Henryk Ibsen

HEDDA GABLER

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma.

Scena dziewiąta.

Scena dziesiąta.

Scena jedenasta.

Scena dwunasta.

Scena trzynasta.

Scena czternasta.

AKT II.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

Scena siódma.

Scena ósma.

Scena dziewiąta.

Scena dziesiąta.

Scena jedenasta.

AKT III.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

Scena szósta.

SCENA SIÓDMA.

Scena ósma.

Scena dziewiąta.

Scena dziesiąta.

AKT IV.

Scena pierwsza.

Scena druga.

Scena trzecia.

Scena czwarta.

Scena piąta.

HEDDA GABLER

Sztuka w czterech aktach

Henryk Ibsen

OSOBY:

JÖRGEN TESMAN, docent historyi cywilizacyi.

HEDDA TESMAN, jego żona.

PANNA JULIANNA TESMAN, jego ciotka.

PANI GLOSTED.

BRACK, radca prawny.

EILERT LÖWBORG.

BERTA, służąca Tesmanów.

Rzecz dzieje się w willi Tesmanów, we wschodniej części miasta.

AKT I.

Obszerny salon, ozdobnie i elegancko umeblowany, trzymany w ciemnych barwach. W głębi znajdują się drzwi z portyerą odsłoniętą, które prowadzą do gabinetu, umeblowanego w tym samym stylu co salon. W prawej ścianie drzwi prowadzące do przedpokoju, w lewej drzwi szklane także z odsłoniętą firanką. Przez szyby widać werandę, za nią drzewa. Na przodzie sceny stoi stół owalny zasłany dywanową serwetą, a przy nim krzesła. Na prawo na przodzie sceny piec majolikowy, przy nim fotel z wysokiemi poręczami. Na lewo także na przodzie kanapa trochę odsunięta od ściany. Przy drzwiach szklanych fortepian. Po obydwu stronach drzwi w głębi etażerki zastawione terrakotami i majolikami. W głębi przyległego pokoju widać kanapę, stół i parę krzeseł. Nad kanapą wisi portret pięknego starca w gieneralskim mundurze, a nad stołem zwiesza się lampa z mlecznym kloszem. W salonie pełno bukietów w wazonach, inne leżą na krzesłach. Obadwa pokoje zasłane są puszystemi dywanami. Oświetlenie ranne. Promienie słoneczne wpadają przez drzwi szklane.

Scena pierwsza.

JULIANNA TESMAN, kobieta miłej powierzchowności lat około sześćdziesięciu pięciu w skromnej, schludnej tualecie, wchodzi przez przedpokój w kapeluszu, z parasolką w ręku, BERTA, niemłoda pokojówka, skromnie po miejsku wyglądająca, wchodzi za nią, niosąc w papier obwinięty bukiet.

PANNA TESMAN

(staje we drzwiach i nasłuchuje półgłosem). Doprawdy zdaje mi się, że oni jeszcze nie wstali.

BERTA

(także półgłosem ). Mówiłam to już pani. Parowiec przyszedł tak późno, a potem Boże, miły... młoda pani musiała wszystko wypakować, zanim się położyła.

PANNA TESMAN.

To też niech spoczywa.

Tylko potrzeba tutaj świeżego rannego powietrza.

(Otwiera naoścież drzwi szklane).

BERTA 

(stoi niepewna z bukietem w ręku). Na sumienie, tu już niema wcale miejsca na bukiet, chyba postawię go na fortepianie. (Stawia go tak, jak mówi ).

PANNA TESMAN.

No, moja Berto, masz więc teraz nowych państwa. Ach! jakże mnie było ciężko rozstać się z tobą.

BERTA

(blizka płaczu). A mnie, proszę pani! Cóż ja mam powiedzieć? Tyle lat służyłam u pań i dobrze mi było.

PANNA TESMAN.

Trzeba się do tego przyzwyczaić. Żale na nic się nie zdadzą. Musisz być u Jorgena. On do ciebie przywykł, obsługiwałaś go jeszcze, gdy był maleńki.

BERTA.

Tak, proszę pani, ale ja ciągle myślę o biednej chorej, którą musiałam opuścić. Jest całkiem bezwładna, a nowa służąca?.. Czy ona się kiedy nauczy, jak z chorą obchodzić się trzeba?

panna tesman. Już ja ją nauczę, zresztą wiele rzeczy zrobię sama. Nie troszcz się o moję biedną siostrę, Berto.

BERTA.

Tak proszę pani, ale to przy mnie co innego, zdaje mi się, iż nie będę dla młodej pani dogodną.

PANNA TESMAN.

Ach! Boże! z początku może się to i owo wydarzyć.

BERTA.

Bo ona jest bardzo wymyślna.

PANNA TESMAN.

Ma się rozumieć, córka gienerała Gablera. Za życia ojca, była przyzwyczajona do zbytków. Przypomnij sobie tylko, kiedy to z nim jeździła konno, w czarnej sukiennej amazonce, w kapeluszu z piórami.

BERTA.

Tak, tak, pamiętam. Na sumienie, ktoby wówczas pomyślał, że to będzie kiedyś żona pana kandydata.

PANNA TESMAN.

I mnie to przez myśl nie przeszło. Ale żebym nie zapomniała, Berto. Odtąd nie trzeba mówić "pan kandydat", tylko "pan doktór".

BERTA.

Młoda pani to już przykazała, jeszcze dziś w nocy, zaraz na wstępie. Czy tak jest, proszę pani?

PANNA TESMAN.

Ma się rozumieć. Wyobraź sobie, Berto, doktoryzował się za granicą, teraz w czasie podróży. Nie wiedziałam o tem ani słówka, dopiero wczoraj powiedział mi, przy wysiadaniu na ląd.

BERTA.

On może teraz dojść do wszystkiego. On taki mądry. Ale nigdybym nie pomyślała, żeby mu się chciało chorych leczyć.

PANNA TESMAN.

Nie, on wcale nie jest takim doktorem. (Kręci głową w zamyśleniu). Niedługo zresztą będzie miał jeszcze znakomitszy tytuł.

BERTA.

Czy doprawdy! A jaki też proszę pani?

PANNA TESMAN

(z uśmiechem). O, gdybyś wiedziała (wzruszona). Mój Boże! gdyby nieboszczyk Jan mógł w grobie zobaczyć, na co wyrósł jego chłopak (ogląda się wkoło). Ale Słuchajno, Berto! dlaczegoś pozdejmowała pokrowce ze wszystkich mebli?

BERTA.

Tak kazała młoda pani, mówiła, że nie może znosić pokrowców.

PANNA TESMAN.

Więc oni chcą tu zawsze przesiadywać, i na codzień także?

BERTA.

Tak się zdaje z tego, co młoda pani mówiła. Ona sama, — pan doktór nic niemówił.

Scena druga.

Poprzedni i JORGEN TESMAN, wchodzi nucąc drzwiami z prawej strony do pokoju w głębi, wygląda młodo, na lat trzydzieści trzy, średniego wzrostu, średniej tuszy, blondyn z twarzą okrągłą i pogodną, nosi brodę i okulary, ubrany jest w wygodny, luźny ranny strój, w ręku trzyma otwartą walizką ręczną.

PANNA TESMAN.

Dzień dobry, Jorgenie, dzień dobry!

TESMAN

(we drzwiach). Ciocia Jula! droga ciocia! (zbliża się i ściska jej rękę). Przyszłaś do nas z tak daleka, i jeszcze tak rano.

PANNA TESMAN.

Łatwo zrozumieć, że mi pilno było do was zajrzeć.

TESMAN.

A jeszcze do tego wczoraj położyłaś się tak późno.

PANNA TESMAN.

To nic nie znaczy.

TESMAN.

Wróciłaś szczęśliwie do domu z przystani?

PANNA TESMAN.

Szczęśliwie Bogu dzięki, pan radca był tak grzeczny i odprowadził mnie aż do domu.

TESMAN.

Było nam przykro, żeśmy cię do powozu zabrać nie mogli, ale widziałaś sama, Hedda miała tyle rzeczy, których niepodobna było porzucić.

PANNA TESMAN.

Rzeczywiście, miała ich niezliczone mnóstwo.

BERTA

(do Tesmana). Może mam pójść zapytać pani, czy jej nie będę potrzebna?

TESMAN.

Dziękuję ci Berto, to niepotrzebne, pani powiedziała, że zadzwoni, gdyby czego potrzebowała.

BERTA

(wychodzi na prawo). Dobrze.

TESMAN.

Wiesz co — weź ten kuferek.

BERTA

(biorąc go). Zaniosę go na górę (wychodzi przez przedpokój).

Scena trzecia.

Poprzedni bez Berty.

TESMAN.

Wyobraź sobie, ciociu! cały kufer wypakowałem notatkami. Nie do uwierzenia, ilem ich nagromadził ze wszystkich archi wów. Stare, nadzwyczaj ciekawe rzeczy, o których nikt nie ma wyobrażenia.

PANNA TESMAN.

Tak, tak, Jörgenie, w twej poślubnej podróży, nie traciłeś czasu.

TESMAN.

Mogę to śmiało przyznać. Ale zdejmże kapelusz, ciociu. Pozwól, rozwiążę wstążki. Dobrze tak.

PANNA TESMAN

(w czasie gdy on to czyni). Ach! Boże, to tak, jak kiedyś był u nas w domu.

TESMAN

(oglądając kapelusz). Cóż za ładny kapelusz dziś włożyłaś?

PANNA TESMAN.

Sprawiłam go sobie z powodu Heddy.

TESMAN.

Heddy?

PANNA TESMAN.

Ażeby się mnie nie wstydziła, gdy razem będziemy na mieście.

TESMAN

(głaszcząc ją po twarzy), Ty, ciociu, myślisz o wszystkiem. (Kładzie kapelusz na krześle przy stole). A teraz wiesz co, siądźmy sobie na kanapie i pogawędźmy, zanim Hedda nadejdzie (siadają).

PANNA TESMAN

(stawia parasolkę przy rogu kanapy). Jakże jestem szczęśliwa, że cię znowu widzę, Jorgenie, ciebie jedynaka nieboszczyka Jana.

TESMAN.

I ja jestem szczęśliwy, że cię widzę, tyś była dla mnie i ojcem i matką zarazem.

PANNA TESMAN.

Wiem dobrze, że ty kochasz zawsze twoję starą ciotkę.

TESMAN.

A jakże ciocia Ryna? czy jej nie lepiej?

PANNA TESMAN.

Dla tej biedaczki nie może być polepszenia. Leży, jak leżała przez te wszystkie lata. Oby tylko Bóg zostawił mi ją jak najdłużej. Nie wiem, cobym bez niej zrobiła, zwłaszcza też teraz, kiedy ci już potrzebną nie jestem.

TESMAN

(klepie ją po ramieniu). No, no, no.

PANNA TESMAN

(szybko, odmiennym tonem). Ale kiedy pomyślę, żeś się, ożenił Jorgenie, i że to ty pozyskałeś rękę Heddy Gabler, tej Heddy, tak zawsze otoczonej młodzieżą...

TESMAN

(nuci i uśmiecha się z zadowoleniem). Zdaje mi się, że mam w mieście paru dobrych przyjaciół, którzy mi z całego serca zazdroszczą. Czy nie?

PANNA TESMAN.

Zazdroszczą ci tego także, żeś mógł odbyć tak długą poślubną podróż. Wszakże trwała blizko sześć miesięcy.

TESMAN.

Dla mnie była to także podróż naukowa. Ileż archiwów musiałem przewertować! ile książek przeczytać!

PANNA TESMAN.

No tak. (Poufnie i ciszej). Ale posłuchaj Jorgenie, czy nie masz mi nic po powiedzenia, nic wcale?

TESMAN.

Z podróży?

PANNA TESMAN.

Tak.

TESMAN.

Doprawdy, nie wiem nic więcej nad to, com ci pisał, a żem się doktoryzował, o tem powiedziałem ci wczoraj.

PANNA TESMAN.

Ale ja pytam, czy... czy nie masz żadnych... nadziei?

TESMAN.

Nadziei?

PANNA TESMAN.

Mój Boże! jestem przecież twoją starą ciotką.

TESMAS.

Naturalnie, że mam nadzieję...

PANNA TESMAN. 

A więc.

TESMAN.

Mam niemal pewną nadzieję, że wkrótce będę profesorem.

PANNA TESMAN.

Profesorem... tak.

TESMAN.

A nawet mogę powiedzieć, że to rzecz zupełnie pewna. Przecież wiesz o tem, ciociu?

PANNA TESMAN

(z uśmiechem). O tem wiem, masz słuszność. (Zmieniając ton). Ale mówiliśmy o podróży. Musiała cię ona strasznie kosztować.

TESMAN.

Mój Boże, kosztowała, ale dopomogło mi bardzo to duże stypendyum.

PANNA TESMAN.

Jednakże nie pojmuję, jakim sposobem starczyło na dwoje.

TESMAN.

Bo też to nie było rzeczą tak prostą.

PANNA TESMAN.

A jeszcze kiedy się podróżuje z taką damą. Mówiono mi, że to bez porównania drożej kosztuje.

TESMAN.

Ma się rozumieć, ale Hedda musiała odbyć tę podróż, doprawdy, ciociu, musiała. Inaczej być nie mogło.

PANNA TESMAN.

Masz pewno słuszność, bo dzisiaj podróż poślubna uważaną jest za konieczność. Ale powiedz mi — czyś się już dobrze w mieszkaniu rozejrzał.

TESMAN.

Naturalnie, wstałem o świcie.

PANNA TESMAN.

Jakże ci się całość podoba?

TESMAN.

Przepyszna, wydaje mi się przepyszna. Tylko nie mogę zrozumieć, na co są te dwa pokoje za sypialnią Heddy.

PANNA TESMAN

(uśmiechając się). O, mój drogi, spożytkujecie je — z czasem.

TESMAN.

Doprawdy masz słuszność, ciociu, bo kiedy się księgozbiór tak bardzo powiększa... to...

PANNA TESMAN.

Właśnie, mój chłopcze, myślałam o twoim księgozbiorze.

TESMAN.

Cieszę się bardzo z powodu Heddy. Zanim jeszcze byliśmy zaręczeni, mówiła ciągle, że żadne mieszkanie tak jej się nie podoba jak willa radczyni Falk.

PANNA TESMAN.

I właśnie się tak zdarzyło, że była do sprzedania, po waszym wyjeździe.

TESMAN.

Tak, ciociu, mieliśmy prawdziwe szczęście.

PANNA TESMAN.

Mój drogi, to wszystko będzie cię strasznie kosztować.

TESMAN

(trochę zniechęcony). No będzie, ale cóż.

PANNA TESMAN. 

Mój Boże.

TESMAN.

No! ale jak sądzisz? Ileż przecie?

PANNA TESMAN.

Nie wiem, dopóki się wszytkie rachunki nie pokończą.

TESMAN.

Na szczęście, Brak wyjednał mi dobre warunki, pisał to sam do Heddy.

PANNA TESMAN.

Nie dręcz-że się tem, mój chłopcze. A co do mebli, dywanów i t. p. dałam na nie poręczenie.

TESMAN.

Poręczenie? Ty ciociu? Jakież poręczenie dać mogłaś?

PANNA TESMAN.

Ubezpieczyłam je na mojej rencie.

TESMAN

(zrywając się). Jakto? Na rencie twojej i ciotki Ryny?

PANNA TESMAN.

No tak. Innego sposobu nie było.

TESMAN

(staje przed nią). Ciociu! czyś zmysły postradała? Ta renta stanowi przecież cały majątek was obydwóch.

PANNA TESMAN.

Nie bierz-że tego do serca, Jorgenie, to przecież czysta formalność. Mówił mi to także radca Brak. On był tak grzeczny, że tonie we wszystkiem wyręczał. Czysta formalność, nic więcej.

TESMAN.

Wszystko to być może, przecież...

PANNA TESMAN.

Teraz gdy otrzymasz pensyę, będziesz mógł to wszystko opłacić. A zresztą, Boże mój, choćbyśmy także trochę... no troszeczkę zapłaciły, trochę wam dopomogły z początku, uważałybyśmy to sobie za szczęście.

TESMAN.

Ach! ciociu, ty zawsze musisz poświęcać się dla mnie.

PANNA TESMAN

(powstaje i kładzie mu ręce na ramionach). Bo też jesteś mojem jedynem szczęściem na świecie, drogi chłopcze. Byłeś bez ojca i matki, coby ci mogli dopomódz. Teraz przecież stanęliśmy u celu. Niekiedy było nam ciężko i smutno, ale teraz Bogu dzięki, Jorgenie, wypłynąłeś.

TESMAN.

Wszystko się tak dziwnie złożyło.

PANNA TESMAN.

Tak — i wszyscy, co byli przeciwko tobie — czy albo stali na twojej drodze, albo ustąpili, albo poupadali. Ten, co był najniebezpieczniejszy, upadł najniżej... Teraz spoczywa tak, jak sobie sam posłał, zbłąkany biedak.

TESMAN. 

Czyś od mego wyjazdu słyszała co o Eilercie?

PANNA TESMAN.

Słyszałam tylko, że wyszła nowa jego książka.

TESMAN.

Co? Eilerta Lovborga? Teraz?

TESMAN.

Tak! Bóg jeden wie, co on tam napisał. Twoja książka to będzie zupełnie co innego. O czemże ty piszesz, Jorgenie?

TESMAN.

O przemyśle domowym w Brabancie, w wiekach średnich.

PANNA TESMAN.

Pomyśleć tylko, że ty piszesz o takich rzeczach.

TESMAN.

Moje dzieło nie zaraz wyjść może. Muszę wprzódy cały bogaty zbiór materyałów uporządkować.

PANNA TESMAN.

Zebrać i uporządkować. Już ty doskonale to potrafisz. Niedarmo jesteś synem nieboszczyka Jana.

TESMAN.

Pilno mi też zacząć tę robotę, szczególniej też teraz, gdy mam tak wygodny dom, w którym pracować mogę.

PANNA TESMAN.

I w którym przedewszystkiem jest ta, którą twoje serce wybrało.

TESMAN

(ściska ją). Ach tak! tak, ciociu! Hedda, to ze wszystkiego najpiękniejsze. (Zagląda do pokoju w głębi). Zdaje mi się, że ona idzie.

Scena czwarta.

Poprzedni i HEDDA, piękna kobieta lat dwudziestu dziewięciu. Postać jej jest szlachetna i wykwintna, ma twarz matową bladą, oczy stalowego koloru, z wyrazem zimnym i stanowczym, włosy jej są ciemne, ani zbyt czarne, ani gęste, ubrana jest w elegancką ranną suknię, wchodzi z lewej strony do pokoju w głębi.

PANNA TESMAN

(idzie naprzeciw niej). Dzień dobry, droga Heddo. Śliczny poranek cię wita.

HEDDA

(podając jej rękę). Dzień dobry, droga pani.

PANNA TESMAN

(trochę zmieszana). Czy pani dobrze spała w nowem mieszkaniu?

HEDDA.

Dziękuję, tak, średnio.

TESMAN

(śmiejąc się). Średnio! Wiesz, Heddo, że to doskonałe. Spałaś jak kamień, kiedym wstawał.

HEDDA.

To bardzo szczęśliwie. Trzeba się przyzwyczaić do wszystkiego, co nowe, nieprawdaż, pani? (Spogląda na prawo). Ach! służąca otworzyła na oścież drzwi od werandy i tyle tu słońca!

PANNA TESMAN

(idzie ku drzwiom). Zaraz je zamkniemy.

HEDDA

(zwraca się do męża). Może lepiej zasłoń firankę, światło będzie łagodniejsze.

TESMAN

(przy drzwiach). Dobrze, dobrze (zasuwa firankę). Tak, Heddo, teraz masz cień i świeże powietrze zarazem.

HEDDA.

Świeże powietrze bardzo tu jest potrzebne, przy tych wszystkich nieznośnych kwiatach. Czy pani nie siada?

PANNA TESMAN.

Nie, dziękuję. Wiem teraz, że tu dzięki Boga wszystko dobrze i muszę się śpieszyć do doma, do tej biedaczki, która czeka mnie z utęsknieniem.

TESMAN.

Pozdrów ją po tysiąc razy odemnie i powiedz, że dziś przyjdę do niej, chociażby później.

PANNA tesman. Powiem jej to. Ale prawda. (Szuka czegoś w kieszeni). Byłabym zapomniała. Patrz, Jörgenie, com ci przyniosła!

TESMAN.

Co to jest, ciociu?

PANNA TESMAN

(wyciąga płaską paczkę zawiniętą w gazetę i daje ją Tesmanowi). Masz, mój chłopcze.

TESMAN

(rozwija ją). O mój Boże! że też ciocia o tem pamiętała. Heddo, patrz.

HEDDA 

(stoi na prawo przy etażerce). Co takiego, mój drogi?

TESMAN.

Moje stare pantofle.

HEDDA.

To... Przypominam sobie, że w podróży często o nich wspominałeś.

TESMAN.

Bardzo mi ich brakowało. (Idzie do żony). Patrz, oto są, Heddo!

HEDDA

(idzie do pieca). Dziękuję, to rzecz dla mnie zupełnie obojętna.

TESMAN.

Ależ pomyśl tylko, że ciocia Ryna w łóżku wyhaftowała je dla mnie. Była już bardzo chora. Ileż to wspomnień wiąże się z niemi!

HEDDA

(przy stole). Dla mnie żadne się nie wiąże.

PANNA TESMAN.

Pod tym względem Hedda ma słuszność, Jorgenie.

TESMAN.

Sądzę przecież, że teraz, kiedy należy do rodziny...

HEDDA

(przerywając mu). Zdaje mi się, że z tą służącą nie dojdziemy nigdy do ładu.

PANNA TESMAN.

Z Bertą? nie dojdziecie do ładu?

TESMAN.

Najdroższa moja, skądże ci to przyszło?

HEDDA

(pokazuje). Patrz tam, zostawiła na krześle swój stary kapelusz.

TESMAN

(wydaje okrzyk i opuszcza pantofle). Ależ Heddo.

HEDDA.

Pomyśl tylko, gdyby kto nadszedł.

TESMAN.

Ależ Heddo! To kapelusz cioci Julii!

HEDDA.

Tak?

PANNA TESMAN

(biorąc kapelusz). Tak jest, to mój kapelusz. A starym nie jest także, droga pani.

HEDDA.

Ach! doprawdy, nie przyjrzałam mu się dobrze.

PANNA TESMAN

(kładąc go i zawiązując wstążki). Włożyłam go dziś po raz pierwszy, Bogu to wiadomo!

TESMAN.

Przytem jest ładny, bardzo ładny.

PANNA TESMAN.

Jest przynajmniej znośny, Jörgenie (ogląda się dokoła). Parasolka? Ach jest. (Bierze ją). Parasolka także do mnie należy. (Mruczy). A nie do Berty.

TESMAN.

Uważaj, Heddo! nowy kapelusz i nowa parasolka.

HEDDA.

Ładne i eleganckie.

TESMAN.

Nieprawdaż? Ale ciociu, przyjrzyj się dobrze Heddzie, zanim odejdziesz. Patrz, jak ona jest ładną i elegancką.

PANNA TESMAN.

Mój drogi, to przecież nic nowego. Hedda zawsze była piękną. (Kłania się i wychodzi na prawo).

TESMAN

(idąc za nią). Ale nie uważałaś, jak utyła, jak ślicznie wygląda po podróży?

HEDDA

(chodząc po pokoju). Ach! dajże pokój...

PANNA TESMAN

(która zatrzymała się we drzwiach i odwróciła ku niej). Tak, rozwinęła się.

TESMAN.

Ach! ciociu, nie możesz tego dobrze ocenić w tej sukni, ale ja, który mam ku temu sposobność...

HEDDA

(przy drzwiach szklanych niecierpliwie). Ty nie masz do niczego sposobności.

TESMAN.

O, z pewnością dzięki górskiemu powietrzu w Tyrolu.

HEDDA

(przerywając mu stanowczo). Jestem zupełnie taką samą jak wprzódy.

TESMAN.

Tak ci się się zdaje, ale tak nie jest. Nieprawdaż, ciociu?

PANNA TESMAN

(złożywszy ręce, wpatruje się w nią). Śliczna — śliczna jest Hedda. (Idzie do niej, bierze obydwoma rękoma jej głowę, pochyla ją i całuje włosy). Niech cię Bóg błogosławi i strzeże dla Jörgena.

HEDDA

(wysuwając się lekko). Ach! — proszę mnie puścić.

PANNA TESMAN

(z cichem wzruszeniem). Jeżeli Bóg pozwoli, codzień będę do was przychodzić.

TESMAN.

Ach! uczyń to, ciociu!

PANNA TESMAN.

Adieu, adieu. (Wychodzi przez przedpokój. Tesman odprowadza ją do drzwi i stoi w nich chwilę. Słychać pożegnania i podziękę dla cioci Ryny za pantofle. Hedda tymczasem chodzi po pokoju, wyciąga ramiona i zaciska pięści w gniewie. Potem ściąga firankę z drzwi szklanych i spogląda przez nie).

Scena piąta.

HEDDA i TESMAN.

TESMAN

(powraca zamknąwszy drzwi od przedpokoju i podnosi pantofle). Cóż tam widzisz, Heddo?

HEDDA

(znowu spokojnie panując nad sobą). Widzę, że w altanie liście pożółkły i zeschły.

TESMAN

(obwija pantofle i kładzie je na stole). Bo też jesteśmy już we wrześniu.

HEDDA

(niespokojnie). Tak, pomyśl tylko, mamy już wrzesień.

TESMAN.

Czy nie zauważyłaś, że ciocia Jula była trochę dziwna, taka solenna. Cóż jej było?

HEDDA.

Ja jej prawie nie znam. Czy nie zawsze jest taką?

TESMAN.

Nigdy nie widziałem jej taką jak dzisiaj.

HEDDA

(oddala się od drzwi szklanych), Może się obraziła o ten kapelusz.

TESMAN.

Nie... może trochę przez chwilę.

HEDDA.

Bo też to dziwny obyczaj kłaść kapelusz w salonie. Tego się nie robi.

TESMAN.

Możesz być spokojna, ciocia Jula więcej tego nie zrobi.

HEDDA.

A potem ja to naprawię.

TESMAN.

Tak, zrób to, najdroższa.

HEDDA.

Gdy u nich będziesz, zaproś ją dziś na wieczór..

TESMAN.

Zaproszę. Ach! mogłabyś ją uszczęśliwić jedną rzeczą.

HEDDA.

Czemże?

TESMAN.

Gdybyś się przezwyciężyła i chciała się z nią tykać. Przez miłość dla mnie, Heddo.

HEDDA.

O nie. Tego nie wymagaj odemnie. Już ci to mówiłam. Sprobuję nazywać ją ciotką i na tem musi poprzestać.

TESMAN.

No tak, ale zdaje mi się, że teraz, kiedy do rodziny należysz...

HEDDA.

Hm! nie wiem doprawdy. (Przechodzi przez pokój do drzwi).

TESMAN

(po chwili). Co ci jest, Heddo?

HEDDA.

Patrzę na mój stary fortepian. Wcale nie pasuje do całego otoczenia.

TESMAN.

Skoro tylko pierwszą pensyę odbiorę, możemy go zamienić.

HEDDA.

O nie — nie chcę zamiany. Ja go nie oddam, lepiej postawimy go w tamtym pokoju, a tu przyjdzie inny. Ma się rozumieć przy sposobności.

TESMAN

(z trocha niechęci). Możemy i to zrobić.

HEDDA

(zdejmuje bukiet z fortepianu). Nie było tutaj tych kwiatów, gdyśmy przyjechali wczoraj w nocy.

TESMAN.

Pewno je dziś ciocia Jula przyniosła.

HEDDA

(ogląda bukiet). A jest i bilet. (Czyta go). Przyjdę później. Czy zgadniesz od kogo to?

TESMAN.

Nie. Któż to? Powiedz?

HEDDA.

Jest na bilecie "Sędzina Elysted".

TESMAN.

Doprawdy? Pani Elvsted — panna Rysing, jak się dawniej nazywała.

HEDDA.

Ta sama, ta z kręconemi włosami, któremi się zawsze pyszniła. Twoja dawna miłość, jak słyszałam.

TESMAN

(śmieje się). No, niedługo trwała ta miłość. A potem było to jeszcze wówczas, kiedym ciebie nie znał. Cóż ona tu robi?

HEDDA.

Szczególna rzecz, że złożyła nam wizytę. Znałyśmy się tylko w zakładzie naukowym.

TESMAN.

Ja także nie widziałem jej Bóg wie jak dawno, mieszka na północy, w jakimś zapadłym kącie.

HEDDA

(namyśla się chwilę, potem mówi nagle). Słuchaj! Czy to nie tam także przebywa ten... Eilert Lovborg.

TESMAN.

Tak! gdzieś w tamtych okolicach.

Scena szósta.

Poprzedni i BERTA.

BERTA

(wchodzi z przedpokoju).

Przyszła znowu ta pani, co tu już raz była i zostawiła kwiaty (pokazuje). Te, które pani trzyma w ręku.

HEDDA.

Ach! ona? Poproś.

BERTA 

(otwiera drzwi pani Elvsted i odchodzi).

Scena siódma.

HEDDA, TESMAN, i PANI ELVSTED, ma postać łagodną, miękkie ryty. Oczy jej jasno niebieskie, osadzone trochę na wierzchu, mają wyraz pytający i trwoźny. Włosy jej są bardzo jasne, biało żółte, ogromne i silnie kędzierzawe. Wygląda o parę lat młodszą od Heddy. Ma ciemną wizytową suknię elegancką, ale nie ostatniej mody.

HEDDA

(idzie przyjaźnie na jej spotkanie). Dzień dobry. Rada jestem, że znów panią widzę.

PANI ELVSTED

(zdenerwowana stara się nad sobą panować). O tak, nie widziałyśmy się od bardzo dawna.

TESMAN

(podając jej rękę). I my także nie widzieliśmy się od dawna.

HEDDA.

Dziękuję pani za śliczne kwiaty.

PANI ELVSTED.

Byłam tu już wczoraj po południu i dowiedziałam się, że państwo dotąd nie wrócili z podróży.

TESMAN.

Pewno pani niedawno przyjechała?

PANI ELVSTED.

Wczoraj dopiero i zmieszałam się bardzo słysząc, że państwa niema w domu.

HEDDA.

Pani się zmieszała? Dlaczegoż to?

TESMAN.

Ależ droga pani... Rysing... chciałem powiedzieć Elvsted.

HEDDA.

Czy się co stało?

PANI ELVSTED.

Tak, a nie znam tu żadnej żywej duszy, do której zwrócićbym się mogła.

HEDDA

(kładzie bukiet na stole). Siadaj pani tu na kanapie...

PANI ELVSTED.

Nie mam, ani czasu, ani spokoju, żeby się rozsiadać.

HEDDA.

Przecież. Chodź pani, siadaj. (Ciągnie panią Elvsted na kanapę i siada obok niej).

TESMAN.

Teraz mów pani.

HEDDA.

Czy się pani coś nadzwyczajnego przytrafiło?

PANI ELVSTED.

Tak i nie. Ach! lękam się, żebyście mnie państwo źle nie zrozumieli.

HEDDA.

W takim razie, najlepiej się jasno wypowiedzieć.

TESMAN.

Wszak pani przyszła z tym zamiarem?

PANI ELVSTED.

Tak, tak. Muszę państwu powiedzieć — jeśli tego nie wiecie — że Eilert Lovborg jest w mieście.

HEDDA.

Lovborg!

TESMAN.

Co! Eilert Lovborg tu powrócił? Pomyśl tylko, Heddo.

HEDDA. 

Słyszę.

PANI ELVSTED.

Jest tu już od tygodnia. Wyobrazić to sobie — cały tydzień. Sam jeden, a tu tak łatwo o złe towarzystwo.

HEDDA.

Droga pani — w czemże to właściwie panią obchodzi?

PANI ELVSTED

(patrzy na nią z przestrachem i mówi szybko). Był on nauczycielem moich dzieci.

HEDDA.

Pani dzieci?

PANI ELVSTED.

Tak, dzieci mego męża, własnych nie mam.

HEDDA.

A zatem pani pasierbów.

PANI ELVSTED.

Tak.

TESMAN

(trochę, niepewny). Więc on tak... nie wiem jak się mam wyrazić... tak zmienił swoje prowadzenie, że można mu je było powierzyć?

PANI ELVSTED.

Przez ostatnie lat parę nie było mu nic do zarzucenia.

TESMAN.

Doprawdy nic? Słuchajno, Heddo?

HEDDA.

Słyszę.

PANI ELVSTED.

Najmniejszej rzeczy, mogę państwa zapewnić, i to w żadnym względzie. Ale pomimo to... teraz gdy wiem, że się znaj duje tutaj w wielkiem mieście — z dużemi peniędzmi w ręku... jestem w śmiertelnej trwodze.

TESMAN.

Czemuż nie pozostał tam, gdzie był. U pani, czy też u pani męża?

PANI ELVSTED.

Od czasu, jak wyszła jego książka, nie miał już spokoju.

TESMAN.

Prawda! Ciotka Jula mówiła, że ukazała się nowa jego książka.

PANI ELVSTED.

Tak, nowe dzieło o rozwoju cywilizacyi, w wielkich zarysach. Wyszło ono dwa tygodnie temu, a gdy książkę tak bardzo rozkupywano — czytano — gdy narobiła tak wiele hałasu...

TESMAN.

Więc książka narobiła hałasu? Musiała to być jakaś pozostałość dobrych jego czasów.

PANI ELVSTED.

Pan sądzi, że z dawniejszych czasów?

TESMAN.

No tak.

PANI ELVSTED.

Nie, on ją całą napisał u nas — teraz — w ostatnich czasach.

TESMAN.

Jak to przyjemnie słyszeć! Pomyśl tylko, Heddo.

PANI ELVSTED.

Ach! gdyby to tylko trwało.

HEDDA.

Czy pani się już z nim widziała?

PANI ELVSTED.

Nie, jeszcze nie, miałam wielką biedę z wynalezieniem jego adresu, aż wreszcie dostałam go dziś rano.

HEDDA

(patrząc na nią badawczo). Jednak to bardzo dziwne ze strony męża pani... hm.

PANI ELVSTED

(z nerwowym niepokojem). Ze strony mego męża? Cóż?

HEDDA.

Że wysłał panią tutaj za taką sprawą, że sam nie przyjechał, albo też nie zlecił jej przyjaciołom.

PANI ELVSTED.

O nie, mój mąż nie ma na to czasu. A ja znów — miałam stosunki...

HEDDA

(z lekkim uśmiechem). To co innego.

PANI ELVSTED

(powstaje szybko i niespokojnie zwracając się do Tesmana). A teraz błagam pana, przyjm dobrze Lovborga, jeśli się do pana zgłosi, a uczyni to niezawodnie. Mój Boże, byliście niegdyś dobremi przyjaciółmi. Przytem pracujecie Obadwaj na jednem naukowem polu — o ile ja rozumieć mogę.

TESMAN.

Przynajmniej tak było dawniej.

PANI ELVSTED.

I dlatego to proszę pana usilnie, aby w każdym razie — pan także — miał na niego baczne oko. Nieprawdaż? pan mi to przyrzeka?

TESMAN.

Z całego serca/pani Rysing.

HEDDA

Elvsted.

TESMAN.

Uczynię dla Eilerta z pewnością wszystko, co będzie w mojej mocy. Możesz się pani na to spuścić.

PANI ELVSTED.

Ach! jaki pan jesteś dobry. (Ściska go za ręce). Dziękuję, dziękuję. (Z przestrachem). Memu mężowi tak bardzo na tem zależy.

HEDDA

(powstając). Powinieneś do niego napisać, Jorgenie. Inaczej możeby nie przyszedł.

TESMAN.

To byłoby najlepiej. Prawda, Heddo?

HEDDA

Im prędzej tem lepiej. Napisz zaraz.

PANI ELVSTED

(błagalnie). Ach! zrób to pan.

TESMAN.

Napiszę w tej chwili. Ma pani jego adres?

PANI ELVSTED.

Mam. (Wyjmuje kartką s kieszeni i daje ją Tesmanowi). Oto jest.

TESMAN.

Dobrze, dobrze, idę do siebie. (Ogląda się). Ach! prawda, pantofle? Są. (Bierze je i chce wyjść).

HEDDA.

Napisz tylko do niego ciepło, przyjaźnie, obszernie.

TESMAN.

Już ja to zrobię.

PANI ELVSTED.

Tylko proszę, nie wspominaj pan ani słówkiem, że ja o to prosiłam.

TESMAN.

Nie, to się samo przez się rozumie.

Scena ósma.

HEDDA i PANI ELVSTED.

HEDDA

(zbliża się do Elvsted z uśmiechem i mówi półgłosem). Tak za jednym zamachem ubiłyśmy dwie sprawy.

PANI ELVSTED.

Jak to?

HEDDA.

Czy pani nie pojęła, żem go się chciała pozbyć?

PANI ELVSTED.

Przez czas pisania listu.

HEDDA.

Ażebym mogła z panią pomówić sam na sam.

PANI ELVSTED

(zmieszana). O tem samem?

HEDDA.

Tak, o tem samem.

PANI ELVSTED

(niespokojna). Ależ tu nic niema, poza tem, com mówiła, doprawdy nic niema.

HEDDA.

Przeciwnie, jest dużo więcej, bardzo dużo, to zrozumiałam doskonale. Chodź pani, siądźmy i pomówmy w zaufania. (Sadza panią Elvsted na fotelu koło pieca, sama siada koło niej na taburecie).

PANI ELVSTED

(niespokojnie patrzy na zegarek). Ależ najdroższa pani, muszę już odejść.

HEDDA.

To nic pilnego. Opowiedz mi pani lepiej o swojem pożyciu.

PANI ELVSTED.

Jest to właściwie rzecz, której nie chciałabym dotykać.

HEDDA.

Nawet ze mną? Boże mój, przecież byłyśmy razem w zakładzie naukowym.

PANI ELVSTED.

Ale pani była w wyższej klasie, Ach! jak ja się pani bałam.

HEDDA.

Pani się mnie bała?

PANI ELVSTED.

Bałam się straszliwie. Pani mnie zawsze ciągnęła za włosy, gdyśmy się na schodach spotkały.

HEDDA.

Czyż ja to robiłam?

PANI ELVSTED.

A raz powiedziałaś pani, że mi je opalisz.

HEDDA.

Jak pani mogła uwierzyć w podobną niedorzeczność?

PANI ELVSTED.

Byłam wówczas taka dziecinna. A potem, potem rozeszłyśmy się tak bardzo. Żyłyśmy w tak odmiennych kołach.

HEDDA.

Teraz za to powinnyśmy się zbliżyć. Gdyśmy się razem uczyły, mówiłyśmy sobie ty i nazywały się po imieniu.

PANI ELVSTED.

Ach! nie, pani się myli.

HEDDA.

O nie, ja się nie mylę. Doskonale przypominam sobie to wszystko i dlatego bądźmy z sobą tak, jak dawniej. (Przysuwa się bliżej). Tak. (Całuje w policzek parną Elvsted). Mów mi teraz "Heddo" i "ty".

PANI ELVSTED

(ściskając jej ręce). Ileż dobroci i przyjaźni! Nie przyzwyczajono mnie do tego.

HEDDA.

Tak, tak, a teraz powiedz mnie "ty" a ja cię nazwę moją. drogą Thorą.

PANI ELVSTED.

Ja się nazywam Thea.

HEDDA.

Tak, naturalnie, chciałam powiedzieć Thea. (Patrząc na nią ze współczuciem). Więc nie jesteś przyzwyczajoną do przyjaźni i dobroci, Theo, A przy twojem własnem ognisku?

PANI ELVSTED.

Och! gdybym miała ognisko! Alem ja go nigdy nie miała.

HEDDA

(spoglądając na nią). Domyślałam się, że tak być musi.

PANI ELVSTED

(spogląda przed siebie bezradnie). O tak — tak.

HEDDA.

Nie przypominam sobie tego dokładnie, ale zdaje mi się, żeś naprzód przyjęła obowiązek u sędziego?

PANI ELVSTED.

Właśnie. Miałam być nauczycielką. Tymczasem jego żona była słabowitą, większą część życia przeleżała, musiałam więc także zajmować się domem.

HEDDA.

Potem jednak zostałaś panią domu?

PANI ELVSTED

(smutnie). Tak, potem zostałam panią domu.

HEDDA.

Poczekaj i jakże to dawno?

PANI ELVSTED.

Jak za mąż poszłam?

HEDDA.

Tak.

PANI ELVSTED.

Będzie teraz pięć lat. hedda. Właśnie, tak rachowałam.

PANI ELVSTED.

Och! te pięć lat! A raczej dwa czy trzy ostatnie. Gdyby to sobie pani mogła wyobrazić!

HEDDA

(uderzają lekko po ręku). Pani! Fi, Theo.

PANI ELVSTED.

Więc sprobuję. Otóż gdybyś sobie to mogła wystawić.

HEDDA

(lekko). Lowborg był tam, zdaje mi się, także od trzech lat.

PANI ELVSTED

(spogląda na nią niepewnie). Lowborg? Tak.

HEDDA.

Czyś go znała przedtem?

PANI ELVSTED.

Prawie nie — naturalnie znałam go z nazwiska.

HEDDA.

A tam zaczął u was bywać?

PANI ELVSTED.

Przychodził codziennie. Uczył dzieci, bo ja nie mogłam wszystkiemu wydolać.

HEDDA.

To się rozumie... A twój mąż... musi być w ciągłych rozjazdach?

PANI ELVSTED.

Tak, z powodu swego urzędu.

HEDDA

(opiera się na poręczy fotelu). Theo! biedna, słodka Theo! powiedz mi wszystko — tak, jak jest.

PANI ELVSTED.

Więc pytaj.

HEDDA.

Jakim właśnie jest twój mąż? jak wygląda? A czy on dobry dla ciebie?

PANI ELVSTED

(wymijająco) On sądzi zapewne, że jest najlepszym.

HEDDA.

Teraz zdaje mi się także, iż on o wiele od ciebie starszy — tak przynajmniej o dwadzieścia lat.

PANI ELVSTED

(wzburzona). I to także. Wszystko razem biorąc, jest w nim dla mnie nieznośne. Nie mamy jednej myśli wspólnej. Nic zgoła.

HEDDA.

Ale może kocha cię pomimo to — po swojemu.

PANI ELVSTED.

Nie wiem, czy mnie kocha. Jestem mu potrzebną. to pewne. Przytem, utrzymanie moje niewiele kosztuje. Jestem tania.

HEDDA.

To nie mądrze z twej strony.

PANI ELVSTED

(wstrząsając głową). Nie może być inaczej, przynajmniej z nim. Kocha tylko siebie, no i może troszeczkę dzieci.

HEDDA.

No i Lowborga, Theo?

PANI ELVSTED.

Lowborga? Skądże Lowborga?

HEDDA.

Ależ moja droga, zdaje tui się, że skoro cię aż tu za nim przysłał... (Uśmiecha się nieznacznie). Samaś to powiedziała memu mężowi.

PANI ELVSTED

(z nerwowem drżeniem). Tak powiedziałam. (Zniżając glos z determinacyą). Nie, wolę wyznać od razu. Zresztą to i tak się wyda.

HEDDA.

Ależ droga Theo!

PANI ELVSTED.

Otóż krótko mówiąc, mąż mój nic nie wie o moim wyjeździe.

HEDDA.

Jakto, twój mąż nie wie?

PANI ELVSTED.

Naturalnie, że nie. Był w podróży, a ja nie mogłam wytrzymać. To było niepobieństwem, Heddo, pozostać tam dłużej, tak osamotnionej.

HEDDA.

Więc...

PANI ELVSTED.

Zapakowałam po cichu trochę rzeczy... co najpotrzebniejsze, i wyszłam z domu.

HEDDA.

Bez żadnych tłomaczeń?

PANI ELVSTED.

I koleją przyjechałam wprost tutaj.

HEDDA.

Moja droga, jakżeś mogła się odważyć?

PANI ELVSTED

(powstaje i chodzi po pokoju). Na Boga, cóż miałam uczynić?

HEDDA.

Cóż powie twój mąż, gdy do domu powróci?

PANI ELVSTED

(stoi przy stole i patrzy na nią). Ja, wrócić do niego?

HEDDA.

No tak.

PANI ELVSTED.

Nie wrócę do niego nigdy.

HEDDA

(powstaje takie i zbliża się do niej). Więc porzuciłaś go z rozmysłem i stanowczo?

PANI ELVSTED.

Czułam, że mi nic innego nie pozostało. hedda. I... uczyniłaś to jawnie?

PANI ELVSTED. 

Takich rzeczy ukryć niepodobna.

HEDDA.

A jak ci się zdaje, co ludzie powiedzą o tobie, Theo?

PANI ELVSTED.

Mogą sobie mówić, co im się tylko podoba {siada na kanapie zmęczona), bo uczyniłam tylko to, com uczynić musiała.

HEDDA

(po krótkiej chwili). I cóż teraz zamierzasz? Do czego się weźmiesz?

PANI ELVSTED.

Jeszczem nad tem nie pomyślała, wiem to tylko, że jeśli mam żyć, muszę być tam, gdzie jest Lowborg.

HEDDA

(przyciąga krzesło blizko niej, siada i bierze jej rękę). Powiedz, Theo — jak się to zaczęło — ten przyjazny stosunek — pomiędzy tobą a nim — Lovborgiem.

PANI ELVSTED.

Przyszło to samo z siebie potrosze. Posiadłam nad nim wpływ zupełny.

HEDDA.

Tak?

PANI ELVSTED.

Porzucił dawne nawyknienia, bez żadnej prośby z mojej strony, bo nie byłabym nigdy śmiała tego uczynić. Tylko zauważył, że one budziły we mnie wstręt, więc je zmienił.

HEDDA

(kryjąc mimowolny szyderczy uśmiech). Więceś go — jak się to mówi podniosła — ty, Theo?

PANI ELVSTED.

Przynajmniej on tak mówi. On zaś — ze swej strony — uczynił ze mnie człowieka, — nauczył mnie myśleć — rozwinął pojęcia.

HEDDA.

Może i ciebie uczył?

PANI ELVSTED.

Nie, właściwie nie uczył, ale rozmawiał ze mną, rozmawiał o tyla rzeczach, a potem nadszedł czas szczęśliwy, gdy brałam udział w jego pracy, gdy mogłam mu być pomocną.

HEDDA.

Pomagałaś mu?

PANI ELVSTED.

Gdy coś tworzył, pisaliśmy zawsze razem.

HEDDA.

Jak dwaj dobrzy towarzysze? Tak?

PANI ELVSTED

(z żywością). Towarzysze! Wystaw sobie, Heddo, zawsze mnie tak nazywał. Napełniało mnie to taką rozkoszą. Ale niewiem, co będzie dalej, czy to potrwa?

HEDDA.

Nie jesteś jego pewną.

PANI ELVSTED

(smutnie). Cień kobiety stoi pomiędzy Lowborgiem a mną.

HEDDA

(spogląda na nią zdumiona). Któż to być może?

PANI ELVSTED.

Nie wiem. Ta kobieta należała do jego przeszłoze ci, on jednak nigdy jej nie zapomniał.

HEDDA.

I cóż ci — o niej mówił?

PANI ELVSTED.

Tylko jeden jedyny raz — natracił o tem przelotnie.

HEDDA.

No? I cóż powiedział?

PANI ELVSTED.

Powiedział, że gdy się rozstawali, chciała do niego strzelić z pistoletu.

HEDDA

(zimno, panując nad sobą). Cóż znowu! Takie rzeczy u nas się w kraju nie dzieją.

PANI ELVSTED.

To też sądzę, że to była owa ruda śpiewaczka, z którą przez pewien czas...

HEDDA.

Bardzo być może.

PANI ELVSTED

(łamiąc ręce). Tak, ale wystaw sobie, Heddo — słyszałam, że ta śpiewaczka — znowu tu jest w mieście. Ach! jestem tak pełna niepokoju.

HEDDA

(spoglądając nieznacznie w głębi na pokój). Cyt! Mój mąż idzie. (Powstaje i szepcze). Theo, to wszystko musi pozostać między nami dwiema.

PANI ELVSTED

(zrywając się). O tak! Na Boga!

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena dziewiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czternasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA SIÓDMA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena pierwsza.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej