Edward Lubowski

JACUŚ

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

SCENA I.

SCENA II.

SCENA III.

SCENA IV.

SCENA V.

SCENA VI.

SCENA VII.

SCENA VIII.

AKT II.

SCENA I.

SCENA II.

SCENA III.

SCENA IV.

SCENA V.

SCENA VI.

SCENA VII.

SCENA VIII.

SCENA IX.

AKT III.

SCENA I.

SCENA II.

SCENA III.

SCENA IV.

SCENA V.

SCENA VI.

SCENA VII.

SCENA VIII.

SCENA IX.

SCENA X.

SCENA XI.

AKT IV.

SCENA I.

SCENA II.

SCENA III.

SCENA IV.

SCENA V.

SCENA VI.

JACUŚ

Komedya w Czterech Aktach

Lubowski Edward

OSOBY.

Baronowa de Cochenille ... p. Ostrowska.

Marta jej córka ... p. Ludę.

Gabrylewicz obywatel ziemski ... p. Ostrowski.

Wanda jego córka ... pn. Czaki.

Jacuś Odżywinski ... p. Wolski.

Ochsen ... p. Rapacki.

Morowicz ... p. Tatarkiewicz.

Poleski ... p. Grzywiński.

Melaniecki ... p. Waliszewski.

Żona jego ... p Borkowska.

Hrabia Eugeniusz ... p. Prażmowski.

Weronika ... pn. Gilska.

Julja ... pn. Mirecka.

Fryzyer ... p. Żyburski.

Nauczyciel muzyki ... p. Krogulski.

Mordko, sadownik ... p. Jaśkiewicz.

Goście.

Szymon służący ... p. Adler.

Drugi lokaj.

Rzecz dzieje się w Warszawie.

AKT I.

SCENA I.

(Scena przedstawia salon, od którego wychodzą na prawo (od widza) wielkie drzwi do salonu recepcyjnego. — Po prawej, dwa stoliki do kart, przy których siedzą i grają — po lewej w poprzek długa kozeta, na której na wpół leży hr. Eugeniusz, paląc papierosa — tuż za nim oparty o kozetkę, Morowicz także pali — na froncie, nieopodal od nich stoi Jacuś, do niego twarzą zwrócony Ochsen, który paląc, puszcza mu ciągle dym w usta, od czego się Jacuś krztusi).

Grający, — hr. Eugeniusz, Morowicz, Jacuś, Ochsen później Melaniecki.

(Jacuś bez zarostu, z dużemi blond włosami, przedzielonemi w środku i spadającemi na czoło — frak niezgrabny, ciasny — krawat biały z ogromnym fontaziem, w ręku jedna rękawiczka. — Ochsen 45 lat, czarne bakenbardy, duże wąsy, postawa wyprostowana, ruchy szorstkie, głos donośny. — Hr. Eugeniusz elegancki i swobodny. — Morowicz z monoklem w oku).

Hr. EUGENIUSZ  

(śmiejąc się - do Jacusia).

Więc stryjaszek zaasekurował pana od pożaru.

MOROWICZ.

A gdzie moralność? żeby tacy młodzi palili papierosy!

EUGENIUSZ.

Może się bał o pańską konstytucya?

MOROWICZ. 

Czy pan wątły w piersiach?

JACUŚ

(krztusząc się od dymu Ochsena).

Gdzież-tam!...

OCHSEN.

Piersi ma ten pan!

EUGENIUSZ.

O cóż chodziło, stryjaszkowi?

JACUŚ.

O stodoły.

MOKOWICZ.

Mieszkasz pan w stodole?

JACUŚ

(krztusząc się).

We dworze...

OCHSEN.

Dites donc, czy ja panu nie dmucham za blizko?

JACUŚ;

Rozumie się.

(Śmiech).

OCHSEN.

Ah, paniczyku miły! gdybyś ty odbył ze mną kilka wojażów, albo kiedy jeszcze byłem przez 10 lat na Podolu, gdzie zostawiłem po sobie niezatarte wspomnienia...

MOROWICZ.

Młody człowiek pewnie i nie pije?

EUGENIUSZ.

I nie tańczy... zwierzył mi się, że nie tańczy... pan... zapomniałem nazwisko...

JACUŚ.

Jacuś Odżywiński.

MOROWICZ.

Sam tylko Jacuś, bez niczego?

JACUŚ

(zmięszany).

Mówię: — Jacuś Odżywiński.

MOROWICZ.

Jedno tylko imię?

JACUŚ.

Mam jeszcze dwa, ale ich nie używam.

JEDEN Z GRAJĄCYCH.

Wpadłem... przy tych hałasach grać trudno

EUGENIUSZ.

Ale pan zabawisz z nami dłużej?

JACUŚ.

(wyjmując duży srebrny zegarek)

Nie, bo o 12 leżę w łóżku.

EUGENIUSZ.

W łóżko, ale w Warszawie?

JACUŚ.

Przecież mówię o łóżku w Warszawie.

MOROWICZ.

Nie rozumiemy się.

JACUŚ.

A nie.

MOROWICZ.

Wszystko jedno — i tak będziemy go sobie wyrywali.

OCHSEN.

Wszędzie pana wprowadzę, mnie znają na całym świecie, ale dites donc, czy panu nie dmucham za blizko?

JACUŚ.

(zły)

Rozumie się... (na stronie) jak mi jeszcze raz dmuchnie, lunę go!

OCHSEN.

(przechadzając się po froncie sceny)

Powiedz też paniczyku, co robicie na wsi? Stękacie pewnie comme toujours, czy deszcz, czy pogoda, a i nudzicie się, chyba że macie kogo, coby umiał rozruszać w okolicy, tak jak ja, kiedy jeszcze bawiłem przez 10 lat na Podolu, rozrywany byłem przez magnatów i szlachtę... nie mówię nic o płci pięknej...

MOROWICZ.

Słyszałeś pan przecie, że pan Jacuś wsi nie lubi.

EUGENIUSZ.

Po cóż tam siedzi?

MOROWICZ.

Bo musi, stryjaszek kazał, a inaczej możeby i papu nie dał, co?

JACUŚ.

Może.

MOROWICZ.

Widzisz hrabio — ja znam takie charaktery Pan Jacuś, żeby tak od niego zależało, hulałby w mieście.

EUGENIUSZ.

Hulałbyś pan?

OCHSEN.

(stając przed nim)

Przyznaj się paniczyku, że wesołość lubisz, CO?... dites donc.

JEDEN Z GRAJĄCYCH

(zrywa się).

Nie można grać!

MOROWICZ.

Panie Jacusiu, pan Ochsen pyta, czy lubisz wesołość?

OCHSEN.

I karteczki, co, hę?

(Jacuś zamyśla się).

EUGENIUSZ

(podchodząc do niego).

I szampanika, co?

(Jacuś milczy).

MOROWICZ.

I kobietki, he?

(Jacuś wybucha śmiechem — wszyscy śmieją się przez chwilę).

JACUŚ 

(bierze tajemniczo pod rękę hrabiego i mówi półgłosem).

Tu u was musi być raj!

EUGENIUSZ

(tak samo tajemniczo).

Ale jaki! (przykładając rękę do ust) Tylko sza!

JACUŚ

(skłaniając głowę potakująco).

Ho. ho, ja się na tem rozumiem!

OCHSEN 

(który się przechadzał, staje nagle przed Jacusiem i uderzając go po ramieniu, mówi).

A jakże u was serwituty, ha? — uregulowane nieuregulowane?

JACUŚ

(niecierpliwie).

Nieuregulowane.

OCHSEN.

Naturalnie, bo wy zawsze po dawnemu, myślicie, że chłop głupi, a chłop dziś zje was w kaszy. A potem macie choć krztynkę, un petit brwi filozofii? ani krztynki nie macie, dites donc?

JACUŚ

(przedrzeźniając).

A na cóż nam ta jakaś filozofia??

OCHSEN.

Na co? na co? na wszystko. Filozof wie dobrze, że gdzie nie można przeskoczyć, tam trzeba podleźć, filozof nie będzie się rozbijał, ale pocichutku, z okiem jasnem, z uśmiechem pogodnym o tak, jak ja teraz, załatwi sprawę i basta!

JACUŚ.

Gdybyś pan na wsi mieszkał, toby panu serwituty bokiem wylazły.

OCHSEN.

Nie wylazłyby mi, nigdy nie wylazły, bo ja wszystkim służę, z wszystkimi za pan brat; z tym pogadam, z tamtym interes zrobię, z tym wypiję, z tamtym się wycałuję.,. Na Podolu wszyscy przezemnie załatwiali interesa, bo znali mnie, jako filozofa i kosmopolitę. A pan kosmopolita,

dites donc?

JACUŚ.

Ja tam nie wiem, ale stryjaszek mój od serwitutów miał już dwa razy apoplexyą.

OCHSEN. 

I nic mu — ale żyje!

JACUŚ

(przedrzeźniając).

Żyje, żyje — lepiej nie tykać tego, czego się nie zna.

OCHSEN.

Co, co? — trochę ze mną, za śmiało.

EUGENIUSZ.

Daj mu pan pokój!

MOROWICZ.

Na raucie gadać o serwitutach!

JEDEN Z GRAJĄCYCH.

Trzeba być bez sumienia...

MOROWICZ.

Przeszkadzamy panu Dyrektorowi?

TEN-ŻE. 

Nie śmiem panu zaprzeczyć.

MELANIECKI

(wpadając z bocznego salonu).

Panowie, panowie, oznajmiam panom, że będzie teraz śpiewać panna Marta.

TEN SAM Z GRAJĄCYCH.

A to pan zamknij drzwi!

OCHSEN.

(przechodząc do Morowicza).

Prostak jakiś!

MOROWICZ.

Wiejski pastuch!

OCHSEN.

Chłopami gardzi, a chłopy mu nie pachną?

MOROWICZ.

Co prawda, to nie pachną.

MELANIECKI.

Pewnie panowie przejdą do salonu, baronowa prosi.

MOROWICZ.

Ja bo mam jeden jeszcze raut.

MELANIECKI. 

Ależ panna Marta będzie śpiewała "Adieu"?

EUGENIUSZ.

Lecę na skrzydłach.

MOROWICZ.

Ja zaśpiewam Adieu na schodach. (Na stronie). Nie mnie brać na tartynki.

OCHSEN.

I ja z hrabią. Muzyka to moja namiętność! Boże mój, przez 10 lat na Podolu, gdzie zostawiłem po sobie niezatarte wspomnienia, miałem stajennego, który grywał mi na drumli po całych nocach; wszyscy go słuchali, a ja spałem. Idę z hrabią...

MELANIECKI.

Proszę panów, bo się damy niecierpliwią.

(Idzie pierwszy, za nim hrabia i Ochsen).

HRABIA 

(odedrzwi).

Ale a propos, panie Jacusiu, pan z nami później na kolacyą?

MOROWICZ.

Na seryo będzie kolacya?

OCHSEN.

Ja z hrabią na kolacyą.

HRABIA

(odedrzwi).

Zatem wszyscy na kolacyą, panie Jacusiu, pan z nami, nie odchodź pan, wszak pan pamiętasz, cośmy mówili, będzie raj!

(Jacuś daje mu ręką znak porozumienia),

MOROWICZ

(do hrabiego).

Zabawimy się tym chłopcem. (Wszyscy wchodzą do salonu. Jacuś pozostaje).

SCENA II.

JACUŚ (stoi cicho, nareszcie przybiegając na front sceny, zatyka sobie usta i wybucha śmiechem).

Kolacyjka!.... kobietki!... raj! tylko ten... jak on tam!... ja go kiedy lunę... (patrząc na zegarek) blizko jedenasta, żeby tam już skończyli,.. (parsknąwszy śmiechem). Jakem tu jechał Warszawy, tom ciągle tylko myślał o takich kolacyjkach!... (nadsłuchuje). Jeszcze te śpiewy! to ci męki w tych salonach... stoję w kącie, biorą mnie wszyscy za fagasa... stanę na środku lub na oczach, to nie wiem, co z rękoma zrobić i gdzie nogi podziać... a ciągle po francuzku... Na wsi człowiek przez dziesięć lat nie słyszy tyle małpiego języka, co tu przez kwadrans... Wielka mi sztuka po francuzku!... dziś każdy umie po francuzku, jeżeli się tylko uczył... (patrząc na grających). W co oni grają a grają?... stryj ci zawsze rżnie w preferansa, a oni coś innego... trzeba się wszystkiego uczyć

(zbliża się do stolika i staje za jednym, ręce zakłada z tylu i strzepuje je często głośno, a czasem przechyla się przez plecy grającego).

JEDEN Z GRAJĄCYCH

(obziera się niecierpliwie, po chwili)

Pan Dobrodziej, słyszę, na wsi mieszka?

JACUŚ,

Na wsi.

TEN - ŻE

Duże dobra?

JACUŚ.

400 włók.

TEN - ŻE.

To musi być i las.

JACUŚ.

Jakżeby nie.

TEN - ŻE.

I łąki, i stawy?

JACUŚ.

I stawy.

TEN - ŻE.

A w stawach ryby?

JACUŚ

(z głośnym śmiechem).

W stawach nie byłoby ryb?

TEN - ŻE.

A zdychają?

JACUŚ

(poważnie).

A wie pan, że ja tego nie wiem.

TEN - ŻE.

A ja panu na pewno powiem, że jak pan tak stać będziesz długo nad stawem i patrzeć, to wszystkie wyzdychają.

JACUŚ.

Kiedy ja tylko z wędką...

TEN - ŻE.

Ale teraz stoisz pan bez wędki.

(Wszyscy się śmieją).

JACUŚ

(podchodzi na front zamyślony i mówi):

Oryginał, zkąd - że ja mu teraz wezmę, wędki?

(Obchodzi na około ścian i ogląda obrazy, nagle stając znów za grającymi, spostrzega obraz wiszący nad stolikiem grających i krzyczy): Napoleon! (Wszyscy zrywają się od stolika przestraszeni, mówiąc): Co się stało?

JACUŚ.

Napoleon, a przy nim stoi Murat

(siadają napowrót, mrucząc).

TEN - ŻE

(z grających).

Zkąd tam panu z tym Napoleonem?

JACUŚ.  

U pana Gabrylewicza nad łóżkiem, wisi taki sam Napoleon.

JEDEN Z GRAJĄCYCH

(wstając).

Niepodobna grać...

JACUŚ. 

(patrząc na niego).

Czy ja panu aby nie przeszkadzam?

TEN - ŻE

(ze śmiechem).

Owszem! owszem! pan nam pomaga, z tem wszystkiem grać już nie będę.

DRUGI.

Tem więcej, że rober skończony-

TRZECI.

Chodźmy lepiej do sali

(słychać brawo z drugiej sali).

PIERWSZY.

Zdaje się, że tam śpiewają

(wszyscy wychodzą do bocznej sali).

JACUŚ.

Poszedłbym za nimi, tylko, że te lakiery tak mnie palą i ten frak pije pod pachami... żeby tak sobie ulżyć; niema to jak na wsi!. troszynkę, nim nadejdą

(odchodzi na bok i zdejmuje frak z jednego rękawa, wtem z salonu wchodzi Melaniecki z żoną).

MELANIECKA,

(me widząc Jacusia).

Mężusiu! zwolnij trochę, bo się uduszę...

MELANIECKI, 

(poprawiając jej z tyłu u gorsetu).

Oj! kobiety! kobiety! po cóż się tak ściskacie?

MELANIECKA,

(spostrzegając nagle Jacusia).

Ah! mężu!

(wyrywa się i ucieka do sali).

JACUŚ,

(także spostrzełszy ją, chce wdziać frak, ale nie może mówi):

Przepraszam bardzo...

MELANIECKI.

Pan Dobrodziej tak sobie tu na solitera?

JACUŚ.

Nie, tylko, że mnie frak upinał pod...

MELANIECKI.

Nie przeszkadzam, nie żenuj się pan!

(odchodząc na stronę). Po co to zapraszać taką parafijańszczyznę? (wchodzi napowrót do sali)

SCENA III.

JACUŚ  sam, później POLESKI. (Zdejmuje nanowrót frak z rękawa)...

I tę panią także upina... na takim wieczorze, to ci dla każdego męki... (słychać brawo)...

Panna baronówna!. wolę ja tam moję Wandziunię... z nią to sobie gadam, gadam, a jak nas śmiech zbierze, to się śmiejemy i śmiejemy...(zdejmuje frak z drugiego rękawa). Znów śpiewają i to u nich zabawa! (siada na kozetce), żeby nie ta kolacyjka, tobym wziął nogi za pas i...

(spostrzegłszy wchodzącego głównemi drzwiami Poleskiego). — Pan Poleski już ze wsi?

POLESKI

lat 60, wygolony, włosy siwe i takież faworyty ruchy patetyczne i powolne, wszedłszy, staje, wyciąga ramiona i woła:

Tu w moje objęcia Jacusiu!

JACUŚ

(zbliża się nieśmiało, usiłując nadaremnie wdziać frak)

Pan się widział ze stryjaszkiem?

POLESKI.

W objęcia mówię ci, chodź i przytul się nieszczęśliwy!

JACUŚ.

Nie, bo tam śpiewają, a ja..

POLESKI.

Ze wsi wprost do twego mieszkania — instynkt i twoja stróżka, tu mi cię szukać kazali.

JACUŚ

Przecie pan wie, że tu źur - fix dzisiaj.

POLESKI.

Gdybyś mnie nie miał, cobyś począł ze sobą?

JACUŚ

Niech-że pan nie żartuje, jeszcze ja, co niemogę naciągnąć fraka...

POLESKI

(uderzając go o ramię i patrząc mu bystro w oczy).

Chłopcze, wiesz - że ty, co życie?

JACUŚ

(niecierpliwie).

Zaraz wszyscy wrócą, a pan takie głupstwa.

POLESKI.

Synu! mogę do ciebie mówić: synu, bo widziałem cię chodzącego na czworakach...

JACUŚ

(podając mu rękaw od fraka).

Niech mi też pan pomoże...

POLESKI

(nie uważając).

I ktoby się był spodziewał, że życie i przeznaczenie, dwa wielkie słowa...

JACUŚ

(wdziawszy na jeden rękaw).

Proszę pana, nie gniewa się na mnie stryjaszek?

POLESKI.

Gdybyż się mógł gniewać, gdyby mógł jeszcze ciskać pioruny z tych ust, które tak często przyciskałem do swoich

(słychać oklaski za sceną)

JACUŚ.

Panie... już wracają, pomóż - że mi pan z tyra frakiem.

POLESKI.

A on tam błogosławi ci z wysoka, pojmujesz to drogi Jacusiu, "z wysoka; " kazał mi czuwać nad tobą, strzedz każdego kroku, kazał poprowadzić cię przed ołtarz, wybrawszy przedtem żonę, czy pojmujesz Jacusiu: żonę?

JACUŚ.

Czyją żonę?

POLESKI.

Mam ci ją sam wybrać.

JACUŚ.

A po co mi żonę? a potem jakbym chciał wybierać, to już mam...

POLESKI.

Ani się waż bezemnie... stryj twój nakazał mi wybrać ci ją, stryj twój tam "z wysoka, " pojmujesz?

JACUŚ

(patrząc w górę).

Z wysoka? ale pomóż - że mi pan... (Poleski pomaga). (Jacuś zadowolony). Przecie! to ci męka z temi frakami.

POLESKI.

Jacusiu! uważaj mnie odtąd za swego opiekuna, ojca... idź ślepo za mojemi radami; (wchodzą z sali Morowicz, Ochsen i Melaniecki i przystają, słuchając) wiedz bowiem, że odtąd fałszywi i pochlebcy, będą na każdy twój krok czychać...

JACUŚ.

Czychać?

POLESKI.

Będą się starali otumanić cię, zdurzyć i ku celom swym nagiąć — a zkąd - że ty wiedzieć możesz, jakie ich cele? Ty im uwierzysz, a oni cię wprowadzą na manowce, na których ich niewinność swą splamisz, i utracisz majątek...

JACUŚ

(śmiejąc się. )

O o!... majątek... te 200 rubli, co mi dał stryjaszek, kazawszy wracać, jak się skończą; wielki mi tam majątek!

POLESKI.

Zakuta pałko... chciałem powiedzieć: nieszczęsny, czyż jeszcze nie zrozumiałeś okropnej nowiny?

JACUŚ.

Okrop... nej no?...

POLESKI.

Strasznej, a jakże pouczającej! Wczoraj jeszcze o tym czasie, piłem z twoim stryjaszkiem dobrego, tłustego węgrzyna, w godzinę potem był już gotów.

JACUŚ.

Do czego był gotów?

POLESKI.

Już trup jego leżał nieruchomy na ziemi.

JACUŚ

(z krzykiem).

Co, jak, trup, kto?...

POLESKI.

Twój stryj padł nagle, rażony apoplexyą.

JACUŚ

(z okropnym krzykiem).

Apoplex... kto widział, co?

POLESKI.

Niestety, mając zaledwo tyle czasu, ażeby

cię polecić mojej opiece, na moich rękach skonał.

JACUŚ 

(wybucha płaczem).

Skonał! mój stryj, mój drogi stryj! Chryste Panie!

(wybiega środkiem).

MOROWICZ

(zbliżając się).

A co? trzecia apoplexya!

OCHSEN.

Serwituty!

MOROWICZ.

Witani radcę — z ładną pan tu przybyłeś nowiną.

POLESKI.

Spełniłem obowiązek, byłem przyjacielem i niegdyś sąsiadem jego stryja.

OCHSEN.

A cóż ten pastuch, sam teraz pocznie na świecie?

POLESKI.

Jestem jego opiekunem moralnym.

MOROWICZ

(z ironią).

Tak, jak panny Marty i jej matki.

POLESKI.

Nie, bo tu jestem opiekunem prawnym.

OCHSEN.

Dites donc, to temu blanbekowi nie będzie teraz na świecie wesoło, ba?

MOROWICZ.

Pójdzie na karbowego, czytać musi umieć.

OCHSEN.

Zkądby umiał czytać, nie wie nawet, co kosmopolita.

MELANIECKI.

Zkąd jemu do salonów! zeszedłem go tutaj bez fraka, jeszcze mi żonę przestraszył.

MOROWICZ.

Genio już nam nie da bez niego kolacyi.

OCHSEN.

I pan Poleski, tak wprost ze wsi na raut?

POLESKI.

Rozstawnemi końmi, przecież musiałem uprzedzić przyszłego dziedzica.

MOROWICZ

(żywo).

Jacusia?

MELANIECKI.

A cóż on dziedziczy?

POLESKI.

Ogromną fortunę, 400 włók i gotówki kilkakroć — o! bo stary był dzielny gospodarz, a pieniążki ciułał.

OCHSEN.

Co? ten głuptas będzie miał miljony?

MOROWICZ.

Daruj, panie Ochsen, nie można znowu tak już poprostu gadać: głuptas, głuptas.

MELANIECKI.

Wcale nie — owszem on się tylko zaczaił, ale to intelligentna sztuka.

MOROWICZ.

A przytem mówcie, co chcecie — serce szlachetne! Wszak - żeście słyszeli, jak ryknął z żalu, gdy się dowiedział o śmierci stryja?

MELANIECKI.

A dziś wierzcie mi panowie ja się na tem znam — o serce trudno.

POLESKI.

Piękny bardzo ma charakter.

MOROWICZ.

Jest może trochę nieśmiały, ale czyż tylko pewność w salonie dowodzi zacności charakteru?

MELANIECKI.

Co do mnie, wolę prostotę, od salonowej ogłady.

POLESKI.

I ja.

MOROWICZ.

Prostotę i otwartość, bo przyznajcie, że mówi, co myśli.

OCHSEN.

Ale myśli głupio, cóż wy mnie panowie...

MOROWICZ.

Owszem, owszem, ma swoje — powiem nawet: wytrawne zdanie, a pan, nie możesz mu darować, że ci wypalił prawdę o serwitutach.

OCHSEN.

Nie lubię go, bo nie lubię tych, co sztorcem stają, ale i wy panowie drwiliście z niego po same uszy.

MOROWICZ.

Byłeś, byłeś pan za szorstki dla niego, a że chłopiec ognisty...

MELANIECKI.

Jest bardzo ognisty, prawda panie Poleski?

POLESKI.

Nie dziwić się — dobra rassa.

OCHSEN.

Rassę może i ma, nikt lepiej odemnie nie zna się na rassie... to pamiętam na Podolu miałem vollbluta...

MOROWICZ.

Biedny chłopiec! dusza na dłoni — będzie miał do pana urazę.

OCHSEN.

A pan go nie szykanowałeś?

MOROWICZ.

Nigdy! chciałem tylko wywołać jego dowcip.

OCHSEN.

Chciałbym wiedzieć, w którem miejscu ma ten dowcip.

MOROWICZ.

Ma go, rubaszny może trochę, ale ma, prawda panie Poleski?

POLESKI.

Ma. To chłopiec wielkich zdolności, tylko trochę leniwy, lecz — czy takiemu, co się spodziewa miljonów, nie wolno być leniwym?

MELANIECKI.

To jest nawet jego obowiązkiem, bo od pracy są ubodzy.

MOROWICZ

(ciszej do Poleskiego).

Istotnie kochany radco, bierze miljony?

POLESKI.

Jak mnie, pan żywego widzisz!

MOROWICZ

(na stronie).

Dyabli mnie nadali kpić z niego.

MELANIECKI.

Musi, bo przecie i tu ma kamienicę.

MELANIECKI. MOROWICZ. OCHSEN.

Kamienicę?...

POLESKI.

Trzechpiętrową, cztery sklepy od frontu.

MELANIECKI. 

Tęgi chłopiec!

OCHSEN.

Sympatyczny jest, tylko, że nie kosmopolita.

MELANIECKI.

I to wszystko jego?

POLESKI.

On jest jeneralaym sukcessorem.

MOROWICZ.

Raz przynajmniej fortuna wie, co robi.

MELANIECKI

(patrząc na Morowicza)

Byle się strzegł fałszywych przyjaciół!

MOROWICZ

(patrząc na Melanieckiego).

Podstępnych pochlebców, co go ograbić gotowi

OCHSEN.

I birbantów a hulaków, bo go zjedzą z kościami.

POLESKI.

Będę nad nim czuwał.

MOROWICZ, MELANIECKI,

(ściskając go za rękę).

Czuwaj pan, to obywatelski obowiązek.

OCHSEN

(z energią).

To panowie psia powinność! (na stronie). Bierz cię dyabli!

SCENA IV.

CIŻ. HRABIA, MARTA i MELANIECKA

(hrabia pod rękę z Martą, Melaniecka z drugiej strony — wychodzą z bocznego salonu. Marta mówi rr i przesadza w mowie z cudzoziemska. )

HRABIA

(mówi, idąc jeszcze).

Patti spiewała to może kunsztowniej, ale daleko jej do tej expressyi, jaką pani posiada w tak wysokim stopniu.

MELANIECKA.

Bo też i ta Patti tak już przereklamowana.

MARTA.

(siadając na froncie, z prawej, hrabia przy niej z jednej, Melaniecka z drugiej strony).

Vous croyez, ze mnie tem uszczęśliwiacie.

HRABIA.

Rozkosz artystyczna, nie jest-że szczęściem?

MARTA.

Nie chcę wcale uchodzić za artystkę.

MELANIECKA.

Daruj! Maciu, ale talent jest obowiązującym.

HRABIA.

Świętym, saere!

MARTA.

Nie mam talentu, tylko kartoazya hrabiego dopatrzyła się go we mnie.

HRABIA, 

(zwracając się do stojących na lewo).

Biorę panów na świadków, czy panna Marta ma talent?

MELANIECKI.

W gazetach już pisali o tem.

MOROWICZ.

Miłośnicy sceny nie tracą nadziei, że pani nam kiedy na niej zabłyśnie.

OCHSEN.

Proszę mi wierzyć, że gdy słyszę śpiew pani, czuję w krzyżach takie dreszcze, jakgdyby mi kto bańki stawiał.

MARTA.

Pięknie mi panowie życzycie! produkować się przed publika!

HRABIA.

Mais les plus grandes dames aujourd' hui..

POLESKI,

(zbliżając się do Marty).

Witam cię! Maciu! (ciszej) Przyślij rui matkę jak najprędzej.

HRABIA.

Niech-że nas poprze niemuzykalny, a mimo to uczuciowy pan Jacenty... gdzież się podział?

MELANIECKI,

(robiąc znaczący gest).

Ho! ho!

HRABIA.

Frunął? jaka szkoda! (do Marty) Cóż to za pocieszne chłopię ten Jacuś! zna go pani dobrze?

MARTA

(pogardliwie).

Nie wiem nawet, jak wygląda.

HRABIA.

Niewdzięcznie z pani strony, to taki materyał.

MARTA.

Que c'est ce que ca veut dire: materyał?

HRABIA.

Materyał na zabawę dla innych. Gdzie też państwo wyszukali ten pocieszny exemplarz?

MOROWICZ.

Drwisz z niego hrabio nielitościwie, lecz pozory bardzo często mylą.

MARTA. 

Nawet nie wiem, zkąd się znalazł u nas.

POLESKI.

Dla czegoby młodzieniec uczciwy i mogący bywać w pierwszych salonach, nie mógł bywać i w salonie baronowej?

HRABIA.

(drwiąc).

W pierwszych salonach? no, proszę, dotąd jeszcze go tam nie spotkałem,

POLESKI.

Ale odtąd będziesz się hrabia o niego ocierał, jeżeli on tylko zechce.

HRABIA.

Jeżeli on zechce? na honor i o tem nie wiedziałem.

MOROWICZ.

A jednak rzecz tak prosta i praktykująca się w świecie.

MARTA.

I ja ciekawa tej zagadki, bo o ile zauważyłam tego pana, miejsce jego — passez moi l'expression, stosowniejsze byłoby w przedpokoju.

FOLESKI,

(przechylając się ku niey).

Nie mów tak, na miłość Boga! {oddala się powoli do salonu).

MOROWICZ,

(stojąc przy Geniu).

Prawdę mówiąc, cóż mu hrabia możesz zarzucić, że nie mówi po francuzku, że się nie wygina wdzięcznie, że nie umie powtarzać wszystkich plotek naszego miasta? bo zresztą jest dzielnym, zacnym...

MELANIECKI.

Ma serce.

OCHSEN.

I podobno ma dowcip.

HRABIA, 

(szydząc).

"Podobno!" ha! ha! ha! a wszystkiego tego nabył w ciągu pol godziny mojej obecności w tamtym salonie? (przechyla się do Marty). Zna pani jednę z najnowszych powieści, w której prawdziwa księżniczka występuje na scenie i czaruje wszystkich?

MARTA.

Nie czarowałaby, gdyby nie była księżniczką

HRABIA.

Et Madame Metternich, aux Tuilleries?

MARTA.

C'etait une exception, ja raz tylko śpiewałam na Dobroczynność i odtąd spokoju mi nie dają.

HRABIA.

Et c'est juste! (mówi do niej po cichu). (Dwóch lokajów wnosi na tacy tartynki i wino ic kieliszkach. Melaniecki rzuca się pierwszy i bierze w obie ręce, tartynki, Ochsen tak samo. Melaniecka wstając, do rnęża).

MELANIECKA.

Zlituj się, tak mnie gorset dusi, że aż poty na mnie bija.

MELANIECKI.

A jabym siebie wybił, za moję nierozwagę.

MELANIECKA.

Cóż takiego?

MELANIECKI.

Z tym Jacusiem, wiesz, to miljoner!

MELANIECKA.

o ty mówisz?

MELANIECKI.

Tak tak, nie zjesz tartynek?

MELANIECKA.

Owszem, tylko już ich niewiele {idzie do tacy).

LOKAJ  

(do hrabiego).

Pan hrabia pozwoli?

HRABIA.

Dziękuję.

MELANIECKI

(zbliża się do lokaja i chce brać, lokaj usuwając tacę, cofa się, mówiąc):

Pan już brał, proszę pana.

MOROWICZ

(biorąc z drugiej tacy kieliszek i popijając, mówi pod nosem: )

Kwas, przestanę ja im się tu wysługiwać. Eugeniusz cymbał, nie mający dla mnie tysiąca rubli gotówką.

OCHSEN

(stając przy nim i pijąc).

Dites donc, jakże z tą kolacyą, bo jabym się tu nie objadał.

MOROWICZ.

Pan wierzysz jeszcze w hrabiego kolacye?

OCHSEN.

W czyjeż kolacye wierzyć, jeżeli nie hrabiów?

MELANIECKI

(spostrzegłszy, zbliża się szybko).

Gdzie? z  kim kolacya? co prawda, te tartynki już mi się przejadły.

MOROWICZ.

Ja ich też wcale nie jadam.

MELANIECKI  

(z ironia).

Odkądże to?

MOROWICZ. 

Nawet już odchodzę.

MELANIECKI. 

Jacusia chyba już pan nie dogonisz.

MOROWICZ

(idąc ku drzwiom i kłaniając się szyderczo).

Państwu we dwoje, uda się to łatwiej, {wychodzi).

MELANIECKI

(do Ochsena).

Ręczę, że poszedł go szukać, a jak go znajdzie, to go wnet przekabaci.

OCHSEN

(słuchając z otwartemi usty).

Przekabaci? dites done, wyraz znam, ale dobrze nie rozumiem...

MELANIECKI.

Opanuje go i będzie nim trząsł, rozumiesz pan?

OCHSEN.

I będzie go naciągał? — ha, ha, to zręczny filut... (na stronie). Jabym niby nie potrafił.

MELANIECKI

(podchodząc ku żonie, która znów przy Marcie usiadła, półgłosem).

Że ja tez niucha nie miałem, a teraz ten hultaj mnie uprzedzi... e!. zirrytowany jestem! (głośno).

Żonusiu, trzeba nam już zabierać się do domu.

MELANIECKA.

Pewnie! (do Marty) Maciu, z tobą tylko jedną żegnam się.

MARTA.

Dlaczegoż tak wcześnie?

MELANIECKA.

Zapytaj się mego rnęża i pana.

MARTA.

Panie Melaniecki, tyranizujesz swoję żonę (do Genia). Voila les chaines du mariage.

HRABIA.

Portées toujours par le mari.

MELANIECKA.

Nie wierz temu droga Maciu, och ci mężowie!.

MELANIECKI.

Są zawsze tem, czem im każą być żony.

HRABIA.

Przynajmniej się pan otwarcie nie przyznawaj.

MELANIECKI. 

Alboż nie mamy niewoli wyrytej na czole?

HRABIA. 

Albo nad czołem.

MARTA.

Voila maman, która państwa nie puści.

SCENA V.

Ciż, BARONOWA i POLESKI, który wszedł za nią z salonu.

Baronowa strojnie ubrana, lat 50, wysoka koafiura, ruchy żywe, mówi bardzo szybko.

BARONOWA

(odedrzwi).

Państwo tu, a tam będzie zaraz deklamacya.

MARTA.

Zatrzymuję właśnie państwa Melanieckich, którzy się spieszą do domu.

BARONOWA.

Nic z  tego — proszę bardzo! Hrabio, bądź łaskaw dać dobry przykład.

HRABIA.

Przepadam za deklamacyą. (do Marty), (podając jej ramie). Proszę pani!

MELANIECKI.

My istotnie musimy już...

BARONOWA.

Nie słucham żadnych wymówek, proszę naprzód.

MELANIECKA.

Baronowej trudno co odmówić. Mężu! podaj mi rękę!

MELANIECKI,

(odchodząc, mówi na stronie):

Tartynki i deklamacya! (Wychodzą za hrabią i Martą, baronowa to tyle, Poleski idzie kilka kroków za nią).

Koniec wersji demonstracyjnej.

SCENA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej