Ludomiła Germana

JANEK

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

OBRAZ.

OBRAZ. I.

SCENA I.

SCENA 2.

SCENA 3.

SCENA 4.

SCENA 5.

OBRAZ II.

SCENA 1.

SCENA 2.

SCENA 3.

SCENA 4.

SCENA 5.

JANEK

Opera w dwóch obrazach

Ludomiła Germana
Muzyka Władysława Żeleńskiego

OSOBY:

JANEK, herszt zbójców.
STACH, góral.
MAREK, stary góral.
BRONKA.
MARYNKA.
GÓRALE, GÓRALKI.
Rzecz dzieje się w Tatrach.

Scena przedstawia halę w Tatrach. W głębi nagie turnie, — na hali rozrzucone potężne głazy. Na pierwszym planie na lewo chata góralska, pod oknem ławka. Po prawej stronie zaczyna się las. Podczas uwertury podnosi się kurtyna.

OBRAZ.

Dzień świta po burzliwej nocy — chmury zakrywają, niebo — STACH i MAREK wnoszą rannego
JANKA na scenę (z prawej strony) — STACH puka do chaty — BRONKA wybiega — STACH pokazuje jej gestem rannego Janka — BRONKA przerażona otwiera drzwi — STACH i MAREK wnoszą JANKA do chaty — BRONKA idzie za nimi; za chwilę STACH i MAREK wybiegają z chaty i znikają w lesie na prawo. W oknie chaty pokazuje się światło.

Kurtyna spada.

OBRAZ. I.

Poranek — słońce oświeca jasno halę i turnie.

SCENA I.

CHÓR (za sceną).
Pieśni płyną w dal
Pośród skał i hal, —
A w nich smutek, żal!
Zdala ludzkich chat
Więdnie cudny kwiat, —
Tu kamienny świat.

BRONKA (weszła z głębi, podczas kiedy chór śpiewał za sceną; widać ją, naprzód zdaleka, później idzie między głazami, które ją czasem zakrywają, zatrzymuje się i ogląda się na góry, nareszcie zbliża się do chaty).
Cicho na hali, tylko z daleka
Dzwoneczki słychać, słonko przygrzewa —
Czy też się zbudził? — A może czeka,
Rychło mu piosnkę Bronka zaspiewa.
(zagląda przez okno do chaty)
Nie! Spi spokojnie piękny mój Janek,
Zdrów już, rumiany, wracają siły —
Spi smacznie, chociaż minął już ranek
(oddala się od chaty)
Niechże spoczywa Janek mój miły!
(siada na kamieniu opodal chaty)
Tam orzeł nad turniami szybuje,
A słonko nad lasami wędruje,
Bydełko dzwoneczkami przygrywa —
A Janek w mojej chacie spoczywa.
(wstaje)
Słoneczko skalne wirchy ozłaca,
Mój Janek już do zdrowia powraca,
Słoneczko pójdzie dalej — do ludzi —
Kiedyż się miły Janek obudzi?
Słoneczko nad turniami wędruje,
Janek nad góralami panuje, —
Słoneczko znowu jutro noc skróci —
Lecz Janek może nigdy nie wróci!

SCENA 2.

Janek (wychodzi z chaty, ubrany po góralsku,
ale z bogatemi ozdobami i kosztowną bronią za
pasem, z siekierką w ręku) Bronka.

JANEK.
A chciałabyś mnie rychło mieć z powrotem ?

BRONKA (biegnie ku niemu).
Janku, ty wstałeś? Zdrów? A twoje rany?

JANEK (wesoło z przechwałką).
Rany zgojone! Wartoż mówić o tem ?
Jam góral szczery, w górach wychowany,
Twardy jak turni skalista opoka!

BRONKA.
Jednak cierpiałeś długo i boleśnie.

JANEK (z uśmiechem).
Żartujesz Bronka!

BRONKA.
Nieraz jam i oka
Zmrużyć nie mogła, bo krzyczałeś we śnie
Na twych junaków: Hej do mnie! A razem!
Siekiery w górę! Za moim rozkazem
Dalej, górale!

JANEK (wesoło).
Hej, dalej, górale!

BRONKA.
Potężnym głosem krzyczałeś po nocy,
A jam cię wtedy tuliła, pieściła, —
Sama tu byłam, bez żadnej pomocy.
Nieraz jam wszelką nadzieję traciła,
Że cię uleczę, że cię uspokoję.

JANEK.
Bałaś się o mnie?

BRONKA.
I jeszcze się boję!

JANEK.
O mnie? Poczciwa!

BRONKA.
To znowu, gdy dreszcze
Zimne cię wzięły i wstrząsały srodze,
Bywało, ja cię przykrywam i pieszczę,
A ty się nagle zrywasz, jakby w trwodze, —
Wołasz : Marynka, trzymaj mnie przy sobie !
Ratuj, pocałuj! — bo mnie chcą pochować!

JANEK (śmiejąc się).
Widać, żem rozum stracił w tej chorobie,
Kiedym przy tobie inną chciał całować!
A cóż ty na to?

BRONKA (zawstydzona).
Jam się nie dziwiła. —
Wszak byłeś chory —

JANEK.
Moja Bronko miła!
Tyś dobra, bardzo dobra! — Czy z górali
Nikt nie przychodził?

BRONKA.
Było ich nie mało !
Wszyscy o zdrowie twoje się pytali
I żałowali, że ciebie nie stało !

JANEK.
Poczciwe chłopcy! A Stach był tu w chacie ?

BRONKA (zmięszana).
Stach? — Był —

JANEK.
Ej, Bronka, cóż się tak
[rumienisz ?
Czemuż się wstydzisz? Że wy się kochacie,
Wiem ja od Stacha! Tego już nie zmienisz!
Kochaj go, Bronka, to chłopak jak złoto !

BRONKA (odwraca się z gniewem).
Cóż ci do tego ?

JANEK.
Ty się gniewasz o to?
Stach twój kochanek —

BRONKA (jak wyżej).
Cóż mi po kochanku ?

JANEK.
Ej, ty dziewczyno, czy to hańba jaka,
Żeś pokochała dzielnego junaka?
Kochaj go śmiało!

BRONKA (z żalem i gniewem).
O Janku, mój Janku!
(wbiega do chaty).

SCENA 3.

JANEK (spogląda przez chwilę za Bronką, zamyśla się, przechadza się po scenie, spoglądając na chatę).
Uciekła odemnie! Szkoda !
Oczy jak węgle iskrzące,
A czoło jasne, błyszczące, —
A zwinna jak sarna młoda !
(Z za sceny dochodzi śpiew chóru i dźwięk dzwonków).
Hej miło i cicho na hali!
Dwoneczki słychać w oddali —
Pasterzy pieśni wiatr niesie,
Echo powtarza je w lesie, —
Potoczek szemrze daleki, —
Chciałbym tu zostać na wieki!
(zamyśla się przez chwilę).
Ha, nie dla mnie te rozkosze!
Bywaj zdrowa, Bronko miła,
Coś mnie strzegła i leczyła
I tuliła pod swym dachem!
Gdy ślub weźmiesz z twoim Stachem,
Na wesele się zaproszę!
Dam ci perły i dukaty,
Sznur korali dam na szyję
I ubiorę w strój bogaty,
Złotem całą cię okryję !
Hej, ty Bronko moja miła,
Taka piękna, — taka młoda, —
Gdybyś ty mnie polubiła!
Szkoda cię dla Stacha, szkoda!

SCENA 4.

Bronka (wychodzi z chaty wzruszona, ale panuje nad sobą; niesie dzban wina i złoty kielich). Janek.

BRONKA. (z żalem ale spokojnie).
Napij się, Janku, na zdrowie!
Napij się wina z kielicha!
Przyjdą po ciebie druhowie, —
Chata zostanie znów cicha —
Na pożegnanie
I na rozstanie
Napij się, Janku, na zdrowie!

JANEK. (z lekkim wyrzutem)
Mówisz o rozstaniu
I o pożegnaniu,
Jakbyś mnie się pozbyć chciała!
Wielka to odmiana,
Ho przecież dziś z rana
Tyś piosenkę o mnie spiewała.

BRONKA (odwracając twarz).
Myślałam, że chory
Leżysz na kobiercu,
Ale od tej pory
Pieśń zamarła w sercu.

JANEK (z razu prawie żartobliwie)
Wolałbym chorować,
Żebyś mi śpiewała,
Żebyś mnie zachować
Na wieki zechciała!
Wolałbym ja pasać
Owieczki na hali,
Niż z siekierą hasać
Na czele górali!
Tu poznałem ciszę
I twoje piosenki,
Tam przekleństwa słyszę
I rozpaczy jęki —
(zamyśla się)

BRONKA.
Pij Janku na rozstanie !
Nadeszła godzina !
Zabierz złote swe posłanie,
I te skarby, co na ścianie!
Niechaj tu nic nie zostanie,
Go cię przypomina!

JANEK (z żalem).
Pij Janku, bo dziewczyna
Z chaty cię wygania!
Pij, Janku, już godzina
Przyszła pożegnania!
Uchodź stąd w daleki świat
Na rozstajne drogi!
Nie dla ciebie halny kwiat
Ani spokój błogi!
Pij Janku ! Pij nieboże !
Tam czyhają wrogi!
Pij Janku! Jutro może
Los cię spotka srogi!
Tu na Bronkę czeka ślub
I weselne chóry, —
A dla Janka kopią grób
Zimny i ponury.

(Bronka i Janek - RAZEM)

BRONKA (z boleścią).
O Janku niepoczciwy,
Serce mi rozdzierasz!

JANEK (coraz namiętniej).
O losie niegodziwy,
Szczęście, mi zabierasz!
Nie dla mnie kwiaty na hali
Ni pasterski znój!
Dalej, gdzie płomień, szczęk stali!
Jam tatrzański zbój!
Nie dla mnie twa uroda
Ni czar dziwny twój!
Twych oczu dla mnie szkoda,
Jam tatrzański zbój!

BRONKA (ze łzami).
Janku, tyś bez litości!
Wiesz, że twoją być nie mogę, -
Jam nie godna twej miłości —

JANEK (dziko).
Dość! Już idę w swoją drogę!
Napij się ze mną wina,
Gdy wszystko nas rozdziela
W niem pociecha jedyna
Jedyny zdrój wesela!

BRONKA (patrzy na niego z przestrachem).
Nie, ja nie będę piła!

JANEK (namiętnie).
Dziewczyno, pij z kielicha!
W winie cudowna władza !
Troski rzućmy do licha!
Wino serce odmładza!
A krwawe te wspomnienia,
Krzyk dzieci, syk płomienia,
Huk strzałów, błysk topora
Jęk śmierci, czarna zmora,
Co mi na piersiach leży, —
Wszystko pochłonie wino !
Hej, pij, kto w Boga wierzy!
Pij ze mną, pij dziewczyno!

BRONKA.
Janku, tyś straszny !

JANEK (natarczywie).
Pij, pozbądź się trwogi!

BRONKA (oddala się od niego).
Och, ja się boję!

JANEK (biegnąc ku niej).
Pij, gdy ja ci każę!

BRONKA (ucieka przed nim).
Nie chcę!

JANEK.
Przymuszę!
(Biegnie za nią, dopędza, i całuje gorąco. Długa pauza).

BRONKA (jakby zmieniona).
O mój Janku drogi!

JANEK (tkliwie).
Będziesz ze mną, dziewczyno,
Piła wino czerwone ?
BRONKA.
Będę, choćby trucizną
Miało być zaprawione!

JANEK.
Będziesz ty mnie kochała,
Chociaż będę daleki?

BRONKA.
Jam ci wszystko oddała,
Twoją będę na wieki!

JANEK.
Powtórz!

BRONKA.
Na wieki!

JANEK.
Podnieś śmiało oczy!
Powtórz : Na wieki! (Pocałunek)

BRONKA.
W głowie mi się mroczy!

Koniec wersji demonstracyjnej.

SCENA 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBRAZ II.

SCENA 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA 2.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA 3.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA 4.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA 5.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej