Adam Jarzębski

GOŚCINIEC

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

DO CZYTELNIKA

GOŚCINIEC ABO OPISANIE WARSZAWY

GOŚCINIEC

abo krótkie opisanie Warszawy

Jarzębski Adam

JAŚNIE WIELMOŻNEMU JEGO Mci PANU P. ADAMOWI Z KAZANOWA NA CZAŚNIKACH KAZANOWSKIEMU

Marszałkowi Nadwornemu Koronnemu, Sołeckiemu , Boryszowskiemu, Kozienickiemu , Bielskiemu, Rumońskiemu , Nowotarskiemu etc. Staroście

Jaśnie Wielmożny Miłościwy Panie i Dobrodzieju mój! W cudzych krajach miasta główne, przy rezydencjej pańskiej, opisują dla wiadomości wszem narodom, co jest w którym do widzenia. Ja, wiedząc, żeś W.M. M.M. Pan dość peregrynował, napatrzyłeś się różnych budynków i kunsztów nieoszacowanych, ważyłem się opisać sejmowe miasto Warszawę, z kościołami, z pałacami, z dworami, z ogrodami, z okolicznościami. To wszytko oddawam pod regiment W. M., jako Panu i Dobrodziejowi memu Miłościwemu.

W.M. Mego M.P. i Dobrod[zieja]

Naniższy sługa A.J.B.U.

DO CZYTELNIKA

Czytaj pilno, patrz na chłopka:

Nowego coś od parobka

Usłyszymy tu, na drodze.

Widzę, prędko bieży srodze.

GOŚCINIEC ABO OPISANIE WARSZAWY

„A rychłoz do domu przyidziesz?

Jak Bóg zdarzy, tak się stanie.

„Czy to we śnie, czy na jawie

Prawisz o Nowej Warszawie?"

Nie wyssałem tego z palca,

Zapytajcie  mego malca!

Chłopku, a skądże ty idziesz?"

Z Nowej Warszawy, mój panie.

PRAGA

A Stara się gdzie podziała?"

Do Pragi za Wisłę poszła.

„Przyczynę czy powiedziała?"

Bo tam handlów swoich doszła.

„Cóż za handle tam są wielkie?"

Zboża, drwa i kupie wszelkie;

Jak dziś co przekupień kupi,

Jutro was in duplo złupi.

A wymawia się przewozem:

Przez Wisłę nie jedzie wozem;

Wiele ich tam na zysk godzi,

Wszytko prowadzą na łodzi.

Mają swe ulice wielkie,

Także i dostatki wszelkie,

Słodownie, karczmy, browary

I rozmaite towary.

Urząd, co ulica, znajdziesz,

Panów różnych tam wynajdziesz,

Którzy swe trzymają włości;

Wszędzie pełno osiadłości.

Żupa solna znamienite

Zbudowana, wyśmienite;

Bałwanów z beczkami leży

Pełno. Wisła blisko bieży.

Dla żupnika też mieszkanie,

Zgotowano drzewo na nie.

Cegielnia w bok, coś godnego,

Wszytko to pana jednego.

Z drugą stronę spiklerz mierny,

W komory cztery wymierny,

Pana stanisławowskiego

Starosty, Małachowskiego,

Przy Golędzinowie niżej;

Zakonnicy troszkę wyżej

Fundować się już poczęli:

Kościołeczek rozpoczęli.

Kościół Ojców Bernardynów w Pradze

Zacny kościół murowany,

Wieżami wyprzodkowany,

Dosyć wesoły i wielki

W ołtarze, w porządek wszelki;

Frambugi wymurowane,

Dla ganków ukształtowane.

Pod wierzchem wkoło sklepisty,

Dwiema drzwiami otworzysty,

Ganek dla muzyki niższy,

A pozytyw na nim wyższy.

Wszytek cegłą położono,

Opus przystojnie złożono.

Kaplica Lauretańska w Pradze

W bok Lauretańska kaplica

(Przy niej cmentarz i ulica)

Zmurowana na kształt takiej

Drugiej w Lorecie, jednakiej.

Tamta w pół kościoła z muru

Stoi, wierzch biały z marmuru;

Na niej historyje różne,

Wyrażono je, nie próżne;

W sklepieniu okno pod wierzchem,

Żeby od lamp fumy wierzchem

Wychodziły, dla zaduchu

Tak od zgromadnego duchu.

Ma dwoje drzwi przeciw sobie,

Trzecie w dymensyją obie.

A ołtarz od srebra złotem,

Z dyjamentami klejnotem

Od monarchów ozdobiony,

Wewnątrz sprosta w mur zrobiony.

Czarny sam obraz Loreckiej

Panny, płci niejako greckiej.

A przeciwko malowany

Pan, wykonterfektowanyj

Wisi na krzyżu przy murze;

Z boku kilka rysów w murze;

Ten malował Łukasz święty,

Nim z miejsca był domek wzięty;

Przy nim okienko anielskie

Z kratą w pozłot, archanielskie.

Za ołtarzem komineczek,

Tam się znajdzie i garneczek

Naświętszej Panny, miseczki

Z gliny, a z drzewa łyżeczki;

Do tego tam napisano

Na marmurze, wypisano,

Wszytkę własną historyją,

Skąd i co ma za gloryją;

Przy tym dwa dzwonki wisiały,

I te w nim zostać musiały.

Wynidę bocznemi drzwiami,

Niedaleko też za drzwiami

Widzę: murem obtoczono,

W rogach baszteczki wtłoczono;

W tychże ołtarze być mają;

Tak zakonnicy mniemają,

Którzy mocno tam zasiedli,

Bernardyni, i usiedli;

W błahych celach do tych czasów

Zażywają swych niewczasów;

Muszą: bo Pan wszytkim może,

Aż ich na klasztor wspomoże.

SKARYSZEW MIASTECZKO

I KOŚCIÓŁ W NIM

Przy tym Skaryszew miasteczko

Z Pragą obok niedaleczko,

W nim jest kościół także nowy.

Nie piszę więcej ponowy,

Jedno w ołtarze nadobny;

Dosyć jest wewnątrz ozdobny.

Tam chrzczą dziatki, śluby dają,

Jak u fary, powiadają.

Rynek i magistratus skaryszewski

Rynek słuszna rzecz przypomnieć,

Także i burmistrza wspomnieć

Z rajcami; a wójt z ławniki

Sądzi różne rozprawniki;

W którym długi plac przestrony,

Nie ma ratusza obrony;

Wolne wszytkim zewsząd przyście,

Z niego tam i sam wyniście.

Spichlerze skaryszewskie

pichlerze na stronę w rzędzie,

Szkut pełno za nimi wszędzie.

Jest tam jeden zbudowany

Kształtnie i wytynkowany,

Zda się być z murów potężnych,

Abo z twardych skał i mężnych,

A on z drzewa: wewnątrz skryto,

Z wierzchu tynkami okryto;

Świeci się dachówka na niem;

Nie masz tak pięknego za niem,

Godzien pochwały pan jego,

Schowa cokolwiek do niego .

Te grunty Warszawa miała,

W tym postąpić nie umiała,

Gdy im Pragę przedawano

I niedrogo ją dawano;

A teraz skaryszowianie

Z Pragą drudzy warszawianie.

Chłopek

„Bawej , bawej, co to słyszę?"

Dziwno wam to, jako widzę.

„Mówże prawdę, niechaj piszę!"

Przecie ja Żydów zawstydzę.

Żydzi pragnący

„Albo tam chcą być Żydowie?"

Pewnie, że chcą ci brzydowie.

To nie wiecie jeszcze o nich?

„Nie wiem. A cóż nam tu po nich?"

Państwo mówi, że z onymi

Dobrze nam, choć z niewiernymi:

U nich jest towar kosmaty,

Złoto, srebro i bławaty,

Sznurki, guzy, wszytko tanie;

I pieniędzy też dostanie

Lub na zastaw, na frymarki;

Codzienne u nich jarmarki,

Krom sabasu: w ten nie robią,

Myśląc, co jutro zarobią.

Słabiuchne życie u niego:

Co za szaty! Wnidź do niego,

Aż on gryzie rzodkieweczkę,

Ogóreczki, marcheweczkę;

Tym się kontentuje Żydek,

A zbiera pieniążki, brzydek,

Któremi panu wygadza

I na zastawę dogadza;

A pożytek z majętności

Wymyśla z umiejętności:

Z małego zysku przedaje,

Na strawę niewiele daje.

Mówią, że to są wygnańcy,

Gorsi niżeli pohańcy.

Obroń ich nas, Panie Boże!

Być to może i nie może

WARSZAWA KORONNA

A w Koronnej co nowego?"

"Ach! Cudać się i tam dzieją

W Warszawie. „Cóż takowego?"

Nie śmiem-ci przed kaznodzieją.

„Nie wydam ja ciebie za to;

A wszak mamy spowiedź na to".

Chcecie, bym się wam spowiedał,

Wszytkę prawdę wypowiedał?

„Trzeba, żebyś nic nie taił,

Wszytko, co wiesz, nie zataił".

Przed wami szczerze wypowiem:

Tom widział, co ja wam powiem.

Rynek warszawski

Panie, gdym wszedł właśnie w Rynek,

Pięknym widział tam budynek.

„A cóż za budynek taki?

O głupcze taki owaki!"

Barzo kamienice śliczne

W Rynku, także i uliczne,

Błyszczą się od złota prawie;

Nie masz takich w Czersku, w Rawie.

To cnej Warszawie ozdoba;

Nie zmurujeć jej chudoba!

Na nich dziwne rysowanie,

Farbami ukształtowanie.

Bogdaj zdrów każdy budował

I pieniędzy nie żałował

Na ozdobę miasta tego,

W czym by była sława jego!

Nie dziwuj się: w sławnym mieście,

Ma to u nas i przedmieście!

Stoi wieża szumna w Rynku,

Siła ma kunsztów w budynku:

Na wierzchu w czapce zielonej,

W czerkaskiej; a w rogach onej

Niżej piórka cztery buczne,

Mistrzowską robotą sztuczne;

Szumny ganek dla trębacza

I dobrego wydymacza.

Gałka złota z powietrznikiem,

Nad nią syrena sternikiem,

Którą wiatry obracają,

Tam i sam nazad zwracają.

Znać, że więcej coś umieją,

Niż prostacy rozumieją;

Tak ją pięknie zmalowali,

Na niej liczbę napisali —

Dla zegara, powiadają,

Przy indeksie, tak udają.

Magistratus warszawski

Teraz mają zacny ratusz,

I poważny magistratus:

GIZOWIE od czasów dawni,

W urzędach są różnych sławni;

BARYCZKOWIE także i ci

W konsylijach znamienici;

BUSSEROWIE są uważni,

W sądach radzieckich poważni;

STRUBICZOWIE nie podlejszy,

W mądrość, w handle odważniejszy;

DREWNOWIE — krasomówcy z nich,

Ludzkość, grzeczność znajdziesz u nich;

CZERSCY dobrzy między niemi,

Godni równo siadać z niemi;

DZANOTTOWIE ze Włoch znaczni,

Ludzie godni, skromni, baczni;

KEDROWSKICH od złota słowa;

WOLSKICH szczera z prawdą mowa;

KOCISZEWSKI jest i będzie

Dobry człowiek w tymże rzędzie.

Pod ratuszem budki wkoło,

Rury, kuchnie wkrąg nakoło.

Wschody nowe wzwyż z herbami

Przyozdobili farbami,

Które aniołowie w stronach

Trzymają w swoich obronach.

Trochę niżej są więzienia,

Według inszych zasłużenia;

Tuż kuna żelazna w słupie

Przy wschodzie — na dziewki głupie.

W sieni przed izbą drabanci

Srodzy, wielcy, jak giganci,

Z alabartami, a straszni,

W gwardyjej stoją, niekraśni.

Znaczna jest wewnątrz ponowa:

Krata między nimi nowa,

Urobiona pięknie, buczno,

Z herbami kunsztownie, sztuczne.

Z drugą stronę triumfalne

Rytmy , złotem przeszłe, chwalne,

Na tablicach wypisane;

Co się działo, tam spisane.

Sądowa izba

Wszedłem w izbę, gdzie siadają

W sądach, sentencyje dają;

Widzę mazowieckie dawne

Książęta i starodawne .

Nade drzwiami Justycyja

Z mieczem, jak Jurysdykcyja,

Waży szalami cne sprawy,

Binda w oczach dla rozprawy;

Nie patrzy na żadną stronę:

Kto przeważy, ma obronę.

Tam zaś dalej historyja

Salomonowa gloryja,

Który, niewiasty gdy sądził

Mądrze o dziecko, nie zbłądził.

Herby burmistrzów Warszawy

Znajdziesz i poważne sprawy.

I stół z boku ogrodzili,

Żeby tam rajcy chodzili.

Panowie ławnicy z pisarzem miejskim

Przy nich też mają ławnicy

Swoje ławę, urzędnicy,

Pisarz z boku, wprzód wotuje,

Osobno dekret gotuje.

I piec zacny, okna wielkie,

Kraty, ochędóstwa wszelkie.

Skarbnica

Z tejże izby sklep potężny,

Drzwi żelazne, w mury mężny,

W którym chowają klejnoty,

Przywileje, miejskie cnoty.

W szafach dość ksiąg rozmaitych,

I dla skarbów pospolitych

Skrzynie stoją swym porządkiem,

Jedna wedle drugiej rządkiem.

Spojrzę coś trochę do góry,

I tam są obite mury:

Królami je obłożyli,

Niemało na to łożyli.

A posadzka szumna w rzędzie

Ułożona pod sznur wszędzie.

To burmistrz GISZ z domu sprawił,

Renowował i poprawił.

Panowie gmińscy

Przy tym gmińscy są mężowie,

Dwadzieścia ich, jak wężowie;

Kiedy na publikę staną,

A przeciw komu powstaną,

Dokażą czasem swych rzeczy,

Dobrze czynią, wszytko grzeczy.

Elekcja

I burmistrza obierają,

Z ławnikami się zbierają

Pospołu. Jedni chcą tego,

A drudzy zaś owego,

Kładą kartki, a nie wiedzą,

Na kogo los; potym wiedzą.

Dwóch kandydatów podawszy,

Do starosty ich oddawszy,

Czekają, którego sobie

Na ratuszu w swej osobie

Wybierze: temu podają

Miejsce, z kluczami oddają

Wszelkie rządy, a przemowę

Czynią, społeczną rozmowę.

Bankiet

Potym hojnie bankietują ,

Młodszy do stołu gotują,

Drudzy noszą marcepany,

Cukry, wódki między pany,

Małmazyje tam stawiają,

Alakantu nalewają,

Z rywułami wino różne,

Pełen stół, miejsce nie próżne.

To skończywszy, ja wyszedłem,

Przed ratusz patrząc, poszedłem.

Panny w głównych miastach obojga narodów

„A cóż więcej? Prawże, chłopku,

Mój ukochany parobku!"

Hej! Strojnoż tam panny chodzą,

Szumno w dom, z domu wychodzą;

Od złota, pereł, kamieni

Zaledwie wzroku nie mieni.

Oko piękne, brew czarniuchna,

A płci białej, rumieniuchna;

Matka za nią, dziewczę sprawne

Książki niesie, w złoto wprawne.

Chłopek

Mało by ta co robiła,

Ledwie by chłopka nie biła;

Ni do rołej, ni do bydła;

Co dzień umywa się z mydła,

Jeść uwarzyć — nie pomyślaj,

W rynek chodzić — nie wymyślaj!

Służebnica

A cóżem ja za kucharka? —

Smolić się w kuchni od garka,

Wody przynieść, statki pomyć,

Uprzątnąć i stoły omyć?

Gorące to na mię słowa,

Oszalałaćby mi głowa.

Kiedy by to na przejażdżkę

Jechać abo na przechadzkę

Do ogroda dla uciechy,

To moje wielkie pociechy!

Zabawić się troszkę w karty,

W tańce, śmiechy, trawkę, w żarty;

Z paniętami się naigrać,

Nażartować i co wygrać!

Ale chłopka, rzemieślnika,

Wszelakiego miłośnika

Nie chcę: tych nie wspominajcie,

Za ślachcica mię wydajcie!

Panny rześko na spinetach

Grajcie, w skrzypki, na kornetach!

Zaśpiewajmy teraz sobie

Jedna z drugą o tej dobie!

Pijcie, mościwi panowie,

Do pana ojca za zdrowie!

Każcie nosić wina hojno,

Pani matka, pięknie, strojno!

Niechaj wam wieczerzą dają

Dwoje noszenie wydają!

Młode panie w różnych miastach obojga narodów

Widzę ja, tu idą goście,

Nie gdzie indziej, do nas proście

Patrz na panie młode owe,

Chłopku! Widzisz stroje nowe?

Jedna chodzi jak łąteczka,

Ani ma i dzieciąteczka.

Druga białe sznurowane

Ma bociki, bramowane.

Trzecia nosi pludereczki,

Ochraniając koszuleczki;

A pończoszki u niej złotem

Haftowane — wiedzie o tym!

Rękawiczki, perły drogie

Okryły je wkoło srogie.

Z cudzoziemska mantel na niej,

Szumna spódnica u paniej;

Wkoło głowy one brezy,

Spinane z włosami, krezy,

Czepiec złoty, od wymysłów

Wysokich, górnych umysłów.

Nuż zatyczki, cud — powiedzieć,

Z wielkim kosztem, trzeba wiedzieć;

Łańcuchy, drogie noszenia,

Pierścień godzien uproszenia;

Binda z szmelcem, z rubinami,

A kapelusz z faworami,

Z drogich pereł opasanie,

Zwyczajne ich ukasanie.

Kiedy idzie przez ulicę,

Trzyma rękami spódnicę,

Żebyś widział niższe rzeczy,
Bieluchny trzewiczek grzeczy;

Komuż by się nie zachciało

Służyć, widząc piękne ciało?

A gdy co zoczą nowego,

Jedna od drugiej owego

Napiera się, pięknie prosi,

Małżonka pod niebo wznosi.

Ów nieborak, choć mu czasem

Przychodzi z wielkim niewczasem,

Co rozkaże, to kupuje;

Owa rada, on sprawuje.

Nie kupże jej, znajdzieć ona,

Jako twa poczciwa żona,

Sposób na cię i dokaże;

Musisz czynić, co rozkaże!

Kiedyć się u twojej szyje

Z rączkami, jako wąż, wije,

Dałbyś jej nie tylko stroje

Jedne, ale różne troje!

Szynkarki

Milczże, chłopku! Gorzałeczki

Dam ci dobrej dwie miareczki,

Alboli też garniec warki

Wypij u mnie, u szynkarki!

Tu obaczysz piękne rzeczy,

Które czasem kryję w rzeczy,

Sekret tobie wnet pokażę,

Z całej beczki dać rozkażę.

Chłopek

Nie chcę, byś mnie oszukała,

Mnie, prostaka, nie sfukała;

Powiadają, frantóweczki

Przypisują szynkareczki.

Winiarze

Nie bój się, idź do piwnice,

Gdzie stoją beczki z winnice!

Tam wino dają winiarze,

Już nie szynkarki, szynkarze.

Dasz dwadzieścia, za kwarteczkę,

A kiedy byś pojźrzał w beczkę,

Jakie tam są w niej przyprawy,

Wszytko to dla nas potrawy:

Siarkę, mleko, jajca biją,

A jednak je ludzie piją.

Spytasz-li też francuskiego,

Nie masz go, dam węgierskiego!

Odpowiedź

Nie twoja rzecz, chłopku, wina

Pijać, wielka to nowina;

Dobre tobie piwo z szmerem,

Gęste, chmielne, pij z kuczmerem!

Zaniechaj karczemnych rzeczy,

Mów o winie wszytko grzeczy,

A szynkarzów wszech poczciwych

Nie udawaj za fałszywych!

Przekupki

Nuż przekupki jak nas łupią!

Za grosz, za dwa, gdy co kupią,

We dwójnasób przedawają,

Mamy drogo — udawają;

Skarżą się, że urzędnicy

Siła biorą, targownicy,

Dlatego muszą przedawać

Drożej, kto co ma wydawać.

Odpowiedź

Nie wszytkie na targ idziecie,

Choć też do domu przyjdziecie,

I tam przedawacie drogo,

Osądź się każda, niebogo!

Nie narzekajcie na urząd!

W każdym mieście takowy rząd,

Że targowe wybierają

I łopatki odbierają.

Rybaczki

Także ryby jako drogie,

Niesłychane kupno srogie!

Poślą tam urzędnikowi

Lub jego namiestnikowi

Karpia, leszcza, główną szczukę,

Jesiotra niemałą sztukę.

A my tego przypłacamy,

Wniwecz mieszek obracamy.

Składamy się wszyscy na to,

A nie dziękują nam za to.

Odpowiedź

Aza ty ryby kupujesz?

Albo z nami przekupujesz?

Dobry tobie śledź w piątniku

Za półtorak, mój chłopniku!

Rzemieślnicy

Nuż do rzemieślnika pódźmy,

A do inszych się powróćmy!

Ba, i tamci wyrachują,

namniejszą rzecz poglejchują;

Wiele piszą od roboty

Za ledajakie choboty;

Gdyby jeszcze dobrze zrobił.

Jeden by drugiego zdobił.

Odpowiedź

Ten ci chudak nic nie winien,

Darmo robić nie powinien;

Dlaczegóż nie ma rachować,

Twoje kreski   w domu chować?

A wiesz, chłopku, dojzrzy sobie:

Oni zrobią dobrze tobie.

Na rozkazaniu należy,

Będziesz miał, jak przynależy.

Kupcy

Nuż i kupcy, gdzie bławaty,

Różne towary, szkarłaty,

A drudzy zaś sukna wszelkie,

Karmazyny w cenie wielkie,

W ciemnych sklepach przedawają,

Za przedniejsze udawają.

Toż czynią Szoci, jak wiecie,

U kramarzów się dowiecie;

Pod płachtami udatniejszy

Wszelki towar, wydatniejszy;

A jako wynidziesz z kramu,

Podlejszy się widzi w domu.

Odpowiedź

Tak się godzi, ich to zwyczaj,

Wszędzie znajdziesz ten obyczaj:

Z temi dobrze ubicunque

Jaki status cuiuscunque.

Rzeźnicy

Rzeźników-em zapamiętał,

Zaledwiem sobie wspamiętał.

Kupią wołu barzo tanie,

Żebra za sześć nie dostanie.

A cóż za dziw? nie jednakie

Woły u nich są, dwojakie:

Jeden tłusty, ten zaś chudy,

Skóra na nim, własne dudy;

Tak i ćwiartkę cielęciny,

Baraneczka chudociny.

Za mniejsze pieniądze było;

Prawda, że bydła ubyło,

I teraz jej dostaniecie,

Co ją rzeźnik miotłą zgniecie.

Słuszna to jest, przyznać muszę,

Tłustsze mięso, droższe, tuszę:

Przytym flaki, kreski, nogi

Z głową, nie był tak czas drogi,

Nerki, ozór z skopowiną,

Weszły w cenę z wieprzowiną.

Odpowiedź

Łacno, widzę, nam rachować,

Cudze woły w domu chować;

Ale im jeść, pić potrzeba.

Z ciężką pracą sztuka chleba!

Piekarze

Niechaj go piekarze pieką,

W młynach pytlem mąkę sieką!

Za dwa grosze bochen chleba

Dosyć mały, a Pan z nieba

Dostatki nam w polach daje;

Bułka za szeląg , jak jaje,

Ni upieką, nie nagniotą,

Ani jasna, coś rozgniotą.

Wstyd piekarzom, Boże odpuść,

Choć na starszych, Panie, dopuść,

Żeby ich tam odesłano,

W naukę do Gdańska dano.

Żyto od nas do nich wożą,

A zaś od nich chleb przywożą,

Taki śliczny, nagnieciony,

Rżany , z czarnuszką, spleciony,

Który się naszemu równa,

Białemu ledwie nie zrówna;

A zaś biały jest podobny,

Jako śnieg, i tak ozdobny,

Smaczny: gdy go w usta włożysz,

Ledwie językiem przełożysz,

Rozpłynieć się, jako woda;

Takiego by jeść nie szkoda!

Odpowiedź

O, dobryż tobie z pośledniej

Mąki, chłopku! A nie z przedniej.

Mówisz: mały — według korca;

Wszystkim rządzi Pan i Stwórca!

Na oraczów narzekajcie,

A piekarzów zaniechajcie.

Kościół ojców jezuitów

Są tam i jezuitowie,

Godni pochwały ojcowie;

Mają kościół, choć niewielki,

U nich jest porządek wszelki;

Ołtarze tam z drogich rzeczy,

Od marmurów wszytko grzeczy.

Cymboryjum i ambona,

Wiele ich kosztuje ona;

Ganki z balasami wyższe,

Drugie malowane niższe,

Ławki, formy tak kształtowne

Stoją porządnie, kunsztowne;

Obicia, także obrazy

Muszę chwalić bez urazy.

Po niemiecku tam śpiewają

Psalmy i w organy grają;

Cudzoziemców pełniusieńko,

Patrząc na nich, milusieńko;

Przy nich panie, panny, matki

Prowadzą przy sobie dziatki;

Wszyscy słuchają kazania

I Bożego przykazania.

Potym, kiedy msze wychodzą,

Wtenczas się oni rozchodzą.

Tu na przodku przy kościele

Pozłocistych gałek wiele.

Nad ołtarzem postawiona

Kopuleta, wystawiona;

Jest krzyż na niej z gałką złoty,

Dostatek wkoło pozłoty;

Przy niej ganek z żelaznymi

Balasami potężnymi.

Babiniec, gdzie babki siedzą,

Z kopuletą, wszyscy wiedzą,

A na wierzchu aniołowie

Dwaj trzymają JEZUS w słowie.

Od ulice są drzwi dwoje

Żelazne, w kościele troje.

I kaplica z ganeczkami,

Ołtarz w niej z firaneczkami.

Wieża rzadko gdzie widziana,

Białą blachą przyodziana;

Na niej zegar, dzwony srogie,

Wielkie, brzmiące, barzo drogie.

Kollegijum jest pomierne,

W budynkach zacnych wymierne.

Kościół Świętego Jana

Kościół Świętojański za niem

Stoi, a płaszcz stary na niem.

Niemało by sumptu wyszło,

Gdyby go nakrywać przyszło.

Tam jest księżej, mówię śmiele,

Prałatów sześć, to nie wiele,

A dwanaście kanoników,

Z dawna Bożych służebników,

Wikaryjów, altarystów,

Mansjonarzów, psalterystów,

Tych dostatek; przez ulicę

Chodzą w komżach na kaplicę;

Wszystkich tam są kamienice

Wkoło cmentarza z ulice.

Kościół farski jest nadobny,

Wielki, w ołtarze ozdobny;

Cymboryjum i chrzcilnica

Od złota i kazalnica.

Tam ci leżą mazowieckie

Książęta strute, niemieckie.

Epitafij wiele różnych,

Trudno znaleźć miejsc a próżnych.

Tam świątobliwe Królestwo

Sobie obrało stołectwo;

Tam theatrum tryumfalne

Stawiano Koronie chwalne;

Tam królewskie baldachiny

Rozciągają się na chrzciny;

Tam jest ganek z okienkami

Dla Królestwa, z firankami,

Gdzie swe modły odprawują,

Panu Bogu się sprawują.

Powyż trochę wbok organy

Pozłociste, przez nagany.

Musica abo capella Króla J.M.

Muzyka krzyczy, jak w lesie,

Melodyją w uszy niesie;

W pół kościoła ganek stoi

Dla nich, a z boków się troi

Pozytyw, w który grawają;

Włoszy nadobnie śpiewają,

Jedni basem, także altem,

Drudzy tenor i dyszkantem.

Trudno przybrać BALTASARO,

W Rzymie taki sopran raro.

Masz tam z FORSZTERA altystę,

W bas i tenor, dyszkatystę;

Gdy chce, wzgórę wyprawuje,

Potym nadół wyśpiewuje

Kilka oktaw, to nowina!

Virtuoso, godzien wina!

I COPULA z DZIAN MARYJĄ

Gorgami subtelno ryją;

W kapelli augustyjanin

Basista w kunszcie, Rzymianin.

Tenory się wdzięcznie śmieją

Przy muzyce, bo umieją.

Polacy sopranistowie,

Dawni to wokalistowie.

Inszych mistrzów wiele wprawnych

W gorgi, w trele, w kunszt wyprawnych,

Nie rnasz braku między nimi,

Spróbuj, kto chce śpiewać z nimi.

Tam i ELERT wijolista

Przedni, a GALOT lutnista.

Skrzypkowie są, cud powiedzieć,

Trzeba to każdemu wiedzieć!

SIMONIDES kornecista,

Dobry GRANICZNY sztorcista.

Puzanów jest kilka przednich,

Kwart , co większy, z niepoślednich

Instrumentów zażywają,

Fletów, mutów używają;
Szałamaje — te się znajdą,

I pomorty się wynajdą;

Tak teorby, kitarony

Mają swoje wdzięczne strony.

Arfy rzadko zażywają,

Z lirą nieczęsto bywają.

Kiedy z sobą koncertują,

A na to się przygotują,

Stupenda cosa w ich graniu

Ogromna i w przebieraniu

Palcami, grzmot po kościele,

Uszom melodyją ściele.

MAREK Capellae magistrem

SKAKI, a wicemagistrem

PEKIEL, zacny organista,

Dobry z nimże komponista;

I MIELCZEWSKIEGO też rzeczy

Do grania, śpiewania grzeczy.

Włochów, Niemców, wokalistów

Dość i instrumentalistów.

Kościół Ojców Augustynianów

Ten kościół ma być nastarszy,

Pisał to pradziad ich starszy,

Jaki fundusz w majętnościach

Mieli na szpital we włościach.

Tego ja mało wspominam,

Że tak było, przypominam.

W tym szpitalu ślachcianeczki,

Różne ubogie wdoweczki

Zażywają chleba tego,

Biorą jałmużnę do tego.

Kościół stoi od ulice,

A po stronach kamienice.

Nade drzwiami są figury

Z kamienia ryte, u góry.

Tu szpital, tam zaś dla wjazdu

Wrota, w podwórze z przyjazdu.

Wszedłem właśnie do klasztora,

Potkałem ojca kantora ;

Idę za nim, aż na górze

Patrzę: tam, sam, jak po sznurze,

Cele są dla zakonników,

Z dawna Bożych służebników.

Do kościoła mię wprowadził,

Wielkość muzyków sprowadził.

Trzy ganki , organy czwarte

Osobno, pospołu zwarte;

Poczną spoinie w trąby brzmiące,

Z organami ganki, grzmiące

Instrumenta, wdzięczne głosy,

Chwałą Boga pod niebiosy.

Zdziwiłem się, na dół patrzę,

A ołtarzom się przypatrzę:

Widzę Marcina świętego

Na koniu, skruchą zjętego,

Który bronią sztukę płaszcza

Urzyna, nagiemu zwłaszcza.

Ten zrobiono wyśmienite,

Pozłocisty znamienite

A w bok stoją formy buczno,

Od złota, robotą sztuczno;

Ambona, za nią ołtarze,

A na nich srebrne lichtarze;

Jest tam jeden osobliwie,

W którym stoi żałobliwie

Panny obraz malowany,

Przez cuda aprobowany.

Kto jedno votum obiecał

I do niego przyobiecał,

A wykonał: Bóg pocieszył,

Od złych przygód wszech ucieszył.

Ławki są, jako w kościele,

Każdy  swoje miejsce ściele;

Ale groby zacne mają,

Wprawdzie przygany nie mają:

Tam też i mnie leżeć przyjdzie,

Kiedy  ciała duch odejdzie.

A gdy muzyków chowają,

Mało od miejsca dawają.

Idę na dół, aż krusganki

Na kwadrat sadzone ganki,

Kamieńmi wszytko białemi,

A spacyja między niemi;

Przy tym obraz Lauretański,
Cudowny w kunście i pański,

Rzymscy go tu postawili

Włoszy, pięknie wystawili;

Przy którym w każdą sobotę,

Lub kto ma inszą robotę,

Litanije odprawują,

Śpiewając, kunszt wyprawują,

Z pozytywem, na cześć, chwałę

Bogu, Pannie na pochwałę.

Pod wierzchem ganki sklepiste,

Do dziedzińca otworzyste,

W którym studnia żywej wody

Zawsze dostatnia w przygody.

Nazad chcę wyniść w przecznicę,

Widzę jakąś kamienicę,

Której pragną dostać sobie,

Klasztorowi ku ozdobie.

Wyszedłem, obaczę wieżę ,

Na niej dzwony; dalej bieżę,

Aż tam gwardyja przy bramie;

Myślę, że to nie przy kramie.

Zrozumiawszy tę machinę,

Wnet się do piórka pochynę.

Zamek Warszawski

I Zamek opisać muszę;

Pamiętam dobrze, tak tuszę,

Nic nie było murowania,

Jedno z drzewa budowania,

Tu od miasta starodawne,

Znać, że były barzo dawne.

Teraz mamy jako nowy,

Bez wszelakiej próżnej mowy,

Z cudzoziemska murowany,

Wielkim kosztem budowany;

Nie poznałbyś go, Stefanie,

Świątobliwy Królu, Panie!

Pokoje zewsząd nakoło,

Dwiema rzędami są wkoło:

Tam się sejmy odprawują,

Kto co ma z kim, rozprawują,

Okrom sklepów, co na dole,

Piwnic nie rachuję w dole.

W rogach wieżyczki pomniejsze,

Nie mogą być foremniejsze;

Trzecia w pojśrzodku z kamieni,

Zegar swych godzin nie mieni,

Wielki pozór miastu daje,

A wysoka jest na staje;

Wierzch ma z miedzi, gałka złota,

W której wypisana cnota

ZYGMUNTA, świątobliwego

Króla, wszem dobrotliwego.

Nuż w kancelaryjej grodzkiej ,

Choćby sprawa z siedmiogrodzkiej

Ziemie, tam cię wnet osądzą,

Według słuszności przysądzą.

Czytaj o pokojach dawnych,

A teraz o nowych sławnych,

Jaka reforma: po pańsku

Wszędzie, a nie po ziemiańsku!

W jednym jest ściana sadzona,

Jak zwierciadło wygładzona,

Od marmurów rozmaitych

Różnej farby, wyśmienitych;

Przy niej komin , jak fontana,

Z metalu kształtny, u Pana;

Malowania , co się działo

W Moskwie, gdzie indziej widziało;

I turecką wojnę znajdziesz,

Wiele tam rzeczy wynajdziesz,

Konterfety, historyje,

Wielkie, sławne wiktoryje.

Niedawno za WŁADYSŁAWA

Czwartego została sława;

Ten uspokoił Turczyna

I zwojował Moskwicina;

Prusy ukoił przez pacta,

Które wpisane ad acta
Z nieśmiertelną sławą swoją.

Niechaj się go hardzi boją!

Nuż sala, gdzie komedyje

Odprawują, tragedyje;

Jeśliś widział, przyznasz mi to:

Postawiona znamienite

Tam wesela odprawują,

Włoskie skoki wyprawiają;

Dla tych theatrum cudowne

Z perspektywami budowne

Stoi, zacne, z kolumnami,

Nie widziane między nami.

Jedne kunszty na dół schodzą,

Wagami do góry wchodzą;

Drugie szroby obracają,

W mgnieniu oka zaś zwracają;

Czynią z chmurami ciemności,

Potem światłość przyjemności;

A pod wierzchem niebo własne,

Z obłokami zda się jasne,

Słońce, miesiąc i z gwiazdami,

Niebieskimi planetami.

Tam ujrzysz piekło straszliwe

I morze zdać się burzliwe,

Na którym podczas pływają

Syreny morskie, śpiewają;

A na batach jeżdżą po niem;

W takim morzu nie utoniem.

Jedni się z nieba spuszczają,

Drugich z ziemie wypuszczają,

Trzeciemu się otworzyło

Drzewo, zaraz się stworzyło,

W którym osoba stojała,

Żadnych się trwóg nie bojała.

Potym onoż drzewo srogie

Otworzy klejnoty drogie,

Wyskoczy piękna osoba,

Śpiewając (angielska doba!)

Na theatrum wdzięcznym głosem,

Ubrany, z trefionym włosem.

Potym k niemu jedni wyszli,

Za nim też i drudzy przyszli,

Odprawując komedyją

Śpiewaniem a melodyją

Sztuczną, jakby rozmawiali

Sobie i zaś przymawiali.

W klawicymbał pięknie grają,

Nogi im po włosku drgają.

Kagańców rzecz niezliczona,

A na gankach naznaczona

Pewna minuta starszego,

Nad muzykami pierwszego:

Którym jako gdy rozkaże

Abo im znakiem pokaże,

W skrzypki rzną intermedyja,

Aż się skończy komedyją.

Dwoiste ma okna w sobie,

W jednym staną dwie osobie;

Wzdłuż jej dość, ma szerokości,

Dostatek w niej bywa gości.

Dziedziniec wybrukowany,

A na kwadrat zmurowany;

Przed nim kuchnia stoi w boku,

Pacholęta od niej w kroku

Zaś od Wisły mury srogie

Jak  forteca, kosztem drogie,

Od ZYGMUNTA zmurowane,

Impet Wisły hamowane.

Na tych królewicz postawił

Zacny budynek , wystawił,

Najaśniejszy CAROLUS pan,

W którym rad przechadza się sam,

A ten zdobi wszytkie mury,

Podpiera zamkowej góry;

Na tej zaś jest sala nowa,

Zaprawdę piękna ponowa.

A w bok za nią Stary Zamek,

Przezeń do kościoła ganek;

I ten w kuchnią odnowiony,

Gdzie potrzeba, poprawiony.

W którym łaźnia, do niej woda

Rurami bieży, nie szkoda

Przypomnieć, że do cynowej

Jakby sadzawki coś nowej;

W tej się Państwo zwykło kąpać,

W wodzie pływać, wolno stąpać;

Ledwie do wzrostu nie będzie,

Której, gdy chcą, wnet ubędzie.

Wynidę przez bramę z Zamku.

I postrzegę z drzewa ganku;

Za niem ogród jest niewielki,

W nim są kwiatki, owoc wszelki,

A krynica tuż przy wieży,

Z której woda w Zamek bieży.

Jeden chłop kołem sprawuje,

Do góry ją wyprawuje.

Kościół Zakonnic Ś. Klary
na Krakowskim Przedmieściu

Parkan w oczach drogę ściele,

Widzę klasztor przy kościele:

Wieża niewielka, dzwoneczki,

Tam mieszkają panieneczki,

Chwalą Boga diszkantami,

Śpiewają drugie altami.

Mają swój: klasztorek ciasny,

Od Zamku im nie w smak, jasny.

W kościółku cztery ołtarze,

Amboneczka i lichtarze;

Pozytyw, na nim grawają,

Organiściną chowają.

Nagrobki dwa na marmurze

Postawione są przy murze,

A nade drzwiami ganeczek

Dla zakonnych panieneczek;

Przy nich niżej tam są wdowy

Dewotki z Bogiem rozmowy

Zawsze miewają codzienne,

Służebnice nieodmienne.

Kościół  Ojców Bernardynów

Bernardyni w przestroności

Mieszkają, w gospodarności;

Mają aż pod Wisłę płoty,

Sami robią, to ten, to ty,

Jak w ogrodzie, tak w browarze

Piwko warzą piwowarze;

A drudzy drzewo karują,

Niebożęta, laborują.

U nich kościół mierno wielki,

Do nich idzie człowiek wszelki.

Ołtarzów jest podostatku,

A ich życie w niedostatku:

Z jałmużny chudzięta żyją,

Mało dobrego użyją.

W tym kościele mają świętych,

Przez cuda za święte wziętych;

I niemało jest proporców,

Wisi różnych petyhorców;

Tu senator, tam starosta

Z wojewodą leży z prosta.

A w organy buczne grają,

Za to im jałmużnę dają.

Kazalnicę sporządzili,

Kratami się przegrodzili,

Która takiej szerokości,

Piękna, zacna w głębokości,

Że nie widać kaznodzieje,

Gdy w nie wchodzi, prawo dzieje.

Wielkie u nich nabożeństwo!

Dzwonnica — nie przysłuszeństwo,

Na której dzwon niesłychany,

Ma głos wdzięczny ukochany,

Dwie oktawie, jedna niższa,

Ogromna, i druga wyższa.

To u mnie cud i rzecz dziwna

O tym dzwonie i przeciwna:

Troszeczkę świata zwiedziłem,

Po cudzych stronach jeździłem,

Byłem w Warce i Goszczynie,

W Małogoszczu, w Garwolinie,

Ba, i w Czersku nie widziałem!

Jego dźwięk, wypowiedziałem.

Klasztor mają piękny; jak też

U nich w mieszku, wiecie tak też:

Nie budują, bo nie mają;

Jeśli co z jałmużny mają,

Wynidzie to na poprawki,

A na bracią też, okrawki.

Wszak wieżę renowowali,

Indeksu poprawowali;

Tam postawili ganeczek

Okrągluchny, jak wianeczek.

Dosyć na chudych żebraków,

Wspomagajcie nieboraków!

Pałac jaśnie wielmożnego
J.M.P. Adama Kazanowskiego
Marszałka nadwornego koronnego

Tuż o ścianę wielmożnego

Pałac marszałka możnego:

Gdyby zmartwychwstał Bobola,

Zawołałby z włoska: ola!

Podkomorzy, urzędniku

Przeszły, miły namiestniku!

Pewnieś tu zamek założył,

Boś koszt wielki na to łożył.

Nie dziwuję: według świata

Wymyślają młodsi w lata

Wszytko kształtnie, alla modo  

Z cudzoziemska piu commodo.

W rogach wieże, szumne dachy

Są na nich z miedzianej blachy;

Gałki w złoto, powietrzniki

Z herbami, pańskie wierzchniki,

A między nimi altana Od Wisły

Z obudwu strona przeplatana Altana

Naczyniem, w których kwitnący

Rozmaryn piękny, pachniący.

Tamże stoją wielkie gałki

Przy kolumnach, w wierzchu pałki,

Poręcza, przy nich balasy.

Stamtąd pola, Wisłę, lasy

Widzieć, łąki w zieloności,

Wody, w równinie piękności,

Szkuty ze zbożem płynące,

Na dół, wzgórę żeglujące;

Ledwie że nie na pół świata

Mazowieckiego powiata

Z tej altany widzieć możesz,

Gdzie oczyma dojrzeć zmożesz.

Masz tam w bok cekauz potężny,

Na wszelką armatę mężny: Cekauz

W tym muszkiety, świetne zbroje,

Namioty, tureckie stroje,

Kopije, dzidy porządkiem

Te ściany okryły rządkiem;

Działka polne, hakownice,

Knoty, z boku śmigownice,

Rydle, motyki i skóra

Lwice zdechłej: już nie wskóra,

Bo tam na pamiątkę leży

W cekauzie: na dół nie zbieży!

Widzę kuchenkę i wszedłem, Kuchenka

Na drugą stronę przeszedłem;

Otworzą mi kuchareczkij

A w rękach warzącheweczki;

Tamże ogień i garnuszki,

Rożny, zwierzyna, dzbanuszki,

Dość naczynia w miejscu małym,

Wysoko, z kosztem niemałym;

Z boku spiżarnia, tam wnoszą

Panny, drugie wschodkiem znoszą

Na półmiseczkach potrawy

Pod nakryciem, wszelkie strawy;

Ich to pociecha przebiegać

Wzgórę, na dół wschodkiem biegać.

Trochę nazad powróciłem, Pokoje na 2 piętrze

W pokoje się obróciłem,

Które w piętrze wtórym niżej

Leżą,  a panieńskie wyżej.

Widzę naturalne rzeczy,

Nie malowane, a grzeczy.

Też panieneczki Jej Mości

Tam mieszkają w uczciwości.

Od nich idąc ku wschodowi,

Patrzę, nie ku zachodowi,

Obaczyłem galeryją Galeria

I wszelką galanteryą.

Dosyć długa w obu stronach,

Obrazów pełno po stronach;

Nad stołem nagie osoby,

Zmalowane dla ozdoby.

Nuż królewski obraz jaśnie

Z Królową, na czoło właśnie,

Ad vivum wymalowany

Zacnie konterfetowany.

Inszych więcej ujrzysz w stronach,

Przy najaśniejszych patronach.

W pojśrzodku sfery na stole

Z planetami, w swoim kole,

Statua przy nich kamienna,

Jak żywa, w kunszt nieodmienna;

Wpół trzy damy, jedna z miotłą,

Znaczy tę izbę umiotłą.

Wiele tego, są zwijane

Kunszty, nieporozbijane.

Na stole ich po dostatku

Leży: wypisać dostatku

Trudno, wielka praca na mię,

Com pisał, prawdziwe znamię!

Obacz sobie, masz, jak w lesie;

Ustałem, pióro nie zniesie.

Spuszczę się potrosze na dół,

Rozumiałem w jaki padół;

Aż tu sień i altanaeczka, Altana

W oknie drzwi ma, kochaneczka.

Choć niewielka z kolumnami,

Nigdy nie była przed nami.

Poręcza w kamień złożono

I posadzką ułożono.

Na Wisłę prospekt ucieszny,

W letni czas oczom pocieszny,

Patrząc na różne ogrody,

Różnych drzew piękne urody.

Sam stołowa izba, czoło stołowa izba

Między wszytkiemi nakoło;

Ma dwoiste okna wszędzie,

Godna chwały, kto w niej będzie.

Korona wisi pojśrzodku,

Buczny lichtarz w samym śrzodku,

W którym zegar pokazuje

Czas i godziny skazuje.

Ganek, na tymże grawają

Muzycy, drudzy śpiewają.

Ze wschodu chodzą do niego,

Do izby nie znidziesz z niego;

W tej są, obicia zrobione,

A posta gdzieś urobione,

Tak cudowne, trzeba wiedzieć,

O nich trudno wypowiedzieć;

Wesoła rzecz, szczerozłote,

Daleko jeżdżono po te;

Właśnie na ściany przypadły,

Jak przymalował, usiadły,

Od mistrza, które wymierzył,

Wprzód, nim począł robić, zmierzył.

Sztuki malarskiej dokazał

Ale ten, kto mu to kazał,

Jeszcze większej, bo tam znajdziesz

Grzeczy Polaków wynajdziesz,

Którzy Panu wysługują,

Z uczciwością posługują

Do stołu. Znać nie nowina

W tej izbie jeść i pić wina;

Wiele razów częstowano

Królestwo Ich Mość miewano!

Nuż i moskiewscy posłowie,

Traktując zgodne przysłowie,

Byli tam bankietowani

I złotem udarowani.

Cesarza chrześcijańskiego,

Także króla hiszpańskiego

Posłowie, turecki wielki,

Francuz, perski, goniec wszelki

Zażywali hojnie chleba

W tym miejscu, wiedzieć potrzeba.

Senatorów nie wspominam,

Cudzoziemców przypominam

In summa . Laternia własna

Ta izba z obiciem, jasna!

Pódźmy do stołków skórzanych,

Pięknie pod sznur wymierzanych,

Które się od złota świecą

W wieczór, nim świece rozświecą.

Na tych herby złote pańskie ,

Marszałkowskie i ziemiańskie.

W każdym oknie przy niskości

Są tam liandszawki , w niskości;

Na skórach złoto pod miarę,

Kto ją widział, da mi wiarę.

Piec nadobny, za nim sztuka:

Z piwnice (dziwna nauka!)

Przez okno wina nieznacznie

Prowadzą wzgórę dziwacznie.

Subtelny kunszt dokazuje,

Pan piwniczny rozkazuje.

W kącie służba i drzwi do niej,

Muszę wam co pisać o niej.

Bareła w garniec trzydzieści,

Może być i we czterdzieści,

Szczerosrebrna, pod nią koła.

Toczą z niej wino w pół stoła;

Bachus siedzi na niej w wieńcu,

Czara w ręce przy młodzieńcu;

Kto chce spełnić, wyszrubuje,

Znowu w to miejsce wszrubuje.

Insze bareły pomniejsze,

W połowę są od tej mniejsze.

Fontana w pół izby stawa,

Ta gościom wina dodawa;

Szczerosrebrna, w niej jest sztuka,

Wielka mistrzowska nauka,

Cudowna rzecz: wzwyż na górę .

Kilka łokci, z dołu wzgórę

Wyrzuca wino do gęby:

Kto ochotny, otwórz zęby!

Przy tym są różne nalewki,

Miednice, sztuczne konewki.

Jednak tu nie wszytkie rzeczy:

W skarbnicy, tam srebro grzeczy;

W dolnym sklepie wiele znajdziesz,

Niżej spisane wynajdziesz.

Tu, od miasta z drugą stronę,

Według miejsca ma obronę Wzwód

Wzwód, rowy obmurowane,

Głębokie i brukowane; Rowy

Przez te na dół woda spada,

Aż do samej Wisły wpada.

Nad niemi są okiennice

Żelazne do sklepownice.

Dalej okna malowane,

Podobieństwem stalowane;

Z daleka się być szkłem zdadzą,

Ale się potłuc nie dadzą.

Bramę zmurowano walnie, Brama

W niej piechota i kowalnie.

Z wozowniej patrzają dyszle, wozownia

Rychło pan koniuszy przyszłe,

Żeby zakładano konie.

Skoczyli woźnice po nie:

Prowadzą bystre dzianety Konie

Na poboczach , do karety.

Kawalkator z brodą grecki Kawalkator

Jedzie, pod nim koń turecki;

Za nim szumne bucefały,

Dzielne konie do pochwały,

Pod prześcieradłami, w derhach

Perskich, bogatych kołderach,

Wiodą masztelarze grzeczy

One kształtne piękne rzeczy;

Dla tych stajnia w pańskim dworze

Pod wałem, wielkie podwórze,

Bo tu w ziemi nieskończone.

Chcesz wiedzieć, jak dokończone

Będą: na wierzchu mieszkania,

Niedługo bez omieszkania,

Takąż wyniosłością mury,

Jak naprzeciwko, do góry.

Za temiż łaźnia sklepista, Łaźnia

Przy niej dwie izbie, zamczysta;

Pieca w niej nie masz, przez parę

Czyni ogień jakąś wzwarę.

Gdy poleją rozpalony

Wodą kamień zapalony,

Wtenczas bije ciepło wielkie,

Na osoby pańskie wszelkie:

Które, kiedy chcą to wpuszczą,

Gdy go nie chcą, drzwi zapuszczą.

To wszytko za murem leży,

W kominie; skąd ogień bieży,

Nie wiem; prędko się napali,

Dość gorąca, gdy zapali.

Tam z kuraszków wodę toczą

Zimną, ciepłą przez kunszt tłoczą.

Z boku wanny są miedziane,

Ławy biało przyodziane;

Pod którymi, jak laseczki,

Są tokarskie bałaseczki.

Przeciw izba ogrodnicza, Izba ogrodnicza

Pańska biegłość budownicza;

Wymyślił na zimę grzeczy,

Tam sałaty, wszelkie rzeczy.

W boku brama dla wyjazdu Brama od Wisły

Ku Wiśle, nazad przyjazdu.

Przeciwko leżą niedźwiadki Niedźwiedzie

Młode, gdzieś zebrano dziatki,

A stary powyżej w budzie,

Od brytanów szczwany budzie,

Którzy na łańcuchach blisko Brytani

Mają swoje legowisko.

Przy nich zamknienie pomniejsze,

A naprzeciwko sporniejsze.

Widzę w rogu kuchnię sztuczną , Kuchnia

Z drugą stronę salę buczną; Sala

Wszedłem na górę po wschodzie,

Powiedzą mi już przy wschodzie,

Że w tej sali chłodzą mury

Lecie, sklepienie od góry;

Dość wesoła, pięknie leży,

Schodzą się, jakby dwie wieży:

Z tejże w jednym oknie wyszcie

Na altanę, znowu przyszcie,

Która takiej szerokości

Prze wszytek plac jest w długości;

Posadzką z wierzchu nakryta, Sala

Przez dachu, w niebo odkryta. kościoła

A w sali, nie powiedziałem, Bernard.

Sobola żywcem widziałem.

1305 Obicie skórzane buczne

Tam jest, w malowanie sztuczne.

Komin, ganeczek poniżej,

Drzwi sadzone w sztukę niżej.

W sieni wschód robotą dziwną

Obaczę sztukę przedziwną: sień

Ślimak w naturze piękniejszy

Nie może być, foremniejszy;

Nuż odrzwia pyszne z marmuru,

Jak przymalował do muru;

Nad niemi pańska osoba,

Własna królewska ozdoba.

Niżej złotem napisano,

Dobrodziejstwo wypisano.

Tuż piechota, bardyszami

Straszni, a z kordelasami

Stoją; a ja myślę: to co?

Patrzą, kto wszedł i skąd, po co?

Muszkiety wiszą na ścienie,

Wydają od siebie cienie.

Idę dalej, aż przepyszne Pokoje

Obrazy, obicia pyszne.

W pierwszym pokoju zwierzyna,

Wszelkie sałaty, jarzyna,

Naturalnie zmalowane,

Od mistrza wypędzlowane.

Dalej są okręty morskie, Cameretta

Szkuty kunsztowne zamorskie.

Pozytywy, klawicymbał Muzyka

Znajdziesz lutnią, skrzypki, cymbał,

Wijola z harfą dwoista,

Z wierzchu i wśrzód, w bok troista

Z stronami barzo wdzięcznymi,

I z melodyjmi smacznymi;

Na tych grawają muzycy

Pańscy, choć są urzędnicy.

Tamże na górę chodzenie

W zamknieniu, na dół schodzenie.

Portyjery coś uchylę,

Wszedłem w pokój, głowę schylę:

Pana samego zastałem!

Na chwileczkę pozostałem,

Żebym się rzeczom przypatrzył,

Cudownych kunsztów napatrzył;

Obaczę kotka morskiego

W łańcuszku, jest coś dwornego;

I papuga biała skrzeczy,

Obraca się w kole, wrzeczy,

Jakby upaść na dół miała,

Wieszając się, bo umiała.

Ptaszęta w klatkach śpiewają,

Państwo uciechę z nich mają,

Krzyczą głosami różnymi,

W pokoju są nie próżnymi.

Na obrazach wszelkie wina,

Różne owoce, nowina;.

Obicia zacne; w kominie

Ogień się w nim nie przeminie.

Posadzka, listy na stole

Marmurowym leżą w kole.

Dalej wnidę w pokój ciemny,

W którym Pan sypia nieziemny,

Widzę przy boku kaplicę, Kaplica

Wzwyż malowaną tablicę;

Wpojśrzód krata przeźroczysta

W ołtarzu jest, pozłocista,

Przez którą widzieć kapłana

Przy Mszej świętej, lub zasłana

Jest z pokoju od Jej Mości;

To wypisuję waszmości,

Że i okienko na boku

Dla panien, nie dla otroku.

Tej spoinie wszyscy słuchają,

W modłach gąbkami ruchają.

W tymże pokoju nad stołem,

Patrzę i tam, i sam kołem,

Obaczyłem wzwyż Adama

W rajskich szatach; Ewa dama

Jabłuszko mu z ręki daje,

Smakując, chętnie oddaje.

Łoże pańskie przy obiciu,

Obrazów zacnych w przybiciu.

Komin, z marmuru pawiment

I marszałkowski regiment;

Ława sztuczna, w której siedzą

Różni, a o tym nie wiedzą,

Przez koła w łóżko składana,

Gdy potrzeba, rozkładana.

Pod wierzchem tam rozdawają

Urzędy wielkie, dawają.

Mnie się tych nie dostało,

Wszytko w pokoju zostało.

Są to malowane rzeczy,

Od zacnego mistrza grzeczy.

Jużem dalej nie chciał wchodzić,

Począłem się z myślą wodzić:

Bo nie wolno, aż przydadzą

Z pokojowych kogo, dadzą;

Przydano mi wnet młodzieńca,

Wiem, że godzien jeszcze wieńca;

Wprowadził mię, gdzie przy stole

Są kolumny w wierzchnim kole;

Aniołowie dwaj trzymają Pokój j.m.

Białe świece, w rękach mają;

A zwierciadło między niemi

Perspektywa tuż za niemi

Czyni tak wszytko wyraźnie,

Ludzkim oczom nieuraźnie.

W bokach starców zacne sztuki,

Według malarskiej nauki.

Obicia już subtelniejsze,

I posadzki kunsztowniejsze:

Jedna z nich tali usadzona,

Jak zwierciadło wygładzona.

Krzesła (i te wspomnieć muszę;

Powiem prawdę, dobrze tuszę)

Z trudna znaleźć foremniejszych,

Od wymysłów i kształtniejszych.

Pod wierzchem klucze podają

Złote, przez tryumf oddają.

Dalej zacna libraryja, Libraryja

Osobna galanteryja,

W której księgi cudzoziemskie,

Różnych języków i ziemskie.

Znajdziesz na stole jandziary,

Noże z turkusami, czary

Złote i krzyształy różne:

Tych pełne szafy, nie próżne.

Widzę pokoje zawarte, Pokoje Jej m.

Gdzie biała płeć, nie otwarte;

Jednak mię do nich wpuszczono,

Żebym widział,  dopuszczono.

Są tam skrzynki z przedziwnego

Kamienia, w oczach dziwnego;

Mówią, że z gadziny morskich

Żółwiów, nie naszych, zamorskich.

Obrazy przeciwko sobie.

Jakby mówiły ku tobie;

W jednym oko zaprószone

Widzę u starca, zmrużone,

Z którego mu dobywają,

Z pilnością się zdobywają,

Jakoby mu pomóc mogli,

Oko uzdrowić pomogli.

Tam obicia i krosienka

Zastałem, przy nich panienka

Z jedwabnych cieniów rzecz plecie

W złoto, haftem, zimie, lecie;

Zdziwiła się mnie, chłopkowi,

Żem tam wszedł, jak parobkowi;

Z chęcią otworzy, pokaże

Pokój, wniść mi weń rozkaże.

Rozświeciły złotogłowy

Po ścianach: gdzie pańskie głowy

Mają łoże z materyjej

Bogatej, galanteryjej;

Piękne zwierciadło sadzone

W srebro, nad stołem, zgładzone;

Drugie złotem haftowane,

W bok na koło kształtowane.

Zegar co minuta rzuca

Gałki, chłopek wzad   wyrzuca.

Obrazy z hebanu w ramach;

Trudno znaleźć  w zacnych domach

Posadzkę, z marmuru stolik,

Pod nim dwojaki podstolik;

Pełno rzeczy leży na tym.

Wyszedłem z pokoju zatym

Do drugiego: aż zielony

Złotogłów, a nie czerwony;

Firanki łoże okryły

Z frandzlami wkoło nakryły,

Bardzo świetne. A któż powie

Wszytko, co tam jest, wypowie?

Obaczysz obraz prawdziwy

Matki Jej Mości ; to dziwy,

Jak na żywą, patrzaj sobie, Konterfet Matki Jej Mci

Złączywszy je spoinie obie:

Jedno, że obraz nie mówi,

W tym różność, a nie przemówi.

Wynidę z pokoju drzwiami,

W drugim widzę nade drzwiami

Konterfet już szedziwego Konterfet Ojca Jej M. Ojca Jej M.

Ojca Jej Mości siwego.

Wszędzie pięknie, jako w raju

Tak i w tym pokoju z kraju.

W tych kominy, kształtne mury

Okryły wkoło marmury.

Galanteryje na stołach,

Złotem nabijane w dołach.

Posadzki z pięknych kamieni,

Aże się wzrok oczom mieni;

Dziwne sztuki, tak pieseczki

Skakały na nich, ptaszeczki

Różnej farby, piękne, morskie,

Cudowne kruki zamorskie,

Synogarlice pieszczone;

Mnie tak były obwieszczone,

Że się w pokoju mnożyły,

Gruchając w miłości żyły,

Którym jeść i pić dawano,

A sługę do nich chowano.

To skończywszy, na dół idę,

Potym do skarbnicy wnidę; skarbnica

W pierwszym sklepie, minąwszy drzwi,

Nakoło wisi po odrzwi

Pełno strzelby: są ptasznice,

Janczarki i śrutownice;

Karabiny, z muszkietami,

Włoskimi pistoletami,

Są tam, z których możesz strzelić,

Wiatrem i kulą postrzelić;

Jedne złotem nabijane,

Drugie srebrem wybijane.

Po stołach perskie złożone

Kobierce i ułożone;

Na drugich obicia pełno,

Wszędzie dostatkiem zupełno,

Leżą do pokojów wszelkich,

Tak do mniejszych, jak do wielkich.

Multanów dość nieoprawnych,

Jeszcze do pochew niewprawnych,

Dla piechoty zgotowane,

Muszą być wygotowane.

W dalszy mię sklep zaprowadzą,

W samę skarbnicę wprowadzą;

Tam nie masz żadnej odmiany,

Wiszą rzeczy na przemiany,

Turkusami oprawione,

W pozłotę pięknie wprawione.

Za niemi po drugiej stronie

Wszytko pałaszy po stronie

Szable złote z koncerzami

Kładę; między harcerzami

Z trudna tak bogatych znaleźć

Siodeł oprawnych, wynaleźć;

Czapragi nieszacowane.

Szczerozłote, szmelcowane.

Leżą sobolowe szuby;

Zjeździ Niemce i Kaszuby,

Nie znajdziesz od złotogłowu

Takiego nigdziej połowu,

Jako tam jest srebra wiele,

Pod stołami, mówię śmiele;

Widziałem miednice wielkie

Z nalewkami, konwie wszelkie;

Te są w puzdrach, a na stole,

I tam i sam leżą wkole;

Rozmaitych starych dziadów

Sztuki znajdziesz i pradziadów.

Patrzę w bok, trochę na górę,

Obaczę wężową skórę,

Jakby ją kto abrysował,

Abo umyślnie rysował:

Przy niej żółw, jak karaczyna,

Nie bojałby się Turczyna;

Z Indyjej to przyniesiono,

Do skarbnice zaniesiono.

Niedaleko w bok łóżeczka.

Wiszą, miasto obrazeczka.

Sklep naprzeciwko w tęż miarę,

Kto wie o nim, dawa wiarę;

Od Wisły na drugą stronę

Ogród ma swoje obronę,

Stoi w murach przeplatanych,

Ziemią równo wysypanych;

Baszty w bokach dla siedzenia

I czasem, też dla jedzenia,

Dość wesołe, okna wielkie,

Z nich widzieć piękności wszelkie.

Wkoło mury, a w tych różne

Spacyja są jeszcze próżne:

Mają w nich być cudzoziemskie

Różne drzeweczki, nie ziemskie .

Wpojśrzód sala z kratą dolna,

Do patrzenia w ogród wolna;

Bel veder go nazwać muszę

Po rzymsku i dobrze tuszę,

Gdy skończony właśnie będzie,

Jako pan chce sławy wszędzie.

Nazad myślę ku domowi; Piwnice

Mnie, prostemu Adamowi,

Zastąpiono, bym obaczył,

Ziemnych sklepów nie przebaczył.

Wnidę do pierwszej piwnice,

Rozumiałem — do winnice;

Pełno stoi beczek wina,

Lub to w Polszcze nie nowina!

Do drugiej mię zaprowadzą,

W trzeciej mi kosztować dadzą:

Dobre, słodkie i łagodne

Korzenne, pochwały godne.

Zagrzałem ja sobie głowy

I podpiłem do połowy:

Nie chciałem już dalej chodzić,

Przy świecy mię chciano wodzić

Do piwnic dalszych, gdzie piwa

Różne, dobre wino, viva!

Wyszedłem na górę wschodem,

Tymże, jakom wszedł, przychodem,

Obaczę w sklepie wedla niej

Malarze malują przy niej

Sztuki zacne, Olandrowie,

Nie Polacy, bo pludrowie.

Drugie miejsce pokazują, Srebro stołowe

Żebym wstąpił, rozkazują.

Wszedłem, obaczę dostatki,

Stołowe od srebra statki.

Przeciw w sklepie białozory Białozory

Mają swe wielkie dozory,

Których jest, widzę, niemało —

Wszytko ćwików, braku mało.

Psięta legawe na łóżku

Leżą, ptasznice przy łóżku;

Siatki myślistwa wszelkiego

Tam są u pana wielkiego:

Nic to przynieść na jeden dzień

Kuropatw, nie mówię w tydzień,

Kilka stad; na drągach wiszą,

W szpiżarniej, słyszałem, dyszą.

Jan Nadworski to sprawuje,

Z pilnością ptaki wprawuje;

Ma w tym eksperyjencyją,

Znać i wielką prudencyją.

Poszedłem ja do sklepu w kąt, Sklep

Widząc, że nie daleko stąd,

Wtym przegroda, drzwi dwoiste,

Z przodku jakby rozdwoiste.

Łóżko, obrazki, stoliczek;

Widzę, grzeczy pacholiczek

Po francusku pięknie chodzi,

Do pańskich się posług zgodzi.

Zopyta: czego mi trzeba?

Kazał dać po bułce chleba

Chłopiętom, kieliszek wina,

Nie znając mię, to nowina!

I szpiżarnią mi pokazał,

Zaraz otworzyć rozkazał;

Leżą tam marmury grzeczy,

Rozmaite wszelkie rzeczy;

Kuropatw, co ów powiedział,

Prawda, znać że o nich wiedział;

Grzędami tego połowu,

Od tych białozorów łowu!

Wyszedłem, aż pojmańcy

Tatarowie-bisurmańcy,

Mają piwnicę osobną,

Jako dla więźniów sposobną;

Wpośród studnia żywej wody

Ma dostatek dla wygody.

Dwór J.M.P. Gniewosza,
łowczego koronnego

Już wychodzę właśnie z bramy,

Niedaleko widzę ramy,

Piękne okna, budowanie,

Smaczniuchne w nim traktowanie

U Gniewosza, kochanego

Wszem łowczego koronnego.

Znajdziesz tam uciechę wszelką;

Na myślistwo spezę wielką

Waży. Hojny chlebodawca,

Każdemu go z chęci dawca.

Ma pokoje dosyć grzeczy,

Widzi z okien wiele rzeczy:

Kto z miasta, do miasta jedzie,

Skąd wychodzi i wyjedzie.

Dwór

Ich MM. PP. Leśniowolskich

na Rzeźniczej ulicy

Przeciw tam, za rzeźnikami,

Różnymi rzemieślnikami,

Przedtym domeczek miewano,

A teraz dwór zbudowano

Piękny, przestrony, szeroki,

Udatny, z gankiem, wysoki;

Do niego weście uliczką

Z przedmieścia, małą przeczniczką;

Przeciw tejże wrota właśnie

Wydają się oczom jaśnie.

Dworek P. Herarda,
muzyka Jego Król. Mości

Musiałem nazad powrócić,

Oczyma swemi powrócić,

Żebym widział Erartowe.

Budynki piękne gotowe.

Znalazłem tak przeważnego,

Na dwór znowu odważnego;

Gdy mu zgorzał pierwszy taki,

Drugi zbudował jednaki,

Jak ów był; ledwie rozeznać!

Kto go widział, musi zeznać!

W nim podwórze, studnia, stajnie,

O tym Warszawie nie tajnie.

Dwór J.M.P. Gąsiewskiego,
wojewódzka smoleńskiego

Powyż dwór był wojewody

Smoleńskiego, mam dowody,

Który na Przedmieściu leży,

A wzdłuż ku wałowi bieży.

Tamże stajnie dostateczne

I mieszkanie w nim tameczne;

Przed nim studnia, żebyś wiedział,

Jeden mi człowiek powiedział.

Dwór J.M.X. proboszcza warszawskiego

Ten dwór , jak skrzynia zawarty,

Nakoło budynkiem zwarty,

Z jedne stronę parkanami,

Z boków stajnia i z kuchniami;

Ma swe pokoje ozdobne,

Drugie na dole osobne.

Kościół Ojców Karmelitów
na Krakowskim Przedmieściu

Karmelitani poniżej,

A plac jest za niemi wyżej,

Który też na klasztor dano,

I gruntu więcej przydano.

Od Wisły krzyż postawili,

W znaku miejsce zostawili.

Mają swoich fundatorów,

Z panów możnych protektorów;

Kaznodzieja u nich grzeczy,

Prawi świątobliwe rzeczy.

Według miejsca są ołtarze,

Lampy, świece, trybularze.

Do nich z Przedmieścia wchodzenie,

Na Krakowskie przechodzenie.

Pałac

jaśnie wielmożnego

Jego M.P. Koniecpolskiego

Obok tuż trojańskie mury

Ukazały się do góry,

Sroga machina zaczęta,

Z wielkim kosztem rozpoczęta,

Którą wielmożny muruje

Hetman koronny, buduje.

Nad inszych zechce wystawić

Zacny pałac, tu postawić.

Są przy tym budynki wielkie,

Commoditates w nich wszelkie,

Lub to z drzewa budowane,

Dla pana wygotowane;

Tych zażywa cna osoba

Hetmańska, w Polszcze ozdoba.

Nie piszę srebra, dostatków,

Obicia i złotych statków.

Widziałem, przed nim żołnierze,

Na koniach hucznych rycerze;

To jego sława, klejnoty,

Kto z męstwa dostaje cnoty;

To obicia, kiedy staną

W szyku, zwycięstwa dostaną:

To złoto i srebro pańskie,

Pociechy wielkie hetmańskie!

Dwór Ich M[oś]ciów PP. Boglewskich
na Przedm[ieściu] Krak[owskim]

Wedle pana krakowskiego

Jest dwór pana Boglewskiego,

Lub miejsce w nim jest niewielkie.

Dla niego wygody wszelkie,

Gdy przyjedzie do Warszawy,

Mając swoje pilne sprawy.

Wielka to jest: do swojego

Wjedzie, a nie do cudzego!

Dwór J.M.P. Gostomskiego,
wojewódzka kaliskiego

Powyżej pan wojewodzic

Gostomski na swoim dziedzic;

I tam, jak pieścidło, rzeczy,

W pięknym miejscu, wszytko grzeczy.

Dwór J.M.P. Czarneckiego,
burgrabiego krakowskiego

Powiedzą  mi piękne rzeczy,

Że w tym dworze stajnia grzeczy;

Pan Czarnecki ją zbudował

Kosztownie, a nie murował.

Wszedłem tam do jego stajnie;

Wielom jest o tym nie tajnie,

Jak porządkiem stoją konie,

Czarny Murzyn chodzi po nie.

Jam coś inszego rozumiał,

Dopierom się dorozumiał,

Że tu szachów nie uczą grać;

Trzeba się tu do konia brać.

Dwór J.M.P. Radziejowskiego,
starosty łomżyńskiego

Ustąpiłem w bok ku Wiśle,

Aż tu jeden do mnie przyśle,

Żebym wstąpił, dwór obaczył,

Opisać go nie przebaczył.

Widzę pokoje dostatnie,

Każda rzecz pięknie, udatnie,

Konterfety różnych panów,

Tak monarchów, jak hetmanów.

Malowane wilaneczki,

Niemki, Włoszki, Hiszpaneczki.

Prospekt na Wisłę, patrz wszędzie,

Gdzie chcesz, ujźrzysz w każdym rzędzie

Budynki, tak łąki, lasy.

Uciesznym był temi czasy!

Wracam się, aż Podoskiego

Przy drodze dworek; z Boskiego

Przejźrzenia ustąpił światu,

Z własnej włości i powiatu.

Dwór jaśnie wielmożnego

Jego M.P. Sobieskiego, wojewody ruskiego

Powrócę się przed hetmański

Znowu; rozumiem, ziemiański

Dwór przeciwko Sobieskiego,

Pana z wojewod ruskiego

Stoi. A w nim przestronności

Dosyć, w budynkach piękności.

Dwór Ich M[oś]ciów Panów Lasockich

Za nim tuż, z dawna Lasockich,

A teraz panów Wysockich,

Tak mi powiedział ktoś o tym,

Wszak obaczycie napotym,

Kiedy mu sukienkę dadzą,

Książęcia tu weń wprowadzą.

Dwór jaśnie wielmożnego

Jego M.P. Denho[f]fa, wojewody sieradzkiego

I ten dwór nieladajaki,

Ma swój budynek dwojaki:

Stołowej izby w dłużą dość,.

Nie jeden w niej jadał chleb gość.

Pańskie pokoje sień dzieli,

Pacholcy mi powiedzieli.

Wszedłem w jeden, za nim w drugi,

Znowu zopytam się sługi;

Ów mi prawi, jak na jawie,

Przywitawszy mnie łaskawie.

Piec okrągły przy kominie,

Ogień się w nim nie przeminie.

Łoże dla pana samego

Szumne, według zdania mego.

Obicia świetne, bławatne,

Z różnych, jedwabiów, udatne.

Dalej pokój w przestronności

Dla białej płci i dla gości.

Kuchnia tuż, z boku szpiżarnia,

Wszelkich legumin szafarnia.

Za oknami zaś w niskości

Ogródek miernej wielkości;

Ze dwu studzien ciągną wodę,

Na wszelką pańską wygodę.

Nad wrotami z przodku gmachy,

Przywyższym nad niemi dachy.

Są górne mieszkania, dolne,

Wschód z ganeczkiem, miejsce wolne.

Z boku jakiś budyneczek,

Tynkowany przygródeczek;

Z drugą stronę stajnie długie,

Naprzeciwko znowu drugie.

Dwór J.M.P. Oborskiego,
starosty sochaczewskiego.

Obok pana Oborskiego

Starosty sochaczewskiego,

Dwór, w pokoje przyciemniejszy,

Od ulice ozdobniejszy,

Bo ma ganek tu na przodku,

Stajnie z podwórzem na środku.

Dwór Jej M.P. Chądzińskiej,
wojewodzinej podlaskiej

I ten dwór w miejscu nadobnym

W tej ulicy jest ozdobnym;

Ma pokoje i piwnice,

Brama z przodku od ulice,

Za nim próżny, powiadają,

Plac kupiony, tak udają,

Na panienki zakonnice,

Jezusowe służebnice.

Boża męka jest w pojśrodku,

Na ulicy właśnie w środku,

Z figurami murowana,

Przy niej studnia budowana;

A żupa tuż z drugiej strony,

Ma sól zawsze dla obrony.

Dwór książęcia

Jego Mci Radziwił[ł]a

Za nią powyż Radziwiłła

Dwór książęcia wystawiła

Ręka ciesielska na stronie;

I ten stoi w swej obronie.

Wyszedł z nim opodal w pole,

Aż po same dworskie role.

Parkan wkoło, placu wiele,

Dworów takich w grunt nie wiele.

Pałac Króla Jego Mości,

Pana mego Miłościwego,

z ogrodami, z stajniami,

na Krak[owskim] Przedm[ieściu]

Bieżę dalej, widzę stajnie

Królewskie, o tym nie tajnie;

Pałac pański tuż za niemi,

Mało go widzieć przed niemi.

Wnidę w bramę, aż piechota,

Brant żołdacy, nie lichota!

Osiński im rozkazuje:

„To czyńcie!" — i pokazuje —

Oni muszkiety złożyli,

Na ziemię je położyli,

Chorąży im znak zostawił,

A przy nim swego postawił.

Obaczę kuchnią na oko:

Dosyć placu i szeroko;

Między niemi wieża wodna,

Przedtym była to rzecz godna

I do kuchen wygadzała,

Z ogrodem się też zgadzała;

Z której, gdzie potrzeba wody,

Biegła na wszelkie wygody;

Teraz nie wiem, co się dzieje,

Z rurmusu mało nadzieje;

Studnia tego ma wetować,

Codzienną wodę gotować.

Wedla kuchnie gmach drewniany,

Przy tym tynkowane ściany,

Gdzie pokojowi jadają

Obiad i w wieczór siadają,

A z nimi też karlikowie

Ucieszni, jak grzymlikowie.

Drugie wedle niego, takie

Budowanie, jak jednakie;

Tam fraucymer: nasze ziemki

Stoją spoinie, Włoszki, Niemki;

Ich łóżeczka., pultyneczki,

Tu skrzyneczka i stołeczki,

Jedwab, nici z igiełeczką,

Naparsteczek z kądziołeczką.

Jedne szyją, złotem robią,

Drugie w płótnie wzorki drobią.

Potym spojrzę coś do góry

I obaczę tudzież mury;

Kolumnety stoją z przodku,

Pod niemi frambugi w środku.

Wszedłem w jakiś przegródeczek

Pod pokoje, w zagródeczek,

Widzę pierwsze cudo wielkie

Z drotu, w nim ptaszęta wszelkie.

Pod oknami w rowach, blisko,

Tam swoje mają siedlisko.

Z boku altana miluchna,

Rzecz droga, choć niewieluchna,

Na wierzchu blachą pobita

Szczeromiedzianą, pokryta.

A tuż przed nią ogródeczek,

Od Wisły mały ploteczek;

Są tam kwaterki niewielkie,

W których ziółka, kwiatki wszelkie.

Fontana piękna z marmuru

Stoi niedaleko muru.

Za tym statuae cudowne,

Nie złoteć, ale kosztowne,

Z metalu są odlewane,

Właśnie jakby malowane:

Tu Herkules Nessa dusi,

A on mu podlegać musi;

Sam koń stoi urodziwy,

Wąż go spodku kąsa, dziwy!

A szkapa nogami wierci

Do góry, bojąc się śmierci.

Na kolumnach marmurowych,

Tuż przy filarach murowych,

Gdzie Królestwo zwykło jadać

I czasem pod wieczór siadać,

A z boku stół z okienkami,

Jakaś gra na niem gałkami.

Obaczę, że to sam prawie

Dwór królewski, jak na jawie.

Wieże zacne od ogroda,

Także od Wisły, gdzie woda:

W nich altany budowane,

Z drugą stronę murowane;

Na wierzchu sala odkryta,

Blachą po pańsku nakryta:

Z której widzieć strony obie

Na kilka mil, patrzaj sobie!

W polach łąki, lasy, wody,

Po których szkut, komieg chody.

Potym krętnym wschodkiem idę

Z góry na dół, w pokój wnidę;

Aż tam wszystko od marmuru:

Posadzki, stół, mało muru; .

Sztuczne malowanie w wierzchu,

Z boku, obicia po wierzchu,

Szumne, fetocją spinane,

Z cudzoziemska rozpinane.

Pokoje pomiernie wielkie,

Ale w nich dostatki wszelkie,

Ochędóstwa, kunszty pańskie,

Złote sztuki niderlandzkie

Po tej i po drugiej stronie,

Przy najaśniejszej patronie,

Tam jest świętej Cecylijej

Związek, niebieskiej lilijej,

Gdzie śpiewa nieszpór capella
Po królewsku: gioia bella!

Przed nią w sieni nade drzwiami,

Marmurowemi odrzwiami,

Statua z metalu prawie

Ad vivum wszystkim na jawie.

Troszeczkę nazad powrócę,

Myśląc, dokąd się obrócę;

Z trafunku wnidę w kaplicę,

A z niej chciałem na ulicę;

Tamem widział zacną sztukę,

Wielką mistrzowską naukę:

Obraz Franciszka świętego,

Żałosnym okiem zjętego;

Jak żywy, na Stworzyciela

Patrzy, swego Zbawiciela

Ogród

Króla Je[g]o Mości,

Pana mego Miłościwego

Potym do ogroda wnidę

A nie wiem, jako wynidę

I uczynię kroków kilka,

Aż na dole , jakby wilka

Zoczyłem: coś leży w trawie

Nad sadzawką, przy murawie:

Krzyknę, aż tam jelonkowie

Wyskoczą, danijołkowie;

Te żurawie przestraszyły,

Łabęcie w wodę wploszyły;

Z gęsiami dzikiemi spoinie,

Tam pływały zobopólnie.

Woda z krynic swe strumienie

Prowadzi, bystre promienie;

Źrzódło samo niżej leży,

Z niego, szumiąc, na dół bieży.

Na wierzchu kamień wysoki,

Na cztery granie szeroki;

Stoi na nim Kupidynek

Z strzałami, Wenery synek;

Przed nim jakieś plotki z lazek,

Francuski to wynalazek.

Dalej idę i zbłądziłem,

Z myślą długo się biedziłem,

Dokąd pierwej iść; obaczę

Piłki i tych nie przebaczę:

Na długiej ławie kamienie

Żelazne  są, nie krzemienie;

Patrzę, jeden w przód ciskają,

Drugie go z ławy zrzucają;

A który w kraju zostanie,

Temu się ta gra dostanie.

Pomknę się dalej: fontana!

Neptun na niej, tuż altana,

W której malowania buczne;

Są tam rzeczy pańskie, sztuczne.

Pod wierzchem wkoło ganeczek

I wesoły alkiereczek.

Na dole piwnica chłodna,

Czasem i w trunki nie głodna.

Losthaus, dawno niewidziany,

Białą blachą przyodziany.

W bok altany stoi zołdat,

W ręce pika, rapier, kordat.

W gwardyjej nogi postawił,

Jedną wzad, drugą wystawił,

W ręce drugiej rapier trzyma,

Jakby rzekł, placu dotrzyma.

Wkoło niego liczba własna,

Nakształt kompasu, rzecz jasna.

Patrzę na cień, ta zniknęła,

Woda z niego wysiknęła;

A ja w nogi między ganki,

Wbiegłem pod ciemne krużganki,

Z boków drzewkami okryte,

Z wierzchu owocem nakryte.

Obaczę znowu przy płocie

Zołdata (ach, mój kłopocie!)

Z bronią na marmurze, srogi.

A ja nazad, chybię drogi,

Wpadnę na delfinoryba,

Z okrutną paszczęką ryba.

A na niej stoi chłopiątko,

Z jakąś pałką niebożątko;

Chcąc ją zabić, z góry zmierzył,

A piędzią się swą nie zmierzył.

Wszystko to z marmuru rzeczy,

Kunsztownie zrobione, grzeczy.

Zmordowanym, chcę odpocząć

I swe siedlisko rozpocząć.

Nie wiem, gdzie się mam obrócić,

Boję się nazad powrócić.

Widzę kwater rozmaitych

Dostatkiem, a wyśmienitych.

Tam są kwiatki, różne ziółka,

Kształtnie sadzone do kółka.

W rogach baszty generalne,

Z drzewek różnych naturalne,

W których od słońca przy chłodzie

Może każdy siedzieć w chłodzie.

W boku stoi wietrak wzgórę,

Wyniesiony precz na górę:

Ten kosztuje coś niemało,

Ze studnią dokazał mało.

Trzeba więcej? Usłyszemy,

Potym jego kunszt spiszemy.

Dalej idę już nakoło,

Chcąc obaczyć ogród wkoło,

Aże znowu cudowisko,

Nie wiem, jakie ma przezwisko:

Widzę konia kamiennego

Na słupie, coś wojennego,

Z marmuru dziwna robota,

Niedaleko od niej wrota.

I przyjdę przed ogrodnika,

Tego miejsca robotnika;

Aż tam drzewka cudzoziemskie,

Jak u pana, nie ziemieńskie:

Pomorańcze, figi rostą,

Wyniosłością wzgórę prostą.

Kasztany z rozmarynami

Tu nie bywały przed nami.

Cytrony, także oliwne

Kapary, owoce dziwne.

Nuż karcochy, cauli, rappi,

Sałata oliwę trapi.

Rzodkiew, cybul, ogórkones,

Niezłe są miasto cytrones.

Fenoci, seleny, kardy,

Angury , pasternak, gwardy.

Jako tam nasienia wiele,

Znajdziesz tabak , sławne ziele,

Którego pić lub nie mogę,

Ogrodnikowi pomogę.

Przeszedłem wskroś wszytek ogród,

Widzę w płocie forty zagród,

Która była nie zamkniona,

Na me szczęście odemkniona.

Wszedłem: pełno chartów, bieżą

Ku mnie, a drudzy tam leżą.

Zmartwiałem prawie od strachu,

Krzyknie myśliwiec: „Mój brachu,

Coś tu miał czynić? Skądeś ty?"

Ja proszę: „Ratuj, mojeś ty!

Zbłądziłem w ogrodzie pańskim,

Rozumiałem, że w ziemiańskim."

Tam ogarów rzecz okrutna

Dobrych, to prawda wierutna.

Myśliwcy sokoły noszą,

Drudzy jastrząby unoszą.

Białozory — te osobne

Miejsce mają swe sposobne.

Nuż krogulce, grzymlikowie,

Te wprawują karlikowie.

Z boku stajniej stoją konie

Ze Włoch, z Turek, tam ślą po nie,

I drogo ich opłacają,

Których ćwiczą, obracają,

Na każdy dzień przejeżdżając,

W pewne miejsce wyjeżdżając. .

Są tam kawalkatorowie

Pańscy, kawalijerowie

Cudzoziemscy, Polak z niemi,

Koniuszy starszy nad niemi.

Biegają bystro dokoła

Na koniach; przyznam to zgoła:

U cesarza tureckiego

Nie masz nad króla polskiego!

Potym patrzę, aż tam droga,

Znowu na mię padła trwoga;

Nie wiem, dokąd się obrócić,

Czy w przód, wzad-li mam powrócić.

Jeden idzie, trąbka na nim,

Bieżę w jego  tropy za nim;

I wyszedłem na ulicę,

Widzę kościół i kaplicę.

Pytam jednego dziewczęcia

I zawołam też chłopięcia.

Kościół Świętego Krzyża

Jak zowią ten kościół blisko?"

,,Święty Krzyż jego przezwisko."

Na paciorki sobie wstąpię,

Gościńca trochę ustąpię.

Widzę ołtarz, dwie kaplice,

Z boku na krzyż, od ulice.

W nim są formy tak sadzone,

Drzewem czarnym wygładzone;

Zdadzą się być malowane,

Kształtnie wypolerowane.

Nade drzwiami jest ganeczek,

Z dołu do niego wschodeczek.

Cmyntarz dosyć jest przestrony,

Szpital z szkołą z drugiej strony.

Parkan wkoło i dzwonica

Z boku, a przy niej ulica.

Przeciwko apostołowie,

Na krzyżu Pan, z ciernia w głowie

Korona tkwi, żałobliwa

Twarz niebieska świątobliwa.

Pod krzyżem pewne figury,

Jakby płakały z natury.

To ksiądz proboszcz renowował,

Ozdobił i poprawował.

Kaplica
Moskiewska

Niedaleko tuż kaplica.

Moskiewska, na niej tablica

Marmurowa z literami,

Złotemi charakterami.

Tam znajdziesz wielkie zwycięstwo.

Królewskie odważne męstwo.

Wtenczas cara moskiewskiego

Poimał z bracią, Szujskiego,

Których na sejm do Warszawy

Stawiono więźniów; ich sprawy

Do Gostymina posłano,

Do więzienia odesłano;

Struli się sami, udają,

Dla wstydu, tak powiedają.

Potym ich tu pochowano

W tej kaplicy, w grób schowano.

Przyjechał poseł moskiewski,

Prosił; Majestat Królewski

Darował mu w podarunku

Ciała, w wielkim obwarunku,

Które z ceremonijami,

Zawieziono z tryumfami

Do stolice: wieczna sława,

Za Czwartego Władysława.

Dwór

J.M.X. Petrykowskiego,

oficjała pułtuskiego

Przeciw moskiewskiej kaplicy,

Na tejże właśnie ulicy,

Nowy dwór tak stanął prędko;

Znać, że budowano skrzętko.

Ażem się zdziwił, gdym  zoczył,

Chyżejm na koniu poskoczył,

Abym się właśnie dowiedział

Czyj to dwór, i potym wiedział.

Nowy Świat
Ulica od Ujazdowa

Nowy Świat się pokazuje

Dosyć wkrótce dokazuje;

Znacznie się pobudowali,

Rolnicy ich fundowali

Na starościnych, na wiejskich,

Szpitalnych gruntach, na miejskich

Siedzą, pewne czynsze dają,

Co rok się w polu wydają

Z budynkami, wedla drogi,

Zajęli plac bardzo srogi.

Zjawienie, ulica naprzeciwko folwarkom

A Zjawienie z drugą stronę

Od folwarków ma obronę;

Tam są dwory w przestronności

Na górze i w ustronności.

Dwór pusty książęcia

Jego M. Dominika nad Wisłą

Zacny był dwór starodawny

Pana krakowskiego, dawny;

Stajnia przy nim na sto koni,

Dawno zniesiona, nie łoni.

Ten plac wszystek, co tam leży,

Książęciu to przynależy.

Nie masz tam ani orzecha

Włoskiego (mała pociecha!),

Ani parkanów około,

Ze wszystkich stron wszędzie goło.

Tam krynice z góry bieżą,

Trzy sadzawki niżej leżą.

Sadeczek tuż między niemi,

Wisła w kompanijej z niemi.

Dwór J.M.P. Osmólskiego,
Giżyński nazwany

Godzień pochwały, na dole

Ten  dwór leży, jak w padole;

Tam sadzawki, sady, gumno,

Role i w budynki szumno.

Jest poddanych kilkanaście,

Szczególnie pewnie dwanaście.

Tuż przy Wiśle osiadłości,

Wzdłuż i wszerz ma ten dwór włości.

Folwarki miejskie
i szlacheckie dwory

Miejskie folwarki na górze,

Szpitalny swe role orze.

Tak się rozciągnęły w dłużą,

Przy samej wsi wolnie płużą.

Wpośród mieszkają Kamieńscy,

Od Ujazdowa Skurczyńscy,

Na dobre z łuku strzelenie.

Mając na to pozwolenie,

Stanę pod samą wsią sobie

I obaczę dwie osobie.

Pałac Ujazdowski

Aż mi pałac ukazują

Ujazdowski, nań skazują,

Abym wstąpił i obaczył,

Oglądać go nie przebaczył .

Przede wsią stoi kolumna

Z kamienia, na niej krzyż, szumna;

Radem temu, idę z niemi,

Oni wprzód, a ja za niemi.

Wszedłem do budowniczego

Spyta: „Potrzebujesz czego?"

Jam go prosił, powiedziałem,

Iż pałacu nie widziałem.

„Wnetże na to odpowiem ci"

Klucze wziął; mówi: „Powiem ci,

A chcesz widzieć wszystkie gmachy,

Z przodku, wkoło, nidermachy?"

Rzekłem: „Czyń, co łaska twoja!

Nie byłać tu noga moja."

Wprowadzi mię w bramę z przodku,

A w  drugą za nią w pośrodku;

Widzę, z boku murowana

Kuchnia, a nie tynkowana.

Tak w pierwszym przygródku mury

Nie skończone są do góry.

Wszedłem do dziedzińca za nim;

Już brodaty, suknie na nim

Ochędożne, dobry człowiek,

Znać przepędził niemały wiek.

Wewnątrz jest plac trochę ciasny,

Dlatego też nie jest jasny.

Architekt, musi być, zbłądził,

Abo magister źle zrządził.

Sklepy nakoło potężne,

W murynku przestronie mężne,

W których widzieliśmy wielkie

Kolumny, leżące wszelkie,

I lwy cztery generalne

Między nimi, naturalne,

Właśnie żywe wyrobione,

A z marmuru są zrobione;

Nie odlewane to rzeczy,

Mistrzowską robotą grzeczy.

Przyjdziemy potym do wschodu

Na górę nie wiele chodu;

Jakośmy w pokoje weszli,

Nimeśmy wkoło obeszli,

Wiele czasu wprawdzie było;

Niemało godzin ubyło,

Przypatrując się obrazom,

Naturalnie ich wyrazom,

Także też  pokojom dziwnym,

W budowaniu ich przedziwnym,

Jak drzwi wszytkie otworzono,

Przejźrzeć wskroś, jak wymierzono.

Są tam konterfety różne

Monarchów, miejsca nie próżne.

Jest i piękna historyja,

Malowana Victoryja,

Jako Fides Polski broni,

A poganin od niej stroni:

Moskwicin już pod nogami

Leży, jak bydlę z rogami;

Szablę wpuścił na dół prawie,

Klęcząc mówi coś łaskawie.

A z boku forysterowie,

Potężni kawalerowie,

Zasłaniają się od krzyża,

Ustępując nazad z bliża.

Dalej zaś koronacyja,

A różna przy niej nacyja.

Wymalowany Duch Święty

Nad głową, od Boga wzięty;

Pod nim siedzi Najaśniejsza

Królowa, Pani dzisiejsza,

Którą tak koronowano,

Jako tam wymalowano.

Przy gangach są lutnistowie,

Trębacze, bębenistowie,

Różne stany, Włoszy, Niemcy,

Francuz, patrzą cudzoziemcy.

Tamże znowu malowanie,

Buczne konterfetowanie:

Pierworodzonego krzciny

Syna, królewskiej dzieciny.

Przy połogu podarunki

Niosą mu różne, darunki

We złocie; nad nim korona,

Spuszcza się na głowę ona.

Tryumfują CECYLIJEJ

Jak Najaśniejszej Lilijej,

Gdzie najpierwej był jej przyjazd,

Malarską sztuką, i odjazd;

W nim tryumfy wyrażono,

Wszystko, co było włożono.

Pokój z pokoju nakoło

Widzieć, co się dzieje wkoło.

Tam obicia szumne pańskie

Od złota i niderlandzkie,

Na każdym altana rogu;

Mało co przestąpisz progu,

Aż tam widzisz wesołości:

Na kilka mil piękne włości,

Wisła zewsząd w oczach bieży,

Nad nią wapno, drzewo leży,

Szkuty na dół, drugie wzgórę

Żeglują spieszno na górę.

Zwierzyniec Ujazdowski

Przed pałacem ogrodzony

Zwierzyniec, wkoło zgrodzony:

Tam są jelenie zwierzęta,

Królik, zające, sarnięta.

W sadzawkach ryby pływają,

Ptaszęta wdzięcznie śpiewają.

Łąki bujne, trawy rostą,

Patrz, kto jedzie drogą prostą!

Tam obaczysz, czego w Rzymie

Nie masz, w Turczech, tak i w Krymie:

Bory, lasy i krzewiny,

Góry, jeziora, gęstwiny,

Perspektywy niepodobne

Oku widzieć tak ozdobne.

Choćby się malarze zeszli,

A wiele krain obeszli,

Trudno znaleźć piękniejszego

Miejsca i w oczach milszego.

Stary dwór Ujazdowski z ogrodami

Z drugą stronę pyszne dwory

Z drzewa, porządne obory,

Stajnie, gumno, a na dole

Łaźnia z sadzawką w padole.

Dwa ogrody: przestrzenniejszy

Pod pałacem,  ten zaś mniejszy;

Choć nie wielki, przyznać muszę,

Największemu zrówna, tuszę;

A ten drugi dosyć wielki,

W nim są drzewa, owoc wszelki.

Wkoło kwater piękne płoty

Zielone; ogrodnik złoty,

Co je sadził, godzien chwały

Wprawdzie i wielkiej pochwały.

Nuż figownie nisko w ziemi,

Rostą figi tuż przy ziemi;

Może ich za czasem mierzyć

Korcem, trzeba temu wierzyć.

Kwiatki piękne, rozmaryny,

Także sałaty, jarzyny.

Inszych wypisać nie mogę,

Lecz ich zakusić pomogę.

Widzę jakiś staroświecki

Szaniec, jakby mazowiecki;

Starzy o tem powiadają

I za pewne udawają:

Tam książęcia poimano

I w więzieniu zatrzymano.

Za nim cegielnia i dworek,

Sadzawki dwie, przy tym borek.

Kościół Ujazdowski

Na górze tam kościół dawny,

W nim obraz cudowny, sławny,

Stoi na ołtarzu wielkim:

Wiadomo to ludziom wszelkim.

W tym kościele na przodku chór

A za nim jest plebański dwór;

To snadź Anna fundowała,

Święta Pani budowała,

Królowa polska przeniosła

Z Solca go tu w górę zniosła .

Do pałacu się powrócę,

Z niego swe oko obrócę,

Ku Warszawie znowu bieżę,

Prędko pośpieszam, przybieżę

I obaczę, patrząc z prosta,

Aż tam mieszka pan starosta.

Dwór J.M.P. Grzybowskiego,
starosty warszawskiego

Za miastem w polu osobne

Miejsce, do tego sposobne:

Dwór, piękny w budynek wszelki,

Ma sadeczek, choć niewielki.

Jest porządny w sklep i w gumno,

Wszytko grzeczy, pięknie, szumne.

Ten minąwszy, budowany

Za nim z włoska murowany

Widzę tam, na Reformackiej

Ulicy, niekiedy Brackiej

Pałac jaśnie wielmożnego
Jego M.P. Ossolińskiego,
kanclerza wielkiego koron[nego]

Pałac kanclerza wielkiego,

Z Tęczyna Ossolińskiego,

Od wymysłów jest budynek,

  w kunszty subtelny murynek;

Ten ozdobił Warszawę stąd,

Proporcyją swoją zewsząd.

Tak jest kształtnie zmurowany,

Wewnątrz wypolerowany,

Że nie masz miejsca żadnego,

Do widzenia niegodnego.

Czterej królów stoi z przodku,

Pisma pod nimi we środku,

Polska niżej, sierp trzymając

W ręku, pod sobą pług mając;

Ta z metalu odlewana,

Przy snopie, jak malowana,

Której kopiją przydano

Dla męstwa, przy chlebie dano.

Pod nią odrzwia marmurowe

Okryły brzegi murowe;

Przed nimi stopnie do progu

Czynią drogę wpół i z rogu.

Na wierzchu wkoło chodzenie,

Balasami ogrodzenie;

Ażeby deszcz nic nie szkodził,

Ani śnieg zimie przeszkodził,

Kamień w smołę dychtowano,

Której dobrze spróbowano.

W pośród sala jest nakryta,

Dachówką zacnie pokryta,

Na niej statuae po rogach,

Jakby stajały na nogach,

Pozłocisto odlewane,

Z metalu wygotowane;

Z wielkim kosztem i te przyszły,

Nim od rzemieślnika wyszły.

Wieżyczki z boków nadobne ,

Z tych prospekt zewsząd, ozdobne,

A na nich żurawie stoją,

Te się, widzę, nic nie boją,

Choć nad którym ptastwo leci,

Obraca się, a nie wzięci.

Wiatrom służy ten ptak, wietrznik

Może go nazwać, powietrznik.

Pod niemi wierzchy z dachami,

Nakryte pańsko blachami.

Postąpiłem kilka kroków,

Wszedłem w sień, dwa sklepy z boków

Widzę przy stołowej izbie,

Na ścianie strzelbę, nie w ciżbie.

Ta jest w wielkiej przestronności,

Zmieści się w niej wiele gości.

Pod wierzchem pańska ozdoba;

Nie zdoła temu chudoba,

Żeby miał takowe sztuki,

Mistrzowskie w kunszcie nauki

Mieć i ważyć wiele na to,

Jak on spezę czyni za to.

Nuż po stronach szumne rzeczy,

Jakieś statude są grzeczy,

Z kamienia białego, w murze

Z obu stron rzędem ku górze;

Nade drzwiami Kupidynek

Rozmawia, Wenery synek —

Z metalu nie wielka sztuczka,

Bierze się z strzałką do łuczka.

Korona wisi na środku,

Zacną robotą w pośrodku.

Obicia trudno powiedzieć,

Kto nie wie, trzeba mu wiedzieć,

Że ten pan jest tak przeważny,

Na ochędóstwa odważny;

Sroga rzecz tego w skarbnicy

Leży, mówią służebnicy.

Z tejże izby do piwnice

Są drzwi, jak do lodownice;

Z której wina hojno dają,

Gdy potrzeba, wszem dodają.

Przy niej tuż bywa tam służba

Od złota, srebra, mój drużba

Powiedział mi: są w niej sztuki,

Cesarskich mistrzów nauki,

Które w alkierzu chowają

Naprzeciw podczas stawiają.

Oglądawszy stoły, ławy

Okrągłe, na kształt buławy,

Wyszedłem znowu do sieni,

A miałem piórko w kieszeni:

Gdzie spojźrzę, wszędzie z marmuru

Odrzwia, wprawione do muru;

Przy nich drzwi żelazne, buczne,

Mistrzowską robotą sztuczne.

Z boku jeszcze widzę weście

Przez podwórze, wolne przeście

Do dworu , który wygodnie

Panu zbudowany, godnie.

Masz tam i studnią przy murze

Dla wody, o jednej dziurze;

Zaś ówdzie, po drugiej stronie,

Drzwi piwniczne są w obronie:

Obok piechota wartuje,

Kto swawolny, nie żartuje.

Wyżej wpół laternia czysta,

Krata przy wschodzie zamczysta;

Prosiłem, chłopek ubogi,

Opisując różne drogi,

Ażeby mię tam wpuszczono;

Z chęcią mi wniść dopuszczono.

Prowadzą mię wschodem wzgórę;

Jakom tam przyszedł na górę,

Do sale i stanę w kroku,

Blask oczom ujmuje wzroku.

Zdziwiłem się jej piękności,

Z górnych okien ma jasności.

Widzę komin, jak zwierciadło;

Kto wchodzi, jest w nim widziadło.

Glans od czarnego marmuru

Wydaje cienie od muru;

Nad niem jest Pańska osoba,

Na białym koniu ozdoba —

Król polski, WŁADYSŁAW CZWARTY,

Ma z boków dostatek warty:

Siedm chorągwi z jedne stronę

Wystawili na obronę

Ossolińscy, z swej ochoty,

Kopijnika , nie piechoty.

Pod czas wojen, różnych czasów,

Z kosztem zażyli niewczasów.

Z drugiej strony przeciw sobie

Rokoszanie z królem ; obie

Już wojska uszykowali,

Potykać się zgotowali;

Ossoliński jeden skoczył,

Odważnie do nich wytoczył:

Szczęśliwie bitwę rozerwał,

Lub się sam w niebezpieczność wdał.

Tamże z boków familija,

Jak najpiękniejsza lilija;

Wkoło rzędem sztylowana,

Od Ammama zmalowana.

Znajdziesz tamże cudo wielkie

Ich zasług, przygody wszelkie;

Gdy jednego z konia zbito,

Na śmierć kopiją przebito,

Tego święta ratowała

Anna, w zdrowiu zachowała.

Insze różne wiktoryje ,

Sądy, sławne historyje.

A wszystkie nakoło rzeczy

W ramach są, ad vivum , grzeczy.

Wyżej cesarzowie dawni

Rzymscy, dosyć starodawni,

Po stronach patrzają z muru,

Wszyscy z białego marmuru;

Nie wiem, czemu nie zostały

W Niemczech, a tu się dostały.

Pod wierzchem ta sala buczna,

A w niej jest robota sztuczna;

Obaczysz różne figury,

Gdy okiem rzucisz do góry.

W kątach drzewa naturalne

Stoją z gipsu, generalne;

Zwierzęta z floryzowaniem,

Dobrych mistrzów rysowaniem;

O tym nie mogę, na duszę,

Wypisać, co tam jest, muszę.

Stoi konterfetowana

Panienka, pięknie ubrana,

Którą Ossoliński bacznie

Biskup koronuje znacznie.

Dalej książęta zgadzają,

Dostatkami wygadzają

Na żądanie srebrem, złotem;

Obacz, przyznasz mi to potem.

Spuszczę na dół trochę oczy,

Przede mną się jasność toczy

Od obicia wesołego,

Wszędzie po ścianach miłego.

Tam są drzwi naprzeciw sobie,

Dalej trochę drugie obie;

Wszystkie z czarnego marmuru,

Przystosowane do muru,

A przy każdych portyjera

Z herbami, u kawaliera;

Przed niemi płotek jedwabny

I z forteczką w się powabny;

Ten, gdy potrzeba, składają

I do woza układają.

Posadzka, wiem, i ta droga,

Wyszło jej w tę sal moc sroga,

Którą wypolerowano,

W ordynku ukształtowano,

Że się w niej przejźrzysz, Polaku!

Nie krzesz butami, dworaku!

Do pokojów mię wprowadzą,

Tam, gdzie sam pan , wolność dadzą;

Idę, aż tam subtelniejsze

Obicia, sztuki dzielniejsze:

Łóżko, i to z cudzoziemska,

Nie tak po naszemu, z ziemska.

Przy nim na stołach, błyszczących

Od złota, srebr, a łyszczących

Stoją zegarki ozdobne,

Szkatuły pańskie nadobne.

Piec może baszteczką nazwać,

Przy kominie, do nich wezwać

Tych, co wilków nie widzieli,

Żeby drugim powiedzieli,

Jakie sztuki odlewane

Przy ogniu, polerowane.

Drzeweczka bukowe na nich

Palą się na popiół; za nich

Mozaikę obaczyłem,

Z różnych kamyszczków zoczyłem

Obraz sztucznie wysadzony,

Z rozmaitych farb złożony.

Ten stoi za cudowisko,

W robocie sadzony rzeźko.

Wnidę w alkierz, tam są sztuki

Cudownych kunsztów nauki;

Przy oknach z skały zrobiono

Naturalnie, ozdobiono;

Konie, ptaki różne, chłopy

Wyrażone są od stopy,

Jako Człowiek, aż do głowy, w nagim ciele

Odprawują swoje łowy;

Te są rzeczy odlewane

Z metalu, polerowane.

W tymże lodowata oknie

Sztuka, od wody nie zmoknie;

Zda się być cukrem prawdziwem,

A ona subtelnym dziwem.

Szafę srebrem opasano,

Literami wypisano

Złotemi, w każdej szufladzie

Dostatecznie, co jest w ladzie.

Znajdziesz tam różne nacyje,

Cudzoziemskie prowincyje,

W których listy są osobne,

Dla wynalazku sposobne.

Tamże wagi, te poniosą

Pana wzgórę, gdy chce, wzniosą.

Stół z marmuru, na niem rzeczy

Rozmaite, szumne, grzeczy:

Takie sztuki nie bywały,

Rzadko w Polszcze przebywały.

Z drugą stronę u jejmości

Muszę powiedzieć waszmości,

Com widział: pokoje takie,

Właśnie jakoby jednakie.

Alkierz — ten jest przemieniony,

Bo w kaplicę odmieniony;

Tam msze święte odprawują,

Panu Bogu się sprawują.

Na ołtarzu kości świętych,

Z Rzymu w podarunku wziętych,

Od Ojca Świętego, w szklanych

Naczyniach; za niemi lanych

Statuj ze srebra skrzyneczka

Stoi, na kształt pultyneczka,

(W niej kości leżą świętego,

Z dalekich krajów wziętego)

Łańcuchami przepasana

Złotemi, wpół opasana.

Sam obraz w tymże ołtarzu,

Zadziwiłbyś się, malarzu!

Tam pokazał swą naukę,

Mistrzowską pokazał sztukę.

Insze różne obrazeczki,

Z wosku dziwne wyrazeczki:

Jedne stoją, drugie leżą

Jak żywe, ledwie nie bieżą;

Przy nich szkatuła na stole.

W bok drzwi, kto chce być na dole,

Także  do góry chodzenie

Masz tam, gdy chcesz, odchodzenie.

Spojźrzę z okna w ogródeczek,

A przy nim z muru ploteczek

Od podwórza jest miluchny,

Wzwyż, a nie zbytnie wieluchny;

Za nim drzewka dość na piasku,

Z niedawnego wynalazku;

Tam są ziółka, różne kwiatki,

Przedtym nic nie było. Dziatki,

Lecie tu obaczyć trzeba,

Gdy Pan spuści ciepło z nieba;

Osobliwie te figury,

Które mają stać do góry.

Idę znowu nazad potem

Z niemałym swoim kłopotem,

Rozumiejąc, że przypłacę,

Drogo ten widok zapłacę.

Wolno mię wyprowadzono,

Bynamniej za złe nie miano.

W bok widzę budynek długi,

Na wszelakie pańskie sługi;

Przy niem kuchnia, w której pieką,

Warzą, siekaczami sieką.

Jedni tu pasztety robią,

A drudzy tam w torty drobią

Rozmaite materyje,

W potrawy galanteryje.

Z drugą stronę, w samym płocie

Stajnia; myślę: cóż po złocie,

Kiedy takie konie buczne,

W kawalerskiej szkole sztuczne,

Na staniu chowają drogie?

Rozchody u panów srogie!

Brama przy niej z drugą stronę

Ma budynek za obronę.

Zacny pan, zna się na rzeczy;

Gdzie spojźrzysz, porządnie, grzeczy,

Wszytko po pańsku buduje,

Familijej naśladuje

Starożytnej: tak w mądrości,

W cnotach, urzędach, w godności.

W poselstwach był krasomówcą,

Różnych języków wymówcą.

Wszystko mu dał Pan Bóg z nieba,

Co mu na tym świecie trzeba.

W tymże pałacu jest furta,

Przez którą mi wybiegł kurta ;

A ja za nim prędko idę,

Znowu w tęż ulicę wnidę.

Dwór J.M.P. Grzybowskiego,
podkomorze[g]o czerskiego,
na Reformackiej ulicy

Ten dwór nie bardzo jest stary.

Spotkałem przed nim rajtary:

Pytają mię, co to piszę?

Ja, słysząc, jakby nie słyszę.

Wszedłem; dostatek złożenia,

We dwu gmachach położenia

Widzę: dość na pana wczasu,

Gdy ma pokój od niewczasu.

Dworek pana capellae
magistra Króla J.M. za Żupą

Choć ten nie rychło rozpoczął

Budować, ani odpoczął,

Aż wystawił dwór osobny,

Według miejsca, dość nadobny.

Plac ogrodzony
J.M.P. Lubomierskiego,
starosty sandomierskiego

Plac parkanem ogrodzony —

Ten postawił urodzony

Lubomierski, dla mieszkania;

Zmuruje bez omieszkania

Zacny dwór, gotowe stajnie,

Dom z boku, o tym nie tajnie.

Naprzeciwko, tuż przez drogę,

I tamte wypisać mogę

Stajnię: w tej koni trzydzieści

Zmieszczą się, ba, i czterdzieści!

Plac ogrodzony
J.M.P. Paca

Tu pan Pac zechce budować,

Wolno mu i pomurować;

Dobry początek założył,

Wkoło parkanem obłożył;

I wrota już postawiono,

Od ulice je wprawiono.

Kościół

Ojców Reformatów

Blisko pod wałem bosacy,

W reformie żyją chudacy;

Mają z pruska kościołeczek,

Ogrodzony klasztoreczek;

Trzy ołtarze, jak to z przodku,

Postawili krzyż w pojśrzodku.

Byłem u nich w refektarzu ,

W ogrodzie i w dormitarzu,

Wszędzie chudo, zima gorsza

Na nich ubogich i sroższa.

Dwór jaśnie wielmożnego
Je[g]o M.P. Daniłowicza,
podskarbiego wielkiego koronnego

Murowanie dość wysokie

Na cztery granie szerokie

Przystąpię do niego z bliska,

Spojrzę okiem wzgórę z bliska,

Widzę statuae kamienne

Są na wierzchu nieodmiennej

Ganki w koło z balasami,

Zda się, jak między lasami

Ogrodnemi. Wyniosłością

Zdobi Warszawę, pięknością.

Przypatrz się, mój miły brachu,

Nie masz tam żadnego dachu .

Nad niem wzwyż przybudowano

Perspektywę, zmurowano

Ten dwór pana wielmożnego

Podskarbiego koronnego.

Wszedłem do drewnianych gmachów,

Stopnie wzwyż, kopuła z dachów;

Sień w pojśrodku, izba z boku

Stołowa; toż w jednym kroku

Przeciw pokoje dość wielkie;

W nich są malowania wszelkie;

Mistrzów dobrych piękne sztuki,

Tam dokazali nauki.

Obicia, nie pytaj o tym,

Obacz, zdziwisz się napotym.

W sklepach murowych zoczyłem,

Tam szkatuły obaczyłem,

W których klejnoty są drogie,

Dyjamenty świetne, srogie,

Z inszemi rzadko zrównane,

Wysoko oszacowane.

W zygary, muszę to przyznać,

Mówiąc po prawdzie, i wyznać,

Z trudna znaleźć znaczniejszego

Pana, w  nie przeważniejszego,

Jak jego mość pan podskarbi.

I w krzyształy się on skarbi,

Tak w złoto, srebro, kamienie,

Ma, jako pan, dobre mienie.

Przy tym konie zacne, dzielne,

Stoją od święta, niedzielne;

Inszych wiele w powszedni dzień

Odmieniają, cugi w tydzień.

Stajnie przy nich, budowania,

Od pola przez murowania,

Które w pośród brama dzieli,

Na niej sala, powiedzieli.

Przypatruję się ogrodom,

Łaźniej przy altanie, wschodom,

Malowaniu jej piękności

Oknom nakoło, zwierzchności.

W kwaterach niepośledniejsze,

Kwiatki, drzewka naprzedniejsze

Pod sznur perspektywę dają,

Oczom ją ludzkim wydają.

W murowaniu gmachy mierne,

Według gruntów dość wymierne,

Z nauki od inwentora

Stanęły dla senatora.

U tych ochędóstwa pańskie,

Ze Włoch, Francyjej, hiszpańskie.

Kuchnia z boku, z drugiej strony

Słudzy stoją dla obrony.

A przy bramie gospodarski

Budyneczek piękny, darski;

Brama od miasta z przyjazdu,
Druga z pola, dla wyjazdu.

Dwór

Książęcia J.M. Dominika

koniuszego koronnego

Ten dwór przy książęciu został,

Potężnego pana dostał;

Ma pokoje zgotowane,

Dość pięknie wybudowane.

Jeśli zechce renowować

Abo pałac pobudować,

Wolno, z obudwu stron wszędzie

Pańskich pokojów przybędzie,

Za jego rezydencyją,

Książęcą prowidencyją.

Plac przestrony, w pięknej suszy

Stajnie: miło patrzeć duszy!

Wrota się z przodku wydały,

W tymże miejscu będą stały.

Dwór jaśnie wielebnego
J.M.X. Szyszkowskiego,
biskupa warmińskiego

Pamiętam, tu były piaski,

Na ten czas namniejszej laski

Nie znalazłby żaden człowiek,

W starodawny kiedyś nasz wiek.

A teraz wielkie budynki,

Onych kominów murynki,

Stajnie, studnia i ogrody,

Przed wroty zginęły brody.

Wielki to gospodarz sprawił,

Pobudował i naprawił.

Ten dwór ma pokoje wczesne;

Gdyby wieczne, nie doczesne,

A danoby mi wybierać,

Nie chciałbym więcej przebierać.

Dwór

J.M.P. Szalapskiego

Ten z dawna Blumofów był,

Póki jeszcze na świecie żył.

Zacne budynki postawił,

Drugi dwór przy nich zostawił

I z ogrodem barzo wielkim,

Z rolami, z owocem wszelkim,

Który na wylot wypada,

W drugą ulicę przypada.

To wszystko dał Pan Bóg snadno

Panu Szałapskiemu, ładno.

Dwór jaśnie wielmożnego
J.M.P. Adama Kazanowskiego,
marszałka nadwornego koronnego
na Reformackiej ulicy

Ten dwór ma z ulice wyjazd,

A drugi od wału przyjazd.

Pokoje tam, powiadają,

Którzy się o tym badają,

Że są piękną inwencyją,

W budynku kształt z proporcyją.

Wielki jest plac w przestronności

I budynek w ogromności,

Wydatny na ludzkie oko;

Widzieć go dosyć wysoko.

Tam zwykło myślistwo stawać

I koniom obroki dawać,

Dla których stajnie na suszy

Postawiono, końskiej duszy.

Dwór

J.M.P. Gorayskiego

Wedla wrota obaczyłem,

Gospodarza wnet zoczyłem;

Powie mi o pięknym dworze,

O swej izbie, o komorze,

O stajniach i o piwnicy,

Tak o studziennej krynicy,

Chwaląc tam mieszkanie sobie.

Rzekłem: „Nie zazdroszczę tobie.

Dwór J.M.P. Leszczyńskiego,
generała wielgopolskiego

Kto budował, chwały godzien,

A kto gani, ten nie godzien,

Aby tu miał swemi nogi

Przestępować pańskie progi.

Dość przystojnie, z drugą stronę

Stajnie, tu wał ma obronę.

Plac przestrony, pokojów dość,

Mógłby w nim stać niejeden gość.

Kościół Świętej Trójce,
na Długiej ulicy

Świętej Trójce kościół leży,

A przy nim gościniec bieży.

Maluchny i dawne rzeczy —

Trzy ołtarze, piękne grzeczy,

Ambona z boku, a w ścienie

Drobne kraty czynią cienie;

Za temi panny śpiewają,

Bogu cześć, chwałę dawają.

Są to świętej zakonnice

Brygitty, jej służebnice.

Przy nich szpital potężniejszy

W mury, ale nie możniejszy.

Cekauz  Króla Jego M[oś]ci

Cekauz, wiem, że słynie wszędzie,

Którego w Polszcze nie będzie

Nad warszawski sławniejszego,

Z fortuny Najaśniejszego

Króla Pana, WŁADYSŁAWA

CZWARTEGO, zostanie sława.

Teraz reforma w murynku,

Wielka odmiana w budynku;

Jak forteca , tuż pod wałem

Miejskim i z kosztem niemałemu

Sala jedna barzo wielka,

W której armata jest wszelka:

Burzące działa moskiewskie

Z różnych wiktoryj, królewskie;

Kule, ołów, prochy mają,

A lunty w suszy chowają;

Nuż możdżerze straszne one.

W sześć cetnarów chodzi w one

Granat, gdy weń jeden włożą,

A prochu podeń podłożą

Funtów cztery, dosyć wiele,

Ja zaprawdę mówię śmiele,

Własne piekło czynią puki

Gromią nieprzyjaciół fuki.

Są i taczki, tak motyki,

Rydle, według polityki,

Muszkiety, zbroje, organki

Mają swe osobne blanki;

Tak łańcuchy, dla obozów

Spinania, w przygodzie wozów,

Insze różne instrumenta,

Petardy, są ornamenta,

Ogniste kule, drabiny,

Rozmaite karabiny;

Łoża pogotowiu do dział,

Z kołami stoją; ich podział

Kiedy zechcą, prędko włożą,

Kartan-li cały położą;

Te są wszystkie okowane,

Dobrze sfortyfikowane.

O czym oberszter wojenny

Zawiaduje, nieodmienny

Paweł Grodzicki, dość sławny,

W naukach wojennych dawny.

Pan hetman to jemu sprawił,

Na sejmie wszytko wyprawił.

Cejgwarter krzyknie, wnet skoczą;

Gdy rozkaże, działo toczą.
Puszkarze dobrzy do tego,

Nie chybi z nich każdy swego;

Doświadczeni, dać im wiarę,

Uderzą w cel, wziąwszy miarę.

Na wierzchu dachówka; w rogach

Orły dwa, jakby na nogach

Stoją, a wiatr ich obraca,

Gdzie chce, i zaś nazad zwraca.

Z drugą stronę tuż z przyjazdu

Niedaleko od wyjazdu,

Po trzy smoki w powietrznikach,

Przy budynku w narożnikach.

Paryszewskie za Nowym Miastem

Idę aż na Paryszewskie

Grunty, już tam nie warszewskie;

Z ich cegielnie jest ulica,

A przed miastem tuż kaplica;

W tej Nalewajka schowano,

Poimawszy, ćwiertowano,

Który do miast tak wędrował,

Że Słuck, Mogilów splądrował

I do Korony zamyślał,

Z Łobodą cuda wymyślał;

Którego potym ściął ręką

Własną, gdzieś pod Bożą męką.

Tego zbiwszy, pan Zamoyski

Przysłał go tu, hetman polski.

Klasztor Ojców Kamaldulów w lesie,
mila od Warszawy

Stoję przy tym miejscu chwilę,

Rzucę okiem, jak na milę,

Widzę górę między lasy;

Powiedzą mi: temi czasy

WŁADYSŁAW IV, król polski,

Tam założył kamaldulski

Klasztor i kościół buduje,

Sumptem wszytko prowiduje,

Na pamiątkę, widząc mury

Smoleńskie z Pokrowskiej Góry.

Do tego Rudę i Polków,

Przywilej na chłopów Olków

Darował wiecznymi czasy

Łąki, pola, bory, lasy.

Tych Królestwo Najaśniejsze

Tam prowadziło, niniejsze,

Piechotą za miasto w pole,

Aż po same miejskie role,

Z chorągwiami procesyje,

Zakonnicy, kompanije;

Biskup z kapłany przed nimi,

Wielki tłum ludu za nimi.

Potym do swych karet wnidą,

Co żywo, po stronach idą,

A konni, kto był z nich wiejsca,

Ubiegali się do miejsca.

Tam na górę przyjechawszy,

Biskup kapłanom moc dawszy,

Przed namiotem wystawili

Krzyż, wkopawszy, zostawili.

Muzyka była śpiewalna

Z ceromonijami, walna;

Zatym kazanie wyborne

Czynił, sentencyje dworne

Ksiądz Leszczyński , prawił rzeczy

Dosyć pięknie, bardzo grzeczy;

Wzruszył: jedni płaczą, ryczą,

Te Deum Laudamus krzyczą.

To skończywszy, oracyje

Czytano, deprekacyje,

Potym na dół zeszło państwo,

Wsze stany, także kapłaństwo,

Na bankiet ich zaproszono,

Potrawy na stół noszono;

Jedli, pili wina hojno,

Siedzieli przystojnie, strojno,

Senatorowie pospołu

Z Królestwem, u tegoż stołu

Pod namiotami, a w chłodzie

Tuż niedaleko przy wodzie.

Tam Król Jego Mość pił do nich

Za zdrowie, znając  chęć po nich.

A Królowa Najaśniejsza

Patrzała, Pani dzisiejsza:

Oni wzajem, z chęcią wielką

Czynili ochotę wszelką.

Tuż od nich pod szopą blisko,

Tam stołów pełne siedlisko,

Prałatów i paniąt różnych,

Nie było nigdziej miejsc próżnych.

Dostatki wszelkie, potrawy,

Wina, piwa, dosyć strawy

Dawano dla różnych: jedli,

Pili, gdzie sobie zasiedli.

Mieliśmy się wszyscy dobrze,

Częstowano pańsko, szczodrze.

Zjadłszy obiad, wyjechali,

Do Warszawy przyjechali.

Na Zakroczymską powrócę,

Tam się w ulicę obrócę.

NOWE MIASTO

Dwór J.M.P. Żmudzkiego

Był tu zacny dwór przed laty,

Staruszka Żmudzkiego taty;

Ogród z poddanymi wielki,

Wkoło mieszka chłopek wszelki;

Panu z tego czynsz dawają,

Do posług ich zażywają.

Pokojów nie chcę wspominać,

Szkoda ich nie zapominać;

Bo te srogi ogień spalił,

Na popiół gmachy obalił,

Okrom sklepu, który został;

Ten, nie wiem, komu się dostał.

Spotka mię jakaś niewiasta,

Pytam do Nowego Miasta.

Powie mi: „Prosto idziecie,

Wnetże tam w Rynku będziecie".

Spieszno idę, widzę Rynek,

A w nim dwa domy w murynek;

Insze z drzewa; to ten niżej

Zbudowano, drugi wyżej.

Dwór J.M.P. Sapiehy, kasztelana wileńskiego

W bok ulica ku wałowi;

Mówię swemu Michałowi:

„Spytaj o dwór (w tejże leży),

Komu właśnie przynależy?"

On mi odpowiedział na to,

Że zapłacił dobrze za to

Pan Sapieha, lub odległy;

A ten jest w rozumie biegły,

Upodobał miejsce sobie

Spokojne, nie gwoli tobie.

Ma pokoje, z nich ganeczek,

A na dole ogródeczek;

Że się temu w ręce dostał,

Przy jego tytule został.

Rynek i magistratus nowomiejski

Rynek tam jest wielki, cudny

Osady w niem dość i ludny;

Ratusz mają odnowiony

I z wieżyczką, poprawiony.

Burmistrz z rajcy, tak ławnicy

Z wójtem siedzą w swej ławicy.

Mają prawa; po dekrecie

Apelują w tym sekrecie

Do starosty warszawskiego,

Namiestnika królewskiego.

Kościół Panny Maryjej
na Nowym Mieście

Kościół ten jest najprzedniejszy

U nas i najozdobniejszy.

Z dawnych czasów w Nowym Mieście

Z Rynku masz do niego weście;

Dziatki chrzczą, ślub odprawują,

Panu Bogu się sprawują.

W tym kościele są organy,

Chór z gankami bez nagany.

Ołtarze nowe, kaplica,

Przy niej wieża (w bok ulica),

Na niej zegar; dość wysoka

W oczach ludzkich i szeroka.

Mają proboszcza, kapłany,

Kaznodzieję do ambony.

W tymże cantores śpiewają,

Muzykę piękną miewają.

Stoi tam na cmyntarzu krzyż,

Mękę Pańską na niem ujrzysz;

A z boku w kościelnym murze,

Nisko patrzaj, nie ku górze,

Obaczysz, jak powiedają,

Ogrodziec smutny, udają.

Dalej szpital, za domkami

Kapłańskimi, budynkami.

Ulica niżej nad Wisłą

Spojrzę na dół, Wisła bieży,

Nad nią wiele domów leży;

Chałup srogie osiadłości,

Pod górą niemało włości.

Morgami to zowią drudzy,

Osobliwie dworscy słudzy.

A wszędzie stoją zołdaci,

Grzeczy chłopi i kordaci.

Kościół

Świętego Bennona

na Nowym Mieście

Przy tym kościele dziateczki

Zwykły mieszkać, siroteczki,

W szpitalu, dla wychowania

I dla wypielęgnowania.

Potym ich w nauki szkolne

Oddają, dzieci niewolne

Muszą słuchać preceptora,

Jako ojca, protektora.

Chodzą też czasem  po mieście

Śpiewający, przez przedmieście,

Prosząc jałmużny, chudzięta,

Osirociałe chłopięta.

Dwór

jaśnie wielmożnego

Je[g]o M.P. Opalińskiego,

marszałka wielk[iego] koronnego

W bok za cmyntarzem uliczka,

Nie wiem, jak zową, przeczniczka;

W tej dwór, ma nie mało gmachów,

Budowania, stajen, dachów;

Tam konie i masztalerze,

Karety, wozy, szpiklerze.

Samo państwo w nim nie stawa,

Czeladzi to w moc podawa.

Dwór

Ich Mciów PP. Radzimińskich

W tym dworze nieraz siadałem

Z paniętami, chleb jadałem.

I teraz to nie ustało,

Choć się inszemu dostało.

Mieszkanie w nim dosyć pańskie,

Przestrone gmachy ziemiańskie.

Kościół

Ojców Dominikanów

Tu  swój kościół postawili

Memoryją zostawili,

Wielki, zacny w szerokości,

Wesoły, pański, w jasności.

Jest wzdłuż coś na dwieście kroków,

Zmieści się w nim dość otroków.

W tym jest bractwo, dwie kaplice,

Naświętszej Panny tablice .

Ołtarz wielki, niepodobna

Wypisać, jak rzecz ozdobna.

Formy, nie pomyślaj o tym,

Powiem ja każdemu potym,

Jakie na wierzchu figury,

Patrzaj sobie z dołu, z góry.

Tam obaczysz dwa ołtarze;

W jednym są relikwijarze,

Apparaty do nich wszelkie,

Mają ochędóstwa wielkie.

Gdzie jest ganek, tam przejźrzysto,

Dla muzyków otworzysto.

Z drugą stronę drugi taki,

Przez frambugi, jak jednaki.

Kazalnica dość nadobna,

Według kościoła podobna.

Wszystek pod wierzchem sklepisty,

Z malowaniem piękny, czysty;

Kształtnie murowany przodek ,

Wydatny, piękny pojśrodek.

Na wierzchu Maryja Panna

Stoi wzwyż,  a święta Anna

Z kamienia; trochę poniżej

Zakonnicy, ona wyżej.

Kolumny z boków po stronach

Dla ozdoby, przy patronach.

Klasztor, widzę, już zaczęty,

Murem wielkim rozpoczęty;

Nie będzie miał równia sobie

Tu, w Warszawie, przyznam tobie.

Kto się do niego przyłożył,

Nie jeden tysiąc wyłożył!

Kościół Świętego Ducha

Kościół jest Świętego Ducha.

Słucham i nadstawiam ucha:

Jeden mi go pokazuje,

A drugi mi rozkazuje,

Żebym go też nie zapomniał

Napisać, szpital przypomniał.

Wszedłem, aż tam literacy

Krzyczą, rozumiałem, żacy,

Spólnie; pozytyw na chórze

Widzę, nade drzwiami, w górze.

Trzy ołtarze na kształt złotych ,

Nadobna rzecz, mówię o tych.

Kazalnica, a drzwi dwoje,

Formy, ławki z gankiem troje.

Tamże proboszcz kamienicę

Zmurował, tuż nad ulicę,

Na pamiątkę sukcesorom

Swoim, nie antecesorom.

Dzwonnica, także i szkoła,

Ustąpiła nam dokoła:

W niej nauki różne, ruskie

Alphabeta są i pruskie.

Strzeż, Boże, o mazowiecki

Język; bywa między dziecki,

Że prędko swego zapomnią,

Z trudnością go zaś przypomnią.

Kościół dość wielki, a dawny;

Piszą o nim starodawni.

Długa ulica

W tej ulice austeryje,

A w nich różne materyje

Dla koni. Tam znajdziesz piwo,

Siano, owies. Stój, co żywo!

Przeciwko Giełdą nazwany

Jest budynek murowany:

I tam posłowie stawali

Cudzoziemscy, przebywali,

Teraz jedni wyjeżdżają,

A drudzy zaś przyjeżdżają.

W których stajnie dosyć wielkie,

W domach są dostatki wszelkie;

U Gąsiorka, w Długoszowskim,

U Kaliny, tak w Giżowskim,

Znajdziesz łaźnią z fontanami,

Ogródeczek za oknami.

Tam naprzedniejsze gospody,

Wszelkim gościom dla wygody.

Dwór X.J.M. Radziwiłła,
podkomorzego W.X. Lit[ewskiego]

Dwór książęcy, prawie pański,

Ma coś więcej nad ziemiański,

Jak w szerokość, tak i w dłużą,

Wyjazdy mu oba służą;

Jeden jest z Długiej ulice,

Drugi od wału, z przecznice.

Przy tym budowanie nowe,

Drzewo piękne w nim sosnowe,

Gdzie stołowa izba własna

W przestronności, rzecz to jasna;

Pokoje prawie książęce,

Obicia w nich są panięce.

Słudzy szumno od bławatów,

Soboli, rysiów, szkarłatów.

Sam pan z cudzoziemska chodzi,

Przystojnie mu, tak się godzi.

Pomknę się trochę na przodek,

Jakom przyszedł w sam pojśrzodek,

Widzę stajnie, a za niemi

Studnią, gmach wielki przed niemi,

Budowanie starożytne

W nim, dla czeladzi pożytne.

Na tym herb książęcy gmachu

Na przodku, nie z indermachu.

Obaczywszy to, wyszedłem,

Na dalsze miejsce poszedłem.

Dwór J.M.P. Reczayskiego

Pana Reczayskiego dworek

Dość długi, wąski podwórek,

Przedtym to szpiklerzem zwano,

Wszelkie zboża w nim chowano;

Teraz jest w szlacheckich rękach.

Był jednego czasu w mękach,

Nabawił nas wszystkich strachu,

Gdy gorzał; pomnisz, mój brachu?

Konwent

Ojców Piarum Scholarum,

fundowany od K.J.M.

Królestwo nie zaniechało.

Kawalerów wprzód jechało

Dosyć szumno, konnych wiele,

Każdy siedział na swym śmiele,

A za niemi kanclerz wielki,

Z boków pieszy człowiek wszelki.

Dalej aż marszałek jedzie,

Za nim królestwo rząd wiedzie.

Kazanowski, cna osoba,

Wspaniała, Pańska ozdoba;

W ten mu dzień oddano laskę,

Aby znał królewską łaskę.

Tamże w rogu, od ulice,

Jakby Miodowej przecznice,

Wysiadło z karety państwo.

Nakoło stoi poddaństwo.

Duchowni króla witają,

Oracyje z ksiąg czytają

Pod krzyżem; ten postawiony

Już był w tym miejscu, wsławiony.

Muzyka pięknie śpiewała,

Niedługo coś opiewała.

Potym do budynku weszli,

Skoro się tam wszyscy zeszli,

Mszą świętą odprawowano,

Benedykcyją dawano.

Kazanie pochwały godne

Wszytkim natenczas wygodne,

Dominikana jednego,

W słowach duchownych godnego.

Potym, chwałę Bogu dawszy,

Ojcom wszytko w moc podawszy,

Tam królestwo fundowało

Zakonników, darowało

Ogrodem i budynkami,

Ze wszytkimi płotynkami.

Potym państwo jedzie nazad

Do Zamku, a drudzy pozad.

Jam też został, żebym wiedział,

Czegom się potym dowiedział.

Jednym słowem ich przezwisko

Pauperes. Mieszkają blisko.

Dwór J.M.P. Mniszka,
kuchmistrza koronnego

Chciałem się w lewo obrócić,

Musiałem wyżej powrócić.

Obaczę dwór na ustroniu,

Pojechałem tam na koniu:

Jadę, aż przystojne gmachy

Widzę, a nad niemi dachy.

Przy studni stajenka grzeczy

Z ogrodem, potnienie rzeczy.

Tam altanka, w niej siedzenia,

W gorącość dla ochłodzenia,

Z przyjacielem miłym tobie,

Upodobawszy go sobie.

Kosztowałem, tam odchodząc,

Garwolskiego, duszę chłodząc.

Dwór jaśnie wielmoż[nego]
J.M.P. Witkowskiego,
kasztelana sendomirskiego

Spłacono mieszczaninowi,

Słyszę, ten dwór, Szeinknechtowi.

Jest przestrony tak dla gości,

Różnego stanu ich mości.

W pokoje nie ogłodzony,

Ogród nakoło zgrodzony.

Teraz pańskiej krwi, szlacheckiej

Już należy, nie kupieckiej.

Dwór

Je[g]o M.P. Gembickiego,

stolnika koronnego

Wyszedłem między ogrody

Podczas wesołej pogody;

Znalazłem dwór Franciszkowski,

Niekiedy był doktorowski;

Teraz już jest w rękach pańskich,

Nie w włoskich,ale w ziemiańskich,

Panięcia z domu zacnego,

W dostatki, w rozum bacznego.

Wszedłem tam: odmiana wielka,

W pokojach ozdoba wszelka,

Różnej farby, smętne rzeczy,

Przy tym wszytko pięknie grzeczy.

Napatrzywszy się dowoli,

Wyszedłem w ogród powoli,

Który przedtym bywał sławny

I teraz jest, choć niedawny.

Z przodku stajnia i podwórze,

Studnia z wodą w bok przy dworze.

Wrota z ulice dość wielkie,

Zmieszczą się karety wszelkie.

Dwór Firlejowski,

tak zwany, na Miodowej ulicy

Mijam Miodową przecznicę,

Aż tam widzę kamienicę

Firlejowską, tak nazwaną,

Z ogrodem, obmurowaną.

Piękna tam dyspozycyja

Jest w budynku, proporcyja.

Pokoje wesołe, jasne,

Lub na dole są, nie ciasne.

A pod dachem komóreczki

Dla sług, własne alkiereczki .

Przeciw kuchnia także w murze,

Mieszkania w niej, jak po sznurze;

Pod tymiż piwnice dolne,

Czasem od wina nie wolne.

Stajnia w kącie przy ogrodzie;

Ten jest niewielki w urodzie,

Ale smaczny, Blisko domu,

Nie zmorduje nóg nikomu.

Studnia wedla forty zaraz,

Wrota z drugą stronę oraz.

Wystąpiwszy trochę z progu,

Widzę wedla niej na rogu.

Pałac

jaśnie wielebnego

J.M.X. biskupa krakowskiego,

książęcia siewierskiego

Teraz ten pałac należy,

Który w tej ulicy leży,

Biskupowi krakowskiemu,

A książęciu siewierskiemu.

W nim królewskie własne gmachy

Nad niemi stanęły dachy;

I pokoje już niektóre

Zgotowane; piętro wtóre

Jeszcze wiele potrzebuje;

Kto dokończy, ten spróbuje.

Dosyć na tym, że już mury

Stanęły z gruntu do góry.

Obacz wewnątrz, szumny będzie

W tej ulicy i w tym rzędzie.

Dwór J.M.P. Ostroroga,
wojewódzka poznańskiego

Ten dwór od uliczki w rogu,

Trzyma go pan z Ostrorogu;

Ma pokoje, tak budynki,

Ze trzech stron, choć nie w murynki.

Ale mieszkania przystojne

Są wewnątrz, dość pańsko, strojne.

Kuchnia przeciw, stajnia z boku.

Studnia przy bramie tuż w kroku.

Dwór

J.M.P. Mochranowskie[g]o

Wojskiego warszawskiego

Nowy dwór, małe siedlisko,

Widzę, że od miasta blisko,

Pięknie zbudowany, ładem;

Niech będzie dla tych przykładem,

Co na gruntach wielkich siedzą,

Z nimi co czynić, nie wiedzą.

Dwór J.M.P. Wituskie[g]o,
chorążego gostyńskiego

Ten dwór szlachecki na stronie

U pana, widzę, w ochronie;

Już go poprawił, jak ma, być,

Może go w długi czas zażyć.

Plac przestrony, mówię śmiele,

Zbudowałby na nim wiele;

Ogród, stajnie, wszelkie rzeczy,

Bo ma przestrzeństwo w nim grzeczy.

Nic nie wątpię o tym, panie:

Com napisał, tak się zstanie.

Dwór J.M.P. małogoskiego,
starosty rawskiego

I tum ja kiedyś chleb jadał,

W tym dworze z panięty siadał;

Częstośmy z łuków strzelali

W podwórze, drudzy hulali,

A trzeci jechał z kopiją,

Ochotnie drużyna piją.

Za ruskich to paniąt było,

Których nam teraz ubyło.

Pokojów, mieszkania wszędzie,

Tam i sam dość w każdym rzędzie.

One stajnie w przestronności,

Studnia z kuchnią jest dla gości.

Przyjazdy są dwa do niego,

Także i wyjazdy z niego.

Dwór J.M.P. Zamoyskiego,
starosty kałuskiego

Pamiętam, gdy jeszcze pole

Na tym miejscu ani role

Nie były, jedno plac pusty,

Byłem tu raz w mięsopusty.

Potym Lipski pobudował

Dwór pański, prędko zgotował,

W którym są dwoiste gmachy,

A nad nimi górne dachy.

Masz tam stajnie i ogródek,

W pierwszym budynku przygródek;

W koło parkan z baszteczkami,

Kształtny w rogach z wieżyczkami.

A brama sama w pośrodku,

Z altaneczką i we środku.

Wrota jedne od ulice,

A drugie z boku, z przecznice.

Ten się Zamoyskiemu dostał

Kanclerzowi, przy nim został.

Teraz po nim syn nastąpił.

Ojcowskich dróg nie ustąpił;

Jako pan z panów, potężny

W skarby, tak i w serce mężny,

Zechce tu co przybudować

Dla siebie, albo zmurować.

Dwór J.M.P. Działyńskiego,
wojewody pomorskiego

Przedtym biskupi stawali

Płoccy, w tym dworze bywali.

Widzę, odmienne są rzeczy,

Jakożkolwiek bardzo grzeczy.

Teraz pana Działyńskiego,

Wojewody pomorskiego.

Ma budynek senatorski,

Właśnie jak budynek dworski,

Tak pokoje, jak piwnice,

Stajnie, kuchnie i winnice,

Które w mieście wino rodzą,

Za hojnością pić się godzą.

Nie w każdym w Warszawie dworze

Znajdziesz tak wielkie podwórze;

Bo tu place dwa złożono

I w jedno je położono.

Dalszy, pomnie, kto budował,

A kamieniczkę zmurował.

Ma ten dwór dwojakie wjazdy

Z uliczki, a zaś wyjazdy

Od Senatorskiej, przestrony;

Gdzie chcesz, jedź na wszelkie strony!

Dwór J.M.X. Lipskiego

Dawno ten dwór leżał skrycie

Nieznacznie i niezakrycie:

Teraz  go wszyscy widziemy,

Gdy wedla niego jedziemy,

Jako ma piękny przodeczek,

Murowany zatyłeczek;

W glinę kamyczkami sadził,

Jak mozaikę wygładził;

Potym, wapno na wierzch dawszy,

Inszych materii przydawszy,

Zrówna się murom do czasu;

Pan sobie zażyje wczasu.

Są tam insze budyneczki,

Stajnia, różne komóreczki .

Dość na mądrego prałata,

Odnawia, gdzie stara łata.

Dwór jaśnie wielmożnego
J.M.P. Warszyckiego,
wojewody mazowieckiego

W tak nadobnym, zacnym dworze

Dość mieszkania i podwórze.

Mury go z przodku okryły,

A wewnątrz się nam pokryły.

Ogród, w tym się wino rodzi,

Z boków róża ganki chłodzi.

Na tośmy z pokojów okiem

Patrzali, wesołym wzrokiem,

I uciechy swe miewali:

Muzyka grała, śpiewali.

I teraz to znowu będzie,

Kiedy pan do nas przybędzie.

Dwór jaśnie wielmożnego
J.M.X. Piaseckiego,
biskupa chełmskiego

Muzyk tam gospodarował

Królewski; Pan mu darował.

W tym dworze mieszkanie właśnie

Widziemy na oko jaśnie,

Że dotychczas poprawuje

I ogród pięknie sprawuje.

Pan tam sam nigdy nie stawa,

Jedno swym powinnym dawa.

Kilka pokojów we środku,

Z podwórkiem, stajnia w pośrodku.

Dwór wielebnego J.M.X. Zaręby,
opata sulejowskiego

Tuż o ścianę taki drugi;

Widziałem tam nieraz sługi

Opata sulejowskiego,

Według stanu kapłańskiego.

Jest mieszkanie piękne, wczesne,

To największa nie doczesne;

Ale wiecznością przychodzi

Właśnie, według prawa chodzi.

Pałac

jaśnie wielebnego

J.M.X. arcybiskupa gnieźnień[skiego]

Ten pałac murem potężnym

Obwiedziony jest i mężnym.

Stoi w pośrodku wysoki,

Murowany, dość szeroki.

W tym pokoje są książęce,

Obicia szumne, panięce.

Na dole wszędzie sklepiste,

Mieszkania pańskie zamczyste.

Budynek przy kuchni drugi,

W bok trzeci, tam znajdziesz sługi,

A w czwartym prałaci stoją;

Po stronach stajnie się troją.

Masz studnią, podwórze wielkie,

W zamknieniu wygody wszelkie.

I w ulicy są mieszczanie,

U tych stawają dworzanie.

Siedzą za prawem duchownym,

Pan jest nad niemi zwierzchownym.

Do pałacu wjazd z ulice,

Drugi z fortą od przecznice.

Dwór

J.M.P. Grzybowskiego,

starosty warszawskiego

Zdziwiłem się temu srodze,

Widzę budynek na drodze;

Wielkim kosztem zmurowano,

A na przodku budowano.

Z pruska pięknie przekładany,

Cegłą w drzewo przeplatany.

Dlatego stąd jest piękniejszy

Ten murynek, wydatniejszy,

Od Senatorskiej ulice,

Gdzie pałace, kamienice;

Jednak z obu stron pokoje,

bardzo nadobne oboje.

Ten minąwszy, idę wałem,

W mięsnych jatkach nie bywałem.

Dwór

jaśnie wielmożnego

J.M. Pana Sapiehy,

marszałka nadwornego W.X.L.

Dworu nie mamy bliższego

Od Zamku nad ten, inszego.

Znać, że budowano dawno,

Statecznie i starodawno.

One tak potężne tramy,

W stołowej izbie, jak ramy,

Dźwigają na sobie belki,

Tak ciężar zwierzchowny wszelki.

Insze pokoje sień dzieli,

Żebyście o tym wiedzieli,

Z których ogródeczek znaczny

Możesz widzieć, jeśliś łacny.

W tym zażywaliśmy świata

W one dawne przeszłe lata,

Kiedy królestwo bywało

U królewny przebywało.

Tam muzyka, tam bankiety,

Wszelka dobra myśl; muszkiety

Każdy z nas musiał wypalać,

Znowu jak naprędzej nalać.

Przeciwko w budynkach słudzy,

Za niemi wdłuż różni drudzy.

Przy kącie stajnie, szpiklerze,

Woźnice i masztalerze.

Pod wielkim dworem piwnice

Z muru, własne lodownice.

Przy wrotach gospodarz mieszka,

Ochędóstwa nie omieszka.

Gdzie spojrzysz, nadobnie wszędzie,

I tam i sam, w każdym rzędzie.

To obaczywszy, poszedłem

Tymiż drzwiami, gdzie wyszedłem.

Dwór

jaśnie wielmożnego
J.M.P. Szyszkowskiego,
kasztelana wojnickiego

Ten dwór pana Szyszkowskiego,

Kasztelana wojnickiego.

Jest w nim kamienica tylna

Z pokojami, rzecz niemylna,

Którą teraz restaurował,

Ledwie znowu nie murował.

Wystawił po senatorsku,

Jako pan, wszytko po dworsku.

Obicia, dostatki pańskie,

Ochędóstwa są ziemiańskie.

Sklepione z dołu piwnice.

Do tejże to kamienice

Należą z przodku budynki,

Z pruska w cegłę są murynki;

Kuchnia, stajnie, studnia nowa,

W podwórzu woda gotowa.

Gospodarza nie zapomnię,

Jego mieszkanie przypomnię.

Dwór jaśnie wielmoż[nego]
J.M.P. Lubomierskiego,
wojewody krakowskiego

Pana jaśnie wielmożnego,

W majętności potężnego,

Ten dwór jak opisać? Nie wiem!

O Wiśniczu pierwej powiem.

Tam jest wszytko od marmuru,

Mało co prostego muru

Obaczysz, w miejscu wesołym;

Patrz wszędzie po stronach kołem.

Zamek piękny, mury, wały

Przekop, wody niebywały

Nigdy przed tym, jako teraz,

Wystawić go o jeden raz,

Tak pokoje, niepodobna;

Odrzwia, posadzki, rzecz godna;

Perspektywa jest w nich własna,

Wszelkim oczom to rzecz jasna.

Obicia tu nic nie piszę,

Jakie tam są, o nich słyszę.

Od srebra służba, od złota;

W klejnotach dziwna robota.

Konie w stajniach na poboczach

Stoją, dzielne w ludzkich oczach.

Tu już kończę, pióro zwracam,

Do Warszawy się obracam.

Tamże pańsko zbudowany

Dwór stoi, nie murowany,

Ale ma swe qualitates

I wielkie commoditates.

Pokoje, sień między niemi;

Z tej w boku strony za niemi

Stajnie, tamże w boku znajdziesz

Studnią w podwórzu wynajdziesz.

Od wału wrota do niego.

Z drugą stronę wyjazd z niego.

Dwór na jaśnie wielebnych
Ich MM. PP. duchownych
pieczętarzów koronnych

Na pamiątkę Zadzik, sławny

Kanclerz, biskup przeszły, dawny

Tu pieczętarzom wystawił

Zacny murynek, zostawił.

Macie scripta , na marmurze;

Tamże czytajcie przy murze.

Obacz, jakie odrzwia szumne

Dał po pańsku, wszerz, wdłuż rumne.

Jeśliś widział izbę wielką

Stołową, na stronę wszelką

Dość wesoła, do widoku,

Podczas słońca przykro oku;

Ma ze trzech stron okna wszędzie,

W jednym, w drugim, w trzecim rzędzie

W inszych pokojach od muru

Są w nich posadzki z marmuru.

Nad obiciem malowania,

Pod wierzchem floryzowania

Mieszkanie dlatego dolne

Budowano, żeby wolne

Panu z gościem było wyście

I zaś nazad snadne przyście.

Jest tam alkierz w jednym rogu,

Tuż przy pokojowym progu,

A w niem prywatna skarbnica,

Nad nią smaczniuchna łożnica,

Którą lecie drzewo chłodzi,

Gdy go wiatr w stronę uwodzi.

Przeciw temuż właśnie takie

Budowanie; jak jednakie

Sklepy dolne i piwnice:

W tych może mieć pan winnice.

Kuchnia z boku. Patrzę dalej,

Aż przy studniej mówią: nalej

Wody; konie wyprowadźcie

Ze stajniej, drugie wprowadźcie.

Koniuszy za tym wychodzi

Z budynku; ten się przygodzi,

W którym różna czeladź mieszka,

Pańskich posług nie obmieszka.

Wozownia w bok otworzysta,

Pod nakryciem, jest przejrzysta.

Tu od miasta brama z przodku,

Forta przy niej, mur we środku.

Z drugą stronę także wrota;

Powiedziała mi piechota.

Dwór X.J.M. Radziwił[ł]a,

kanclerza

Wielk[iego] Księst[wa] Lit[ewskiego]

Dwór książęcia Radziwił[ł]a!

Moja się głowa zdziwiła,

Jako prędko stanął drugi;

Mówią na ciesielskie sługi,

Że jedni ordynowali

Drzewo, drudzy heblowali,

A trzeci budynek wzgórę

Wynieśli: szło im o skórę.

Tam się sądy odprawują ,

Kto z kim co ma, rozprawują.

Pokoje są dość wysokie,

Na kształt kwadratu szerokie;

Byłem tam z kawalerami;

Obito je szpalerami.

Wszytkiego nie piszę tobie:

Jeśli nie tak, obacz sobie!

Stajnie, studnią, wszelkie rzeczy

Pięknie zbudowano, grzeczy.

Na ostatek wrota dwoje,

Przy nich w parkanach podwoje.

Dwór

Ich MM. PP. Parysów

Porządny plac dawno leży,

Z ulice w ulicę bieży.

Budynek w nim; tego czasu

Możesz zażyć swego wczasu.

Słyszałem, że chcą budować

Na tym miejscu i murować.

Gdy obaczę drzewa wszelkie,

Wapno, cegłę, tramy wielkie.

W ten czas przyozdobi, w rzędzie

Nienapośledniejszy będzie.

Dwór

J.M.P. Noskowskiego

W tym gospodarza potkałem,

Który tam mieszka, pytałem

Powiedział mi szczerze prawie

O tym placu, jak na jawie,

Że już wymierzony wszędzie,

Budynek pański w nim będzie.

Stanie jego mości na to:

Będzie sława panu za to.

Dwór Ich MM. PP. gdańszczan

Z  miejskiej bramy do nich przeście

Blisko miasta, fortą weście,

Przy której swego chowają,

Temuż i klucze dawają.

Wszedłem między jakieś szranki,

Z obudwu stron, jak firanki,

Stoją, z tej i z owej strony;

Herb w pojśrodku, dla obrony.

Za niemi lechy ogrodne,

Drzewa, owoc smaczny, rodne;

I kwiatki są farby różnej,

Kwatery nie znajdziesz próżnej.

Dwór sam w budynkach nadobny

Stoi, w przestrzeństwie ozdobny.

Ściany biało tynkowane,

Pokoje renowowane;

Kuchnia, z stajniami, piwnica,

Studnia, w niej żywa krynica,

Przy której dworek osobny,

Mieszka w nim człowiek sposobny.

Od tegoż forta w ulicę

Miodową, wyjazd w przecznicę.

Przeciwko Bramę Pobocznią

Mijam, basztę podlebocznią.

Przyszedłem do drugiej bramy,

Tam obaczę budki, kramy.

Aż mi łaźnię pokazują

Miejską, przy murze skazują.

Słusznie by ogrody wspomnieć

Miejskie, dworów nie zapomnieć;

Wielka ich liczba, niemało;

Pióro mi się zmordowało.

Teraz ich nie piszę tobie,

Jużem ustał; obacz sobie!

Dwór Je[g]o M. Pana Żabickiego,
kasztelana liwskiego na Mostowej ulicy

Gdyby mi nie powiedziano

O tym dworku, nie wiedziano,

Ja bym go był już przepomniał,

Chwała Bogu, żem go wspomniał!

Widzę plac dosyć przestrony,

Wjazd do niego z jednej strony.

Szpital Świętego Łazarza

Szpital Łazarza świętego,

W stronę przeciwko, do tego

Ma swe bractwo i dochody

Wielkie, niemałe rozchody.

Tam się sam Pan w księgi wpisał

I ręką własną podpisał.

Z kaplice mało wygody

Chorym żebrakom, w przygody,

Bo jeszcze nie zgotowana

Wewnątrz, z gruntu murowana.

Mają tam swe opatrzności,

Jako w szpitalu, żywności.

Mostowa Brama została,

Na pamiątkę się dostała

W tytuł Wenecyjej miasta;

W niej mieszka jakaś niewiasta.

Dwór J.M. Pana Zerka

Tam obaczę trochę wyżej

Dworeczek, pod górę niżej;

Piękny, choć w niskości leży,

Panu Zerkowi należy.

Dwór J.M.P. Leśniowolskiego,
starosty drohickiego

Mieszkanie od samej wody,

Pomniąc na różne przygody,

Nie barzo warowno stoi:

Brzeg tuż, Wisła dziwy broi.

Z tego masz widzenie lecie,

Kiedy łódź potężnie gniecie

Dubas, pod żaglem szumiący,

Wzgórę i na dół bieżący.

Ten pan chleba nie żałuje,

Przyjaciela rad miłuje

Nad srebro, klejnoty, złoto,

Wszytko mając, nie dba o to.

Ulica do przewozu

Tu szpiklerze murowane,

Jak ulica, budowane.

Dalej nad Wisłą browary

Znalazłem. Jedni towary

Pilno do szkuty ładują,

Drudzy noszą i szafują .

A galera od wymysłów

Czeka, z bosmańskich wymysłów,

W której pokoje, chodzenia,

Ganki w koło, dla chłodzenia,

Działka, rudel i pojazdy,

Maszt, żagiel; na niej odjazdy

Niewczesne, gdy mała woda,

Nie puszczaj się z lądu, szkoda;

Lepiej na bacie pomniejszym.

W tym zajedziesz, gdzie chcesz, mniejszym,

Który nadobnie zrobiony,

Od mistrza w kunszt ozdobiony.

Chciałem jechać w drogę na nim,

Aż tam drugi stoi za nim;

I tego nie pozwolono,

Na szkutę mię wziąć wolono.

Wsiadłem. Ja Warszawie daję

Dobrą noc, służby oddaję.

Com miał do domu piechotą,

Jadę z flisami, lichotą,

Do Gdańska, miasta sławnego

W handlach od czasu dawnego.

Koniec wersji demonstracyjnej.