluczek ze zwieszoną głową, poddał się rozkazowi, — szepnął jednak:

— Gdyby była zdrada, nimby kto wszedł do komnaty, udusiłby się w tym trójkącie.

I stanął ze swoimi wedle wydanego rozkazu.

Tymczasem u bramy słychać było gwar, a wkrótce strażnik przyszedł z oznajmieniem, że Swiętopełk, starosta na Pomorzu przychodzi w odwiedziny do siostry.

— Zkąd mu ta nagła czułość? — szepnęła do siebie Henilda i z niezadowoleniem potarła ręką po czole. A zamiast odpowiedzi strażnikowi, kazała sobie podać szubę, podbitą bogatym futrem, i zarzuciwszy ją na ramiona z czapką wysoką-na głowie, poszła majestatycznie ku bramie, wpośród zdziwionych dworzan i postępujcego za nią strażnika.

— Co widzę, — rzekł Swiętopełk, zeskakując z konia, księżna na Wielkopolsce, a małżonka dzielnego Odonicza, nie zaniechała dawnych obyczajów i sama ku bramie na spotkanie gościa śpieszy.

Spieszę i pytam cię, miły bracie, czy jako gość z dobremi ku nam zamiarami przybywasz.

— Księżna na Wielkopolsce źle sądzi swego brata i wiernego sługę, — który zatęskniwszy do niej, porzucił pilne sprawy, aby braterskie swe serce jej widokiem ucieszyć, a pod jej dachem o niepokojach wojennych zapomnieć.

— Jeżeli mowa twoja jest szczerą, — niechaj ci dom mój będzie otworem, — uprzedzam cię jednak, że chociaż małżonka mego niema, zameczek jest dobrze obsadzony, a Henilda nikomu pod swym dachem krzywdy zrobić nie pozwoli.

— Rękojmia to nie lada dla mnie, boć i mnie przy rańtuchu siostry bezpiecznie będzie, — rzekł Świętopełk i ujął obie ręce Henildy.

— Otwierać bramę! — gościa niezwykłego, a wielce miłego Pan Bóg nam zesłał, rzekła księżna. I prowadząc brata, weszła w otwarty podwórzec.

— Hufiec twój, miły bracie, pomieści się w pobliżu zamku, poślę, żeby ludziom i koniom na niczem nie zbywało, — przybocznych tylko z sobą zabierz do zamku, — bo choćbym rada wszystkich zaprosić, załogę mam tak liczną, że nie miałabym twoich gdzie pomieścić.

— Ho, ho, książę Wielkopolski choć sam zdala, małżonki swojej bez obrony nie zostawił, — rzekł Świętopełk, przypatrując się rojącym się na wałach ludziom, oraz nieszpetnemu hufcowi, który według rozkazu Henildy w trójkąt się przed podsieniem ustawił, a który pod przewodnictwem Kluczka prawdziwie rycerską miał minę.

Henilda uśmiechnęła się na to wdzięcznie, a zwróciwszy głowę do idącej tuż za nią małej dzieweczki, która zawsze była na usługi swej pani, — rzekła przyciszonym głosem:

— Pietrusia, rzeknij Farszowi: "oko!" Pietrusia, nie czekając dalszego wyjaśnienia, spojrzała wielkiemi swemi ciemnemi oczami na mówiącą i. jak gdyby odrazu pojęła myśl księżnej, otuliwszy się szczelniej tołubkiem, pobiegła pędem strzały ku wałom, aby zanieść wyraz rzucony, który nakazywał baczność na wszystko i gotowość na przypadek walki.

Koniec wersji demonstracyjnej.

VII. HASŁO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII. TOWARZYSZE BOLKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX. NAPAD.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X. BEZ ŚLADU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI. Podstęp.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII. POGOŃ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII. GOSŁAW.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV. KUBEK ŚWIEŻEJ WODY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV. ZJAZD W SKARYSZEWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVI. KOGO SPOTKALI?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVII. CZY DOJEDZIE?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVIII. CZEMU MNIE NIE BRONIĄ?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XX. FORTEL GNUSA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXI. SYNKOWIE KSIĘCIA MAZOWIECKIEGO I WNUCZKI KSIĘCIA SZLĄZKIEGO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXII. ODPUST W SIECIECHOWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIII. ZABAWA NA WROCŁAWSKIM ZAMKU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIV. SWATY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXV. W PRESBURGU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVI. PRZYBYCIE KINGI DO KRAKOWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVII. ZAKOŃCZENIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej