Teofil Nowosielski

HUMORESKI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PRZEDMOWA.

PRÓŻNE UWAGI NAD PRÓŻNYM ARKUSZEM PAPIERU.

SEKRET PODOBANIA SIĘ.

PIASTUNKA

PAN BIEGALSKI CZYLI FILANTROP BRUKOWY.

VA-BANQUE, NADZIEJO!

PAN WIZYTKA CZYLI TYLKO PIĘĆ MINUT.

DOKTOR DAMSKI.

PAN FACECYA.

TROUSSEAU KSIĘŻNEJ ORLEAŃSKIEJ.

TESTAMENT UCZONEGO OJCA DLA CÓREK.

SŁÓWKO O MAŁŻEŃSTWIE.

CZŁOWIEK Z PEWNEMI ZASADAMI

PYTANIE: JAK LEPIEJ WCHODZIĆ DO SALONU CZY WCZEŚNIEJ CZY PÓŹNIEJ?

PAN PYTAJŁO.

GUWERNEROWIE.RODZICE I PROTEKTORZY.

ARABELLA CZYLI KOBIETA MĘŻCZYZNĄ.

WIELKIE NIESZCZĘŚCIE PRZY WIELKIEM SZCZĘŚCIU WYGRANIA WIELKIEGO LOSU NA LOTERYI.

PAN ZALOTNICKI CZYLI MĘŻCZYZNA KOBIETĄ.

CO TO JEST ROZUM?

PAN WSZĘDOBYLSKI CZYLI CZŁOWIEK TOWARZYSKI.

ŻYCIE, MIŁOŚĆ I NUDY

MYŚLI PRZY GOLENIU BRODY

SPOSÓB POLEPSZENIA SPRAWY.

PAN CUKROWICZ I PAN OCETOWICZ

ZAPIS DOKTORA Q. NA NOWY DOM WARYATÓW. (1)

SZTUKA ZAŚNIĘCIA KIEDY SIĘ KOMU PODOBA,

KOLEJE ŻELAZNE I WOZY PAROWE.

SZTUKA OGRANICZENIA SIĘ NA JEDNEM GŁUPSTWIE.

KUCHARKI WARSZAWSKIE.

SIEDMIU STAROŻYTNYCH MĘDRCÓW,

IMIENNIK PANA MILIONOWICZA.

HUMORESKI

Nowosielski Teofil

Henrykowi Hrabiemu
Łubieńskiemu,
Radcy Stanu,
Vice-Prezesowi Banku Polskiego.
Kawalerów Różnych Orderów,
w dowód wysokiego poważania
Poświęca

Autor

PRZEDMOWA.

Cóż to jest przedmowa? — Przedmowa jestto jadłospis autorski, zaostrzający apetyt do książki, która go może nie zaspokoi.

Cóż to jest książka z długą przedmową? — Książka z długą przedmową jestto obiad a la carte, przy którym czem kto dłużej siedzi, tem głodniejszy wstaje, z tą tylko różnicą, że zły obiad może popsuć żołądek, a zła książka może popsuć najlepszy humor i najlepsze serce!

Pytanie: dlaczego niektórzy autorowie piszą najlepsze przedmowy do najgorszych książek? Dlaczego? to trudno odgadnąć, a jeszcze trudniej na to odpowiedzieć. Jednak wolno każdemu robić rozmaite domysły. Nic słuszniejszego! Jeden powie, że autorzy dlatego piszą dobre przedmowy, aby dobrze sprzedać swój najgorszy towar. Inny powie, że autorzy piszą najlepsze lub najgorsze przedmowy jedynie dla zwyczaju. Inny powie, że autorzy piszą przedmowy, aby przemówić do serca lub do kieszeni czytelników. Inny powie, że autorzy piszą przedmowy dlatego, iż pragną sobie ująć zdania recenzentów. Inny wreście powie, że autorzy, pełni literackiej skromności, piszą przedmowy dlatego, aby mieli sposobność uprzedzić łaskawych czytelników, iż jedynie usilne nalegania i proźby najbliższych przyjaciół skłoniły ich do oddania swej pracy pod światły sąd publiczności;

Drugie teraz pytanie: dlaczego niektórzy autorowie piszą najgorsze książki do najlepszych przedmów? Dlaczego? Któżto odgadnie? — Jednakże każdemu także odgadywać wolno. Nic słuszniejszego! Łatwowierny powie, że autorzy piszą dla nieśmiertelności, niewierny powie, że autorzy piszą dlatego tylko, żeby nie umarli z głodu. Łatwowierny powie, że autorzy piszą foliały, aby wzruszać tkliwe serca i łzy wyciskać; niewierny powie, że autorzy piszą dlatego, aby mieli za co spijać szampana. Łatwowierny powie, że autorzy piszą dlatego tylko, aby zmienić zastarzałe wyobrażenia i smak zepsuty; niewierny powie, że autorzy piszą dlatego tylko, aby mogli odmienić swoją starą garderobę. Łatwowierny powie, że autorzy piszą dlatego, aby zaspokoić swoje poetyckie natchnienie, niewierny powie, że autorzy piszą dlatego tylko, aby mogli zaspokoić niektóre drobne dłużki, zwykle zbyt poziome dla wyższych umysłów, aby o nich wciąż mogli pamiętać. Łatwowierny powie, że autorzy piszą dlatego, aby zbogacić literaturę; niewierny powie, że autorzy piszą dlatego tylko, aby za swoje książki mogli kupować książki lepszych autorów, podobnie jak Indyanie, którzy sprzedają własne swoje dzieci dlatego tylko, aby za dzieci kupować mogli lepsze żony i t.p. i t.p.

Są to wszystko mniej więcej prawdziwe domysły, które jednak najszlachetniejsze zamiary autorów podać mogą w podejrzenie. Biedni autorzy !

— Lecz dla czego ja napisałem Humoreski? teraz z kolei łatwo może mnie, kto zapytać. Takie pytanie mogłoby w istocie w wielki kłopot wprawić autora, który od swego wydawcy zgarnął już do kieszeni swoje honorarium za dowcip, który łaskawego czytelnika pobudzi; może do śmiechu albo do płaczu... Dlatego łaskawi czytelnicy miłujcie się nade mną, nie pytajcie mnie o przyczynę.... przez litość! O! krytyko, nie powstawaj na mnie zbyt surowo, żem tu i owdzie Francuza albo Niemca naśladował i pomnij, żem tym razem otrzymał honorarium tylko za — naśladowanie.....

— Ale dlaczego ja napisałem przedmowę do takiej drobnostki, jaką są Humoreski? słusznie mnie także może kto zapytać. Jeśli mam być otwartym, bardzo dobrze, wyznam otwarcie! — Oto zacząłem pisać moją przedmowę jedynie dlatego, aby zapełnić jeszcze ostatnie kolumny, których właśnie brakowało zecerowi dla zapełnienia ostatniej formy. Dlatego kończę na tem, na czem zacząłem: tem więcej, iż jestem przekonania, że jak dobry karp' tak dobra przedmowa powinna być krótka, to jest powinna mieć koniec zaraz przy samym początku.

PRÓŻNE UWAGI NAD PRÓŻNYM ARKUSZEM PAPIERU.

Radośnie uśmiecha się do mnie próżny arkusz papieru tak, jak twarz tancerki przy ronde de jambes, jak bal w Resursie do młodych dziewic, jak narzeczona do narzeczonego. "Biała moja powierzchnia, jak śnieżne obszary Kamczatki, stój! zapaleńcze, — ani kroku dalej nie plam mojej śnieżnej szaty!" odezwał się głos, wychodzący z białego arkusza papieru za pierwszem pociągnięciem mojego pióra. Dreszcz nawskróś mnie przeszedł. Daremnie — pióro nie słucha. Czarna powódź atramentu rozlewa się po śnieżnych równinach arkusza papieru Niewstrzymana stopa gęsiego pióra wszędzie za sobą czarne pozostawia siady. Niewymowny jednak przejmuje mię smutek, kiedy wspomnę, cobyto być mogło z jednego arkusza białego papieru. Rotschild jednym pociągiem pióra nadałby mu wartość przynajmniej jednego miliona — mógłby go wywyższyć do godności wexlu, ważnego na wszystkie banki europejskie. A teraz pod mojem piórem, cóż z niego będzie? — Aż misję serce ściska! — Jaka piękna marzycielka, mogłaby na nim rozlać morze najsentymentalniejszych uczuć, mogłaby jednem "tak", wyrzec o losie kochanka i — zgubie go na zawsze; a jednem "nie", zapewnić sobie bogatego wielbiciela. Pod mojem piórem biedny arkusz czystego papieru najmniejszego nie ma waloru. Moje "tako albo "nie" nie ma znaczenia — życia, niknie bez siadu tak. jak spojrzenie spiewaczki w parterze! — Pod piórem dyplomatyka biały arkusz papieru mógłby rozstrzygać losem narodów. Pod piórem restauratora, stałby się apetycznym jadłospisem. W ręku handlarza win mógłby bydź użytym na etykiety do butelek szampana Jacquesson'a, clicquot albo mousseux, do malagi, madery, węgrzyna it.d. A teraz — teraz zaledwie służy za powiernika mego niewinnego humoru! Jakiżto smutny los! — Pod mistrzowską dłonią krawca stałby się miarą na fraki i damskie suknie. A czyżto jest fraszka? Czyż to fraszka, kiedy miara obejmie zgrabną kibić pięknej kobiety! Może'ż miara bydź fraszką w ręku szewca w chwili, kiedy miarę przymierza do maleńkiej nóżki jakiej piękności! A w moim ręku czemże jest arkusz białego papieru? Czemże, jeżeli nie miarą niemiarowych wierszy — miarą miar bez miary! Przebacz, kochany próżny arkuszu białego papieru — przebacz, że nadużywam twojej czystości — przebacz, ze odkrywam twoję tajemnice! — Przebacz! Pewny jestem, ze przebaczysz, jeźli wspomnisz, coby się z ciebie także stać mogło w inny sposób. Pod młotem miarowego kowala — vv, albo — v, stałbyś się może najemnym panegirykiem, któryby skracał cierpliwość, a przedłużał twarze czytających. Pod piórem doktora stałbyś się niewinnym twórcą wdów i sierót! W ręku prawnika pozwem albo wyrokiem zaocznym! W ręku hipokryty narzędziem obłudy i potwarzy. W ręku rywalek prześladowcą niewinności. O! wtedy — ty biały, dziś jeszcze niewinny arkuszu papieru ! jakże smutnym byłby los twój! Dziś los twój jest daleko pomyślniejszym, daleko godniejszym zazdrości. — Jesteś teraz wprawdzie na półbiały, na półczarny — prawdziwy mulata; ale za to jesteś niewinny, jak baranek, jak. stara kokieta bez zębów, — spokojny jak dziewica w dzień wesela; bez celu, jak większa część teraźniejszej młodzieży — jak ten artykuł!

Lecz dosyć tego! Rzucam pióro, abyś mnie nie obwinił, ze cię chcę oczernić.

SEKRET PODOBANIA SIĘ.

Jeżeli chcesz się podobać — pozostaw w oczekiwaniu. Sekret ten najpotrzebniejszym jest dla kobiet i autorów; najlepiej go też znają kobiety i autorzy. Kobieta obdarzona rozumem i wdziękami, nigdy od razu nie odsłoni wszystkich swoich przymiotów duszy i powabów ciała. Jak światełko, skąpo rzucone mistrzowskim pędzlem na krajobraz, tak jeden połysk dowcipu silniejsze sprawia wrażenie, niżeli wszystkie jaskrawe farby na palecie albo sążniowe mowy akademii francuskiej.

Jak piękna i rozumna kobieta z dowcipem, tak zręczny i utalentowany autor ze swoim pomysłem, wtedy dopiero występuje, kiedy oboje pewni są wrażenia, jakie sprawić przedsięwzięli. Czem jednak kobieta lub autor więcej daje do myślenia, czem mocniejszy obudza interes, czem w drażliwsze wprawia oczekiwanie, tem większy dar przyznać im trzeba, tem chlubniejsze dla obojga zwycięztwo.

Dowcipna kobieta tam zwykle dopiero dobrze zaczyna, gdzie inni źle kończą i na ostatku zwycięża. Przeciwnie, genialny autor tam dopiero kończy dobrze, gdzie inni źle zaczynają. U genialnego autora wątek rzeczy zawsze ukryty — wrażenie nieomylne. Jeżeli kobieta z dowcipu wrodzonego, a autor z natchnienia chcą się podobać, przede wszystkiem starać się powinni wzbudzić ciekawość której nigdy w zupełności nie zaspakajają i dlatego zawsze są pożądanemi.

Czem styl dla autora, tem są wdzięki dla kobiety. Jeżeli autor pragnie się czytelnikowi podobać, nie ubiega się za samą kwiecistością, ani nie trwoni daremnie ozdób krasopisarkich — owszem skąpo używa tajemnic swojego pióra; bo czem kto zręczniej włada piórem, tem więcej umie go oszczędzać, aby w swem miejscu sprawiło wrażenie. Równie piękna jak roztropna kobieta, chcąca się podobać wdziękami, jak najdłużej zachwycać i panować, niewszystkich wdzięków razem używa do podbijania serc; lecz każdego wdzięku z osobna tajemniczą władzę na serca wymiarze. U kobiety przebiegłej codzień inny wdzięk wypełnia służbę i codzień każdy wdzięk nowego dostarcza jej wielbiciela. Jak autor nastraja dla bohatera romansu podrzędne charaktery, lak kobieta rozumna przy dowcipie i guście nastraja całą toaletę do wdzięku, który właśnie odbywa swą służbę. Ileż to razy nadobna, ale zalotna kobieta, przymierzy sukien i stroików; ileż to razy po. równa pomiędzy sobą wszystkie kolory tęczy;

Ileż to razy przypnie i znowu odepnie ten lub ów stroik, aby jej było do twarzy; ileż to razy do narady przywezwie pannę służącą, która nieraz odchodzi z zaczerwienionemi oczyma; ileż to razy, to odrzuci, tamto złamie — za nim przyprowadzi swój ubiór do harmonii, dziś z rozkosznym uśmiechem, którego wrażenie w lustrze dobrze już wypróbowała, a jutro z brylantowe'm spojrzeniem, które błyśnie niekiedy z niechcenia, aby z pewnością lgnęły do niej serca motylów. Żeby się podobać, zachwycać — dosyć dla kobiety jednego na wpółzakrytego wdzięku, a dla autora, dosyć jednej genialnej myśli, oryginalnie przedstawionej, osłoniętej, osnutej! Gust wykształcony czytelnika przyzna, iż wszelka piękność, nawet malowana, daleko więcej ma powabu za lekką gazą lub krepą, niżeli najświetniejsza piękność zupełnie odsłonięta, naga! Wiadomo, że nawet prawdę często w bawełnę owinąć trzeba. Cała sztuka, cała tajemnica podobania się, polega, powtarzani, na tem szczególniej, aby serce umysł w ciągłem zachować oczekiwaniu, upragnieniu, utęschnieniu! Mało wielbicieli mieć będzie ta piękność, która wszystko oku, zmysłowości uchyli. Podobnie słabe ten pisarz sprawi wrażenie, który czytelnikowi niepozostawi nic dla wyobraźni, ciekawości — jeżeli da mu więcej do czytania, niż do myślenia. Ztąd przy złej książce łatwo zasypiamy, a przeciwnie po dobrej książce trudno zasnąć. Zęby pierwszy przypadek niespotkał łaskawego czytelnika przy tym artykule i ja także zasłonię resztę moich autorskich wdzięków, żebym się nadal zdołał podobać przynajmniej jednej damie, którą kocham i poważam, tojest — czytającej publiczności.

PIASTUNKA

Był piękny wieczór wiosenny. Znużony pracą wyszedłem do Saskiego Ogrodu dla odetchnienia swieżem powietrzem. Przechadzając się po bocznej alei, spostrzegłem prześliczne dziecko, czysto i ładnie ubrane, które samotnie siedząc na murawie, płakało. Zapytuję dzieciny: "Czego płaczesz moje kochanie?"

Dziecko. Bo Felcio sam.

Ja. A czyjżes ty, mój Felciu?

Dziecko, Mamy! A czy pan nie wie?

Ja. A gdzie mieszka twoja mama?

Dziecko. W jednym dużym domu!

Ja. Któż cię tu przyprowadził?

Dziecko. Rózia. (Coraz mocniej płacząc i oglądając się na wszystkie strony) Róziu! Rózio!

Ja. A gdzie Rózia odeszła?

Dziecko. Niewiem! Siedziała tu długo z Maciejem.

Ja. Któż to jest ten Maciej?

Dziecko, A czy pan i tego nie wie? To lokaj tego pana, co to do nas lak często przychodzi i przynosi mi cukierków. Rózia i Maciej przykazali mi, żeby ja od nich nie odchodził. Ale ja pobiegłem za moją piłką. Jak wróciłem, już nie było ani Rózi ani Macieja — hi! hi! hi! (płacze) Zginęła mi Rózia i moja piłka... hi! hi! hi!

Ja. Nie bój się, moję dziecię! Rózia ci niezginie! Rózia wróci do ciebie, a teraz pobaw się ze mną!

Dziecko. Nie, nie, ona nie wróci! ona jest okrutna; bo Maciej mówił, że Rózia jest okrutna!

Ja. Nie bój się, nie bój, moje kochanie! Rózia nie jest tak okrutna, jak ci się zdaje; Rózia powróci! Pójdź do mnie, mój Felciu! siądź tu przy mnie na ławce zabawimy się razem

Felcio był powolny, przyszedł do mnie i zaczął się bawić z moją laską. Nareszcie w półgodziny przybiega od strony klombów młoda, dość przystojna dziewczyna, zadyszana i bez tchu prawie. Zaledwie dziecko ujrzało swoją piastunkę, pobiegło na przeciwko niej z radosnym okrzykiem: "Róziu! Róziu!" — "Patrzajcie! już całą godzinę szukam bębna!" woła Rózia zmieszana. "Tylko oczy odwrócić, już bębna nie ma! Co też to za utrapienie z temi dziećmi! Poczekaj! tylko wrócimy do domu; zaraz ja powiem mamie! No, no!

— "Moja złota Róziu! nie powiadaj mamie!" z płaczem błagała dziecina. Tymczasem Rózia szarpiąc dziecko za rękę, wybiegła z ogrodu.

Patrząc na taką scenę, pomyślałem sobie? że mamki, niańki i wszelkiego rodzaju piastunki potrzebują daleko większego dozoru, aniżeli same dzieci, które im powierzono.

PAN BIEGALSKI CZYLI FILANTROP BRUKOWY.

Powiadają, że u nas mało prawdziwych przyjaciół ludzkości. Potwarz! Przyjaciół ludzkości jest dosyć, ale mało ludzi. Za jednego ludzkiego człowieka, oddałbym chętnie trzech przyjaciół ludzkości nieludzkich. Filantropów jest dużo gatunków. Pomijam wykwintne edycyę — edycyę salonowe. Chcę tylko mówić o filantropach brukowych, filantropach do codziennego użytku, o filantropach z próżniactwa.

Pan Biegalski jestto jeden z najgorliwszych filantropów brukowych. Nie mając lepszego do roboty, zajmuje się filantropią. Od rana do wieczora przedstawia on żywy obraz filantropii. Próżniactwo jest pierwszym warunkiem jego filantropii. Pan Biegalski najwcześniej chodzi na kawę do Lursa. Tarn z rana pomaga garsonowi oprawiać w ramki świeże gazety — jedynie z filantropii. Na ścianie zawiesza własnoręcznie teatralne afisze. Od. Lursa wstępuje do pałacu znajomej hrabiny i przez pokojową każe oznajmić, iż dla słabości pani Halpert zapowiedziana dramma graną dziś nie będzie. Na nowej drodze jedzie furman z ciężko naładowanym wozem. Pan Biegalski ostrzega furmana, iż oś może się zapalić. Szczęśliwy, że wypełnił czyn filantropii, z tryumfem skręca na Nowyświat. Tu. napotyka dorożkę. Pan Biegalski, który swoje filantropijne oko zwraca na wszystko, dostrzegł w tej chwili, iż szkapie z lewej strony obruszyła się podkowa u kopyta. Napomina więc dorożkarza po przyjacielsku o mogącem się wydarzyć nieszczęściu i z nowym tryumfem pędzi na Krakowskie Przedmieście. W tem przebiega mimo niego mały szpic, wietrząc za czemsiś. "Biedny! zapewne zgubiłeś twojego pana!" Tak utyskując nad psem zbłąkanym, pan Biegalski otwiera drzwi poblizkiej cukierni i zapytuje: "Czy kto z panów nie zgubił czasem szpica?" Nikt się nieprzyznał. Pan Biegalski oddaje szpica do Redakcyi Kuryera dla ogłoszenia.

Ale to wszystko niedosyć! Filantropia Pana Biegalskiego nie tak łatwo się wyczerpie. Na ulicy Senatorskiej stanął ekwipaż. Woźnica chce zsiąsc i otworzyć drzwiczki u karety. Konie się nie pokoją. Dla uniknienia nieszczęścia, Pan Biegalski uprzejmie zatrzymuje woźnicę na koźle, a sam otwiera drzwiczki, spuszcza stopnie i z wewnętrznem zadowoleniem serca skręca na ulicę Trębacką. Mimo niego przechodzi dama, której z ramienia zsunęła się mantylka. Pan Biegalski, stróż opiekuńczy w każdem niebezpieczeństwie, przybiega i mówi z uśmiechem: "A propos! mantylka pani źle leży!" Zaledwie pan Biegalski zdążył wypełnić ten uczynek ludzkości, spostrzega niespodzianie doniczkę z kwiatami, stojącą na samej krawędzi w oknie na trzeciem piętrze. Nasz filantrop biegnie na trzecie piętro, zwołuje na gwałt służących i napomina ich, aby zdjęto doniczkę z okna, dla uniknienia nieszczęścia. Zaledwie filantropijna noga pana Biegalskiego dotknęła bruk Leszna, już mu się nowa nastręcza sposobność zapobieżenia wielkiemu nieszczęściu. Mimo niego przechodzi jegomość, któremu chustka wygląda z kieszeni. Pan Biegalski spieszy do niego, przejęty myślą nagłego ratunku, i woła: "Panie dobrodzieju! panie dobrodzieju! strzeż się pan, może kto pana wyciągnąć chustkę z kieszeni!" Na Podwalu spostrzega zawieszonego na trzeciem piętrze mularza, który mur pobiela, a na dole pod nim przechodzi kobieta w żałobie. Pan Biegalski biegnie do niej, chwyta ją za rękę i woła: "Pani dobrodziejko! na Boga! strzeż się pani! wapnem panią obryzga!" Rzekł i ocalił. Po tym prawdziwie filantropijnym czynie skręca na Tłómackie z słodką nagrodą w sercu. W bramie Wileńskiego Hotelu siedzą dwie przekupki, a z bramy wytaczają pojazd tylnemi kołami. Pan Biegalski chwyta za ramiona obiedwie baby i z trwogą wypycha na ulicę. "Babunie! zmiłujcie się, na Boga! uciekajcie! Czy chcecie, żeby was przejechano!?" Po tym czynie Pan Biegalski uradowany w duszy, jak błyskawica biegnie na ulicę Bielańską. Na rogu ulicy stoi chłopiec i wspina się na palce, żeby afisz przeczytać. Pan Biegalski ulitował się nad chłopczyną, podsadził go i sam mu afisz przeczytał. Przed Ratuszem patrzy któś na zegar. Dla gęstej mgły trudno rozpoznać cyfer na ratuszowym zegarze. Pan Biegalski zbliża się do nieznajomego i wyjmując swój zegarek, mówi: "Trzy kwandranse na dwunastą!" poczem spiesznie oddala się pełen wewnętrznej radości! Staje przed teatrem. Wiatr zerwał komuś kapelusz z głowy. Pan Biegalski biegnie za kapeluszem, dopędza; potem otrzepuje z błota i wręcza go właścicielowi, mówiąc z uśmiechem zadowolnienia: "O! z wichrem trzeba ostrożnie!.. Na ulicy Wierzbowej, dostrzega pan Biegalski okna otwarte. Biegnie więc natychmiast na ostatnie piętro i radzi domownikom, żeby okna dobrze pozamykali. Na Saskim Placu, nade drzwiami jednego z domów ujrzał kartę do wynajęcia mieszkania, którą przylepiono do góry nogami. Pan Biegalski zgrozą przejęty wyśledzą murgrabiego domu i ostrzega go o tym smutnym wypadku. Przed aleami napotyka człowieka, który wypytuje się o drogę na Nowe-miasto? "Na Nowe-miasto!" woła pan Biegalski" ucieszony, iż mu się podała nowa sposobność przysłużenia się. "A to właśnie dla mnie po drodze!" Tym sposobem pan Biegalski odprowadza nieznajomego z pod Trzech Krzyżów aż na Nowe-miasto, — jedynie z filantropii. W powrocie pan Biegalski napotyka dziecko bawiące się w spływie wody. Wypytuje się dziecka o imie i nazwisko, a potem je odprowadza do rodziców i napomina ich: "Ej! pilnujcie dziecka, moi przyjaciele; bo sobie nózia zamoczy!" Na Starem - mieście spostrzega pan Biegalski dwóch szewczyków, którzy pobili się ze sobą. Pan Biegalski staje pomiędzy nimi jako sędzia polubowny, nakłania ich wymownie do pojednania, a szewczyki

Z boleści i rozkoszy wrzeszczą wniebogłosy,
A jednak coraz mocniej drą siebie za włosy!

Pan Biegalski wracając do domu, już na zmroku, poklepuje jakiegoś nieznajomego po ramienia i z uśmiechem mówi: "Pobieliłeś sobie pan plecy!" i zaraz znika, aby uniknął dziękczynień.

Słowem Pan Biegalski jestto upersonifikowana filantropia, jestto stróż opiekuńczy, geniusz brukowy. Filantropii pana Biegalskiego przyświeca słońce od rana do wieczora, a w nocy latarnie; bo pan Biegalski niejest bezczynnym i w wieczór: z Wielkiego teatru przechodzi się na przemian do teatru Rozmaitości, a Wracając z obu teatrów donosi wszystkim znajomym i nieznajomym, którzy przechodzą pomimo niego: "Dziś były pustki w teatrze! Dziś wy wołano panią Halpert cztery razy! Dobranoc!"

Dobranoc, kochany Biegalsiu! Po dobrych uczynkach miło spocząć. Dobranoc!

VA-BANQUE, NADZIEJO!

Nadziejo! puniterko szulera! krupierze kłamstwa! uwodzicielko niewinności! kabalarko łatwowiernych! akromatyczko na wyprężonej linie oczekiwania, masko zwodnicza na maskaradzie życia! va-banque, nadziejo! Precz ode mnie! Uwodzicielko! Nienawidzę ciebie — urągam tobie!

Nadziejo! nieśmiertelne szaleństwo śmiertelnych szaleńców! bańko mydła, wypuszczona ze słomki nierozsądnych dzieci! Precz ode mnie!

Nadziejo! matko wszelkich niedorzeczności na świecie! istoto wylęgła w domu szalonych! pocieszycielko obłąkanych! i jacyż to są twoi zwolennicy?

Chorzy, zakochani, wierszoklety, gracze! Nadziejo! napoju, co odurza i ciągłe sprawia pragnienie, którego nigdy nie zaspakaja; mamko naszych namiętności, których nigdy nienasycasz! Szarańczo, która żyjesz z pracy ubogich, żeby trwonić skarby oblane łzami sierot!

Nadziejo! czemże ty jesteś? Spirytusem, w którym zachowujesz potwory i mary wyobraźni, wylęgłe z naszych wybujałych życzeń! Nie jestżeś, nadziejo! wiecznym programatem uciech i roskoszy, których nigdy nie spełnisz? Nie jestżeś, nadziejo! biletem zapraszającym na bal, zamkiem na księżycu? Nie jestżeś namiętną miłością ku osobie, która się jeszcze nie narodziła? Nadziejo, uwodzicielko, która dajesz obietnice przyszłości za szczęśliwą obecność i za miłe wspomnienia przeszłości! Nadziejo! zardzewiały liczmanie przy zielonym stoliku życia! I ciebież to ludzie nazywają szczęściem! Ciebież nazywają darem nieba!

O bezrozumna przewrotności! o przewrotny bezrozumie!

Nadziejo! trucizno łatwowiernych! Nadziejo! ty, którą nazywają szczęściem, niejest żeś prawdziwem nieszczęściem? tem większem dla człowieka nieszczęściem, iż nie tylko szczęśliwi, lecz prawdziwie nieszczęśliwi ufają tobie i zwodzą się twemi obietnicami!

Nadziejo! zabójcze narzędzie wszelkiej działalności, płaszczyku lenistwa! Nadziejo, protektorze próżniactwa! Nadziejo, najemna rajfurko, dla ciebie to człowiek powierza swoje szczęście łasce przypadku, żeby za to tem wygodniej opuścił ręce do pracy. Nadziejo! napoju, usypiający władze duszy i serca!

Kto chce więcej jeszcze mieć dowodów, jak próżną, niepożyteczną, jak pospolitą jest nadzieja, niechaj siebie zapyta dlaczego wszyscy chcą rzeczywistości, a innnych karmią nadzieją!

Bogacz nie da wsparcia ubogiemu, ale pozostawi mu nadzieję; wszyscy go karmią nadzieją. Biedny nadzieję ma na śniadanie nadzieję na obiad, nadzieję na wieczerzę! Nadzieją ludzie łudzą łudzi, jak kuglarz łudzi gałkami, które z rękawa wytrząsa. Nadzieją? — jakiż to pokarm dla głodnego! jakażto moneta ma okupić boleść, cierpienia, dolegliwości, nieszczęście człowieka! Możnaż takiem lekarstwem zagoić głębokie rany serca i duszy?

O bezrozumna przewrotności! o przewrotny bezrozumie!

Kiedy kto nogę złamie, kiedy wda się w nią gangrena, żaden lekarz nie zrobi choremu nadziei, że na przyszły karnawał będzie wywijał walca. Ale kiedy komu serce zakrwawią, kiedy w serce wda się gangrena, pocieszają go rzeczywistością obłąkanych — nadzieją! Kiedy podeszłemu człowiekowi wyrwie dentysta ząb trzonowy, pewno, nikt nie zaręczy, iż ma, inny ząb trzonowy na to miejsce wyrośnie.. Ale kiedy wydrą komu to, co miał sercu najdroższego — niewinność, honor, spokojność, wtedy pocieszają go nadzieją!

O bezrozumna przewrotności! o przewrotny bezrozumie!

Dopóki człowiek karmi się samą nadzieją, pozbawiony wszelkiej samodzielności, staje się niedołężny, lękliwy; natenczas nie rachuje nic wcale na własne siły — los swój pokłada w nadziei. Nadzieja wszystko ma zrobić za niego!

Człowiek pokładający całą ufność w przymilającej się doń zwodniczo nadziei, podobnym jest do synogarliczki, która tak długo szuka w zwierciedle drugiej synogarliczki, dopóki nie rozbije sobie głowy o zwierciadło. Kto na gwałt uderza w dzwony nadziei, sprowadza najczęściej burzę zamiast ją odwrócić. — Serce człowieka podobne jest do dzwonu. Małe napęknienie pozbawia dzwon i serce wszelkiego odgłosu, przeciwnie wielki cios, rozdzierający do głębi dzwon i serce, wraca dzwonowi i sercu dawny czysty dźwięk. Biada sercu, które unika drugiego serca, które wolność starego kawalera przekłada nad związek małżeński. Biada sercu, które nad wierną towarzyszkę życia, nad małżonkę, przekłada gospodynię w nadziei. Wprawdzie ugotuje mu gospodyni poleweczki, ziółeczek, dekoktu; w końcu jednak pozna stary kawaler, iż go zawiodła rachuba nadziei.

Nadzieja łudzi człowieka od kolebki aż do grobu; z nadzieją także puszcza go na tamten świat, z kwitkiem!

Va-banque, nadziejo! Rzucam cię w kąt, jak domino po maskaradzie! Va-banque, nadziejo!

Va-banąue, nadziejo! stara uwodzicielko! wyróżowaną kokietko, nici babiego lata, wysnuwana bez końca! Godło szczęścia, które nie istnieje! Precz odemnie! Nie na widzę ciebie — urągam tobie!

Tak! wyrzekam się nadziei w nadziei, iż więcej nadziei mieć już nie będę; w tej więc nadziei, bądź zdrowa, nadziejo!

PAN WIZYTKA CZYLI TYLKO PIĘĆ MINUT.

Pan Wizytka jest to prawdziwy jeż wizytowy. Nim jednak pochwyci swoję zdobycz, wpierw przymila się do swojej ofiary; lecz kiedy ją uchwyci, trzyma, jak pająk muchę, co mu w sieć wpadnie.

Pan Wizytka wchodzi.

— "Bardzo przepraszam! Nie będę wcale przeszkadzał! tylko pięć minut!"

Tylko pięć minut! Alboż to drobnostka! Jakże to mało szczęśliwych pięć minut żyje człowiek przy najdłuższem życiu. Tylko pięć minut! W pięciu minutach wystąpiła Minerwa z głowy Jowisza. W pięciu minutach zaginęły miasta, Pompeji i Herkulanum!

Tylko pięć minut! W pięciu minutach można przegrać trzydziestoletnią wojnę! w pięć minut można się przenieść do wieczności! W pięciu minutach można człowieka pozbawić honoru! W pięć minut można człowieka uszczęśliwić!

Tylko pięć minut! W pięciu minutach kochanka uszczęśliwić nas może jednem kocham! i — na wieki jesteśmy zgubieni. Wpięć minut może nam dać koszyki — na zawsze jesteśmy ocaleni!

Tylko pięć minut! W pięciu minutach można zrobić plan do Iliady! W pięć minut można spalić bibliotekę alexandryjską!

Tylko pięć minut! W pięciu minutach można się zakochać i ożenić, żeby tego przez całe życie żałować.

Tylko pięć minut! w pięciu minutach może nam ostygnąć kawa i najgorętsze kochanie!

W pięciu minutach może nas odwiedzie pięciu wierzycieli! W pięciu minutach przegrać można pięć kroć sto tysięcy! W pięciu minutach nie jeden pięć razy splami swój honor! Tylko pięć minut!

O, panie Wizytko! panie Wizytko!

A Pan Wizytka tak sobie lekceważy pięć minut!

Uśmiechnąłem się, jak gdyby mi kto na odcisk nastąpił, a potem mnie za to przepraszał.

— "Co Pan rozkażesz?"

Tu rozpoczyna pan Wizytka swoją uwerturę

"Ja, wiem! ah! wiem. Pan masz dużo zatrudnień. Wiem, że czas jest dla pana bardzo drogi. Znam ja dobrze trudne pańskie obowiązki. O wiem ja dobrze, wiem! " —

— "Jeżeli wolno zapytać, co mi pan rozkażesz? "

— "O, tylko pięć minut, nic więcej! Znam ja wartość czasu. Wiem ja jak czas szanować potrzeba. O wiem ja dobrze, wiem!"

— Prosiłbym najuprzejmiej o wyjawienie pańskiego żądania...

— "O!ja zaraz ukończę; tylko pięć minut! Wiem, że pan nie masz ani chwili czasu do stracenia. — Wiem, ile czasu wymagają pańskie obowiązki. Wiem to dobrze, Wiem! "

W tej chwili doręczono mi list. "Darujesz pan, że...."

— " Niech się pan wcale nie żenuje! Ja Wiem, że listy nie cierpią zwłoki — wiem to dobrze! "

Odczytuję list, a pan Wizytka zabiera tymczasem znajomość z moją biblioteczką. Wyjmuje książki z pułek, roztwiera słowniki, przetrząsa noworoczniki, ogląda okładki. Tymczasem list przeczytałem. Pan Wizytka oglądając się, pyta: "Czy lubisz pan U książek złocone brzegi?"

— "Hm! tak!"

— "Nasi introligatorowie nie umieją oprawiać' po paryzku... "

— Cóż pan ma do rozkazania ?

— " Ah! to drobnostka — nie trzeba na to czasu — tylko pięć minut! Wiem ja dobrze, że pan jesteś pracą obarczony, masz częste wizyty — znam ja to najlepiej!"

W tej chwili przyniesiono mi korrektę z drukami. Pochwyciłem z radością tę sposobność i z grzecznością dworzanina z czasów Ludwika XIV go rzekłem: "O przebacz pan dobrodziej, widzisz jak pilne mam zatrudnienie. "

Lecz nieznośny pan Wizytka zabiera się dopiero, aby pod pozorem pięciu minut pozostał u mnie na wieki.

— "O, bardzo proszę!" zawoła przez nos — " niech się pan dla mnie wcale nie żenuje. Mogę poczekać! Wiem, co to jest korrekta; korrekta na prassę nie cierpi zwłoki. Wiem ja to doskonale! Nie żenuj się pan wcale! bardzo proszę! Ja się tymczasem zabawię!"

Daremnie ! Musiałem się poddać losowi Siadam do korrekty; tymczasem pan Wizytka przechodzi się po pokoju, ogląda kupfersztychy, u gipsowych figur obmacuje uszy i nosy, wszystkie kwiaty w doniczkach musi powąchać, nareszcie z niechcenia pączki im obłamuje, ogląda wizytowe bilety i t.p. Teraz przysunął się do mojego biórka i mówiąc: "Za pozwoleniem!" wyciąga mi z pod ręki gazetę. Znudzony gazetą bierze moją pieczątkę i wyciska sobie herb na dłoni. Słowem pan Wizytka jest niewyczerpanym w zabawianiu siebie samego. Skończyłem nareszcie korrektę. Tu już bez ogródki odzywam się: "Jeżeli Pan masz wzgląd na moje zatrudnienia, spodziewam się, iż raczysz mi objawie nareszcie swoje żądanie.... "

— "O! jak powiadam, jest to drobnostka, przynajmniej dla Pana. Jednakże myślałem sobie.... chociaż to jest w istocie rzecz szczególna.... Pan się zadziwisz nieco... lecz to nic nieznaczy.... Człowiek z takim talentem, jak pan... Wprawdzie nie jestto pański fach. Wiem nawet dobrze, że mało na to pan masz czasu. Wiem to dobrze; dlatego krótko przystępując do rzeczy...."

Przyniesiono mi list z poczty. Oprócz lego miałem jeszcze różne pilne zatrudnienia. Drżę z niecierpliwości, a pan Wizytka znowu zaczyna: "O! nie żenuj się pan wcale!

Wiem, że pan masz ważne obowiązki, bardzo ważne!" To mówiąc siada pan Wizytka wrogu kanapy, jakgdyby chciał w mojem mieszkaniu doczekać się sądu ostatecznego. Rozpacz mię ogarnęła. Wtem niebo zsyła mi ratunek — nadchodzi pan ....., "O! nie przeszkadzam, nie przeszkadzam!" woła pan Wizytka!" wstąpię tymczasem do Tosia. Wiem, co to jest mieć z kim interes. Nie przeszkadzam; powrócę zaraz; jeżeli pan pozwolisz — tylko pięć minut! Ha! odetchnąłem — już wyszedł jeż wizytowy. Lecz za każdym szelestem na ulicy, drżę, jak pod żelazem Damoklesa; dreszcz mnie niekiedy w skróś przechodzi na samo wspomnienie pana Wizytki. Bogowie! wszystko, tylko nie pan Wizytka i jego wiecznych pięć minut!

DOKTOR DAMSKI.

Staroświeccy doktorzy różnili się zupełnie od tegoczesnych. Byli wymuskani, wydmuchani, jak z pudełka. Dawniej nosili piramidalną, wypudrowaną fryzurę; pierścienie brylantowe błyszczały im na palcach jako dowody wdzięczności wyleczonych pacyentów, a przynajmiej zbogaconych spadkobierców. Mankiety z brabandzkich koronek otaczały ich ręce, które przed chwilą anatomizowały. Toga czarna axamitna okrywała poważną postać ucznia Eskulapa, wreszcie trzcina wysoka ze złotą gałką służyła im za podporę, a z pod pachy maleńki wyglądał kapelusik.

Teraz doktorzy ubierają się jak inni zwyczajni ludzie. Zniknęła już dawniejsza patetyczność, która sprawiała, że pacyent ozdrawiał niekiedy na sam widok doktora. Z powierzchownością. lekarzy, zmienił się dziś także sposób modnego leczenia. —

Są doktorzy, którzy powszechnie zjednali sobie nazwisko damskich lekarzy: każdy z damskich lekarzy nosi zazwyczaj białą, jak śnieg, bieliznę, nigdy tabaki niezażywa, nosi zawsze karmelki w kieszeni, pachnie jak flakonik kolońskiej wódki, wielkim jest zwolennikiem homeopatyki lub magnetyzmu zwierzęcego, a nade wszystko pochlebiać umie' kaprysom pięknych dam. To jest największa tajemnica jego sztuki lekarskiej. Jak daleko postąpił pewien doktor w tej rzadkiej sztuce, następujące zdarzenie, posłuży za przykład.

Doktor ..., od dawnego czasu jest domowym lekarzem hrabiny ... i leczy ją na jakąś karzem hrabiny ..., którą leczy na jakąś spazmatyczną słabość. Kiedy wchodził doktor ... do komnaty, nie zaniechał nigdy pogłaskać wpierw, bolońskiego pieska, faworyta hrabiny, suberetce szepnął zawsze grzeczne słówko, papudze podał kawałek cukru, a potem dopiero przystąpił do łóżka i łagodnym metalowym głosikiem witał: "Bon Jour, Comtesse! comment vous portez-vous? Je suis eanchanté de vous voir aujourd' hui si bien.... O! wyglądasz już pani, jak anioł!" dodał z zapałem: "oko wypogodzone; ileż w niem ognia! — Róże kwitną znowu na licach; Je vous jure!"

"Mais, au contraire, kochany konsyliarzu, nie jestem jeszcze zupełnie dobrze — je vous assure" — odpowiedziała pacyentka z wdziękiem, podając rękę z lubem zaniedbaniem. Doktor obtarł sobie rękę chustką batystową i z gracją wziął za puls. Bicie pulsu długo uważał: hrabina piękną miała rączkę. Potem z uśmiechem zadowolenia, rękę uścisnął łagodnie i ukrył ją pod karmazynówą kołdrą. "W trzy dni najdalej będziesz pani zupełnie dobrze, ma foi, tylko pić mixturkę, dyetka, nie zaziębiać się i nigdzie niewychodzić. Et voila tout!"

Hrabina. Comment! nigdzie nie wychodzić? Mais quelle idée, mój konsyliarzu! Le soir muszę być na koncercie u księżnej R.. Ma cèere niècè śpiewać będzie aryą Donizettego z opery: Anna Bolena. Dałam jej słowo, że ją wezmę. Ecoutez, konsyliarzu! ubiorę się ciepło i wyjadę; n'est ce pas?

Doktor. Eh bien, jedź pani, mais ne vous a musez pas longtemps, Comtesse!

Hrabina. Alei, kochany konsyliarz", chciałabym doczekać rozpoczęcia balu!

Doktor. Enfin możesz się pani zabawić jeszcze kwadransik; mais pas d'avantage! (grozi z uśmiechem)

Hrabina. Je vous assure! nie będę tańczyć ani kontredansa, ani mazura, ani walca"; może poloneza, tylko poloneza — wszakże to nie taniec; to tylko une promenade!

Doktor. No! możesz pani zresztą tańczyć poloneza; tylko nic nie jeść vous prie, Comtesse!

Hrabina. Mais, c'est égal, czy ja w domu czy na balu zjem skrzydełko pulardy, n'est-ce pas?

Doktor. Eh bien ! skrzydełko nie może zaszkodzić; tylko nic nie pić!

Hrabina. Ah, przynajmniej kieliszek szampańskiego wina, qu'est-ce que cela? C'est une bagatelle! c'est seulement pour la santé! je vous assure!

Doktor. Eh bien! eh bien! mais ne restes pas trop long-temps; au revoir, Comtesse!

Temi wyrazami pożegnał doktor hrabinę. Hrabina tymczasem na balu tańczyła dużo, jadła z gustem, wypiła parę kieliszków wina szampańskiego i wróciła do domu o czwartej godzinie z rana. Nazajutrz hrabina wszystko szczerze opowiedziała doktorowi, który uśmiał się z nią z małej étourderie. W tydzień czytałem na rogu ulicy następującą kartę pogrzebową:

+ Nieutulony mąż i rodzina po utracie JW-ej Hrabiny ..., zmarłej w 21 roku życia zapraszają przyjaciół i znajomych na exportacyą ciała, z pałacu pod N-rem...... na cmentarz powązkowski w dniu... odbyć się mającą.

PAN FACECYA.

Pan Facecya jestto chodzący magazyn starych przenoszonych już anegdot. Jak ogrodnicy otrząsają śliwki albo gruszki z drzewa, tak otrząsa pan Facecya przegniłe swoje anegdoty. Trzeba tylko lekkiego powiew u, najmniejszej sposobności, a anegdoty same jak grad spadać będą. Kto gruszek i śliwek nie chce, samo drzewo nie poda mu gruszki do ust; ale pan Facecya, chociaż nikt o jego anegdoty nie prosi, jak z drzewa owocowego otrząsa nam swoje anegdoty, które jeszcze zielone, na wpółdojrzałe, przeżółkłe, albo zupełnie zgniłe, spadają na niewinne głowy. — Śliwki mają jądro, ale anegdoty pana Facecyi, nie mają żadnego jądra czyli sensu. Drzewo owocowe odpoczywa na zimę i żadnego nie wydaje owocu; ale pan Facecya latem i zimą, i w każdej roku porze, reprodukuje swoje anegdoty — a najwięcej w miesiącu Lipcu, w czasie największych upałów.

Drzewo owocowe co rok wydaje świeży owoc; ale pan Facecya częstuje co rok temi samemi staremi, zeszłorocznemi anegdotami. Drzewo owocowe, czem starsze, tem jest niepłodniejsze; pan Facecya czem starszy, tem jest płodniejszy w swoję dykteryjki. Pan Facecya jestto prawdziwy wieloryb; za każdem otworzeniem ust, połknąłby całe towarzystwo, a trzeba wiedzieć, że pan Facecya pilnie otwiera usta, a jeżeli czasem zamknie usta, to jedynie dla tego, żeby je na nowo mógł otworzyć.

Moie kto Wie gdzie pan Facecya mieszka? Na co mieszkania panu Facecji! Jego domem jest każdy dom w Warszawie; pan Facecya zna lepiej wszystkich lokatorów w Warszawie niżeli sami właściciele domów. Pana Facecyę wszyscy lokatorowie także znają, mniemając najczęściej, że on jest właścicielem domu, w którym mieszkają. Z rana pan Facecya pija kawę u Lursa. Nim skończy kawę, opowie sąsiadowi trzy anegdoty. W południe, przy stole u Sbarborego powtarza świeże anegdoty. Wieczorem recytuje swoje anegdoty po towarzystwach, a w nocy o nich marzy i śmieje się przez sen.

Może kto wie, gdzie pan Facecya we dnie przebywa? Byłobyto zadanie zbyt trudne dla najbieglejszego nowiniarza, żeby oznaczył z pewnością, gdzie pan Facecya przez cały dzień przebywa. Zarówno salony, jak skromne izdebki obsypuje pan Facecya swojemi anegdotami. Lecz pan Facecya ze swojemi anegdotami nigdzie nie zagrzeje miejsca. Jak uragan, jak drugi Dżengiskan przechodzi i toruje drogę swoim anegdotom.

Może kto wie, czem jest rzeczywiście pan Facecya? Pan Facecya jest jeneralnym bryftregerem, feldfeblem wademekumatycznych umiejętności, magistrem głupstw wyzwolonych, jeneralnym balsamistą zmarłych bons mots, członkiem wielu tajemnych nieprzyzwoitości.

Może kto wie. z czego się pan Facecya utrzymuje? Oto utrzymuje się kosztem wyschłych anegdot, mleczem zużytych konceptów, brakiem prawdziwego dowcipu, bogactwem nędzy umysłowej, bujną wegetacyą chorobliwych myśli, sokami cudzych bons mots, i tem wszystkiem, co się nie zgadza z dobrym smakiem.

Moie kto wie, gdzie można zastać pana Facecyę Znajdziesz go wszędzie, gdzieś go nie szukał; znajdziesz go lam, gdzieś go nie zgubił. Lecz biada tym, których pan Facecya nieszukając znajdzie. Jestto dopiero gratka dla pana Facccyi!

Niedawno odprowadzałem przyjaciela, który wyjeżdża extrapocztą. Byłoto z rana; deszcz padał. Wszędzie panowała uroczysta cichość; nie było jeszcze żadnej żywej duszy na ulicy. Nie obawiałem się żadnego przypadku. Była to pora, gdzie nawet nie przylepiano jeszcze afiszów po rogach; tylko kiedy niekiedy mleczarka przesunęła się przez ulicę. Wtem przy Koźlej ulicy staje przede mną — kto? Pan Facecya. Myślałem, że spadł z deszczem.

— "A! dzień dobry! a gdzież tak rano Pan Bóg prowadzi?"

— Na pocztę.

— "Na pocztę! Ach! muszę też panu jedną anegdotkę powiedzieć: Razu jednego, jechałem pocztą" i t.d....

Tu opowiadał mi długą anegdotę, którą już znałem z familijnego podania. Ś. p. dziadkowi mojemu na łożu śmiertelnem przysiądz musiałem, iż tej anegdoty nigdy więcej nikomu nie powtórzę. Tę samą anegdotę dziad mój otrzymał w puściźnie po swoim nieboszczyku ojcu. Chciałem się pożegnać z panem Facecyą.

— "A gdzieto panu tak pilno?" zawołał Facecya, ciągnąc mnie za suknie.

— Jak pan widzisz!

— " Jak pan widzisz! A muszę też panu opowiedzieć jednę anegdotę: Jeden jegomość miał zwyczaj powtarzać zawsze: "Jak pan widzisz." — Tu z języka pana Facecyi ciężka anegdota stoczyła się na moją biedną głowę. Była to także jedna z tych anegdot, która dla zbytniej zgrzybiałości nie mogła już chodzić o własnych siłach. Chciałem pójść dalej, lecz pan Facecya, jak cień postępuje za mną, a za nim wszystkie jego anegdoty. Przybyłem nareszcie na pocztę. Ocalałem.

Innym razem przechodziłem przez ogród Saski. Czas był niepogodny — śnieg padał płatami. Pewny byłem, iż nikogo nie spotkam. Wtem staje przede mną wysoka postać. Byłto pan Facecya.

— "Czy się teraz chcesz pan przechadzać?

— Tak, lubię zawieruchę!

— "Zawieruchę? Ha! Muszę tez panu opowiedzieć zabawną anegdotę. Był człowiek, który się nazywał Zawierucha" i t. d.

Później opowiedział mi nową anegdotę, którą niegdyś Noe w arce żonie swej opowiadał. Małżonka Noego rzekła mu wtedy: Mój mężu, schowaj sobie tę anegdotę, — czytałam ją już w grammatyce Majdyngera, kiedy jeszcze chodziłam na pensyą.

Tu znowu pan Facecya chwyta mnie za guzik, i zaczyna mi opowiadać jedną z najstarszych anegdotek, którą wyczytał w Kuryerze. Szczęściem uratował mnie następujący wybieg dyplomatyczny: "Przebacz pan! ale tej anegdoty nie jestem w stanie wysłuchać do końca; gdyż na przyszłą wiosnę na wieś muszę wyjechać. "

Jednego razu, w nocy, o w pół do dwónastej godziny, powracałem zamyślony z wesołego towarzystwa. Nikogo nie było na ulicy — zupełna cichość panowała. Niekiedy tylko słyszałem odgłos straży. Szczęśliwy jestem, pomyślałem sobie, idąc do domu samotniej bardzo szczęśliwy, żem dziś pana Facecyi nie napotkał. Wtem staje przede mną jak duch Hamleta — kto? — Pan Facecya.

— "A zkądto tak późno!" — Z wieczoru.

— "Z wieczoru! wybornie. Muszę też panu opowiedzieć ciekawą anegdotkę o jednym wieczorze. Wcale niedługa!"

Tu pan Facecya opowiedział mi anegdotę, którą opowiadano u stołu w mieście Pompei, w tej chwili właśnie, kiedy ją wulkan zasypał. Przytem pan Facecya przez cały czas trzymał mnie mocno za rękaw u płaszcza, którego los opłakany, opowiem przy zdarzonej sposobności. Tak odprowadził mnie do domu pan Facecya, opowiadając mi ciągle swoje facecye. Zadzwoniłem. — "Czy pan nie masz ze sobą klucza od bramy?" woła pan Facecya. "Ach! muszę tez panu opowiedzieć jowialną anegdotkę o kluczu od bramy." Służący mój, który był tak stary, jak gdyby był jedną z anegdot pana Facecyi, i który tak twardo zwykle zasypiał, jak gdyby słyszał przed chwilą jaką anegdotkę pana Facecyi, zszedł otworzyć bramę, a ja przed anegdotami schowałem się szczęśliwie do sieni. Byłem już w domu, a jeszcze słyszałem z okna, jak pan Facecya trzymając służącego mojego za rękaw od koszuli, rzekł do niego: "Muszę ci też jednę anegdotę powiedzieć!"

TROUSSEAU KSIĘŻNEJ ORLEAŃSKIEJ.

Ah! jakże piękna! Piękna, jak róża zapłoniona pierwszym pocałunkiem wiosny!

Wprawdzie, nie wiem, dlaczego dodaję Ah! kiedy chcę powiedzieć: jakże piękna! Jednakże przyzna łaskawy czytelnik lub łaskawa czytelniczka, że daleko pochlebniejsze ma każdy zdanie o piękności, kiedy kto z uniesieniem wymówi to krótkie sentymentalne: Ah! — Czyż nielepiej brzmi, kiedy powiem: "Ah! jakże piękna!" niżeli to suche: "Jakże jest piękna!" A więc jeszcze raz:

Ah! jakże piękna! Piękna, jak róża zapłoniona pierwszym pocałunkiem wiosny! Ah!....

O jej kibić wysmukła, jak cyprys Libanu. Mówiąc prawdę między nami, wyznać muszę, iż na Libanie jeszcze nie byłem i cyprysu nie widziałem. Dlatego mógłbym równie trafnie porównać jej kibić do topoli w Królikami; wszelako przez szczególniejszy szacunek dla Was, łaskawi czytelnicy, nie chcę wyjeżdżać z pospolitem!, dla wszystkich zrozumiałem! porównaniami, i dlatego czule powtarzam: O! jej kibić wysmukla, jak cyprys na Libanie! "To oznacza zapał i fantazyą," powie niejeden. Nieprawdaż?

Ah! oczy! Jej oczy czarne, duże, pełne ognia! Z czembyteż na prędce porównać jej czarne oczy?

Wybornie! Czarne jak Otello! Jak Otello ogniste, namiętne! Przecudownie! "To mu się udało!" powiedzą niektórzy. Jej włosy czarne jak — jakby tu jeszcze powiedzieć na prędce — czarne jak noc; delikatne, jak sama łagodność, gęste jak pszeniczka na wiosnę.

A nos, ah coza nos! Jej nos nad wszelkie opisy. Zwrócony nieco ku gwiazdom — nieco figlarny. Ah! jakie usta! Usta, jak rubiny, jak jutrzenka! Wcale nieprzesadzam! A jakie zęby? O! mądry Salomonie! na ich widok już byłoby po twojej mądrości. Zęby jej byłbyś porównał do bieluteńkich baranków wykąpanych w Jordanie. Tak, sam Salomon byłby się w niej rozkochał! A przecież Salomon był swojego czasu człowiek wcale niegłupi!

Taką ona była, i, taką będąc, mnie pokochała. Może mi kto z czytelników nie uwierzy ? Tak, pokochała mnie; a ja bym w cale nie ścierpiał, gdyby łaskawi czytelnicy nie chcieli temu uwierzyć. Gdyby jednak który z moich czytelników tyle był uporczywym i miłość jej ku mnie podać chciał w wątpliwość, wtedy upraszam, niechaj dalej tego artykułu nie czyta; nie mógłby go już zajmować! Żegnam! —

Tak, ona mnie kocha. Wprawdzie nigdy mi tego nie powiedziała i nie okazała, nie, okazała mi nawet najmniejszej skłonności. Przeciwnie doznaje ona nudów, kiedy znajduje się w mojem towarzystwie, a jednak pewny jestem, że ona mnie kocha.

Nic dziwnego, że ja wiem o tem. Wszech, stronna wiedza jest właśnie najpierwszym przymiotem zakochanego, a do tego gieniuszu.

Jej mama dozwoliła mi bywać niekiedy w swoim domu. Ale ja nie mam potrzeby oddawania wizyt niekiedy; ponieważ moje wizyty są i tak nieprzerwanem pasmem wizyt bez końca. Kochanek zawsze przybywa niespodziewanie, a jednak zawsze jest spodziewanym.

Mama dobrodziejka jest wielką opiekunką sztuk pięknych; bo opiekuje się nade wszystko pięknemi sztukami holenderskiemi, i dlatego nad wszelkie szkoły przenosi szkołę flamandzką. Tym sposobem córka mamy dobrodziejki, opiekunki wszystkich sztuk pięknych, nie tylko obfituje we wdzięki, ale także obfituje w piękny zbiorek sztuk pięknych mamy dobrodziejki!

Bogata we wdzięki, bogata w holenderskie sztuki, bogata w uczucia, bogata we wszystkie zalety płci pięknej; mimo to — ona mię kocha.... Prosta igraszka natury!

A czy wiecie teraz, Państwo, zkąd ja mam tę pewność, że ona mnie kocha? Niech to nikogo nie zadziwia; ale mam dowód oczywisty. Oto: poziewa, ile razy odczytuję jej moje utwory! A czyż potrzeba większego dowodu miłość!?

Kiedy kto poziewa, widać, że chciałby zasnąć. We śnie marzymy; marzymy zwykle o przedmiocie, który na ostatku uczynił na nas największe wrażenie. Moja luba poziewa więc, aby marzyć o mnie! Czyż można tkliwiej kochać, tkliwiej i delikatniej objawiać swoje uczucia, jeżeli nie przez powabne poziewanie?

Kto przedmiotu swojej miłości nie widział nigdy w chwili nieprzymuszonego poziewania. poziewania w chwili odczytywania swoich utworów, o! ten nie zna jeszcze słodkiej rozkoszy kochania! I czemże jest, proszę, owo lube omdlewanie, ów uśmiech rozkoszny, owo tkliwe westchnienie, czem jest, zmiłujcie się, tkliwi czytelnicy, w porównaniu z wdziękami poziewającej kochanki? Nie rozumiem ja tu jednak owego wstydliwego, wpółukrytego, osłoniętego poziewania, przeciągającego nieco pobladłą twarzyczkę ukochanej, o! bynajmniej; nie jestto jeszcze poziewanie najżywszej miłości. Ja rozumiem tu owo piękne, powabne, nieprzymuszone poziewanie, kiedy usteczka kochanki rozwierają się z całą swoją otwartością; słowem, kiedy poziewają z wdziękiem właściwym płci pięknej!

O! dla jednego tak rozkosznego poziewania ukochanej warto być poetą! Nieraz długie chwile i godziny siedząc obok lubej, odczytywałem jej moje utwory, a ona nie znużyła usteczek poziewaniem; a jeżeli czasem zamknęła usta, to jedynie dla tego, żeby na nowo poziewać. O rozkoszy!

Odczytywałem jej nieraz najtkliwsze rzeczy. Nadaremnie! Oczekiwałem jej wzruszenia — była niewzruszona! Odczytywałem jej od deski do deski 136 sonetów "do niej" i miałem nadzieję, iż promień miłości zabłyśnie w jej oku. Napróżno! Napisałem romans, W którym jako bohaterów wystawiłem ją i siebie. W romansie tym wynurzyłem jej moją miłość oświadczyłem się — i nie otrzymałem wzajemności; z rozpaczy nareszcie, pod jej oknami, w altanie jaśminowej, odebrałem sobie życie prawdziwym weneckim sztyletem. Mniemałem, że ją to poświęcenie się wzruszy, że omdleje, a potem słabym wyrzecze głosem: "Ah! kocham ciebie!" Nadaremnie! Nie omdlała, nic nawet na to nie odpowiedziała, a jednak w ciągu mego czytania trzy razy ziewnęła!

Po długiej rozwadze, przekonałem się nareszcie, iż byłem w błędzie. że Ida mnie nie kocha.

Teraz jednak kocha mnie w istocie O, byłto dla mnie piękny, wielki moment historyczny, nieśmiertelny, uszczęśliwiający!

O! dzięki tobie, trousseau księżnej Orleańskiej!

Nie wiedziałem, że miałem dotąd niebezpiecznego rywala, szczęśliwszego, niestety, rywala! Tkliwy czytelniku! Czyś nigdy w życiu nie doznał zazdrości, tej hydry piekielnej? Uprzejmość, słodycz, uśmiech, westchnienia, wszystkie te symptomata najgorętszej miłości okazywała dla mego rywala.... Byłto jej krawiec!

I czemże jest wszelka prozodyjna miara, Względem krawieckiej miary? Czemże są ody, względem mody p Czemże są tryolety, względem petynety? Czemże są ballady, względem pomady?!

Kiedy krawiec brał miarę, nigdy niepoziewnęła; a moja wierszowa miara zawsze ją usypiała. Bogowie! Czemże tu zwalczyć mojego rywala? Zamordować! U nóg jej zamordować!

Zabłysła już broń okropna nad krawiecką piersią: były to angielskie patentowe nożyce, które mojemu przeciwnikowi z rąk wyrwałem,

W tej chwili właśnie, kiedy jej chciał brać miarę bez miary! 

Szczęście, żem się ulitował -
Byłbym krawca zamordował!

Ale pokonałem zazdrość! Czyż on, krawiec, winien co temu, iż los sprzyja więcej miarze krawieckiej, niżeli poetyckiej? Czyż winien co krawiec, że nie umie robić złych wierszy, ale dobre suknie?

On krawiec, a ja poeta; nie mam nawet nadziei być kiedykolwiek w życiu adeptem krawieckiego kunsztu; nie mam nawet wyobrażenia o bluzach, stanikach, rękawach; nie umiem nawet ust otworzyć w rzeczach marchandes de modes. Nie umiem nawet pojąć wdzięku jednego moire velouté.

W takiem położeniu niebo niespodzianie zesłało mi pomysł genialny, który do szczęścia utorował mi drogę! Już Ida moją, moją na wieki!

Dostałem obszerny artykuł o wyprawie ślubnej księżnej Orleańskiej. Czytałem go obojętnie i nie pomyślałem wtedy, na co mi później przydać się może; ale mówiłem sobie: Ha! gdybym mógł jej ofiarować takie trousseau zamiast mojego nędznego talentu! Czemże jest talent poety względem jednego trousseau.

Czemże cały Rousseau,
Przy bogatem trousseau?

Trousseau Księżnej Orleańskiej musi mnie uszczęśliwić! pomyślałem sobie; schowałem artykuł do kieszeni i poszedłem do Idy.

Siedziała na kanapie. Czarne pukle spadały w lubym nieładzie na śnieżną szyję; jej łzawy wzrok spoczywał na atłasowej sukni, która z wczorajszej opery wróciła z plamą oleju od lampy. Przy powitaniu ucałowałem jej rękę. Ona spostrzegła w mojej ręce papier i już zaczęła poziewać; lecz ja nie tracę przytomności umysłu — siadam, i tak przemawiam do niej głosem uroczystym: "Pani! Jestto stanowcza chwila w mojem życiu. ..... Raz jeszcze ośmielam się odezwać do twojego serca!

Uśmiechnęła się w tej chwili jak dziecko do truskawki, ktorą spostrzegło zdaleka, i poprawiła się na kanapie, oczekując wierszy moich z rezygnacyą. Zacząłem: "Trousseau de la duchesse d'Orleans." Jej twarz wypogodziła się niespodzianie. Ja czytam dalej:

"C'est le 30 mai seulement que la corbeille de mariage a été déposée à Fontainebleau.

" A l'interieur, elle est doublée de satin enrichi de ganses et de torsades d'or."

Lekki rumieniec oblał jej oblicze; żywa radość zabłysła w jej oku. Zapytała z niepojętym wdziękiem: "Czyś to pan sam skomponował?"

Nigdy jeszcze z takim wdziękiem nie przemówiła do mnie. Z zapałem czytam dalej: "Douze châles de cachemire, six de fabriques françaises et six des Indes, frappent d'abord les regards."

Tu bliżej przysunęła się do mnie. Przy wymówieniu "douze châles" wykradło się ciche westchnienie z jej piersi: "Ah! czytajno pan dalej, zawołała zachwycona z nie wymowną słodyczą:

"Ily a six purures une en brillans et rubis, une en turquoises et brillans, une en éméraudes et brillans, une en perles fines."

Na te wyrazy Ida zapłoniła się, jak jutrzenka; serce jej żywiej bić zaczęło.... przysunęła się do mnie jeszcze bliżej... wejrzenie jej tkliwe było wreście mym udziałem. Tak wzruszonej nigdym jej jeszcze nie widział. Wtedy z największem natchnieniem zadeklamowałem:

"Il faut rester charmé devant ces manteaux courts, ouverts, arrondis au bas, par devant à pélerine plus ou moins longue, à larges manches relevées à la Berthe sous des noeuds à pans flottans."

To miejsce uczyniło czarodziejskie wrażenie na ubóstwianej ! Położyła rękę na mojem ramieniu i spojrzała mi w oczy wzrokiem ah! wzrokiem takim, jak gdyby moje oczy były składem owych "manteaux courts. " Drżącym i wzruszającym głosem czytałem dalej:

"Plus un négligé en cachemire foncé étale ses figures grotesques au milieu des fleurs chinoises! " Łza gorąca wykradła się z jej oka i zrosiła moją rękę. Rozkosz tajemna przejęła moje serce. Tu pełnym harmonii głosem, czytam z zachwyceniem dalej:

" Une tuniqae de moire violette mélée de longues dents pointues de la dentelle de soie à des petits noeuds et aux garnitures posées en coquilles "

"Ah!" lubym poszepnęła głosikiem: jej główka skłoniła się na moje ramię, a usteczka jej różane otoczył uśmiech najsłodszych marzeń... ja roztapiającym głosem tak kończyłem:

"Quant aux gants, calculez tous les secrets que la coquetterie des formes a à sa disposition pour faire d'une simple fantaisie une recherche de la plus riche élégance; il y en a cent-quatre-vingt variétés!"

Tu już Ida łez utaić nie mogła, a wzruszenie malowało się w każdem jej poruszeniu.

Była to cicha, uroczysta chwila!

Ida wzniosła piękne, czarne oko; jej wzrok spoczywał na przemiany, to na papierze, który trzymałem w ręku, to na poplamionej olejem atłasowej sukni, wreście na mnie samym. Jeszcze jedno "Ah!" wydarło się ze wzruszonej piersi. Byłato dla mnie chwila najprzyjaźniejsza — raz jeszcze zapytać śmiałem: "Czy kochasz mnie pani?" — " Kocham!" odpowiedziała stłumionym głosem; ukocham!" ale przeczytaj mi pan jeszcze raz wszystko od początku!"

Przeczytałem raz jeszcze czarujący opis wyprawy ślubnej księżny Orleańskiej, a słodkie zadumanie rozlało się na licach Idy; była w tej chwili nieco roztargnioną. "Zapewne myśli o mnie!" pomyślałem sobie. "O czem myślisz moja droga?" pytam jej: "De cent quatre vingt variétés de la plus riche élégance!" — tkliwie odpowiedziała. Zemdlałem.

Koniec wersji demonstracyjnej.

TESTAMENT UCZONEGO OJCA DLA CÓREK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SŁÓWKO O MAŁŻEŃSTWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZŁOWIEK Z PEWNEMI ZASADAMI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PYTANIE: JAK LEPIEJ WCHODZIĆ DO SALONU CZY WCZEŚNIEJ CZY PÓŹNIEJ?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAN PYTAJŁO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GUWERNEROWIE.RODZICE I PROTEKTORZY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ARABELLA CZYLI KOBIETA MĘŻCZYZNĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIELKIE NIESZCZĘŚCIE PRZY WIELKIEM SZCZĘŚCIU WYGRANIA WIELKIEGO LOSU NA LOTERYI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAN ZALOTNICKI CZYLI MĘŻCZYZNA KOBIETĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CO TO JEST ROZUM?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAN WSZĘDOBYLSKI CZYLI CZŁOWIEK TOWARZYSKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻYCIE, MIŁOŚĆ I NUDY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MYŚLI PRZY GOLENIU BRODY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SPOSÓB POLEPSZENIA SPRAWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAN CUKROWICZ I PAN OCETOWICZ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZAPIS DOKTORA Q. NA NOWY DOM WARYATÓW. (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZTUKA ZAŚNIĘCIA KIEDY SIĘ KOMU PODOBA,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOLEJE ŻELAZNE I WOZY PAROWE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZTUKA OGRANICZENIA SIĘ NA JEDNEM GŁUPSTWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KUCHARKI WARSZAWSKIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SIEDMIU STAROŻYTNYCH MĘDRCÓW,

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IMIENNIK PANA MILIONOWICZA.

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

ROZDZIAŁ V.

ROZDZIAŁ VI.

ROZDZIAŁ VII.

ROZDZIAŁ VIII.

ROZDZIAŁ IX.

ROZDZIAŁ X.

ROZDZIAŁ XI.

ROZDZIAŁ XII.

ROZDZIAŁ XIII.

ROZDZIAŁ XIV.

ROZDZIAŁ XV.

ROZDZIAŁ XVI.

ROZDZIAŁ XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej