Erckman - Chatrian

HUGON WILK

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III

IV.

V

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

HUGON WILK

Erckman - Chatrian

I.

Było to około świąt Bożego Narodzenia roku 18... Pewnego ranka spałem jak najsmaczniej w hotelu Pod Łabędziem we Fryburgu, gdy stary Gedeon Sperwer wszedł do mojego pokoju, wołając:

— Franek! ciesz się! zabieram cię do zamku Nideck, o dziesięć mil stąd. Znasz Nideck? Najwspanialsza siedziba magnatów w całym kraju i odwieczny zabytek chwały naszych ojców.

Muszę tu nadmienić, że nie widziałem Sperwera, mego szanownego wychowawcy, od lat szesnastu, że przez ten czas zapuścił brodę, że ogromna lisia czapka zakrywała mu czoło, aż na kark spadając, i że wreszcie zaświecił mi trzymaną w ręku latarnią pod samym nosem.

— Przedewszystkiem — zawołałem — zacznijmy od początku: Kto jesteś ?

— Kto jestem ? Jakto! nie poznajesz Gedeona Sperwera, strzelca z Szwarcwaldu? A niewdzięczniku! A któż cię wychował, żywił? Kto cię nauczył zastawiać sidła, tropić lisa i psami sarny gonić ? I on mnie nie poznaje! Niewdzięcznik! Spojrzyj-że na moję lewe ucho. Widzisz, że odmrożone.

— Bardzo pięknie! Poznaję cię po uchu. A teraz uściskajmy się.

Ucałowaliśmy, się serdecznie, a Sperwer. ocierając sobie oczy rękawem, ponowił:

— Znasz Nideck?

— Naturalnie, ze słyszenia. Cóż ty tam robisz?

— Jestem pierwszym dojeżdżaczem u hrabiego.

— I któż cię tu przysłał?

— Hrabianka Odila.

— Dobrze. Kiedyż jedziemy?

— W tej chwili. Sprawa nagląca, stary hrabia jest chory i córka jego poleciła mi, abym nie zwlekał ani chwili. Konie gotowe...

— Ależ, kochany Gedeonie, patrzaj-że, jaki czas. Od trzech dni śnieg pada bez przerwy.

— Ot! Głupstwo! Niech ci się zdaje, że tu chodzi o polowanie na dziki. Włóż ryngraf, przypnij ostrogi i — dalej! Ja tymczasem pójdę postarać się o jaką przekąskę na drogę.

Wyszedł, ale wrócił się jeszcze, poczciwiec, przypominając mi, abym futra nie zapomniał.

Nie umiałem się nigdy oprzeć staremu Gedeonowi; od dzieciństwa robił ze mną, co chciał; dość mu było potrząsnąć głową lub wzruszyć ramionami. Ubrałem się więc żywo i pośpieszyłem za nim do sali hotelowej.

— A co! wiedziałem, że mi nie dasz samemu odjechać ! — zawołał radośnie. — Zmiataj-no szynkę na jednej nodze i wypijmy strzemiennego, bo konie się niecierpliwią. Ale!... kazałem twoją walizkę do siodła przytroczyć.

— Jakto ! walizie ?

— Ano tak! Nic na tem nie stracisz. Będziesz musiał kilka dni w Nidecku zabawić. Koniecznie! Wytłomaczę ci to w drodze.

Zeszliśmy na dziedziniec.

W tej-że chwili pojawiło się tam dwóch jeźdźców; zdawali się bardzo zmęczeni, a rumaki ich okryte były pianą. Sperwer, wielki miłośnik koni, zawołał ze zdziwieniem:

— Go za tęgie bestye! Jakie zwinne! Istne jelenie 1 Hej, Mikołaj! żywo ! okryj je derkami, bo po takiem ogrzaniu zimno-by im mogło zaszkodzić.

Podróżni, otuleni w białe astrachańskie futra, przeszli koło nas, gdyśmy dosiadali koni; zauważyłem, że jeden z nich miał bujne ciemne wąsy i czarne, nadzwyczaj bystre oczy.

Obydwaj weszli do hotelu.

Masztelarz, który nam trzymał konie, puścił cugle z życzeniem szczęśliwej podróży i ruszyliśmy z kopyta.

Sperwer isiedział na meklemburczyku czystej krwi; ja miałem pod sobą ardeńskiego konika, żywego jak iskra — pędziliśmy po śniegu cwałem. W dziesięć minut ostatnie domy fryburskie mignęły przed naszemi oczyma i znaleźliśmy się na czystem polu.

Czas wyjaśnił się trochę. Jak okiem zasięgnąć, nie było widać śladu drogi, ani ścieżki nawet. Jedynymi naszymi towarzyszami były kruki szwarcwaldzkie, które, rozkładając na zaspach śnieżnych swe wielkie czarne skrzydła, podlatywały z miejsca na miejsce z ponurym krzykiem, zdając się wołać: Biada!... Biada!... Biada!...

Gedeon, zakutany w futro z dzikich kotów, nasunąwszy czapkę na uszy, galopował przodem, gwiżdżąc jakąś aryę z Wolnego Strzelca; czasem odwracał się ku mnie i wtedy widziałem kroplę wody, błyszczącą na końcu jego długiego, zakrzywionego nosa.

— Ho! ho! Franku! — mówił — otóż to zimowy poranek co się zowie!

— Zapewne, tylko trochę za ostry.

— Ja tam lubię czas mroźny! To krew rozgrzewa. Gdyby stary pastor Tobiasz zdobył się na odwagę i przejechał się na taki czas, toby i o reumatyzmie na zawsze zapomniał.

Po godzinie takiej szalonej jazdy, Sperwer zwolnił biegu i zrównał się ze mną.

— Franku — rzekł poważniej — potrzeba jednak, abyś wiedział, po co jedziesz.

— I mnie-by się tak zdawało.

— Tembardziej, że już Bóg wie ilu doktorów leczyło hrabiego.

— A!

— Tak. Mieliśmy lekarzy z Berlina w perukach, którzy mu tylko na język patrzyli, ze Szwajcaryi... ci znowu badali tylko jego wodę, z Paryża... ci przyglądali mu się przez jakieś szkiełko. Ale wszyscy tyle mu pomogli, co umarłemu kadzidło, i tylko sobie grubo za swoję nieuctwo zapłacić kazali.

— Tam do licha! jak ty nas traktujesz!

— No ! nie mówię tego do ciebie ! Owszem, w tobie mam zaufanie i gdyby mi się tak zdarzyło złamać nogę, wolałbym się powierzyć tobie, niż każdemu innemu, ale co się tyczy wewnętrznych chorób... no ! przecież nie odkryliście jeszcze takiej lunety, przez którą możnaby widzieć, co się w człowieku dzieje.

— Skądże ty to wiesz? Możeśmy i odkryli.

Na te słowa poczciwiec spojrzał na mnie z, ukosa, jakgdyby chciał powiedzieć:

— Czy i ten jest takim szarlatanem, jak inni? — ale mimo to mówił dalej:

— A no! Franku, jeżeli masz taką lunetę, to ci się bardzo przyda, bo choroba hrabiego jest właśnie wewnętrzną. Straszna to choroba. Coś w rodzaju wścieklizny. Wiesz, że wścieklizna objawia się. po dziewięciu godzinach, po dziewięciu dniach, albo po dziewięciu tygodniach ?

— Tak mówią, ale wątpię, bom się sam o tem nie przekonał.

— Wiesz także, że bywają zgniłe gorączki, wracające się co trzy lata lub więcej. Człowiek jest maszyną dziwnego nabożeństwa. Jak się w nim ten przeklęty werk nakręci w pewien sposób, to febra, kolki, ból zębów wracać mu się będą o jednym czasie co do minuty.

— Ba! mój Gedeonie... komu to mówisz! To moja rozpacz te peryodyczne choroby!

— Tem gorzej! choroba hrabiego jest peryodyczna. Wraca się co rok jednego dnia, o jednej porze; wtedy piana występuje mu na usta, oczy robią się białe, jak kulki ze słoniowej kości, drży od stóp do głowy i zgrzyta zębami.

— Zapewne musiał przechodzić przez wielkie nieszczęścia?

— Gdzie tam! Gdyby córka jego chciała iść za mąż, byłby najszczęśliwszym człowiekiem pod słońcem. Jest bogaty, "możny, obsypany zaszczytami. Ma wszystko, do czego inni wzdychają napróżno. Na nieszczęście córka jego odmawia każdemu, co się o nią stara. Chce wstąpić do klasztoru, a jego to martwi pomyśleć, że stary ród Nidecków wygaśnie.

— Jakże się objawiła jego choroba?

— Nagle, przed dwunasty laty.

Tutaj Gedeon zdawał się namyślać; wyjął z pod futra krótką fajeczkę, nałożył ją zwolna, poczem, zapaliwszy ją;

— Pewnego wieczora — rzekł — byłem sam z hrabią w zbrojowni zamkowej. Było to około świąt Bożego Narodzenia. Cały dzień upędzaliśmy się za dzikiem po różnych wertepach i wróciliśmy o zmierzchu, przywożąc ze sobą tylko dwa psy rozdarte na poły. Na dworze było zupełnie tak, jak teraz: zimno i śnieżno. Hrabia przechadzał się po sali z głową pochyloną i rękamiw tył założonemi, jakgdyby pogrążony w myślach. Od czasu do czasu przystawał i patrzył na wysokie okna, na których śnieg się gromadził. Ja grzałem się przy kominku z myślą o moich biednych psach i przeklinając wszystkie dziki w Szwarcwaldzie. Od dwóch godzin wszyscy już w zamku spali i słychać było tylko brzęk ostróg hrabiego, dzwoniących o kamienną posadzkę. Pamiętam doskonale, jak kruk, gnany zapewne wiatrem, uderzył skrzydłem o szybę, wydając krzyk ponury, i że cały płat śniegu się oderwał, a okna, dotąd białe, stały się czarnemi, jak noc, z; owej strony.

— Czy te szczegóły mają związek z chorobą hrabiego ?

— Daj mi skończyć, a zobaczysz. Na ten krzyk hrabia zatrzymał się z wytężonym wzrokiem, blady, wyciągając szyję, jak strzelec, czatujący na zwierzynę. Ja grzałem się ciągle, myśląc sobie: "Czy hrabia dziś wcale spać nie pójdzie?" Bo, prawdę powiedziawszy, padałem ze znużenia. Wszystko to widzę, jakgdyby się to działo w tej chwili. Równo z krzykiem kruka, zegar wybił jedenastą godzinę. Nagle hrabia wykręca się, nadsłuchuje... rusza ustami. Widzę, że chwieje się, jak pijany. Wyciąga ręce, oczy mu bieleją. Ja wołam: "Panie hrabio, co panu jest!" A on zaczyna się śmiać, jak waryat, i upada twarzą na ziemię. Krzyczę na pomoc, służba się zbiega. Sebalt bierze hrabiego za nogi, ja za ramiona i przenosimy go na łóżko, stojące pod oknem. Właśnia rozcinałem hrabiemu chustkę na szyi moim nożem, bo myślałem, że to atak apoplektyczny, aż tu wchodzi hrabina i rzuca się na ciało hrabiego z takim rozpaczliwym krzykiem, że na samo wspomnienie aż dreszcz mnie przechodzi.

Tu Gedeon wyjął z ust fajkę, wytrząsnął ją zwolna i ciągnął dalej, melancholijnym głosem:

— Od tego dnia, Franku, dyabeł zamieszkał w zamku Nideck i wyprowadzić się zeń nie chce. Co rok o tej samej porze powtarza się ta sama historya z hrabią. Trwa to przez dwa tygodnie i biedak krzyczy wtedy... aż włosy na głowie powstają. Potem powoli, powoli wraca do zdrowia. Jest blady, osłabiony, włóczy się z krzesła na krzesło, a za najlżejszym szelestem odwraca się, jakby przelękniony. Boi się własnego ciała. Hrabianka, najłagodniejsza w świecie istota, nie odstępuje go, ale on patrzeć na nią nie może: — Idź precz!! idź precz! — woła, wyciągając ręce. — Zostaw mnie! ach, zostaw mnie! Alboż nie dosyć cierpiałem?" Straszno tego słuchać, i ja... ja nawet, który mu wszędzie towarzyszę, ja, którybym się dał za niego porąbać... udusiłbym go w takich chwilach za to, że tak okropnie obchodzi" się z własną córką.

Tu Sperwer, którego szorstkie oblicze przybrało wyraz ponury, spiął konia ostrogami i znowu popędziliśmy galopem.

Ja byłem zadumany. Uleczenie podobnej choroby wydawało mi się rzeczą bardzo wątpliwą, prawie niepodobną. Była to widocznie choroba moralna; aby ją zwalczyć, należało zbadać jej przyczynę, a przyczyna ta ginęła w pomroce przeszłości.

Niepokoiły mnie te myśli. Opowiadanie starego dojeżdżacza, zamiast dodać mi odwagi, przygnębiło mnie tylko, a takie usposobienie złą jest rękojmią powodzenia. Było już około trzeciej popołudniu, gdy stary zamek Nideck ukazał nam się na skraju widnokręgu. Pomimo znacznej odległości można już było rozróżnić jego wysokie wieżyce, rysujące się na bladym lazurze nieba.

W tej chwili Sperwer zwolnił biegu i zawołał:

— Franku! musimy tam być przed nocą. Naprzód!

Ale napróżno kłuł ostrogami boki swego wierzchowca: koń cofał się przerażony, rozstawiając przednie nogi, jeżąc grzywę, a z nozdrzy buchała mu błękitnawa para.

— Co to znaczy? — zawołał Gedeon zdumiony — Franku! nie widzisz czego? Czyby to...

Urwał, a wskazując mi o pięćdziesiąt może kroków od nas jakąś postać skuloną w śniegu:

— Czarna-Zaraza! — wyszeptał głosem tak przerażonym, że mnie to samego zmieszało.

Zwróciwszy oczy w kierunku, wskazanym mi przez niego, ujrzałem starą kobietę, siedzącą na ziemi, skurczoną tak, że broda jej dotykała kolan, i okrytą łachmanami,. niedostatecznie zasłaniającymi jej ciało ceglastego koloru. Kosmyki siwych włosów opadały jej na szyję długą, czerwoną i nagą, jak szyja sępa.

Siedziała nieruchomie z zawiniątkiem na kolanach, utkwiwszy błędny wzrok w zaśnieżonej płaszczyźnie.

Sperwer zwrócił konia na lewo, okrążając starą z tak daleka, że go ledwie dopędzić zdołałem.

— Cóż u dyabła! — krzyknąłem. Jakich ci się tam żartów zachciewa?

— Żartów!? Broń mnie, Boże, żebym sobie z takich rzeczy żartować pozwalał... Nie jestem zabobonny, ale przestraszyło mnie to spotkanie.

Mówiąc to, odwrócił się, a widząc, że stara patrzała wciąż w tym samym kierunku, uspokoił się nieco.

— Franku, — rzekł uroczyście — jesteś uczonym, wiesz wiele rzeczy, o których ja nawet pojęcia nie mam, ale tego się dowiedz ode mnie, że zawsze to źle żartować z tego, czego się nie rozumie. Nie bez powodu nazywam tę. kobietę: Czarną-Zarazą. W całym Szwarcwaldzie nikt o niej inaczej nie mówi, ale zwłaszcza tutaj, w Nidecku, przezwisko to słusznie jej się należy.

Sperwer umilkł i jechaliśmy tak czas jakiś.

— No ! — rzekł wreszcie — wytłómacz się jaśniej, bo nic tego nie rozumiem.

— Tak, tak, ta czarownica to całe nasze nieszczęście, od niej wszystko złe pochodzi — ona to zabija hrabiego.

— Czy to podobna! Jakimże sposobem taki wpływ na niego wywierać może?

— Albo ja wiem. To tylko pewna, że pierwszego dnia choroby, w chwili, gdy hrabia dostaje ataku, Czarna-Zaraza ukazuje się na płaszczyźnie pomiędzy lasem tiefenbachskim a Nideckiem. Trzeba tylko wejść na sygnałową wieżę, a zobaczy się ją siedzącą samą, nieruchomą, niby czarną plamę. Codzień przybliża się i wtedy ataki hrabiego gwałtowniejszymi się stają, zupełnie, jakby czuł jej obecność. Czasem, pierwszego dnia, przy pierwszych dreszczach, hrabia mówi do mnie: "Gedeonie, ona przychodzi". Ja go trzymam i uspokajam, jak mogę, ale on powtarza ciągle: "Już idzie, och! och! już idzie! idzie". Wtedy wchodzę na wieżę Hugona i patrzę. Wiesz, że mam dobre oozy, spostrzegam więc w oddaleniu jakiś czarny punkcik. Nazajutrz punkcik staje się wyraźniejszym; hrabia kładzie się do łóżka, szczękając zębami. Trzeciego dnia można ją już widzieć dokładnie na odległość dwóch strzałów karabinowych; ataki się zatrzymują, hrabia krzyczy w niebogłosy. Piątego czarownica jest już u stóp góry; wtedy hrabia ma szczęki zaciśnięte, piana mu się toczy z ust... oczy stają kołem... A! niegodziwa! I pomyśleć, że już z jakie dwadzieścia razy celowałem do niej i że ten biedny hrabia nie pozwolił mi posłać jej kulki na pamiątkę! Wołał: "Nie! nie! Sperwerze! Nie chcę krwi!" Biedaczysko! oszczędzać tę, która go zabija... Bo ona go zabija, Franku! Już tylko skóra i kości na nim postały.

Poczciwy Gedeon był tak uprzedzony przeciwko starej, że nie można było myśleć o przemówieniu do jego rozsądku. Zresztą, jakiż człowiek ośmieli się nakreślić granice temu, co możliwe, skoro każdy prawie dzień rozszerza pole rzeczywistości? Te wpływy ukryte, te tajemnicze oddziaływania, te stosunki niewidzialne, cały ten świat magnetyczny, w który jedni wierzą tak silnie, a którego istnieniu drudzy zaprzeczają ironicznie, któż zaręczy, że jutro, pojutrze nie wybuchnie pośród nas, jak wulkan podziemny? Jak to łatwo o rozsądek wśród ogólnej nieświadomości!

Ograniczyłem się więc do proszenia Sperwera, aby swój gniew pohamował, a zwłaszcza, aby nie strzelał do starej, ostrzegając go, żeby mu to nieszczęście przyniosło.

— Et! drwię sobie z tego — odpowiedział. — Wisiałbym w najgorszym razie i kwita.

— To i tak za wiele dla uczciwego człowieka.

— Hm! taka to śmierć, jak każda inna. Tchu braknie i po wszystkiem. Wolę to nawet, aniżeli dostać obuchem w głowę, jak w apopleksyi, albo nie módz spać, łykać, trawić, kichać, jak w innych chorobach.

— Kochany Gedeonie, bardzo źle rezonujesz na twoje siwe włosy.

— Siwe, nie siwe, a ja tak na te rzeczy patrzę. Mam zawsze strzelbę w pogotowiu na usługi tej czarownicy, i jeżeli sposobność się nadarzy...

Zdanie to skończył wyrazistym giestem.

— Źle byś postąpił, Sperwerze, bardzo źle. Jestem zdania hrabiego Nidecka. Nie chcę rozlewu krwi. Pewien wielki poeta powiedział: "Wszystkie wody oceanu nie zdołają zmyć jednej kropli krwi ludzkiej". Zastanów się nad tem, mój przyjacielu, i kulę, przeznaczoną tej staruszce, poślij pierwszemu dzikowi, jakiego napotkasz.

Słowa te zjrobiły wrażenie na umyśle starego myśliwca; spuścił głowę i oblicze jego przybrało wy raz zadumy. Przebywaliśmy wtedy zarośla, oddzielające nędzną wioskę Tiefenbach od zamku Nideck.Ściemniło się już zupełnie. Śnieg — jak się to najczęściej zdarza po jasnym i mroźnym dniu zimowym — zaczął znów padać; wielkie jego płaty topniały na grzywach koni, które rżały i biegły szybciej, czując, że już są blizko domu.

Co pewien czas Sperwer oglądał się poza siebie z widocznym niepokojem, a i ja sam doświadczałem nieokreślonej jakiejś obawy, myśląc o dziwnej chorobie mego przyszłego pacyenta.

Zresztą umysł ludzki dostraja się zwykle do otaczającej go natury, a co do mnie, nie znam nic smutniejszego nad las bezlistny, okryty szronem i wstrząsany wiatrem; drzewa robią wtedy wrażenie kościotrupów.

W miarę, jakeśmy się posuwali naprzód, dęby stawały się rzadsze, kilka brzóz prostych i białych, niby marmurowe kolumny, rysowało się tu i owdzie na ciemnozielonem tle jodeł, gdy nagle przy wyjeździe z lasu stare zamczysko stanęło przed nami olbrzymią czarną masą, oświeconą gdzieniegdzie punkcikami świateł.

Sperwer zatrzymał się przed bramą, wciśniętą między dwie wieże i opatrzoną żelazną kratą.

— Jesteśmy przecie! — zawołał, pochylając się na koniu.

Uchwycił nóżkę jelenią, wiszącą wzdłuż muru, i czysty odgłos dzwonka rozległ się w oddali.

Po kilku minutach oczekiwania, w głębi sklepienia błysnęła latarnia, rozświecając ciemności, a także trzymającego ją małego garbuska, którego postać przypominała fantastyczne gnomy z Nibelungów.

Zbliżył się zwolna, przyłożył szeroką swoją twarz do okratowania, usiłując rozpoznać nas w pomroce.

— Czy to ty, Sperwerze? — zapytał ochrypłym głosem.

— Otwieraj-że, do stu piorunów, Knapwurście! - -krzyknął. — Czy nie czujesz, jakie to psie zimno?

— Teraz cię poznaję — odparł człowieczek. — Tak, tak, to ty. Gdy mówisz, zdawałoby się, że chcesz ludzi na sztuki rozrywać!

Po chwili brama się otwarła i karzeł, wznosząc ku mnie latarnię, pozdrowił mnie słowami: Wilkom, her doctor (witam pana, panie doktorze), przyczem zrobił szczególniejszy grymas; jakby chciał powiedzieć: "Masz tobie, jeszcze jeden, który sobie pójdzie z kwitkiem, jak drudzy". Następnie zamknął bramę i zajął się końmi, z których zsiedliśmy tymczasem.

II.

Idąc za Sperwerem, który szybkim krokiem stąpał po schodach, mogłem się przekonać, że zamek Nideck zasługiwał na opinię, jaką o nim miano. Była to prawdziwa w skale wykuta twierdza, jedna z owych dawniejszych feodalnych warowni. Wysokie jej sklepienia odbijały echo naszych kroków, a światło pochodni, tkwiących tu i owdzie w murze, drżało od wiatru, wciskającego się przez strzelnice.

Sperwer znał wszystkie zakąty tego ogromnego domostwa, skręcał to na prawo, to na lewo tak prędko, że ledwie mu nadążyć mogłem. Wreszcie zatrzymał się w obszernej sieni i rzekł:

— Franku, zostawię cię na chwilę z tutejszymi ludźmi, a sam pójdę powiadomić hrabiankę Odilę o twojem przybyciu.

— Dobrze, rób, jak chcesz.

— Zastaniesz tam naszego marszałka, Tobiasza Offenlocha, starego żołnierza z pułku Nideck; odbywał on kiedyś kampanię francuską pod dowództwem hrabiego.

— Bardzo dobrze.

— Zobaczysz także jego żoną, Francuzkę, zwaną Maryą Lagoutte, którą utrzymuje, że pochodzi z dobrej familii.

— Dlaczegożby nie?

— No, zapewne: tylko — między nami mówiąc — jest u. po prostu dawna markietanka wielkiej armii. Przywiozła nam Tobiasza Offenlocha na swoim wózku, pielęgnowała go, bo go kula pozbawiła nogi, i biedaczysko ożenił się z nią przez wdzięczność... rozumiesz?

— Doskonale... tylko otwieraj, bo marznę.

I chciałem przejść, ale Sperwer. uparty, jak każdy rodowity Niemiec, zagrodził mi drogę i, trzymając mnie za poły płaszcza, udzielał mi dalszych szczegów o osobach, z któremi zapoznać, się miałem.

— Dalej zobaczysz tam Sebalta Krafta, wielkiego łowczego; nieszczególny z niego kompan, ale niech-no mi pokażą drugiego takiego, coby tak w róg zadąć potrafił; poznasz także Karola Trumpfa, kredencerza, Chrystyana Beckera, jednem słowem wszystkich domowników, jeżeli tylko jeszcze się spać nie pokładli. Powiedziawszy to, popchnął drzwi, a ja znalazłem się na progu ciemnej i wysokiej komnaty, która dawniej była strażnicą. Na pierwszy rzut oka zauważyłem w głębi trzy okna, wzniesione nad przepaścią. Po prawej ręce był rodzaj kredensu dębowego, na kredensie stał antałek, butelki i szklanki. Po lewej kominek w stylu gotyckim, obramowany rzeźbą, przedstawiającą polowanie na dzika, a którą teraz suty ogień oświecał; wreszcie środek sali zajmował stół długi, na którym królowała ogromna latarnia.

Wszystko to ogarnąłem jednym rzutem oka, poczem wzrok mój zatrzymał się dłużej na znajdujących się tam osobach.

Poznałem najpierw marszałka po drewnianej nodze. Był to mężczyzna nizki, krępy, rumiany, z dużym brzuchem i nosem czerwonym i okrytym brodawkami, jak dojrzała malina; miał wielką, konopiastą perukę, ubranie z ciemno-zielonego pluszu, ozdobione stalowymi guzami, spodnie aksamitne, pończochy jedwabne i srebrne sprzączki u trzewików. Odszpuntowywal właśnie antałek, z wyrazem nieopisanego zadowolenia na twarzy, a wypukłe jego oczy błyszczały z profilu, jak szkiełka od. zegarka.

Jego żona, zacna Marya Lagomnte, ubrana w suknię osobliwego kroju, z twarzą długą i żółtą, jak wyprawna skóra, grała w karty,; dwoma innymi służącymi, którzy siedzieli poważnie w poręczowych krzesłach.

— Jak się macie, koledzy! — zawołał Gedeon, wchodząc.

Wszyscy zwrócili się ku nam.

— A nasz pan jak się miewa?

— Hu! — odparł marszałek przeciągle, wystawiając dolną wargę. — Hu!

— Zawsze jednakowo?

— Prawie — rzekła Marya Lagoutte, która nie spuszczała ze mnie oka.

Sperwer to spostrzegł.

— Przedstawiam wam mego wychowańca; doktora Fritza ze Szwarcwaldu — rzekł z pewną dumą. — A! wszystko się tu zmieni, panie Tomaszu. Teraz, kiedy przyjechał doktór Fritz, którego ja sobie po prostu Frankiem nazywam, przeklęte choróbsko musi uciekać za bory, za lasy. Gdyby mnie byli dawniej posłuchali... — No, ale zawsze lepiej później, niż nigdy.

Marya Lagoutte wciąż na mnie patrzała i widocznie przypadłem jej do gustu, bo, zwracając się do marszałka, zawołała:

— Nuże, panie Offenloch!. nuże — rusz-że się! Podaj krzesło panu doktorowi. Cóż tak stoisz zagapiony? Ach, panie doktorze ! ci Niemcy!

I dobra kobiecina, powstawszy żywo, jakby za naciśnięciem sprężyny, podbiegła ku mnie, aby mi w zdjęciu futra dopomódz.

— Niechże pan doktór pozwoli...

— Proszę się nie fatygować, kochana pani!

— Nic, nic, niech pan doktór na to nie zważa. Co za czas! Co za kraj!

— Więc nasz pan nie ma się ani lepiej, ani gorzej- — rzekł Sperwer, otrząsając śnieg z czapki. — Przybywamy na czas. Hej I Kasper! Kasper!

Na to wołanie mały człowieczyna piegowaty, z jednem ramieniem nieco podniesionem, wyszedł z za kominka,

— Cóż takiego?

— Przygotuj pokój dla pana doktora... ten pokój na końcu galeryi, pokój Hugona — wiesz?

— Dobrze, Sperwerze, w tej chwili.

— Poczekaj jeszcze. Przechodząc, weźmiesz walizkę doktora. Knapwurst ci ją odda, A co się tyczy kolacyi...

— No, no, nie kłopocz się o to.

Kasper wyszedł, a Gedeon, uwolniwszy się z płaszcza, opuścił nas także, aby powiadomić hrabiankę o mojem przybyciu.

Marya Lagoutte zawstydzała mnie aż swoją uprzejmością.

— Usuń-no się stąd, Sebalcie — rzekła do wielkiego łowczego — jużeś się dosyć nagrzał od rana. Mech pan doktór siądzie przy ogniu — musi być panu zimno. Niech pan wyciągnie nogi... Ot tak!

Poczem podała mi tabakierkę, pytając:

— Czy pan doktór zażywa? — Nie, kochana pani, dziękuję.

— To źle — rzekła, napychając sobie nos tabaką — to źle: pozbawia, się pan największej osłody życia.

Schowała tabakierkę do kieszeni i mówiła dalej:

— Przybywa pan w porę, panie doktorze; nasz pan miał wczoraj drugi atak, straszny atak, nieprawdaż, panie Offenloch?

— Straszny! — potwierdził z powagą marszałek.

— Nic dziwnego — ciągnęła dalej — kiedy kto nic nie je; bo on nic nie je, panie doktorze. Wyobraź pan sobie, że od dwóch dni nie wypił nawet filiżanki bulionu.

— Ani kieliszka wina — dodał jej małżonek, zaplatając ręce na brzuszku.

Uznałem za stosowne pokiwać głową na znak zdumienia, a pan Tobiasz. Offenloch zajął miejsce obok mnie, mówiąc:

— Wierzaj mi, panie doktorze, przepisz mu pan butelkę dobrego wina na każdy dzień.

— I pożywne jedzenie — przerwała Marya Lagoutte. Biedak jest chudy, aż strach patrzeć!

— Mamy doskonały johanisberg z jedenastego roku, bo Francuzi nie wypili wszystkiego, jak utrzymuje pani Offenlochowa — mówił dalej marszałek. — Mógłby mu pan doktór przepisać porządny łyk johanisbergu od czasu do czasu. Niema, panie, jak to wino. Zaraz człowieka na nogi postawi.

— Dawniej — ozwał się melancholijnie wielki łowczy — dawniej nasz pan jeździł na polowanie dwa razy w tydzień i był zidrów; teraz nie poluje i jest chory.

— To bardzo naturalne — zauważyła Marya Lagoutte. — Ruch i powietrze wzbudzają apetyt. Pan doktór powinien-by mu kazać, żeby jeździł na polowanie trzy razy w tydzień.

— Dwa razy-by wystarczyło — rzekł poważnie wielki łowczy — dwa razy, nie więcej. Psy także wypocząć potrzebują; psy są tak dobre stworzenia, jak ludzie.

Nastało chwilowe milczenie, przerywane tylko ponurym świstem wiatru w strzelnicach.

Sebalt założył nogę na nogę i, oparłszy łokieć na kolano, a podbródek na ręku, patrzył na ogień z wyrazem niewymownego smutku. Marya Lagoutte, zażywszy znowu niuszek tabaki, poprawiała fałdy swej sztywnej sukni, a ja zastanawiałem się nad tą ogólno-ludzką ułomnością, jaką jest wzajemne prześladowanie się radami.

Po chwili marszałek domu powstał.

— Może pan doktór napije się szklankę wina? — zapytał, opierając się o poręcz mego fotelu.

— Dziękuję; nie piję nigdy przed wyegzaminowaniem chorego.

— Jakto ! nawet ani jednego kieliszka ?

Zrobił wielkie oczy i spojrzał na żono z podziwieniem.

— Pan doktór ma ( słuszność — rzekła kobieta — i ja tak samo robię: wolę zawsze pić przy jedzniu, a potem na zakończenie kieliszek koniaku. W moim kraju damy piją koniak. To o wiele wytworniejszy napój od wiszniaku.

Zaledwie Marya Lagoutie udzieliła mi tych spostrzeżeń, Sperwer uchylił drzwi i dał mi znak, abym szedł za nim.

Ukłoniłem się szanownemu zgromadzniu, a gdym wychodził do sieni, usłyszałem żonę marszałka, mówiącą do swego męża:

— Ten młody człowiek bardzo mi się podoba. Byłby z niego piękny karabinier.

Sperwer wydawał się zaniepokojonym; nic nie mówił, a i ja także byłem zadumany.

Kilka kroków pod ciemnemi sklepieniami Nidecku zatarło zupełnie w mojej pamięci postacie Tobiasza Offenlocha i Maryi Lagoutte, tych istot nieszkodliwych, żyjących jak kolibry pod osłoną potężnego skrzydła sępa.

Wkrótce Gedeon wprowadził mnie do. wspaniałej sali, obitej fijołkowym aksamitem ze złotem. Bronzowa lampa, stojąca na kominku i przysłonięta kloszem % matowego kryształu, oświecała ją słabo. Gruby dywan, zaścielający posadzkę, stłumił odgłos naszych kroków; był to jakby przybytek milczenia i rozmyślania.

Wchodząc, Sperwer podniósł ciężkie draperye, zasłaniające okno, i spojrzał w dal. Zrozumiałem jego myśl: chciał się przekonać, czy czarownica siedziała wciąż na śnieżystej płaszczyźnie; ale nic nie zobaczł, bo noc była ciemna.

Ja tymczasem postąpiłem parę kroków i przy bladem świetle lampy ujrzałem wątłą, bladą postać, siedzącą w gotyckim fotelu, nieopodal chorego: była to Odila Nideckówna. Jej długa czarna suknia, postawa tchnąca zadumą i rezygnacyą, oraz idealne linie rysów przypominały owe mistyczne kreacye wieków średnich, które sztuka nowożytna zaniedbała, ale które mimo to w zapomnienie nie poszły.

Czego doznałem na widok tego białego posągu? Nie wiem. Było coś religijnego w mojem wzruszeniu. Usłyszałem w duszy jakby echa starych ballad i pobożnych pieśni, jakiemi niańki ze Szwarcwaldu koiły moje dziecinne smutki i do snu kołysały.

Za mojem zbliżeniem się Odila powstała.

— Witam pana, panie doktorze — rzekła mi z czarującą prostotą; poczem, wskazując mi ręką alkowę, gdzie leżał hrabia, dodała:

— Mój ojciec jest tam.

Skłoniłem się głęboko i, nic nie mówiąc, tak byłem wzruszony, przystąpiłem do łóża chorego.

Sperwer, stojąc u wezgłowia, podnosił lampę jedną ręką, trzymając futrzaną, czapkę w drugiej. Odila stała przy mnie. Światło, stłumione matową osłoną, padało łagodnie na hrabiego.

Od pierwszego rzutu oka uderzyła mnie dziwna powierzchowność pana Nidecka i pomimo uwielbienia, jakiem mnie przejęła jego córka, pomyślałem sobie:" To stary wilk".

W istocie, ta siwa; krótko ostrzyżona głowa, dziwnie wydęta z tyłu poza uszami, a wydłużona na przodzie, czoło wązkie u góry, rozszerzone u dołu, kształt powiek, zbiegających skośnie ku nosowi, broda krótka i gęsta, okalająca kościste szczęki — wszystko w tym człowieku przejęło mnie dreszczem i dziwne myśli o powinowactwach zwierzęcych przemknęły mi przez głowę.

Przezwyciężyłem się przecież i wziąłem chorego za rękę. Ręka to była chuda, muskularna i mała.

Z punktu widzenia medycznego skonstatowałem puls gorączkowy, prędki i rozdrażnienie nerwowe, dochodzące do konwulsyjnych drgawek.

Co począć?

Zastanawiałem się: z jednej strony zaniepokojona hrabianka, z drugiej Sperwer, śledzący każdy mój ruch. jakby mnie chciał do głębi przeniknąć, odejmowali mi swobodę. Poznałem przecież, że jak na teraz nie można było nic stanowczego przedsięwziąć.

Puściłem rękę chorego, słuchając oddechu. Od czasu do czasu coś jakby łkanie podnosiło pierś hrabiego, poczem oddech stawał się coraz szybszy, dochodząc do zadyszania. Widocznie dręczył go jakiś sen przykry. Byłaż to epilepsya, czy konwulsye? Mniejsza o to — ale przyczyna! ta mi się wymykała, a posiadanie jej było mi niezbędne.

Odwróciłem się (zamyślony.

— I cóż? Czegoż się można spodziewać? — zapytała hrabianka.

— A tak wczorajszy już przemija. Chodzi teraz z zapobieżenie następnemu.

— Czy to możliwe, panie doktorze?

Miałem odpowiedzieć jakimś ogólnikiem naukowym, nie śmiejąc się jaśniej tłómaczyć, gdy uszu naszych doleciał dźwięk dzwonka.

— Ktoś przyjechał — rzekł Sperwer. Nastąpiło chwilowe milczenie.

— Idź, zobacz — rzekła Odila, której czoło zasępiło się z lekka. — Mój Boże! jak tu myśleć o obowiązkach gościnności w takich okolicznościach. To niepodobna!

"W tej chwili otwarły się drzwi, wyjrzała przez nie jasnowłosa głowa i głos kobiecy szepnął:

— Pan baron Zimmer - Blouderic, w towarzystwie swego masztelarza, prosi o schronienie. Zabłąkał się w górach.

— Dobrze, Gretchen — odparła hrabianka ze słodyczą. — Idź, uprzedź marszałka, żeby przyjął pana barona. Niechaj mu powie, że hrabia jest chory i że, gdyby nie to, ugościłby go osobiście. Niech służba będzie na jego zawołanie — i wszystko jak potrzeba.

Niepodobna opisać, z jaką pełną godności prostotą młoda pani wydawała te rozkazy. Jeżeli szlachetność zdaje się być dziedziczną w pewnych rodzinach, to zapewne dlatego, że wykonywanie powinności, jakie bogactwo na nie nakłada, podnosi i uzacnia duszę.

Myślałem o tem, poglądając na arystokratyczną postać, czysty profil i wdzięczne ruchy Odili Nideckówny. Nigdy nic podobnego nie zdarzyło mi się dotąd widzieć.

— Idź, Gretchen, śpiesz się — rzekła hrabianka, a odwracając się ku mnie, rzekła z melancholijnym uśmiechem:

— Widzisz pan, nie można się niczemu całkowicie oddać, nawet boleści. Trzeba się ciągle dzielić pomiędzy świat a swoje uczucia.

— To prawda, pani — odparłem — dusze wybrane należą do szczęśliwych; zbłąkany wędrowiec, żebrak, cho ry, każdy ma prawo odwołać się do nich, bo Bóg stworzył je, jak gwiazdy, dla szczęścia wszystkich.

Odila spuściła oczy, a Sperwer uścisnął mi z lekka rękę.

Po chwili ozwała się znowu:

— Ach, panie! gdybyś uratował mi ojca!

— Atak już minął, jak to miałem zaszczyt pani objawić. Chodzi tylko o to, aby się nie powtórzył.

— I pan się tego spodziewasz?

— Przy pomocy Boga, nie jest to niemożliwe. Zastanowię się nad tem.

Odila, wzruszona, przeprowadziła mnie do drzwi. Obaj ze Sperwerem minęliśmy przedpokój, gdzie kilku że służby czekało na rozkazy pani. Weszliśmy w korytarz, gdy Gedeon, który szedł naprzód, odwrócił się nagle i, położywszy mi obie ręce na ramionach:

— No, Franku — rzekł, patrząc mi prosto w oczy — jestem mężczyzną, mnie możesz wszystko powiedzieć. Cóż o tem myślisz?

— Na tę noc niema się czego obawiać.

— Dobrze, wiem to już, mie wiłeś to hrabiance. Ale jutro ?

— Jutro?

—Tak, nie odwracaj głowy. Przypuściwszy, że atak się powtórzy, powiedz mi otwarcie: jak myślisz, czy hrabia umrze?

— To możliwe, ale mnie się nie zdaje.

— E! — zawołał poczciwiec, podskakując z radości — jeżeli ci się nie zdaje, to znaczy, że jesteś tego pewny.

I, wziąwszy mnie pod ramię, poprowadził przez galeryę. Tam spotkaliśmy barona Zimmer - Blouderica i jego masztelarza wraz z Sebaltem, który ich poprzedzał, niosąc zapaloną pochodnię. Szli do przeznaczonych im pokojów i obaj w płaszczach zarzuconych na ramiona, w wysokich węgierskich butach i niedźwiedzich kołpakach z kordelasami zatkniętymi za pas wyglądali dziwnie malowniczo przy białem, żywicznem świetle.

— Patrzaj - no — r zekł Sperwer — jeżeli się nie mylę, to są nasi podróżni z Fryburga. Musieli niedaleko za nami jechać.

— Nie mylisz się, to oni. Poznaję młodszego po wysokiej postawie, orlim profilu i wąsach a la Wallenstein.

Wkrótce zniknęli nam z oczu.

Gedeon, wziął pochodnię, tkwiącą w murze, i prowadził mnie dalej przez istny labirynt korytarzy, sklepień nizkich, wysokich, śpiczastych, owalnych, Bóg wie jakich.

— To jest sala margrafów — mówił — to sala portretowa, to kaplica, w której nabożeństwo nie odprawia się od czasu, jak Ludwik Łysy został protestantem. To zbrojownia.

Wszystko to bardzo umiarkowanie mnie zajmowało. Nareszcie, dzięki niebu, zatrzymaliśmy się przed małemi drzwiczkami. Sperwer wyjął z kieszeni ogromny klucz i, oddając mi pochodnię:

— Uważaj na światło — rzekł. — Ostrożnie!

Jednocześnie otworzył drzwi i zimne powietrze z zewnątrz wpadło na korytarz. Płomień pochodni zaczął się kręcić, pryskając iskrami na wszystkie strony. Sądziłem, że jesteśmy nad brzegiem przepaści, i cofnąłem się przerażony.

— A! a! — zawołał Gedeon, otwierając usta od ucha do ucha. — Powiedziałby kto, Franku, że się boisz. No, no, śmiało, naprzód! jesteśmy na wale, wiodącym z zamku do starej wieży.

I poczciwiec wyszedł pierwszy, aby mi dodać odwagi.

Przejście to, opatrzone kamienną balustradą, było całkiem pokryte śniegiem; wiatr upędzał się po niem z przeraźliwym świstem. Gdyby kto był tak z płaszczyzny zobaczył naszą migocącą pochodnię, pomyślałby pewno:

— Co oni tam robią, w chmurach? Po co się włóczą o tej późnej godzinie ?

— Stara czarownica patrzy może na nas — rzekłem sobie w duchu i myśl ta przejęła mnie dreszczem. Zacząłem biedz szybko za Sperwerem, który podnosił pochodnię, aby mi drogę oświecić. Wkrótce znaleźliśmy się na wieży, a wnet potem w tak zwanym pokoju Hugona. Suty ogień powitał nas wesołym trzaskiem. Co za szczęście, znaleźć się znów pod osłoną grubych murów!

Przystanąłem, podczas gdy Sperwer zamykał drzwi, i, rozglądając się po pokoju, zawołałem z radością:

— Bogu dzięki! Odpoczniemy przecie.

— Przy dobrym stole — dodał Gedeon. — Spójrzno tu, zamiast się gapić na sufit: pieczeń sarnia, dwie pulardy, szczupak z pietruszką. Zimne mięsiwa i gorące wina. Tak to lubię. Jestem zadowolony z Kaspra. Dobrze mnie zrozumiał.

Gedeon miał słuszność. Mięsa były zimne, a przed kominkiem wspaniały szereg butelek doświadczał rozkosznego wpływu płomienia.

Widok ten obudził we mnie prawdziwie wilczy apetyt, ale Sperwer, który lubił wygódki, rzekł mi:

— Nie śpieszimy się, Franku. Mamy czas. Pulardy nie uciekną. Zdejm naprzód buty; gdy się ośm godzin z rzędu było na koniu, dobrze jest zmienić obuwie. Tak!... a teraz włóż nogi w pantofle, zrzuć ryngraf i otul się w tę oto opończę.

Zrobił to samo, poczem głosem stentorowym wykrzyknął:

— A teraz, Franku, do stołu! Pracuj ze swojej strony, ja z mojej, a zwłaszcza pomnij na to stare niemieckie przysłowie: "Jeżeli dyabeł wymyślił pragnienie, to Pan Bóg stworzył wino".

Koniec wersji demonstracyjnej.

III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej