Ludomiła Germana

GOPLANA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

AKT I.

SCENA I.

SCENA II.

SCENA III.

SCENA IV.

SCENA V.

AKT II.

SCENA I.

SCENA II.

SCENA III.

SCENA IV.

SCENA V.

SCENA VI.

SCENA VII.

SCENA VIII.

AKT III.

SCENA I.

SCENA II.

SCENA III.

SCENA IV.

SCENA V.

SCENA VI.

SCENA VII.

SCENA VIII.

SCENA IX.

GOPLANA

Opera romantyczna w 3 aktach (5 obrazach)

Ludomiła Germana

OSOBY:  
KIRKOR, pan zamku.
KOSTRYN, jego rycerz.
WDOWA.
BALLADYNA, ALINA jej córki
GRABIEC, wieśniak.
GOPLANA, królowa duchów.
SKIERKA, CHOCHLIK - duchy
HALABARDNIK.

Rycerze, — wieśniacy, — wieśniaczki, — służba, — duchy.

AKT I.

(Obraz pierwszy).

Scena przedstawia brzeg jeziora Po prawej stronie od widzów chata wdowy, po lewej krzaki i drzewa. Wśród nich napół ukryty chór duchów. W głębi jeziora na wielkim liściu lilii wodnej Goplana płycie powoli naprzód. Chochlik i Skierka na brzegu,koło nich grupy baletowe (kwiaty wodne i leśne, duchy skrzydlate) zmieniają się ustawicznie.

SCENA I.

Chór (duchów) za sceną, później Chochlik, Skierka, Goplana.

CHÓR.
Nad jeziorem mgła spoczywa,
Tuman rozległ się szeroko, —
Co się w głębi wód ukrywa,
Nie odgadnie ludzkie oko!

SKIERKA I CHOCHLIK (wchodzą na scenę).

Co się w duszy ludzkiej mieści,
Jakie myśli leżą na dnie,
Ile cierpień i boleści,
Któż policzy, któż odgadnie?

CHÓR.
Tajemnicza, niezbadana
Duchów pani, Goplana!

CHOCHLIK.
Znikają mgły, słońce je w dali
Barwi różowo!

SKIERKA.
Z tumanu mgły, z jeziora fali
Wypłyń królowo!

CHÓR.
Wypłyń królowo ! Goplana! Goplana!
(Goplana przypływa z głębi na liściu lilii, wychodzi smutna na brzeg. Duchy znikają prócz Skierki i Chochlika).

SKIERKA.
Tyś smutna ?

CHOCHLIK:
Zapłakana ?

GOPLANA.
Smutna, bo kocham! Gdy jeziora toń
Scięła się lodem, gdy zamilkły pieśni,
W głębinach wodnych, w zwierciadlanej cieśni
śniłam o szczęściu, ach tęskniłam doń!
Śród błogich marzeń śnił się wiosny cud,
A czar miłości sercem mojem włada, —
W tem z grzmotem pęka lód!
Jezioro się rozpada, —
Drży mych pałaców zrąb, —
Tam w górze krzyk rozpaczy, —
Po wodach coś majaczy, —
To człowiek wpada w głąb!
Chwytam go, tulę do łona,
Raj się przedemną otwiera.
On zimny, — martwy, — on kona!
Puszczam go, prąd go zabiera!
Tak piękny, młody! — Z pod powiek zasłony
Błyszczał promiennych spojrzeń blask przyćmiony —
Chciałam zatrzymać, tulić go do łona,
Ach, lecz tam w górze zbawcza czeka dłoń!
Zostałam sama, smutna, udręczona, —
Nie dla mnie żyje, a ja tęsknię doń!

CHOCHLIK.
Ha! Ha! Piękny i młody?
Wszak tonął zimowym rankiem?

SKIERKA.
Bodajby nigdy nie wyszedł z wody!
On Balladyny kochankiem!

GRABIEC  (za sceną).
Tam pod lasem, hej pod borem.
Moja dziewczyna,
Gdy się ściemni nad wieczorem,
Już mnie wspomina!
Dzionek cały sianko grabię,
Aż się zmorduję,
Potem piosnką dziewczę wabię,
Niech pocałuje!
Kiedy rankiem słonko wstanie,
Idźże kochana!
Nie czas już na świegotanie:
Pójdę do siana!
Znów gdy dzionek zajaśnieje,
Przy sianożęci,
Ta spogląda, ta się śmieje,
Wabi i nęci.
Hej dziewczęta, hej zdaleka!
Nie chcę was więcej!
Ta, co w lasku na mnie czeka,
Kocha goręcej!
Mnie nie zwabią już na łanie
Te zalecanki, —
Bo ja wolę świegotanie
Mojej kochanki!

GOPLANA.
Ta pieśń wesoła!

SKIERKA  (chce ją uprowadzić).
Królowo, chodź do gęstwiny!

CHOCHLIK.
To on! Swej lubej woła!

GOPLANA.
(Zwracając się w stronę, skąd spiew słychać)
On ! Mój jedyny !
(Skierka smutny odchodzi, Grabiec przestraszony
wchodzi na scenę, z prawej Goplana biegnie ku nie-
mu, on staje zdziwiony. Chochlik spogląda na nich
szyderczo).

SCENA II.

Goplana. — Grabiec. — Chochlik.

GOPLANA.
Nareszcie oglądam cię!
Jakiż to dzień szczęśliwy!
O tobie marzę, śnię!

GRABIEC.
Cóż to za dziwy?

GOPLANA.
Czekałam na cię stęskniona, —
O pójdź ! Uściśnij!

GRABIEC.
Szalona!

GOPLANA.
Nikt mi cię wydrzeć nie zdoła!

CHOCHLIK.
Słuchaj! Królowa cię woła !

GOPLANA.
Patrz na mnie, kochanku mój drogi!

GRABIEC (chce uciekać).
Hej! W nogi!

CHOCHLIK.
Stój i słuchaj! To duchów królowa!
Skinie tylko, a grób cię pochłonie!

GOPLANA.
Dość! Tu groźby nie potrzebne słowa,
On pokocha, gdy ma serce w łonie!

CHOCHLIK  (ruszając ramionami).
Serce? To bryła bez duszy!

GOPLANA.
Lecz miłość moja go wzruszy!
W leśnej ustroni, nad brzegiem jeziora,
Gdzie kwiatów słodkie upoją cię wonie,
Odpoczniesz luby, a dusza twa chora
Po znoju życia odpocznie, ochłonie,
Będziemy marzyć, rajskie śnić pieszczoty,
Na róż pościeli utoniem w zachwycie,
I wiosna minie jak sen jaki złoty,
W mojem objęciu prześnisz ziemskie życie!

GRABIEC.
Otóż w piękne wpadłem sieci!
Ta rusałka wód jeziora
Jak szalona ku mnie leci,
M.oj miłości chce ta zmora!
W wodzie dziwne siedzą czary:
Niby ludzkie dziś istoty,
Lecz gdy zmienią się w poczwary,
Straszne będą ich pieszczoty.
Chce mnie ściskać, chce całować,
A jej ręka mrozi, ziębi,
Potem zechce mnie pochować
Już na zawsze w wodnej głębi!
Nie dla ciebie Grabiec młody,
Wolę moją tam dziewczynę.
Ty rusałko, idź do wody!
Ja mam moją Balladynę!
A teraz w nogi!
(ucieka).

(Grabiec wciąż ogląda się na bok, jakby chciał uciekać, Chochlik zastępuje mu zawsze drogę).
(Goplana smutna odchodzi, Chochlik zostaje sam grożąc Grabcowi).

CHOCHLIK.
Biedna Goplana, biedna królowa!
Poczekaj chłopie, łaźnię ci sprawię!
Gdy cię jej czułe nie wzruszą słowa,
Wnet cię kochanki pozbawię.
Królowej wnet pomogę,
Kochanka jej powrócę!
Pan zamku wybrał się w drogę,

(słychać z daleka rogi myśliwskie).

Polecę, uroki rzucę,
Zawiodę do wdowiej chaty,
Miłość się w nim obudzi,
On piękny, możny, bogaty,
Weźmie ją, znam serca ludzi!

(Chochlik chowa się w krzaki robiąc tajemnicze znaki, rogi coraz wyraźniej słychać, wreszcie na scenę wchodzą).

SCENA III.

Kirkor, Kostryn, Rycerze, Chochlik
(ukryty w krzakach niekiedy wychyla głowę).

CHÓR.
Po borach, po lasach, rozlega się róg
Kirkora łowieckiej wyprawy.
Już ostre lśnią groty, napięty już łuk,
Las huczy odgłosem obławy!
Nam boru mieszkańcy, nam orły za wzór!
Przez puszcze, ostępy i lasy,
Nam orły do lotu użyczą swych piór,
Na trudy, na łowy, zapasy!

KIRKOR.
W ostępy wiodłem was, orlęla śmiałe,
Przez dzikie puszcze brnęliśmy bez trwogi.
Zamczyska mury dziś opustoszałe
Gościnne jutro otworzą nam progi.
Ochoczo leśne przebiegam obszary,
Gdy róg za żubrem w pogoni przygrywa!
Czemuż gdy blisko już mój zamek stary,
W sercu niepokój dziwny się odzywa?
Za jaskółeczką ciągną moje oczy,
Kędy pod strzechą gniazdko ulepiła, —
Cichego szczęścia obraz tak uroczy
Kreślisz mi w duszy, ptaszyno ty miła!
Czy zdoła życie spełnić sen mój złoty,
Serce odnajdzie spokój utracony?
Miłości słodkie czary i pieszczoty
Czy poznam kiedy, szczęściem upojony?
Za twoim cichym, tajemniczym lotem
Spieszę, spragniony celu, jak wędrowiec, —
Za każdym śledzę skrzydeł twoich zwrotem, —
Gdzież ty mnie wiedziesz, jaskółeczko, powiedz!
Gdzie okienkami błyszczą dziewic twarze,
Wiedziesz mnie z sobą, tam mi wstąpić radzisz!
O krasnych licach, czarnych oczach marzę,—
Jaskółko czarna, gdzież mię zaprowadzisz !

KOSTRYN  (do siebie).
Młody nasz wódz w marzeniach tonie,

(do orszaku).

Tu kres na dzisiaj, poskładajcie bronie!
Tutaj pod lasem spoczniemy!

CHÓR.
Spocząć czas!

KOSTNYN (do Kirkora).
Spocząć pod dachem czas po takim trudzie.
Może w tej chacie są gościnni ludzie!
Pukajmy więc !
(puka do chaty).
Otwórzcie!

SCENA IV.

Z chaty wychodzi Wdowa za nią Balladyna i Alina, Kirkor, Kostryn, Rycerze, Chochlik.

WDOWA.
Rycerze!

BALLADYNA I ALINA.
Rycerze!

KOSTRYN  (na widok Balladyny).
Ha, jakie oczy!

KIRKOR.
Co widzę ? Czy sen uroczy ?
Gdzież mię zawiodła ptaszyna ?

WDOWA  (kłaniając się pokornie).
Mój możny panie, biedna tu gościna,
Chata uboga, sprzęt niegodny was.
Lecz noc nadchodzi, ściemniać się zaczyna —
Raczcie odpocząć, uradujcie nas!
Spocznijcie długą strudzeni podróżą;
Rada ugoszczę, córki wam posłużą,
To córki moje, to Balladyna,
A to Alina!

KIRKOR.
To ciemnej róży czar,
To białej lilii cudnej kwiat!

KOSTRYN.
W tych oczach dziwny błyszczy żar
I tajemniczych uczuć świat!

CHOCHLIK  (robiąc tajemnicze znaki koło Kirkora).
Wygrana! Urok miłości już włada!

KIRKOR  (z zachwytem).
Matko, masz skarby wśród tej chatki ścian!
Słuchaj, jam Kirkor, wielkich włości pan!
To mych junaków gromada!
Do twojej chaty wiódł mię czarny ptak,
Do twoich córek — to przeznaczeń znak !
Tu mi rozkoszy otworzył się raj.
Matko, za żonę jednę z córek daj!

WDOWA.
Co słyszę ? Panie!

BALLADYNA (do siebie).
Wielkich włości pan!

CHÓR.
To Kirkor! Wielki pan! Możny pan!

WDOWA.
Do biednej chaty szczęście Bóg sprowadza.
Szczęście tak wielkie, że przejmuje strachem —
Panie, tyś możny, wielka twoja władza,
A szukasz żony pod słomianym dachem!

KIRKOR.
W tej ubogiej, niskiej chatce
Przy sędziwej starej matce,
Widzę cnót i wdzięków wzór,
Daj mi jedną z twoich cór!

WDOWA.
Rozkazem, panie, twe słowa;
Wybieraj, starsza piękna, jak zorza!

KOSTRYN  (do siebie).
Przekleństwo!

KIRKOR.
Piękna!

KOSTRYN
Tamta, co się chowa,
Jeszcze piękniejsza!

KIRKOR.
Ach, piękna i hoża!

WDOWA.
Wybieraj panie!

KIRKOR.
Wybierać mam ?
Wyborem serce zakrwawiać sam ?
Nie mogę!

KOSTRYN.
Panie, w trudnej rozterce
Niechaj dziewicze rozstrzygnie serce!

KIRKOR.
Dobrze! (do Balladyny) Więc mów, czy będziesz kochać mnie?
Co mówi serce twe?

BALLADYNA.
Panie! Twoje skinienie
Dla mnie za rozkaz stanie !

KOSTRYN (do siebie).
Przekleństwo!

BALLADYNA.
Każde me tchnienie
Poświęcę tobie, panie!
Największe zniosę męczarnie,
Nie zmrużę nawet powieki!
Niechaj mnie piekło ogarnie.
Kochać cię będę na wieki!

KIRKOR (biegnie do niej).
O pójdź, ty ubóstwiona!

KOSTRYN.
A druga?

KIRKOR.
Prawda! (do Aliny) Mów ty, co uciekasz,
Jako sarenka spłoszona,
Cóż ty mi znowu przyrzekasz?

ALINA.
Kochać, być wierną!

KRIKOR
Ha! serce łamie się boleścią niezmierną!

(Balladyna, Wdowa, Kirkor, Kostryn, Alina, Chór - RAZEM)

BALLADYNA.
Pan bogaty — z ubogiej chaty
W daleki, piękny pójdę z nim świat!
Dam całą duszę — a zdobyć muszę
Ten moich marzeń złocisty kwiat!

WDOWA.
Pan bogaty — z ubogiej chaty
Dziewczynę w górny chce zawieść świat!
A w mojej chatce — przy starej matce
Jeden zostanie dziewiczy kwiat!

KIRKOR.
Któż wybrać zdoła, rozerwać duszę?
Któż własne serce pokona?
Obie tak piękne, wybierać muszę,
Rozerwać serce wśród łona!
A pierś, zakutą w stal,
Dręczy miłość i żal!

KOSTRYN.
Niepokój straszny dręczy mą duszę
Serce drży trwożnie śród łona,
On panem, ja milczeć muszę,
Aż sam wyboru dokona!
A pierś, zakutą w stal,
Dręczy miłość i żal!

ALINA.
Jego słowa, jakby głos piosenki,
Dziwnym czarem obejmują duszę,
Budzą w sercu słodkie jakieś dźwięki,
W jego oczy, ach, spoglądać muszę !
Płomienny świeci w nich żar,
Czy to miłości czar ?

CHÓR.
Którą wybierze Kirkor nasz pan?
Którą w weselny powiedzie tan ?
Dobrze łowiecki kończy się trud!
Młodziutką panią zawiedziem w gród !

CHOCHLIK  (do wdowy).
Matko, są maliny w lesie,
Niechaj każda weźmie dzban:
Która pełny dzban przyniesie,
Tę za żonę weźmie pan!

WDOWA.
Mój jasny rycerz wyborem się trudzi
A w starej głowie dziwna myśl się budzi.
Posłuchaj panie! są maliny w lesie, —
Niechaj wyborem Bóg kieruje sam!
A która pierwej pełny dzban przyniesie,
Tę za małżonkę Bóg przeznacza Wam!
Teraz czas spocząć, już zbliża się noc;
Niech was do jutra strzeże Boska moc!

WSZYSCY.
Niech was/nas do jutra strzeże Boska moc!

(Wdowa z Balladyną wprowadza do chaty Kirkora, i Kostryna. Rycerze wchodzą do namiotów, które w głębi tymczasem rozbito. Alina zostaje sama).

Koniec wersji demonstracyjnej.

SCENA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

SCENA I.
Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

SCENA I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej