Edward Lubowski

GONITWY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena I.

Scena II

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII

Scena VIII.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

AKT IV

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

AKT V.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

GONITWY

komedya w 5-u aktach

Lubowski Edward

OSOBY.

RYCHLICKI.

ZOFIA, jego córka.

PANI BRANDEN, jego siostra.

JOANNA, wychowanica Rychlickiego.

KRIECHER, jego główny plenipotent.

JÓZEF LELIWA OGNICKI.

JERZY STALSKI.

PĘDZICKI.

BURZLIWSKI, DZIENNIKARZ.

LILIEWICZ, poeta.

CHMUROWICZ, muzyk.

UPRZĄTALSKI.

ŁAPSKI.

PANI KLOTYLDA.

PANNA BLANDYNA.

JAN, SŁUŻĄCY.

(Rzecz dzieje się w Warszawie).

AKT I.

Scena I.

(Salon w domu p. Rychlickiego, bardzo bogato umeblowany, — z prawej strony wysokie złocone drzwi, z lewej takie same, w środku trzecie, — wygodne kozety, napoleonki, jedno wielkie stojące lustro na przodzie, z lewej stół przed kozetą, na którym eleganckie przyrządy do pisania).

RYCHLICKI, ZOFIA, PANI BRANDEN.

(Rychlicki chodzi po scenie, co chwila zatrzymując się przed córką, która leży niedbale na kozecie, bawiąc się wachlarzem, oprawnym bogato w świecące kamienie, i przed panią Branden, na pół leżącą na drugiej kozecie, zatopioną w czytaniu i nie zważającą na rozmowę).

RYCHLICKI

(zacierając ręce) *.

Toż mu figla spłatam! ah, będzie się wściekał, — dalibóg dałbym dziesięć akcyi moich przyszłych fabryk, gdybym mógł widzieć jego głupią minę po spełnionym fakcie.... Zosiu, wyobrażasz ty sobie jego minę?

ZOFIA 

(wzruszając ramionami).

Cóż mnie to obchodzi?

RYCHLICKI

(zaperzony).

Co? co? Ciebie, córkę swego ojca, nic nie obchodzi mój tryumf, moje zwycięztwo, które odniosę na całej linii? Ależ niewdzięczne dziecko, honor ten spada i na ciebie....

ZOFIA.

A riwiera, o którą cię proszę tyle miesięcy, spadnie także na mnie?

RYCHLICKI. 

Hm,... hm... riwiera?... no.... Zofia. Riwiera powtarzam, której mi żałujesz.

RYCHLICKI.

Ale bo djabelnie droga, moja Zosiu...

ZOFIA. 

A gdy ją kupi Pędzicki?

RYCHLICKI.

Nie kupi, chyba gdyby wiedział, że ja nabyć ją pragnę.

ZOFIA.

(podnosząc się z lekka).

Więc mu powiem.

RYCHLICKI.

Wyrodne dziecię! słyszysz, siostro, co śpiewa twoja siostrzenica?

PANI BRANDEN.

(podnosząc oczy od książki).

Nie nudźcie mnie, proszę!

RYCHLICKI.

Mogłabyś raz skończyć tę obrzydłą lekturę.

PANI BRANDEN.

(z pogardą).

Obrzydłą? Trzeba się, mój braciszku, znać trochę na tem. "La femme de feu" obrzydła lektura!

Tylko geniusz może tak znać organizacyę kobiety. I dziwię się tobie, Zosiu....

(Zofia ziewa).

PANI BRANDEN.

Tak, ciebie nie obchodzi literatura nadobna, ty wolisz perły i brylanty.

RYCHLICKI.

Słyszałaś siostro... przestańże czytać na chwilę... mojej pannie zachciało się tej riwiery od Jacksona za sześćdziesiąt tysięcy.

PANI BRANDEN.

Uczuć silnych nie kupi i za sto.

RYCHLICKI.

.... Baczność powtarzam! — moja Zosiu, ty leżysz niedbale, jak gdyby nigdy nic, i ty siostro czytasz swobodnie jak gdyby nic, a tu za chwilkę ukaże się milionerissimus....

OBIE.

(razem). 

Wiemy, wiemy!

RYCHLICKI.

Ależ milionerissimus to nie jest lada kto — to biały kruk, a przytem młody, przystojny...

ZOFIA.

(pogardliwie). 

Fotografie tak często zwodzą.

PANI BRANDEN.

(pogardliwie).

Me dopatrzyłam się w jego twarzy ani śladu silniejszych namiętności!

RYCHLICKI.

A jemu po co silne namiętności ? Niech inni mają je za niego, on ma miliony.

PANI BRANDEN.

Ah! słyszałyśmy już tyle razy.

RYCHLICKI

(z gniewem).

Słyszałyście za mało. Czy widział kto w chwili gdy od milionów tego człowieka, który jest na szczęście dalekim moim kuzynem, zależy założenie czterech ogromnych fabryk, czyli kolosalna fortuna w niedalekiej przyszłości, a co jeszcze ważniejsza, w chwili gdy tak wywiodę w pole Pędzickiego, że mu się odechce ze mną rywalizacyi raz na zawsze, w chwili takiej, powtarzam, te panie krytykują jego fotografię!

PANI BRANDEN.

(wstając).

Braciszku, bo sobie pójdę.

ZOFIA.

(wstając).

I ja także.

RYCHLICKI

(zastępując im drogą).

Ależ zaczekajcie, czyż nie rozumiecie, że on tu za chwilę przyjdzie — że trzeba go oczarować, zdobyć, skrępować powijakami waszych wdzięków jak dzieciaka?

PANI BRANDEN.

To najmniejsza.

ZOFIA.

(z ironią).

Czy tak się cioci wydaje?

PANI BRANDEN.

Nieinaczej, moja droga, lubo ty o tem wiedzieć nie możesz.

ZOFIA.

Bardzo ciocia pewna siebie!

RYCHLICKI.

Otóż one teraz zaczynają się sprzeczać, kiedy właśnie trzeba wspólnemi siłami....

PANI BRANDEN.

Lubię działać na własny rachunek.

ZOFIA.

I ja pomocy nie potrzebuję.

PANI BRANDEN.

Niekoniecznie, pan Jerzy naprzykład....

ZOFIA.

Odstępuję go cioci.

RYCHLICKI.

(załamując ręce).

Co to? — bunt we własnej rodzinie, w chwili kiedy.... oj — słyszę kroki. Uciekam, pierwsze wrażenie bywa stanowcze, a ja nie chcę mówić z nim nieprzygotowany

(ucieka na prawo).

ZOFIA.

(odchodząc na prawo). 

Ani ja.

PANI BRANDEN.

(idąc za niemi).

Ani ja.

(W chwili gdy ta ostatnia ma wejść na prawo, lokaj melduje): 

Pan Jerzy Stalski!

* Rychlicki lat 50, siwe, krotko strzyżone włosy, bródka hiszpańska.

Scena II

PANI BRANDEN I JERZY.

PANI BRANDEN .

(wracając od, drzwi z prawej).

A to pan! przyszedłeś w samą porę.

JERZY.

(podąjąc jej rękę).

Podobno rzadko mi się to zdarza, jak mówi panna Zofia.

PANI BRANDEN.

Właśnie też chodzi o nią.... proszę usiąść.

JERZY.

(z uśmiechem).

Ogromniem zaciekawiony.

PANI BRANDEN.

Może i jest czego. — Będę szczerą, wszak mnie pan znasz, że nią być umiem....

JERZY.

Jesteś nią pani zawsze.

PANI BRANDEN.

Tak, inną byćbym nie mogła. Sam już temperament mój — przyznaję — ognisty i gwałtowny, nie pozwoliłby mi kłamać uczuć, jakich doznaję.

JERZY

(na stronie).

Biada!

PANI BRANDEN,

I kiedy patrzę na około siebie i spostrzegam osoby młode, a już doskonale igrające z uczuciami drugich, a co smutniejsza, kiedy widzę, że te

młode osoby wcale żadnych nie objawiają uczuć, że są zimne, rybie, flegmatyczne, gdy we mnie krew kipi nieustannie....

JERZY.

(odsuwa się z lekka).

Biada!

PANI BRANDEN.

Wiedz bowiem, panie Jerzy, że jakkolwiek mam już trzydzieści lat skończonych — tak, nie wstydzę się lat moich, bo są kobiety, które nie starzeją się nigdy....

JERZY.

Pani należysz do nich z pewnością.

PANI BRANDEN.

Posłuchaj pan jednej kartki z mego życia. Miałam rok szesnasty, kiedy mnie wydano wbrew mojej woli za człowieka, który w sobie nie miał krwi ani kropli, który mnie obojętnością swoją doprowadził do tego, żem pokochała... (spuszczając oczy) tak, pokochałam ślicznego Włocha.... o! nie lękaj się pan, został on moim drugim mężem....

JERZY.

A pierwszy?

PANI BRANDEN.

Umarł w samą porę. — Z Amilkarem przeżyłam sześć lat, jak gdyby to było sześć dni; — charaktery nasze i teraperamenta dostroiły się do takiej harmonii, że kiedy zgasł na moich rękach....

JERZY.

Ten także?

PANI BRANDEN.

Tak panie — płakałam go wiernie lat dwa, lecz potem.... stosunki, okoliczności, zmusiły mnie połączyć się z....

JERZY.

Jakto? z trzecim mężem?

PANI BRANDEN.

Wszak pan wiesz, że jestem wdową?

JERZY.

Ale nie wiedziałem, że po trzech mężach?

PANI BRANDEN.

Po trzech. Trzeci był anielskiej dobroci, kochał mnie szalenie, ale — przyznam się panu, bo dziś wyspowiadać się pragnę — nudził mnie trochę. I niestety, gdyśmy raz zwiedzali czarowne Alpy w dzień chłodny, zaziębił się biedaczek....

JERZY.

I także umarł? (na stronie) Piękna kartka życia!

PANI BRANDEN.

Zostałam wdową, w pełni sił i energii życia. — Jestem niezależną, więcej nawet, bo jak panu zapewne wiadomo....

JERZY.

Nie, nic nie wiem.

PANI BRANDEN.

Posiadam renty rocznej sześćdziesiąt tysięcy! I czy pan sądzisz, że się czuję szczęśliwą? Nie — nie — dusza moja stęskniona za....

JERZY.

(na stronie) .

Za czwartym mężem.

PANI BRANDEN.

Za człowiekiem, od którego nie wymagam wiele, ale z którym chciałabym przepędzić resztę dni moich, bo nie mogę zataić, że mimo tej rodziny, czuję się samotną, najzupełniej samotną!....

JERZY.

Ależ pani! szanowny brat i urocza siostrzenica.... panna Joanna wreszcie....

PANI BRANDEN.

Brat zajęty tylko swemi milionami, a siostrzenica....

JERZY.

Siostrzenica?

PANI BRANDEN.

Nikim.

JERZY.

Jeszcze tak młoda!

PANI BRANDEN.

O nie łudź się panie Jerzy. Powiedziałam ci, że mam do ciebie zaufanie, że ci jestem życzliwą,

że cię nawet — przebacz pan — serdecznie lubię....pan przypominasz mi Amilkara.... dla tego żal mi pana.

JERZY.

Mnie?

PANI BRANDEN.

Przed mojem doświadczonem okiem nic nie ujdzie... pan kochasz Zofię, a ona — przykro mi tak mówić o własnej siostrzenicy — ona nie pokocha nikogo, przedewszystkiem, zaś nie pokocha pana.

JERZY.

Czy dla tego, że nie mam milionów?

PANI BRANDEN.

Tylko dla tego, i wiedz pan nawet, że w tym domu oczekują — Zosia także — milionera, który ma spełnić życzenia jej i ojca.

JERZY.

(powstając, zmięszany) .

Nie rozumiem pani....

PANI BRANDEN.

Tak, za chwilkę zjawi się tu świeżo przybyły z Londynu, kuzyn ich daleki, pan Leliwa Ognicki.

JERZY.

Miałem jakiegoś Ognickiego kolegę....

PANI BRANDEN.

Być może, bo lata chłopięce przepędził tutaj, potem dopiero pojechał do stryja, z którym na spółkę zrobił miliony, aż gdy mu stryj umarł, zapisując mu cały majątek, powraca do kraju.

JERZY.

Dziękuję za objaśnienia, które mnie jednak mało dotknąć mogą.

PANI BRANDEN.

Nie wierzę, panie Jerzy, nie wierzę. Otrzymaliśmy od niego bilecik, i tylko co go nie widać...

JERZY.

W takim razie, ja tu dzisiaj niepotrzebny.

PANI BRANDEN.

Ale owszem, zostań pan i przypatrz się Zosi, to cię wyleczy.

JERZY.

Nie jestem tak chory, jak się szanownej pani wydaje.

PANI BRANDEN.

Jesteś, jesteś, ale pozostaw mnie kuracyę ostateczną — zaufaj mi, a przekonasz się, że moje doświadczenie i... życzliwość na coś ci się przydać mogą.

JERZY.

Ślicznie dziękuję drogiej pani za jedno i drugie, ale....

(lokaj melduje:)

Pan Leliwa Ognicki.

PANI BRANDEN

(zrywając się) .

Nie chcę, żeby mnie pierwszą zobaczył. Przyjmij go tu, panie Jerzy.

Scena III.

JERZY, potem LELIWA OGNICKI.

(Ognicki postępując zwolna naprzód, przypatruje się Jerzemu, nareszcie mówi nieśmiało) .

OGNICKI.

Przepraszam, czy mam przyjemność mówić z....

JERZY.

Nie panie, nie jestem członkiem tej rodziny, nazywam się Jerzy Stalski.

OGNICKI.

(przystępując szybko) .

Pan chodziłeś do szkół tu, w tem mieście?

JERZY.

Nieinaczej... lecz to ty, Józef, mój najlepszy kolega?....

OGNICKI

(ściskając go) .

I przyjaciel — i takim chcę na zawsze pozostać.Najdroższy mój Jurciu, uważam to spotkanie się z tobą zaraz na wstępie powrotu mego do kraju, za najszczęśliwszy prognostyk. Witąjże mi...aleś wyprzystojniał, zmężniał.

JERZY

(z uśmiechem) .

Mam trzydzieści latek skończonych.

OGNICKI.

A figlarzem jesteś pewnie takim jak w szkołach?

JERZY.

Niestety!....

OGNICKI.

Wzdychasz? No, no mój drogi opowiesz mi wszystko — bo spodziewam się, że odtąd będziesz bywał u mnie po całych dniach — o ile ci czas pozwoli—albo wiesz co, mój najdroższy Jurciu, zrobisz mi największą radość, gdy zamieszkasz ze mną.

JERZY.

Zacny chłopiec!

(ściskają się) .

OGNICKI.

Ba! — ale my tu gadamy w najlepsze, a przecież ja przyszedłem do pana Rychlickiego, który jest moim dalekim kuzynem.

JERZY.

Mnie zaś polecono przyjąć cię tymczasem.

OGNICKI.

Więc jesteś przyjacielem domu?

JERZY.

Cokolwiek.

OGNICKI.

A może konkurentem do panny Zofii? O ile widziałem z fotografii, ładna.

JERZY.

Rzecz gustu.

OGNICKI.

No, no nie biorę cię na inkwizycyę, tylko pytam się, spragniony wiadomości o kraju, o moich krewnych, rodakach, życiu waszem, pracach. Nie uwierzysz, kochany druhu mój, jak tęskniłem za mojem miastem rodzinnem, za wami, za wszystkiem, co mnie związało tutaj od kolebki. Przez te czternaście lat mego pobytu za granicą, wśród miłego mi zajęcia, przy kochającym mnie stryju, wśród zabaw, zbytków, uśmiechów najpiękniejszych kobiet — duch mój nie mógł się otrząsnąć ani na chwilę z wrażeń i wspomnień doznanych tu, gdziem się urodził. Błogosławię cię, szalona i święta tęsknoto! Ty się ze mnie śmiać będziesz, gdy ci powiem, że zasmolony stróż, którego pierwszego ujrzałem na stacyi, chwycił mnie za serce poczciwą swą miną; że wszyscy, których spotykam na ulicy, mają fizyognomie tak serdeczne, tak różniące się od tych, na które patrzeć musiałem lat tyle, iżbym ich uściskał po kolei — a wasze — to jest — nasze kobiety, najpiękniejsze, najzgrabniejsze, najszlachetniejsze ze wszystkich kobiet na całej kuli ziemskiej!

JERZY.

Zapalasz się, mój przyjacielu.

OGNICKI.

Alboż mogę pozostać zimny, gdym nareszcie dopiął celu mych marzeń, gdy jestem tu między wami. A nie sądź, iżbym w tym zapale przeceniał nasze zasługi. Nie — zdala dochodziły mnie o was wieści.... Nie powstrzymuj mnie — nie przekonasz ranie inaczej. Macie zapewne słabości tak jak wszyscy, ale waszym słabościom, waszym grzechom i błędom wybaczyć mogę, bo czemże one są w porównaniu z tem, co widziałem na obcej ziemi. Słuchaj bracie — tam niema nic, tylko nieustanny, brutalny wyścig za zdobyciem złota, choćby po drodze zdeptać przyszło tysiące słabych, — tam walka o byt najohydniejsza, bezwstydna, nie uznająca Boga nad sobą, nie wierząca w żadne ideały, które tylekroć prowadziły ludzkość naprzód.

JERZY.

Jednakże instytucye....

OGNICKI.

Nie mów mi o nich — więc są, ale do czego im służą? do wytwarzania tak zwanych porządnych ludzi, przy których umrzesz, bo serce ich zamknięte na cztery kłódki.

JERZY.

Szcześliwyś Józefie z twoją egzaltacyą, która, daruj, cokolwiek cię zaślepia. Charakter wprawdzie jednego narodu sympatyczniejszy od drugiego, ale ludzie mniej więcej wszędzie są jednacy: są źli i dobrzy, szlachetni i nizcy.

OGNICKI.

Lecz właśnie ten charakter, to wszystko mój drogi. Dla jednego przymiotu właściwego nam, gotów jestem przebaczyć tysiąc wad — a nie mogę obcemu mimo tysiąca przymiotów, przebaczyć jednej wady.

JERZY.

Alboż my ich nie mamy? Niestety i jak wielkie!

OGNICKI.

Jesteś pessymistą, mój przyjacielu, albo zakochanym. Ja inaczej na was patrzeć pragnę, — myślałem o kraju lat tyle z taką miłością, że nie zdołasz źle mnie uprzedzić.

JERZY.

Ani myślę przyczynić się zaraz na wstępie, do twego rozczarowania.

OGNICKI.

Nie udałoby ci się to nawet, mój drogi.

JERZY.

Daj Boże — a zresztą zobaczymy.

OGNICKI.

Zobaczymy z pewnością, bo będziesz wiedział o wszystkiem, skoro dziś jeszcze do mnie się przeprowadzisz.

JERZY.

Niech i tak będzie — ale oto i pan domu.

Scena IV.

CIŻ I RYCHLICKI.

(Rychlicki wybiega prędko z prawej, — wystrojony, — rzuca się z otwartemi ramionami w ramionaOgnickiego).

RYCHLICKI.

Najdroższy i najszlachetniejszy kuzynie! bo przecież wolno mi cię tak nazywać.

OGNICKI.

Całe życie!

RYCHLICKI

(oglądając go).

Oho! tyś jeszcze ładniejszy niż na fotografii — dalibóg ładniejszy i wspanialszy, — słowo daję, bije ci z czoła coś, co mi imponuje.

OGNICKI.

Zdaje ci się, kochany kuzynie.

RYCHLICKI.

Ale nie, nie zdaje mi się, wreszcie mniejsza z tem, to należy do moich pań, które tu zaraz przybędą (ściska go). Słuchaj, poczciwy mój Józieczku — któżby pomyślał, pamiętam cię ot takim bębnem!... No, no. pan teraz całą gębą z ciebie, a swoją drogą słyszałem, żeś ukształcony niezmiernie, oczytany i uczony.... pisał mi przecie stryj nieboszczyk.... Zmieniłeś się znakomicie i chwat z ciebie.

JERZY.

Tylko serca nic nie zmienił — takie złote jak dawniej.

RYCHLICKI.

(na stronie).

A ten zkąd już wie o jego sercu?

OGNICKI.

Wiesz kuzynie, że Jerzy jest moim najlepszym kolegą i przyjacielem, to też od dziś dnia ze mną razem mieszkać będzie.

RYCHLICKI.

Hm, proszę, proszę — a nic nie wiedziałem o tem — ale bardzo winszuję — pan Jerzy młodzieniec comme il faut.

OGNICKI.

Ale i kuzynek nie wiele się zmieniłeś, zawsze zdrów i krzepki.

RYCHLICKI.

Gdzietam, mój kochany — praca, troska...

OGNICKI.

Troska?

JERZY.

(z ironią).

A tak, mój kochany — kto ma miliony, ten ma i troski.

RYCHLICKI.

(na stronie).

On mi coś buty szyje, (gfośno) W tem się z panem nie zgadzam, bo i Józio ma miliony, ma ich nawet więcej jak kilka, a troski po nim nie widać.

OGNICKI.

Miałbym się też o co troszczyć — dotąd pracowały one za mnie, a teraz ja im zacznę pomagać.

RYCHLICKI.

(niespokojny, przysuwa się do niego).

Jakto? zaczniesz im pomagać? Przecież nie myślisz, nie znając stosunków, wdawać się w jakieś spekulacye?

OGNICKI.

Pfe — spekulacye, brzydzę się niemi.

RYCHLICKI.

No — brzydzić się niema czego — trzeba tylko wiedzieć z kim i jak. Tak, mój Józieczku, trzeba wiedzieć koniecznie, bo to cię złapią zaraz znienacka, zaczną durzyć, obiecywać złote góry, i ani się spostrzeżesz, jak z milionów.... krach.

OGNICKI.

Ho ho!

RYCHLICKI.

Nie mów ho ho! Ty nie znasz moich koleżków. Niedaleko sięgając — taki Pędzicki — strzeż się go! — cuda ci zacznie opowiadać o swoich projektach, o swej genijalności, i od razu gotów tak oplatać....

JERZY.

Nie lękaj się pan, będziemy nad nim czuwać.

RYCHLICKI

(na stronie).

Wkręca się coraz bardziej, (głośno) Ja zaś mam, jako twój krewniak, obowiązek opieki nad tobą. — Skorom też tylko list twój odebrał, zaraz obmyśliłem plan dalszego twego życia, który, spodziewam się, zaakceptujesz.

OGNICKI.

Nie wątpiłem nigdy o twej dla mnie życzliwości, kuzynie, i gotów jestem słuchać cię ślepo.

RYCHLICKI.

(na stronie).

Łatwy chłopak! (głośno) Nie zawiodę twego zaufania i moję opiekę rozciągnę dalej. — Musisz się, mój Józiu, ożenić.

JERZY.

(na stronie).

To go pędzi!

OGNICKI.

I na to się zgadzam, tylko wybór będzie trudny, bo przyznam ci się, kuzynku, że wszystkie kobiety, które widziałem w tak krótkim czasie, podobały mi się ogromnie.

RYCHLICKI 

(na stronie).

Bardzo łatwy chłopak, (głośno, śmiejąc się) No z wszystkiemi trudno — ale gdy niektóre poznasz bliżej.... a są u nas nietylko urodziwe, co wreszcie nie jest zasługą, ale przepięknie wychowane, znakomicie wykształcone, a nadewszystko umiejące godnie dom reprezentować na zewnątrz.

JERZY.

Józiu, pamiętaj o tem: na zewnątrz!

OGNICKI.

Co prawda, dobrze tych słów nie rozumiem...

RYCHLICKI.

Mówię przecie jasno. Reprezentacya na zewnątrz, to najwyższy przymiot żony każdego wielkiego pana.

JERZY.

Pozwoli pan dobrodziej zapytać, kto będzie w takim razie reprezentował na wewnątrz?

OGNICKI.

(śmieje się).

No — nie sprzeczajcie się o słowa.

RYCHLICKI.

(zapalając się).

Przepraszam mocno pana Jerzego, ale ja tu przedmiotu do żartów nie widzę. Józieczkowi potrzeba przedewszystkiem żony, któraby wiedziała, że nie jest żoną zwyczajnego człowieka.

OGNICKI.

Mylisz się, kuzynku — mnie trzeba przedewszystkiem żony, któraby mi zapewniła szczęście.

RYCHLICKI. 

O tem właśnie mówię — ale oto i moje panie.

Scena V.

CIŻ ZOFIA I PANI BRANDEN.

(We drzwiach z prawej najprzód chce wejść Zofia,

pani Branden ją zatrzymuje; potem pani Branden, Zofia ją zatrzymuje, nareszcie wchodzą obie razem).

PANI BRANDEN.

Ah jakież drzwi ciasne!

ZOFIA.

Ledwie przejść można.

RYCHLICKI. 

(biorąc panią Branden za rękę, podchodzi bliżej).

Przedstawiam ci Józiu moję siostrę, która lubo cię nie znała, ale niemniej przeto jest twoją kuzynką.

PANI BRANDEN.

Poznałabym była pana bez przedstawienia.

RYCHLICKI.

A to jak?

PANI BRANDEN.

Pofizyognomii czysto angielskiej, chłodnej i majestatycznej.

OGNICKI.

Od jutra się przeistoczę — nie chcę fizyonomii angielskiej.

RYCHLICKI.

Moja córka Zofia, która naturalnie jest także twoją kuzynką.

ZOFIA.

Soyez le bienyenu!

RYCHLICKI.

Wiecie, moje panie, że ja go pamiętam ot takim bębnem.

PANI BRANDEN.

Nie musiało być tak dawno!

OGNICKI.

Czy mam to uważać za komplement?

PANI BRANDEN..

Za prawdę.

ZOFIA.

Istotnie — fotografia bardzo podobna.

OGNICKI.

Przysłanie fotografii było podstępem z mej strony, bo z jej pomocą miałem przyjemność poznać panie kilka miesięcy wprzódy.

RYCHLICKI.

A filucie! (na stronie) Bardzo łatwy chłopak!

(głośno) Tylko, moi kochani, proszę bez ceremonii, tak jak w rodzinie, no bo i pan Jerzy, jako dawny kolega i przyjaciel Józia — a tak, dawny szkolny jego kolega — należy poniekąd do nas.

PANI BRANDEN

(do Ognickiego).

Winszuję panu takiego przyjaciela — i jakkolwiek nie znam pana bliżej, rada jestem, że pana coś przynajmniej pocieszy po opuszczeniu zagranicy, tam bowiem jedynie żyć można!

OGNICKI.

Ależ przeciwnie, droga pani — mojem zdaniem — żyć można tylko u siebie.

PANI BRANDEN.

A gdzież się jest u siebie, jeśli nie za granicą? Komfort, elegancya, najpiękniejsze teatra, rozmaitość zabaw, salony świetne, wszystko co bawi oko i ucho, co drażni ciekawość — znaleźć można tam, a tu.... (wruszając ramionami) no tu — Żyje się, bo się ma interesa, zapleśniałe stosunki, bo wreszcie tak wypada.

JERZY.

Otóż i teorye naszej pani Olympii.

RYCHLICKI.

Herezyę!

OGNICKI.

Przeciwnie, zgodziłbym się z panią najzupełniej, gdyby mi chodziło o komfort, rozmaitość zabaw, świetność i zbytek, gdyby jednem słowem tylko to zajmować mnie mogło.

PANI BRANDEN.

A cóż zajmować może posiadającego młodość, bogactwa, a zapewne nierozczarowanego dotąd niczem?

OGNICKI.

Ten właśnie powód, że nie jestem rozczarowany, każe mi wierzyć w poważniejszą stronę życia, w poważniejsze przymioty moich spółrodaków.

PANI BRANDEN.

Są tam zapewne jakieś, ale ileż wad brzydkich i ogólnych, najprzód: zazdrość wszystkim wszystkiego, majątku, powodzenia, talentu, nawet dobrej sławy, nawet istotnej wielkości, — zazdrość usiłująca wszystkich sprowadzić do najniższego poziomu....

RYCHLICKI.

Ależ, siostro, zkąd znowu zazdrość? Józio gotów temu uwierzyć, — no, Zosiu, nie pozwólżeż.

ZOFIA. 

Nie chcę cioci przeszkadzać.

PANI BRANDEN.

Potem lekkomyślność... ta sroga nasza i tradycyjna mścicielka, dozwalająca nam żyć z dnia na dzień bez myśli o jakichkolwiek głębszych zasadach.

JERZY.

(z ironią).

Słowa te na ustach pani, nabierają szczególnej mocy.

OGNICKI.

Jednakże tyle pessymizmu w pięknej kobiecie!

RYCHLICKI.

Ależ, Józiu, to tylko kobiece frazesy — ja przynajmniej nie przyznaję, żeby zazdrość była u nas wadą ogólną....

JERZY.

Co najwięcej jest wadą szczególną, a pani Olympia miała zapewne kilka wyjątków na myśli.

PANI BRANDEN.

Mylicie się, panowie — mówię o czem wiem dokładnie, mówię zaś dla tego, że temperament —

przyznaję — gwałtowny i ognisty, nie pozwala mi milczeć wtedy....

RYCHLICKI

(pociągając ja za rękę, półgłosem).

Właśnie też ten temperament!... (po cichu) Dajżeż na Boga przyjść do słowa Zosi....

PANI BRANDEN.

Masz racyę, (do Jerzego) Siadaj pan tu koło mnie, panie Jerzy, (po cichu) i obserwuj Zosię.

(Ognicki zbliżając się do Zofi i i siadając przy niej. Zofia, Ognicki z jednej — pani Branden, Jerzy z drugiej strony. — Rychlicki chodzi od jednych do drugich na przodzie sceny).

OGNICKI.

Czy i pani podzielasz zdanie swej cioci?

ZOFIA.

Bynajmniej — przeciwnie nawet, jeżeli można mówić o zazdrości, to istnieje ona tylko między kobietami.

OGNICKI.

(z uśmiechem).

Błaha, nieszkodliwa!

ZOFIA.

Przeciwnie — bardzo szkodliwa! Smutno wyznać, do czego dochodzi między nami, młodemi pannami. Jedna drugiej zazdrości stroju, for —, tuny, elegancyi, dowcipu, znalezienia się, ukształcenia....

OGNICKI.

Na Boga — czegóż jeszcze?

ZOFIA.

Narzeczonego... o trzeba nas znać!

RYCHLICKI.

(na przodzie scenyy, zacierając race).

Przecież! — już ona go nie puści, a wreszcie to bardzo łatwy chłopiec.

OGNICKI.

Tak szczere wyznanie z ust pani staje mi za dowód, że z tą zazdrością nie bardzo niebezpieczna sprawa.

ZOFIA.

Przeciwnie....

OGNICKI.

(na stronie).

Zabije mnie tym wyrazem.

ZOFIA.

Mnie wprawdzie mało dotykają podobne pociski, ale to co słyszę codziennie w salonach, sprawia mi wstręt, przeraża mnie....

OGNICKI.

Wierzę że pani młodziutką a wrażliwą swą duszą, nie możesz znieść najmniejszej nieszczerości, jednakże nasze kobiety mają tyle ujmujących przymiotów, tyle wdzięku i wyższości charakteru, — której nadarmo szukać w cudzoziemkach — że te maleńkie zazdrostki z łatwością wybaczyć im można. Wszak się nie mylę?

ZOFIA.

Przeciwnie....

(Ognicki zrywa się niecierpliwie).

RYCHLICKI.

(na stronie).

O sprytna Zosia!

ZOFIA.

Bardzo przepraszam za moją szczerość, ale niestety — przymiotów tych nie dostrzegłam wcale w moich koleżankach, a co się tyczy pań zamężnych....

OGNICKI.

(szydersko). 

Jakto? i o tych wiesz pani?

ZOFIA.

Bywam dosyć w świecie, ażeby mimowoli usłyszeć to i owo...

OGNICKI.

(powtarzając zamyślony).

To i owo?...

PANI BRANDEN

(śmiejąc się głośno).

Tym razem wybaczani panu, ale nakazuję uroczyście mnie przeprosić.

JERZY.

(całując ją w rękę).

Z największą przyjemnością.

RYCHLICKI.

Ja zaś proponuję państwu przejść do mojej oranżeryi zimowej — zgadzasz się, Józieczku?

OGNICKI.

Najchętniej.

PANI BRANDEN.

I my także, Zosiu? Panie Jerzy, podaj mi rękę — tara pod cieniem kaktusów i oleandrów dokończysz wyznania...

RYCHLICKI.

Wyznania? — a! winszuję! — a tymczasem skoro tu już jesteście, moi panowie, proszę was na jutro na maleńki wieczorek...

(W czasie domawiania tych ostatnich słów, wchodzi Pędzicki. Lat 36, blondyn z dużemi bakenbardami, dystyngowany, ale zimny i chmurny).

Scena VI.

CIŻ I PĘDZICKI,

(który szybko podszedł na front, i kłaniając się, mówi):

PĘDZICKI.

Na który i ja wpraszam się, szanowny kolego.

RYCHLICKI.

A! a! (na stronie) Już jest. (głośno) A... a! bardzo... bardzo proszę, jeśli tylko nie znudzisz się, kochany panie Pędzicki.

PĘDZICKI.

Ja i nudzić się? czyż mam czas na nudy? (zbliżając się do Zofii) Witam panią. Oglądałem prześliczną riwierę, która się pani tak podobała...

ZOFIA.

(zrywając się).

Pan wiesz o niej?

RYCHLICKI.

(zgryźliwie).

O czemby pan Pędzicki nie wiedział.

PĘDZICKI.

Istotnie miewam niezłe informacye. (Zbliżając się do pani Branden) Doskonały znajomy pani przybył dziś z Paryża...

PANI BRANDEN.

Pan de Montreux?

PĘDZICKI.

Nie odgadujesz pani? biedny — a jego pierwsze zapytanie tyczyło się pani.

PANI BRANDEN. 

Wiem. — Tenor Franzesini.

PĘDZICKI.

Jeszcze nie — ale w każdym razie artysta.

PANI BRANDEN.

(zrywając się).

Mencstein, boski skrzypek!

RYCHLICKI.

(na stronie).

Już zwietrzył sprawę.

PĘDZICKI.

Nieinaczej. — (Zwracając się do Zofii) Co się zaś tyczy riwiery, kupiłem ją jedynie dla tego, ażeby jej nie zabrali inni, gdy kaprys pani jej zapragnie.

ZOFIA.

(podając mu rękę).

Prawdziwie wdzięczną się czuję... papo...

RYCHLICKI.

(niespokojny).

I ja składam dzięki w imieniu Zosi, która istotnie miała kaprys.... Ależ kochany kolega, i jak dziarski zawsze i obrotny — ba! kiedy ja byłem w tym wieku!... dziś już człowiek ociężał... ale przepraszam, panowiesię nie znają. — Józiu, pozwól — pan Pędzicki, kolega mój i... no! (z uśmiediem) współkonkurent bardzo niebezpieczny, o którym ci nawet już wspominałem.

PĘDZICKI.

Uważam sobie za zaszczyt poznanie szanownego pana, o którym już tak wiele słyszałem.

OGNICKI.

Ależ ja przyjechałem wczoraj dopiero....

PĘDZICKI.

Fama jest, jak panu wiadomo, stugębną panią.

RYCHLICKI.

Istotnie wiedziałeś? — a to szczególna, bo ja nikomu nie wspomniałem o przyjeździe mego kuzynka.

PĘDZICKI. 

Kuzynka? Tembardziej winszuję.

RYCHLICKI.

Zatem obstaję przy mojej propozycyi — przejdźmy do oranżeryi.

Pędzicki.

(podchodząc do pani Branden).

Służę pani. — (Bo Jerzego) Zobaczymy się dziś wieczorem?

JERZY.

Nieinaczej — tymczasem zaś żegnam.

PANI BRANDEN. 

O nie, panie Jerzy — proszę z nami!

JERZY.

Zgoda — będę posłuszny.

PANI BRANDEN.

Musisz nim być, stosownie do umowy.

ZOFIA.

(do Ognickiego).

Ten pan Pędzicki nadzwyczaj miły człowiek, choć papa go nie lubi.

OGNICKI.

(z ironią).

Czy to dalszy ciąg zazdrości?

ZOFIA.

Broń Boże!

OGNICKI.

(podając jej ramie).

Pozwoli pani.

(Wychodzą parami na prawo, pozostaje tylko za niemi Rychlicki).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej