Aleksander Dumas

JÓZEF BALSAMO

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PROLOG

GÓRA GRZMOTÓW

TEN, KTÓRY JEST

L. P. D. 

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

XIII

XIV.

XV

XVI

XVII

XVIII

XIX

XX

XXI

XXII

XXIII

XXIV

XXV

XXVI

JÓZEF BALSAMO

Tom I

Aleksander Dumas

Tłum. Leon Rogalski

PROLOG

GÓRA GRZMOTÓW

Na lewym brzegu Renu, kilka mil od cesarskiego miasta Wormacji, w pobliżu źródeł niewielkiej rzeczki Selz rozpoczyna się pasmo gór, których najeżone wierzchołki zdają się biec ku północy niby spłoszone stado bawołów niknące we mgle.

Góry te panują nad okolicą prawie pustą, a nazwy biorą bądź od kształtów, jakie przypominają, bądź od legend, jakie są z nimi związane. Jest więc tu i „Krzesło Królewskie" i „Góra Dzikich Róż", jest „Skała Sokołów" i. „Szczyt Wężowy". Na granitowym wierzchołku najwyższej z nich — zwanej „Górą Grzmotów" — znajdują się prastare ruiny.

Kiedy wieczór pogłębia cienie dębów, a ostatnie promienie zachodzącego słońca złocą wierzchołki olbrzymów, rzekłbyś, że cisza zstępuje z wysokości nieba w dolinę, że jakaś niewidzialna a wszechmocna ręka rozwiesza ponad znużonym światem błękitnawy welon . usiany gwiazdami. I wtedy wszystko zwolna ucicha, wszystko zasypia powoli na ziemi i w powietrzu.

Pośród tej uroczystej ciszy tylko rzeczka Selz, czyli Selzbach, jak ją nazywają- okoliczni mieszkańcy, płynie niestrudzona w cieniu nadbrzeżnych jodeł. Ani dzień, ani noc nie powstrzymują jej biegu, jej przeznaczeniem jest Ren, jej dno jest czyste, trzciny giętkie, głazy tak szczelnie otulone miękkimi mchami i porostami, że fale nie zakłócają ciszy jej doliny — od źródeł w Morsheim aż do Freiwenheim, gdzie kończy swój bieg.

Nieco powyżej źródeł, od Albisheim do Kircheim-Poland, wije się wyboista droga wyżłobiona między skałami. Poza Danenfels droga ta zmienia się w wąską ścieżynę i niknie u stóp Góry Grzmotów.

Kiedy podróżny, niewidoczny z doliny nawet w biały dzień, przejeżdża tędy wśród gęstych dębów na koniu obwieszonym dzwonkami jak muł hiszpański, to nie słychać dźwięku dzwonków; nie widać też ozdób na koniu, ponieważ ani jeden promień słońca nie może- przebić się przez gąszcz liści. Tak bardzo gęstwina leśna tłumi dźwięki, a cienie gaszą barwy.

I chociaż teraz na najwyższych wierzchołkach znajdują się obserwatoria, chociaż 'najbardziej fantastyczne legendy wzbudzają zaledwie uśmiech powątpiewania., to jednak dziś jeszcze pustkowie to wywołuje lęk połączony z uczuciem czci dla tych okolic. Kilka nędznych chałup oddalonych od sąsiednich wsi zdaje się istnieć po to tylko, aby świadczyć o obecności człowieka w tej tajemniczej krainie.

Szóstego maja 1770 roku, kiedy słońce zachodziło za wieżę katedry sztrasburskiej, jakiś człowiek jadący z Moguncji zbliżał się do wioski Danenfels. Jechał pod górę ścieżką, a straciwszy jej ślad w zaroślach, zsiadł z konia i uwiązał go za uzdę do najbliższej jodły.

Zwierzę zarżało niespokojnie, a las odpowiedział drżeniem gałęzi.

— No, no — rzekł podróżny. — Uspokój się, wiemy Dżeridzie. Zrobiliśmy dwanaście mil i ty przynajmniej stanąłeś już u celu.

To powiedziawszy, objął oburącz głowę zwierzęcia i przysunął twarz do jego parujących nozdrzy.

— Żegnaj, dzielny rumaku, bo może cię już nie zastanę tutaj, żegnaj, wierny towarzyszu!

Rumak wstrząsnął jedwabistą grzywą, uderzył nogą w ziemię i zarżał, jak gdyby był w pustyni i czuł zbliżanie się lwa.

Podróżny poruszył głową jakby potakując.

— Nie mylisz się, Dżeridzie, niebezpieczeństwo jest blisko.

Widocznie jednak nie zamierzał walczyć z tym niebezpieczeństwem, bo wydobył z olstrów dwa wspaniałe pistolety z cyzelowanymi lufami, o pozłacanych kolbach, wyjął z nich naboje i kule wraz z prochem rzucił na trawę.

Uczyniwszy to schował na powrót pistolety do olstrów. Następnie odpiął szpadę o stalowej rękojeści, okręcił ją pasem i podłożył pod siodło, Wreszcie strząsnął kurz z butów, przeszukał kieszenie, wyjął z nich nożyczki oraz scyzoryk w oprawie z konchy perłowej i cisnął to wszystko poza siebie nie patrząc, gdzie upadło.

Raz jeszcze pogłaskał Dżerida, odetchnął pełną piersią i po daremnych poszukiwaniach ścieżki puścił się w gęsty las.

Podróżny wyglądał na lat trzydzieści. Wzrostu więcej niż średniego, dobrze zbudowany, szczupły i zgrabny, miał na sobie czarną kurtkę podróżną z aksamitu, spod której widać było haftowaną kamizelkę. Strój ten uzupełniały obcisłe spodnie i czarne, lakierowane baty. Twarz o rysach ruchliwych, znamionujących typ południowy, tchnęła siłą i bystrością Spojrzenie zdawało się przenikać do głębi duszy, usta duże, kształtne, osłaniały piękne zęby, których olśniewającą biel podkreślała ciemna cera.

Zaledwie podróżny uszedł kilka kroków, usłyszał gwałtowne i niecierpliwe bicie kopytami o ziemię.

W pierwszej chwili chciał zawrócić, lecz powstrzymał się. Wspiął się tylko na palce, aby zobaczyć, co się stało z koniem. Dżerida jednak już nie było. Znikł jakby uprowadzony niewidzialną ręką.   

Podróżny zmarszczył czoło, po czym uśmiechnąwszy się z lekka poszedł w głąb lasu.

Tu i ówdzie przedostawały się jeszcze przez gałęzie ostatnie blaski światła dziennego. Wkrótce jednak ciemność ogarnęła idącego całkowicie. W obawie, że zabłądzi, zatrzymał się.

— Do Danenfels — powiedział głośno — droga była jeszcze możliwa. — Z Danenfels dojechałem do Czarnego Wrzosowiska ledwie widoczną ścieżką. Z Czarnego Wrzosowiska dotarłem tutaj bezdrożem, ale las był jeszcze widoczny. Teraz muszę się zatrzymać, bo nie widzę już nic.

Zaledwie wymówił te słowa, na wpół po francusku, na wpół dialektem sycylijskim, gdy pięćdziesiąt kroków przed nim zajaśniało światło.

— Dziękuję! — rzekł. — Teraz pójdę za tym światłem.

Światełko tymczasem posuwało się równomiernie naprzód. Podróżny uszedł ze sto kroków i naraz ze drżeniem usłyszał obok siebie cichy szept.

— Nie odwracaj się — dobiegł go głos z prawej strony — bo zginiesz!

— Dobrze — odpowiedział podróżny spokojnie.

— Nie mów nic — zabrzmiał głos z lewej strony — bo umrzesz!

Podróżny skłonił głowę w milczeniu.

— Jeżeli się boisz — odezwał się głos trzeci, jakby spod ziemi — jeżeli ci brak odwagi, wracaj, skąd przychodzisz.

Podróżny uczynił tylko ruch ręką i szedł dalej w milczeniu).

Noc była ciemna, las gęsty. Pomimo światła, które go prowadziło, podróżny potykał się co chwila. Tak szedł prawie godzinę. Nagle światło znikło. Podróżny wydostał się z lasu.

Podniósł oczy w górę: na ciemnym lazurze nieba błyszczały gwiazdy.

Szedł dalej naprzód. Naraz wynurzyły się przed nim z ciemności ruiny starego zamczyska.

W tej samej chwili potknął się, a na skroniach poczuł mokrą przepaskę, która mu zasłoniła oczy. Odtąd nie widział nawet ciemności.

Jednakże musiał się tego spodziewać, nie stawiał bowiem żadnego oporu — wyciągnął tylko rękę, jak ślepy szukający przewodnika. Jego wyciągnięta dłoń ujęła zimną kościstą rękę. Podróżny nie zadrżał. Nagle dłoń puściła jego rękę, przepaska spadła z oczu i podróżny stanął: znajdował się na szczycie Góry Grzmotów.

TEN, KTÓRY JEST

Pośrodku polany, otoczonej starymi brzozami wznosiły się ruiny jednego z tych zamków, które panowie feudalni budowali niegdyś w czasie wypraw krzyżowych.

Otworzywszy oczy, podróżny znalazł się przed omszałymi i wilgotnymi schodami portyku zamczyska. Na pierwszym stopniu stało widmo o kościstej ręce, które go tutaj przyprowadziło. Wskazało ono podróżnemu wysoką komnatę, do której przez dziurawe sklepienie przebijało się tajemnicze światło.

Widmo bezszelestnie przesunęło się po schodach i zagłębiło w ruinach. Podróżny podążył za nim. W tej samej chwili z hałasem i brzękiem zamknęły się drzwi portyku.

Przy wejściu do okrągłej, pustej komnaty, przybranej czarno i oświetlonej trzema zielonymi lampami, widmo zatrzymało się. Podróżny stanął również.

— Otwórz oczy! — rozkazało widmo.

— Widzę wszystko — odparł przybysz.

 Wówczas widmo wydobyło spod całuna szpadę i uderzyło nią w kolumnę z brązu. Na ten odgłos uniosły się płyty kamiennej podłogi i ukazał się legion widm, uzbrojonych w szpady.

Zasiadłszy na kamiennych ławach fantomy zamarły w bezruchu.

W pierwszym rzędzie było siedem miejsc, z których część zajmowały postacie ważniejsze zapewne znaczeniem, jedno zaś było puste..

Widmo siedzące pośrodku podniosło się.

— Ilu nas jest, bracia?

 — Trzystu — odrzekły widma.

 — Trzystu — podjął przewodniczący — z których każdy jest przedstawicielem sześciu tysięcy stowarzyszonych. Trzysta szpad, które równają się trzem milionom sztyletów.

Po czym zwrócił się do podróżnego:

— Czego pragniesz?

— Światła — odpowiedział przybyły.

— Ścieżka wiodąca na górę ognistą jest twarda i ostra. Nie boisz się na nią wstąpić?

— Niczego się nie boję.

— Pamiętaj, że stąd nie ma powrotu. Zastanów się dobrze.

— Zatrzymam się dopiero u celu.

— Czyś gotów złożyć przysięgę?

— Przysięgnę.

Przewodniczący podniósł rękę i głosem uroczystym rzekł:

— „Przysięgam na Boga Ukrzyżowanego, że zerwę wszelkie więzy, łączące  mnie z ojcem, matką i każdą istotą, której winien jestem wierność i posłuszeństwo".

Podróżny powtórzył te słowa, widmo zaś ciągnęło dalej:

— „Przysięgam, że wyjawię nowemu zwierzchnikowi wszystko, com widział, com czytał i słyszał.

Przewodniczący zamilkł, a podróżny znowu powtórzył te słowa.

— „Czcij i poważaj aqua toffana — podjął nie zmieniając głosu przewodniczący — truciznę jako środek niezbędny do usunięcia tych, którzy chcą upodlić prawdę. W imię Ojca . Syna, i Ducha Świętego.

Podróżny z siłą i spokojem wypowiedział przysięgę do końca.

— A teraz — dodał przewodniczący — włóżcie mu na głowę świętą opaskę.

Dwa widma zbliżyły się do przybysza i zawiązały mu na czole jasnożółtą wstążkę, przetykaną srebrem, z wizerunkiem Matki Boskiej Loretańskiej, po czym odsunęły się od niego.

— Czego żądasz? — zapytał przewodniczący.

— Ręki żelaznej, ognistego miecza i diamentowych wag —- odparł podróżny.

— Do czego pragniesz ich użyć?

— Ażeby zdusić tyranię. Ażeby ważyć losy ludzkości.

— Czy gotów jesteś poddać się próbom? — Gotów jestem w każdej chwili.

— Odwróć się — rozkazał przewodniczący.

Przybysz spełnił żądanie i znalazł się naprzeciw człowieka bladego jak śmierć, okutego w kajdany, z zakneblowanymi ustami.

— Oto zdrajca! — mówił przewodniczący. — Złożył on przysięgę, taką jak ty przed chwilą, a potem wydał tajemnicę Zakonu. Na co zasłużył?

— Na śmierć!

Trzysta głosów powtórzyło:

 — Na śmierć!

W tej chwili skazanego zaciągnięto w głąb sali. Po krótkim szamotaniu rozległo się głuche uderzenie. Potem przybysz usłyszał odgłos upadającego ciała i ostatnie przedśmiertne rzężenie.

— Sprawiedliwości stało się zadość — powiedział przewodniczący do zebranych, pochłaniających wzrokiem to przerażające widowisko,

— Czy pochwalasz wykonanie wyroku, jakiego byłeś świadkiem?

— Pochwalam, jeżeli dotknął istotnie winnego — odparł podróżny.

— I wypijesz za śmierć każdego, który jak ten zdradzi tajemnice naszego świętego stowarzyszenia?

— Wypiję.

 — Przynieście czarę.

Jeden z oprawców zbliżył się i podał przybyszowi czerwony i ciepły napój w czaszce ludzkiej. Przybysz wziął czaszę i wychylił ją do ostatniej kropli.

Szmer podziwu przebiegł wśród obecnych.

— Dobrze — rzekł przewodniczący. — Podajcie pistolet. Jedno z widm podało pistolet, kulę ołowianą i ładunek prochu.

— Przyrzekasz posłuszeństwo bezwzględne dla świętego zakonu, nawet gdybyś miał działać przeciw samemu sobie?

— Przyrzekam.

— Jakikolwiek rozkaz otrzymasz, usłuchasz go natychmiast i bez wahania?

 — Natychmiast i bez wahania.

— Weź ten pistolet i nabij go!

Przybysz wziął pistolet, wsypał proch w lufę i włożył kulę, przybił ją stemplem i podsypał panewkę.

— Nabity — rzekł zimno. — Co mam z nim uczynić?

— Odwiedź kurek. Przyłóż lufę do czoła. I ten rozkaz został wykonany.

— Strzelaj!

Błysnął ogień, ale proch spalił się i powietrzem nie wstrząsnął huk.

Okrzyk podziwu rozległ się wśród zebranych. Lecz nie dość było tych prób. Widma zawołały.

— Sztylet! Żądamy sztyletu!

— Podajcie zatem sztylet — zadecydował przewodniczący.

— Nie trzeba — rzekł z pogardą przybysz.

— Jak to nie trzeba?! — wrzasnęły widma.

— Co przez to rozumiesz? — zawołał przewodniczący.

— Znam wszystkie wasze tajemnice. Powiadam wam, że człowiek zamordowany nie umarł; że krew,, którą piłem, to wino; że kule i proch wypadły z lufy, kiedy odwodziłem kurek. Zabierzcie tę broń nieużyteczną, prawdziwie silni jej się nie ulękną.

Okrzyk wściekłości wzbił się pod sklepienie.

—: Kim jesteś?! — spytało naraz trzysta głosów, a jednocześnie dwadzieścia szpad błysnęło w rękach widm i skierowało się ku piersi nieznajomego.

Lecz on, spokojny, wzniósł głowę wstrząsając włosami i zawołał:

— Ego sum qui sum!... Ja jestem ten, który jest..

I powiódł wzrokiem po zgromadzonych. Pod wpływem tego wzroku, pełnego siły, szpady opadły.

— Skąd przybywasz? Kim jesteś?.

— Dobrze — odparł nieznajomy — powiem wam, kim jestem, lecz powiem najpierw, kim wy jesteście.

Widma zadrżały, szpady zadźwięczały znów w rękach, kierując się ku piersi podróżnego. On zaś mówił dalej: -

 — Ty — zwrócił się do przewodniczącego — ty, który się masz za boga, jesteś tylko jego zwiastunem; tobie, przedstawicielu lóż szwedzkich, powiem zaraz twoje imię: Swedenborgu, czy aniołowie nie mówili ci, że ten, którego się spodziewasz, nadchodzi?...

— To prawda — odrzekł przewodniczący — powiedzieli mi o tym.

— Po lewej stronie masz przedstawiciela loży angielskiej. Pozdrawiam cię, milordzie!

Szpady znów opadły. Oburzenie ustąpiło miejsca podziwowi.

— A ty, kapitanie — ciągnął nieznajomy zwracając się do widma po lewej stronie przewodniczącego — w jakim to porrcie pozostawiłeś swój piękny statek, który uwielbiasz jak kochankę?

Potem zwracając się do widma z prawej strony, nieznajomy mówił dalej:

— Na ciebie kolej proroku z Zurychu. Spójrz mi w oczy, czy w rysach mojej twarzy nie dostrzegasz świadectwa mego posłannictwa?

Zapytany cofnął się o krok.

— No, a ty, potomku Pelazgów — zwrócił się nieznajomy do swojego sąsiada — czy chcesz po raz drugi wypędzać Maurów z Hiszpanii?

Zagadnięte przez przybysza piąte z kolei widmo stało nieruchomo, w milczeniu.

— A mnie — zapytało nieznajomego szóste widmo — mnie nic nie masz do powiedzenia?

— Chcesz tego? — odparł przybysz przeszywając go do głębi wzrokiem. — Czy chcesz, żebym ci powiedział to, co Chrystus powiedział Judaszowi?

Zapytany zbladł jak płótno.

 — Zapominasz o przedstawicielu Francji — odezwał się przewodniczący.

— Nie ma go tutaj — rzekł nieznajomy. A ty wiesz o tym dobrze, ponieważ miejsce jego jest niezajęte.

— Młody jesteś — powiedział przewodniczący — a mówisz z powagą wtajemniczonego. Zuchwalstwo bałamuci tylko niezdecydowanych oraz ignorantów.

Uśmiech najwyższej pogardy pojawił się na ustach przybysza.

— To wy wszyscy jesteście niezdecydowani — rzekł — bo nie możecie mieć władzy nade mną; jesteście też ciemni, albowiem nie wiecie, kto jestem, kiedy ja przeciwnie, wiem o was wszystko i wszystkiego mógłbym dokonać śmiałością. Lecz po cóż śmiałość temu, kto jest wszechmocny?

— Daj nam dowód tej wszechmocy!

— Kto was tu zwołał? — zapytał nieznajomy. — Koło najwyższe!

— Nie bez powodu — rzekł przybysz, zwracając się do przewodniczącego i pięciu jego towarzyszy — nie bez powodu przybyliście tu: ty ze Szwecji, ty z Londynu, ty z Nowego Jorku, ty z Zurychu, ty z Madrytu, a ty z Warszawy.

— Zebraliśmy się tu — odparł przewodniczący — na spotkanie założyciela tajemniczego państwa na Wschodzie, który złączył obie. półkule we wspólnocie wierzeń i który związał w braterskim uścisku ręce ludzkości.

— Czy macie taki znak, po którym możecie go poznać?

— Mamy — odpowiedział przewodniczący. — Bóg za pośrednictwem aniołów raczył mi go odkryć.

 — Jaki to znak? Powiedz.

Przewodniczący zawahał się, po czym rzekł:

— Będzie miał na piersiach brylantową gwiazdę, a na niej błyszczące trzy pierwsze litery godła jemu tylko znanego: L.P.D.

Przybysz szybkim ruchem rozpiął krótką kamizelkę. Na koszuli z cienkiego batystu ukazała się jaśniejąca tysiącem ogni gwiazda brylantowa a na niej trzy lśniące litery z rubinu.

— ON! — wykrzyknął z przerażeniem przewodniczący. — Czyżby to był ON?!

— ON, którego świat oczekuje! — zawołali z niepokojem inni.

— Wielki Kopt! — powiedziało półgłosem trzysta widm.

— I cóż? — rzekł z triumfem nieznajomy. — Czy uwierzycie mi teraz, gdy wam po raz drugi powiem: jestem ten, który jest...?

— Wierzymy odpowiedziały widma.

— Rozkazuj, mistrzu! — dodał przewodniczący, a wespół z nim pięciu jego towarzyszy z pochylonymi kornie czołami. — Rozkazuj, będziemy ci posłuszni.

L. P. D. 

Przez chwilę trwała cisza. Nieznajomy zdawał się namyślać, wreszcie odezwał się:

— Panowie! Odłóżcie broń i słuchajcie uważnie. Wiele się możecie nauczyć z tego, co wam powiem.

Uwaga zebranych spotęgowała się.

— Źródła wielkich rzek — mówił przybysz — są prawie zawsze pochodzenia boskiego i dlatego trudno ustalić, gdzie się - znajdują. Podobnie jak Nil, Ganges i Amazonka, wiem dokąd idę, ale nie wiem, skąd przychodzę. Wszystko, co pamiętam, zawdzięczam chwili, kiedy oczy mojej duszy ujrzały świat otaczający, odkryły święte miasto Medynę i ogrody muftiego Salaayma.

Był to godny szacunku starzec, którego kochałem jak ojca, a on pełen był dla mnie czułości i troski. Dzięki niemu poznałem innego starca, mojego nauczyciela i mistrza — Althotasa, człowieka, który ogarnął całą wiedzę ludzką, zdolnego — jak aniołowie — pojąć Boga. Do dzisiaj jest mi on przyjacielem godnym najwyższej czci.

Gdy skończyłem piętnaście lat, przeniknąłem największe tajemnice natury. Znałem botanikę, nie tę, którą bada każdy uczony na skrawku ziemi, gdzie mieszka. Ja znałem sześćdziesiąt tysięcy grup roślin z całego świata. Gdy mistrz mój kładł mi ręce na czoło i rozkazywał zejść do moich oczu promieniom boskiego światła, potrafiłem dzięki nadprzyrodzonej sile zapuszczać w rok na dno morskie i widzieć fantastyczną roślinność. okrywającą gniazda okropnych bezkształtnych potworów. Poświęciłem się także nauce języków martwych i żywych. Znałem wszystkie języki i narzecza od. Dardaneli do Cieśniny Magellanskiej. Czytałem tajemnicze hieroglify na piramidach. Zgłębiałem wiedzę ludzką od Sanchoniatona do Sokratesa, od Mojżesza do świętego Hieronima, od Zoroastra aż do Agrypy. Studiowałem medycynę, nie tylko Hippokratesa, Galena, Awerroesa — mistrzem w tej nauce była mi także natura. Poznałem tajemnice Koptów i Druzów. Zgromadziłem wiedzę o źródłach cierpienia i szczęścia. W ten sposób ucząc się, pracując i podróżując, ukończyłem dwadzieścia lat życia.

Pewnego dnia mistrz mój Althotas wszedł do marmurowej groty, gdzie się schroniłem przed upałem. Twarz jego była równocześnie surowa i pogodna. W ręce trzymał buteleczkę.

— Acharacie — rzekł do mnie — mówiłem ci zawsze, że nic się nie rodzi i nic nie umiera na świecie; że kolebka i grób to bracia; że człowiekowi, ażeby widział jasno swoje minione istnienie, brak tylko daru jasnowidzenia, które go czyni równym Bogu. Od chwili bowiem, gdy posiądzie zdolność jasnowidzenia, staje się jak Bóg nieśmiertelny. Ja znalazłem napój, który rozprasza ciemności, zanim znajdę napój zwyciężający śmierć samą. Acharacie, wczoraj wypiłem część zawartości tej buteleczki, ty wypij dziś resztę.

Ręka mi drżała, gdy dotknąłem podawanego mi naczynia. Tak musiała drżeć ręka Adama, gdy brał jabłko od Ewy.

Althotas położył mi dłonie na głowie, jak zwykle wówczas, gdy chciał mnie obdarzyć na chwilę podwójnym widzeniem.

— Śpij — rzekł — i pamiętaj.

Usnąłem zaraz. Śniło mi się, że leżę na stosie drzewa sandałowego i aloesowego. Wtedy anioł przelatujący ze wschodu na zachód z rozkazami Boga musnął skrzydłem drzewo i stos mój buchnął płomieniem. Wyciągnąłem się pełen błogości wśród ognistych języków. Wszystko, co było we mnie materią, znikło, pozostała jedynie dusza. Ogarnąłem pamięcią trzydzieści dwa istnienia, które już przeżyłem. Widziałem przemijające wieki, rozpoznałem je pod różnymi imionami, jakie nosiłem od pierwszych narodzin do ostatniego zgonu. Wszak, wiecie, bracia, że dusze to niezliczone cząstki bóstwa, które z każdym tchnieniem ulatują z piersi Boga, napełniają przestrzenie i dzielą się na przeróżne kategorie. Są więc dusze wzniosłe i upośledzone. Człowiek w chwili urodzenia przyjmuje w siebie — przypadkowo może — jedną z tych dusz błądzących, a oddaje ją z siebie w chwili śmierci na nowe błądzenie i dalsze przemiany.

Nieznajomy mówił tak przekonywająco i podniośle, że szmer uwielbienia rozległ się na sali.

— Po przebudzeniu — mówił natchniony — poczułem się więcej niż człowiekiem; zrozumiałem, że jestem niemal Bogiem. Postanowiłem wtedy poświęcić wszystko dla szczęścia ludzkości.

Nazajutrz Althotas, jak gdyby odgadł moje myśli, rzekł do mnie:

—Synu mój, dwadzieścia lat upływa, odkąd matka twoja umarła dając ci życie. Nieprzezwyciężone przeszkody nie pozwoliły twojemu sławnemu ojcu odnaleźć cię. Teraz udamy się w podróż i wśród tych, których spotkamy, znajdowaćsię będzie twój ojciec. Weźmie cięw objęcia, ucałuje, lecz ty nie będziesz wiedział, że to on.

I tak jak u wybrańców Boga wszystko, co stanowiło moją istotę, stało się tajemnicze: przeszłość, teraźniejszość, przyszłość.

Pożegnałem muftiego Salaayma, który pobłogosławił mnie i obdarował, następnie przyłączyliśmy się do karawany idącej w stronę Suezu.

Zapuściliśmy się w głąb Azji. Szliśmy w górę Tygru, zwiedziliśmy Palmirę, Damaszek, Smyrnę, Konstantynopol, Wiedeń, Berlin, Drezno, Moskwę, Sztokholm, Petersburg, Nowy

Jork, Buenos-Aires, Przylądek Adetn i znów znaleźliśmy, się prawie w tym samym miejscu, z  którego wyruszyliśmy. Dalej droga nasza wiodła do Abisynii z biegiem Nilu, następnie wylądowaliśmy na Rodos, a potem na Malcie. Tu przybył na nasze spotkanie okręt i przywitało nas dwóch kawalerów Zakonu. Uścisnęli Althotasa i zaprowadzili nas triumfalnie do pałacu wielkiego mistrza Pinto. Zapewne zapytacie mnie, w jaki sposób muzułmanin Acharat został przyjęty z  takimi honorami przez niewiernych. Stało się tak dzięki Althotasowi, katolikowi i kawalerowi maltańskiemu, który nauczył minie, że jeden jest tylko Bóg wszechmocny i dla wszystkich, ustanawiający ład wszechrzeczy i nadający harmonii świata doskonałe piękno. Byłem więc, jak widzieli, teozofem.

Podróże moje skończyły się, lecz widok tylu krajów, miast i ludzi o nazwach przeróżnych i obyczajach najrozmaitszych nie wywarł na mnie wrażenia. Nie było dla mnie nic nowego pod słońcem.

Powiedziałem sobie, że nie po to odkryto mi tyle spraw nadprzyrodzonych, abym je zachował dla siebie. Nie dla dopełnienia obrzędów masońskich przybyłem ze Wschodu. Przybyłem, aby rzec: Bracia! Pożyczcie skrzydeł i oczu od orłów, wznieście się ponad świat, zdobądźcie ze mną szczyt góry, na którą Szatan powiódł Chrystusa, i rzućcie wzrokiem na ziemię. Ludy tworzą niezliczone zastępy, idą każdy swoją drogą i przybyć muszą do celu, dla którego zostały stworzone.

Francja stoi na czele narodów. Dajmy jej pochodnię, a choćby nawet sama od niej spłonęła., będzie to pożar zbawienny, bo oświeci cały świat. Nie ma tu przedstawiciela Francji, bo być może cofnął się on przed swym posłannictwem.,. Trzeba człowieka nie cofającego się przed niczym. Ja więc pójdę do Francji.

— Wiesz zatem, co się dzieje we Francji? — zapytał przewodniczący.

 — Wiem. Na tronie Francji zasiada stary król, zepsuty i niedołężny, mniej jednak niedołężny od monarchii, którą reprezentuje. Pozostało mu zaledwie kilka lat życia. Na dzień jego śmierci trzeba się odpowiednio przygotować. Francja jest kluczem i podporą monarchii, niech sześć milionów rąk podniesie się na znak dany przez. Najwyższe Koło, niech wyrwie podporę, a gmach monarchii runie. W dniu, w którym zginie król Francji, na całą Europę spłynie błogosławieństwo przewrotu.

— Wybacz mistrzu — odezwał się jeden z delegatów, którego akcent zdradzał pochodzenie szwajcarskie. — Czy wszystko zbadałeś?

— Wszystko — odrzekł wielki Kopt.

— Mistrzu, chwila źle jest wybrana... Widziałem córkę Marii Teresy, zmierzającą do Francji, aby połączyć krew siedemnastu cesarzów z krwią spadkobiercy sześćdziesięciu królów. Ludy się cieszą, jak zawsze, gdy im rozluźniają lub złocą kajdany. Powtarzam, czas nie nadszedł jeszcze.

Zapanowało milczenie, wszyscy zwrócili oczy na śmiałego mówcę.

Szwajcar zaś mówił dalej:

— Nauka i życie dały mi doświadczenie i umiejętność od-czytywania charakteru z rysów twarzy ludzkiej. Otóż widziałem na czole młodej dziewicy, mającej panować nad Francją, dumę, odwagę i czułość dziewcząt niemieckich. Twarz młodego człowieka, przeznaczonego jej na męża, znamionuje zimną krew, chrześcijańską łagodność i bystrość umysłu. Maria Antonina przekracza właśnie granice Francji, ołtarz i łoże przygotowują w Wersalu — czyż to chwila, aby zacząć działać dla dobra Francji?

Słowa przedstawiciela Szwajcarii zyskały uznanie zebranych, którzy oczekiwali z kolei odpowiedzi wielkiego Kopta. On zaś rzekł:

— Bracia! Ty czytasz w obliczach ludzkich, a ja czytam w przyszłości. Maria Antonina jest dumna, zechce więc walczyć i padnie pod ciosami. Ludwik jest dobry i łagodny, będzie zatem słaby w walce z nami i zginie razem z żoną.

Obecnie łączy ich uczucie przyjaźni, nie dopuścimy, aby się pokochali, a za rok będą się nienawidzić. Zresztą, po co się naradzać, z której strony nadejdzie światło, kiedy jasność jest we mnie. Ja idę ze Wschodu i prowadzony przez gwiazdę zwiastuję odrodzenie. Od jutra biorę się do dzieła, którego z waszą pomocą, za lat dwadzieścia dokonam, jeżeli złączeni i silni dążyć będziemy wytrwale do celu.

— Dwadzieścia lat! — powtórzyły widma — to bardzo długo.

Wielki Kopt zwrócił się do nich:

— Tak jest, długi to czas, lecz idei nie zasztyletujesz jak człowieka. Myślicie, że to łatwe zadanie wymazać imię królewskie z serc trzydziestu milionów? A ja chcę, aby za lat dwadzieścia armie walczyły tylko za wolność i braterstwo ludów, aby dzieci nasze bawiły się na gruzach Bastylii. Wszystko może nastąpić nie po śmierci monarchy, lecz dopiero po upadku monarchii, po wytępieniu kasty arystokratów i po przeprowadzeniu równego podziału ziemi. Żądam dwudziestu lat na odbudowanie świata. To jest dwadzieścia sekund wobec wieczności, a wy mówicie, że to długo. A teraz bracia, idę wywołać lwa z jego jaskini. Ja poświęcam życie tej sprawie, a co wy dla niej uczynicie?

Przewodniczący powiedział:.

— Jako przedstawiciel Szwecji ofiarowuję, aby obalić tron Wazów, pomoc górników i sto tysięcy talarów w srebrze.

Wielki Kopt zapisał na tabliczce zgłoszoną ofiarę. — W imieniu Szkocji i Irlandii — rzekł drugi — zobowiązuję się dostarczyć trzy tysiące ludzi i trzy tysiące koron rocznie.

— A ty? — zapytał Kopt trzeciego.

— Jestem przedstawicielem Ameryki — odparł mężczyzna silnie zbudowany, o posępnej twarzy — gdzie każdy kamień, każde drzewo, każda kropla wody i każda kropla krwi służą rewolucji. Póki nam starczy złota, będziemy je dawać, krew zaś przelejemy do ostatniej kropli. Lecz jeśli chcesz uwolnić

 Francuzów od monarchii, oswobódź nas wpierw od obcego panowania.

— Będziecie wolni pierwsi — odpowiedział wielki Kopt — I Francja wam w tym pomoże. We wszystkich językach Bóg mówi: „Pomagajcie sobie wzajemnie."

Po czym zwrócił się do przedstawiciela Szwajcarii, który oznajmił:

— Ja mogę złożyć ofiarę tylko we własnym imieniu. Synowie naszej republiki są od dawna sprzymierzeńcami monarchii francuskiej i sprzedają swoją krew tym, którzy ją kupują.

— Zwyciężamy i bez nich i wbrew im! — odpowiedział wielki Kopt.

— Nasi bracia — powiedział z kolei przedstawiciel Rosji i kół polskich — to nienasyceni bogacze albo nędzni niewolnicy, pracujący bez odpoczynku do przedwczesnej śmierci. Nie mogę nic obiecać w imieniu niewolników, ponieważ niczym nie rozporządzają, nawet własnym życiem; ale przyrzekam dwadzieścia ludwików rocznie od każdego z trzech tysięcy możnych.

Potem zbliżali się inni, a wielki Kopt zapisywał zgłaszane ofiary.

— A teraz — rzekł — hasło: „Lilia, Pedibus, Destrue", po którym poznaliście mnie, niech ogarnie świat cały. Niech każdy z braci nosi je wyryte w sercu. W imię ojca i mistrza opuścicie w porządku Górę Grzmotów i jedni wodą, inni lasem lub doliną rozejdźcie się przed wschodem słońca. Ujrzycie mnie raz jeszcze w dzień triumfu. Idźcie!...

Zakończył przemowę znakiem masońskim, zrozumiałym tylko sześciu wtajemniczonym.

Potem odprowadził na bok Szweda i rzekł:

— Swedenborgu, wyślij pieniądze do Francji na adres, który ci wskażę.

Przewodniczący oddalił się zdziwiony, że wielki Kopt znał jego nazwisko.

Następnie wielki Kopt rozmawiał kolejno z innymi. Wreszcie pozostał sam. Zapiął surdut z czarnego aksamitu, włożył kapelusz, nacisnął sprężynę drzwi z brązu, które się za nim same zamknęły i ruszył górską ścieżką przez las. Pomimo ciemności, prowadzony niewidzialną ręką, znalazł się w miejscu, gdzie pozostawił konia.

Podróżny gwizdnął po cichu i za chwilę nadbiegł Dżerid jak pies posłuszny i wierny. Podróżny wskoczył lekko na siodło i obydwaj, koń i człowiek, w szalonym pędzie zniknęli w zaroślach.

I

BURZA

Osiem dni po opowiedzianych wydarzeniach, około piątej wieczorem, czworokonny powóz z dwoma pocztylionami opuszczał miasteczko Pont-à-Mousson, leżące między Nancy i Metz. Zmieniono przy poczcie konie i pomimo zaproszeń oberżystki, powóz udał się w dalszą drogę ku Paryżowi.

Był to pojazd bardzo osobliwy: głęboki jak landara, z kabrioletem z przodu, malowany na niebiesko. Jego drzwiczki zdobił wytworny diadem nad misternie połączonymi inicjałami I.B.

Dwa okienka, zasłonięte firankami z białego muślinu, wpuszczały światło do wnętrza. Żelazna krata chroniła szyby przed stłuczeniem.

Pudło wozu miało osiem stóp długości i sześć szerokości. Jego dziwaczność podkreślał blaszany komin, sterczący ponad pojazdem i wypuszczający smugi błękitnego dymu. Z tyłu powozu biegł uwiązany koń. Jego mała i kształtna głowa, suche nogi, pierś wąska, gęsta grzywa i odsądzony ogon stanowiły charakterystyczne cechy rasy arabskiej. Siodło na jego grzbiecie wskazywało, że któryś z podróżnych, zamkniętych w tej  arce Noego, używał go do jazdy wierzchem.

W Pont-à-Mousson biała i muskularna ręka wyśliznęła się spoza skórzanych zasłon i dała pocztylionowi hojny napiwek, żeby jechał prędzej.

Pocztylioni należą do tego gatunku ludzi, do których łatwo przemawia dźwięk brzęczącej monety. Toteż pocztylioni robili wszystko, ażeby powóz jechał jak najszybciej.

Około godziny siódmej zmieniono konie w Saint-Mihiel i znowu ta sama ręka obdarzyła pocztyliona napiwkiem.

Za Saint-Mihiel droga biegła pod górą. W pół godziny ujechano zaledwie ćwierć mili.

Na szczycie wzniesienia konie przystanęły dla wypoczynku, a przed oczyma podróżnych roztoczył się rozległy widok, przesłonięty mgłą. Niebo dotąd pogodne, zasępiło się. Wielka, biała chmura, ciągnąca od południa, groziła burzą. Pocztylioni dla bezpieczeństwa jechali bardzo wolno.

Chmura zbliżała się z szybkością przypływu morskiego i wkrótce zakryła tarczę słońca. Szare i martwe światło sączyło się ha ziemię, a drżące liście przybrały czarną barwę. Zapadł siny zmrok.

Nagle oślepiająca błyskawica rozdarła chmury i rozległ się grzmot. Niebo pociemniało jeszcze bardziej.

W powozie okienko z przodu zabłysło różowym światłem. Widocznie podróżny jadący w pudle miał jakieś pilne zajęcie i zabezpieczył się przed zapadającą ciemnością.

Po chwili drugi piorun uderzył ze straszliwym hukiem i lunął ulewny deszcz.

Powóz zatrzymał się.

— Co się stało — zapytał dźwięczny głos. — Dlaczego, u diabła, nie jedziecie?!

— Zastanawiamy się, czy można jechać dalej — odpowiedzieli pocztylioni.

— To mnie powinniście o to zapytać. Jedźcie dalej!.

Tyle było woli i siły w tym rozkazie, że pocztylioni natychmiast ruszyli i powóz potoczył się z pochyłości góry. Ale droga była tak gliniasta i rozmiękła od deszczu, że konie znów stanęły.

— Proszę pana! Dalej jechać niesposób — odezwał się pocztylion.

— Jak daleko do stacji?.

— Cztery mile.

— Podkujcie konie srebrem, to pójdą — rzekł podróżny, rzucając cztery talary.

Ciężka landara ruszyła powoli a następnie zaczęła się toczyć w dół coraz szybciej. Konie poniosły i powóz leciał jak strzała, po stromej spadzistości, zbliżając się ku przepaści.

— Józefie! — rozległ się nagle głos kobiecy — Józefie! Ratunku! Ach! Santa Madonna!

Niebezpieczeństwo było straszne. Jeszcze cztery obroty kół, a konie, powóz, ludzie, wszystko runie w otchłań i zostanie pogruchotane.

Wtedy z kabrioletu wyskoczył na dyszel podróżny. Chwycił pocztyliona za kołnierz, podniósł go jak dziecko i rzucił na ziemię, sam zaś wskoczył na kozioł i zawołał gromkim głosem w stronę pocztyliona na koniu:

— Na lewo, hultaju, na lewo, albo ci w łeb wypalę!

Rozkaz odniósł natychmiastowy skutek: pocztylion kierujący przednią parą koni uczynił nadludzki wysiłek i zawrócił powóz przy pomocy podróżnego na środek drogi.

— Prędzej! — zawołał podróżny. — Galopem! Jeżeli staniesz, przejadę po twoim trupie.

Pocztylion zrozumiał, że to nie żarty i powóz pomknął z szaloną szybkością. Leciał wśród nocy ze straszliwym łoskotem i z iskrzącym kominem, jak wóz piekielny, prowadzony przez fantastyczne konie i ścigany przez huragan.

Ale na ludzi, którzy uniknęli jednego niebezpieczeństwa, czyhało już drugie. Gdy powóz zjechał z góry, goniąca ich jak na skrzydłach chmura rozdarła się nagle i piorun oślepił i ogłuszył podróżnych. Płomień objął konie, dyszlowe wspięły się rwąc uprząż, lejcowe padły jak gdyby się ziemia obsunęła pod nimi, po czym jeden z nich, na którym siedział pocztylion, zerwał się i znikł wraz z jeźdźcem w ciemnościach. Powóz toczył się jeszcze przez chwilę, wreszcie stanął potrącając trupa konia rażonego piorunem. Z głębi powozu odezwał się rozpaczliwy głos kobiety.

Śmiertelna trwoga ogarnęła wszystkich. W obliczu szalejącego żywiołu nawet podróżny zdawał się nie wiedzieć co począć. Kobieta zemdlała. Ale nie o niej najpierw pomyślał mężczyzna. Zeskoczył z konia i pobiegł ku tyłowi powozu, gdzie uwiązany był arabski rumak. Gwiżdżąc, położył mu rękę na grzbiecie. Przerażony koń wspiął się i zarżał, jak gdyby go nie poznał.

— Ach, jeszcze ten koń diabelski! — dobiegł z wnętrza powozu ochrypły, pełen niecierpliwości i pogróżki głos, który dodał po arabsku: — Nhe goullac hogoud shaked haffrit! (Mówię ci, uspokój się, demonie!)

— Nie gniewaj się mistrzu, na Dżerida. Zląkł się, a miał czego, doprawdy.

To mówiąc podróżny uwiązał konia do tylnego koła, wszedł do powozu i zaniknął drzwi za sobą.

II

ALTHOTAS

Podróżny znalazł się w powozie obok starca o szarych oczach, krogulczym nosie i drżących rękach. Prawą ręką przewracał on karty pergaminowego rękopisu, zatytułowanego: La Chivre del Gabinetto, a w lewej trzymał srebrną łyżkę do zbierania szumowin.

Trzy ściany landary zawieszone były półkami ksiąg, pod którymi — na mniejszych półkach — stało wiele flaszeczek, słoików i pudełek.

Starzec mógł z łatwością dosięgnąć potrzebnego przedmiotu. Wystarczyło, aby posunął tylko fotel, który w razie potrzeby — dzięki ukrytemu we wnętrzu mechanizmowi — opuszczał się lub podnosił.

Wnętrze powozu było na osiem stóp długie, sześć szerokie i sześć wysokie. Na wprost drzwi znajdował się piecyk z mieszkiem i rusztami, nad którym wisiało rozpalone do białości naczynie z miksturą. Wyprowadzoną na wierzch powozu rurą ulatniał się białawy dym.

Wśród rozrzuconych na podłodze flaszeczek, pudełek, książek i papierów znajdowały się miedziane cęgi, węgle zanurzone w rozmaitych preparatach i wielkie naczynie do połowy napełnione wodą. U pułapu wisiały na sznurkach wiązki suszonych roślin, z których jedne wydały się być zebrane wczoraj, a inne przed stu laty. Ostra woń rozchodziła się wokół. W mniej dziwacznym laboratorium nazwano by ją pachnidłem.

W chwili, gdy podróżny wszedł do powozu, starzec przesunął fotel z nadzwyczajną zręcznością, zbliżył się do piecyka i z wielką uwagą i przejęciem zaczął mieszać miksturę.

Był w jak najgorszym humorze.

— Boi się, przeklęte zwierzę — rzekł — ale czego? Szarpnął drzwiami tak mocno, że piecyk się zatrząsł i część eliksiru wylała się na ogień. Acharacie, na litość boską, zostaw to bydlę gdzieś po drodze! Podróżny uśmiechnął się.

— Cóż takiego uczynił ten biedny Dżerid?

— Cóż uczynił?! Gdyby mi nie przeszkodził, eliksir by się zagotował i nie rozlałaby się ani jedna kropla, czego wprawdzie nie przepisuje Zoroaster ani Paracelsus, ale wyraźnie zaleca Borri.

— Poczekaj więc, drogi mistrzu, jeszcze kilka sekund, a eliksir zakipi na nowo.

— A tak, zakipi! Patrz, Acharacie, ogień gaśnie, coś widocznie leci do komina.

— Wiem co — odparł uczeń. — Woda...

— Jak to, woda? Woda! A więc eliksir stracony! Muszę zaczynać od początku, jak gdybym miał wiele czasu do stracenia. Jakaż to woda, Acharacie?

— Czysta woda z nieba, mistrzu. Pada deszcz. Czyś tego nie zauważył?

— A więc to... Acharacie, od sześciu miesięcy błagam cię o daszek nad kominem. Dlaczego nie pomyślisz o tym? Patrz, co się dzieje z powodu twojego niedbalstwa! Dziś deszcz, jutro wiatr, wszystko niweczy moje plany i pracę. Dzień mój nadchodzi, a jeszczem nie gotów. Jeżeli nie odnajdę eliksiru życia, żegnaj mądry i uczony Althotasie! Rozpoczynam setny rok życia 15 lipca o jedenastej wieczorem i na ten dzień eliksir musi być gotowy. Lecz cóż to za hałas? Czy powóz przewraca się? — Nie, mistrzu, to pioruny.

— Pioruny?

— Tak, to burza, która o mało nie kosztowała nas życia.

— Oto na co naraża mnie twoja lekkomyślność, Acharacie! Zginąć od pioruna! Być zabitym przez iskrę elektryczną, którą — gdybym miał czas — zmusiłbym do ogrzewania tego tygla!

— Wybacz, mistrzu, ale nie rozumiem. Więc przypuszczasz że można opanować pioruny?

— Nie tylko można je ujarzmić, ale dowolnie wykorzystać. Kiedyś, kiedy przekroczę drugą pięćdziesiątkę oczekując spokojnie trzeciej, nałożę piorunom stalowe wędzidło i będę nimi kierował jak ty Dżeridem. Ale tymczasem każ zrobić daszek nad kominem, Acharacie, błagam cię.

— Uczynię to, bądź spokojny. Ale, mistrzu, co będzie z naszym wielkim dziełem? Czy pomyślałeś o tym?

— O, gdyby to było tak łatwo wynaleźć eliksir, jak zrobić diamenty! Zresztą, diamenty już zrobiłem. Idź i zobacz.

Podróżny porwał skwapliwie wskazane naczynie. Był to mały kubek kryształowy, którego dno pokrywał miałki proszek.

— Proszek diamentowy! — zawołał młody człowiek.

— Przyjrzyj się dobrze!

 — O, widzę diament wielkości ziarnka prosa.

— Wielkość nic nie znaczy. Z każdego ziarnka będzie ziarnko duże jak groch. Ale, na Boga, drogi Acharacie, każ zrobić daszek nad kominem i piorunochron!. Niech mi woda nie kapie, niech pioruny biją gdzie indziej.

— Mistrzu — rzekł Acharat — ogień gaśnie, tygiel stygnie. Co się w nim znajduje?

— Zajrzyj.

Acharat odkrył naczynie i ujrzał bryłkę stopionego węgla wielkości małego orzecha.

— Diament! — wykrzyknął i zaraz dodał: — Ale nieczysty, bez, wartości.

— Bo ogień wygasł, Acharacie, bo daszka nie było nad kominem!

 — Wybacz, mistrzu — rzekł młody człowiek    — i posil się dla pokrzepienia.

— Zbyteczne, przed dwiema godzinami wypiłem łyżeczkę eliksiru.

— Mylisz, się mistrzu. Eliksir piłeś dzisiaj rano.

— Tak? A która teraz godzina?

— Zaraz będzie wpół do dziewiątej wieczorem.

— O Jezu! — zawołał starzec, załamując ręce — znowu dzień stracony! Że też dni nie mają więcej niż dwadzieścia cztery godziny.

— Jeżeli nie chcesz jeść, to prześpij się trochę, mistrzu.

— Dobrze, pośpię ze dwie godziny. Uważaj na zegarek ł obudź mnie na czas.

— Obudzę.

Nagle na drodze rozległ się tętent konia, a potem krzyk wyrażający niepokój i zdziwienie.

— Co to może być? — zawołał Acharat i jednym skokiem znalazł się na gościńcu.

III

LORENZA FELICIANI

A oto co się działo na drodze podczas rozmowy podróżnego z uczonym.

Gdy uderzył piorun, kobieta w kabriolecie zemdlała. Chwilę leżała bez czucia, ponieważ jednak tylko strach był przyczyną omdlenia, powoli przyszła do siebie.

— Boże! — zawołała. — Czy nie ma tu nikogo, kto by mi przyszedł z pomocą?

— Pani — zabrzmiał czyjś głos nieśmiały. — Jeśli pozwolisz, jestem do twoich usług.

Na te słowa młoda kobieta wyjrzała z kabrioletu i zobaczyła młodzieńca stojącego na stopniach powozu.

— Czy to pan do mnie mówił?

— Tak, pani.

— I pan ofiarowałeś mi pomoc?

— Tak.

— Ale co tu się stało?

— Piorun uderzył i zerwał lejce przednich koni, które uciekły unosząc pocztyliona.

Kobieta obejrzała się niespokojnie.

— A... a ten, który kierował z kozła... Gdzie jest?

— Wszedł do powozu, pani.

— I nic mu się nie przytrafiło?

— Nic.

— Jesteś pan tego pewny?

— Wiem, że zeskoczył z konia zdrów i bez wypadku. .

— Chwała Bogu! — Młoda kobieta odetchnęła swobodniej. — Ale skąd pan się tu zjawił tak w porę?

— Schroniłem się przed burzą w jaskini. Nagle ujrzałem pędzący z zakrętu powóz. Myślałem, że konie poniosły. Ale zauważyłem, że kierowała nimi mocna ręka. Wtedy uderzył piorun i zdawało mi się, że mnie poraził. Wszystko to widziałem jak przez sen.

— Nie jest pan zatem pewny, czy ten, co kierował tylną parą koni, jest w powozie?

— Kiedy przyszedłem do siebie, widziałem dokładnie, jak wsiadał do powozu.

— Bardzo proszę, przekonaj się pan, czy on jest tam jeszcze.

— W jaki sposób?

— Jeżeli jest w powozie, usłyszysz dwa głosy. Młodzieniec zeskoczył ze stopnia i zbliżył się do ściany powozu.

— Tak, pani — rzekł powróciwszy — jest tam.

Młoda kobieta skinęła głową i pogrążyła się w głębokiej zadumie.

Młody człowiek mógł się teraz przypatrzeć jej bliżej. Była to kobieta lat około dwudziestu trzech, o cerze śniadej i matowej. Piękne, błękitne oczy, wzniesione ku niebu, jaśniały jak gwiazdy, a czarne nie pudrowane włosy opadały lokami na szyję barwy opalu.

Nagłe jej oczy błysnęły, jakby powzięła jakieś postanowienie.

— Gdzie się teraz znajdujemy?

— Na drodze ze Strasburga do Paryża, dwie mile od Pierrefitte.

 — A dalej?

— Bar-le-Due.

— Miasto?

— Tak, pani. Ma pięć tysięcy mieszkańców .

— Czy można się tam dostać boczną drogą?

— Nie, pani.

— Peccato! — powiedziała cicho, rzucając się w głąb kabrioletu.

Młodzieniec czekał przez chwilę, po czym odszedł kilka kroków.

— Jeszcze jedno pytanie — rzekła kobieta. Młodzieniec powrócił.

— Czy z tyłu powozu był przywiązany koń?

— Tak, pani.

— Jest to koń niemiernie cenny i bardzo go lubię. Chciałabym się przekonać, czy mu się nic nie stało. Ale jak się do niego dostać po takim błocie?

— Przyprowadzę go tutaj, pani.

Młodzieniec podszedł do konia, który podniósł głowę i zarżał. Zaledwie go jednak odwiązał, zwierzę wyrwało się i odbiegło.

— Dżerid! — zawołała kobieta pieszczotliwie, zniżając głos. — Dżerid, chodź tutaj!

Koń potrząsnął kształtnym łbem, parsknął i zbliżył się do kabrioletu.

Wtedy kobieta jedną ręką ujęła konia za grzywę, a drugą oparłszy się o kabriolet wskoczyła lekko na siodło.

Młodzieniec podbiegł do niej, lecz kobieta powstrzymała go rozkazującym ruchem ręki.

— Słuchaj — rzekła — chociaż jesteś młody, a raczej po nieważ jesteś młody, nie powinny ci być obce ludzkie uczucia. Nie przeszkadzaj mi więc w ucieczce. Uciekam od człowieka, którego kocham, ale przede wszystkim jestem rzy mianką i katoliczką, a człowiek ten zgubiłby moją duszę, bo jest to ateusz i czarownik. Dzisiaj Bóg przestrzegł go głosem pioruna, oby skorzystał z tej przestrogi. Powtórz mu, co ci powiedziałam, i niech cię Bóg błogosławi za pomoc. Żegnaj!

Po tych słowach młoda kobieta, lekka jak mgła, pomknęła w ciemności nocy.

Młodzieniec nie mógł powstrzymać okrzyku zdziwienia. Okrzyk ten dotarł do uszu podróżnego.

IV

GILBERT

Podróżny wyszedł śpiesznie z powozu, starannie zamknął za sobą drzwi i rozejrzał się uważnie dokoła.

W świetle błyskawicy dostrzegł osłupiałego młodzieńca. Był to chłopiec siedemnastoletni, smukły, niewielkiego wzrostu. Jego czarne oczy patrzyły śmiało i chociaż rzucały ostre błyski, nie pozbawione były wdzięku. Usta miał wąskie, wydatne policzki znamionowały przebiegłość, podejrzliwość, a mocno zarysowana szczęka świadczyła o sile charakteru.

— To pan krzyknął przed chwilą? — zapytał podróżny. — Tak, panie, to ja.

— Dlaczego?

— Ponieważ... — zaczął niepewnie młodzieniec.

— Ponieważ? — podchwycił podróżny.

— ...W kabriolecie była dama... A tam, z tyłu powozu, był koń...

— Tak, ale gdzież on jest, do diabła!

— Panie, dama z kabrioletu odjechała na nim. Podróżny rzucił się ku kabrioletowi i zajrzał do wnętrza.

— Na rany Chrystusa! — krzyknął z wściekłością. Rozejrzał się bezsilnie dokoła.

— Próbować dogonić Dżerida, to jakby wysłać żółwia w pogoń za gazelą — rozmyślał głośno. — Ale i tak dowiem się, gdzie ona jest!

Wydobył z kieszeni pugilares i otworzył go. W jednej z przegródek znajdował się pukiel czarnych włosów, zawinięty w papier. Ich widok zdawał się uspokajać podróżnego.

— Czy nic nie powiedziała panu, odjeżdżając? — zwrócił się do młodzieńca.

— Kazała powiedzieć, że nie z nienawiści pana porzuca, lecz dlatego, że jest dobrą chrześcijanką... a pan jest... ateu szem, któremu Bóg zesłał przestrogę... Powiedziała, że błaga pana, abyś jej usłuchał.

— I to wszystko, co ci powiedziała?

— Wszystko.

Podróżny umilkł, a z jego twarzy znikły ostatnie ślady niepewności i niezadowolenia.

— A teraz — rzekł — powiedz mi, jak się nazywasz, młody mój przyjacielu.

 — Gilbert, panie.

— Gilbert? I nic więcej? Ależ to imię, jak mi się zdaje.

— To moje nazwisko.

— Świetnie! A więc to Opatrzność zesłała cię, mój drogi Gilbercie, ażebyś wybawił mnie z kłopotu.

— Jestem do usług, panie.

 — Dziękuję. Wskaż mi zatem miejsce gdzie mógłbym spędzić noc.

— Jest tu o trzysta kroków zamek, siedziba barona de Taverney. Ale... on pana nie przyjmie...

— Co?! Nie przyjmie szlachcica zabłąkanego podczas burzy? To chyba potwór, a nie baron! Ja jednak spróbuję udać się do niego.

 — Nie radzę — powiedział Gilbert.

— No, przecież ten twój baron mnie nie zje.

— Ale zamknie panu drzwi przed nosem.

— To je wyłamię! Bylebyś wskazał drogę. — Z ochotą.

Podróżny wziął z kabrioletu latarkę i podał ją Gilbertowi.

— Co mam z tym zrobić?

— Będziesz nam przyświecał, a ja poprowadzę konie.

— Ale latarka się nie pali!

— Zaraz ją zapalimy. Otwórz latarkę i osłoń mi ręce kapeluszem.

Gilbert usłuchał, patrząc ciekawie na przygotowania, bo znane mu było tylko krzesiwo. Podróżny tymczasem wyjął z kieszeni srebrny futeralik, wydobył zapałkę i zanurzył ją w masie, znajdującej się na spodzie futeralika. Zapałka zapłonęła z lekkim trzaskiem. Stało się to, tak niespodzianie, że Gilbert drgnął.

Podróżny uśmiechnął się pobłażliwie. Zachowanie Gilber ta było zupełnie zrozumiałe w epoce, kiedy niewielu jeszcze chemików znało fosfor, nie wyjawiając tajemnic jego właściwości i zastosowania.

Podróżny zapalił świecę w latarni i zamknąwszy futeralik rzekł do młodzieńca:

— Teraz, gdy mamy światło, będziesz nas prowadził. Gilbert poszedł ze światłem naprzód, podróżny zaś ujął konia za wędzidło i ruszyli.

Tymczasem deszcz ustał prawie zupełnie i pogoda z każdą chwilą stawała się coraz bardziej dogodna do podróży. Cichły zwolna pomruki oddalającej się burzy. Podróżny pierwszy przerwał milczenie.

— Czy baron de Taverney to twój krewny? A może opiekun?

—Nie, panie. —Twój pan?

Młodzieniec zarumienił się.

— Nie jestem lokajem. Jestem synem dawnego dzierżawcy pana barona, a matka moja wykarmiła pannę Andreę.

Rozumiem. Jesteś więc mlecznym bratem młodej panny, bo spodziewam się, że córka barona musi byćmłoda.

— Ma szesnaście lat, panie.

Podróżny zauważył, że młody człowiek nie zdradza chęci do rozmowy o sobie.

 — W jaki sposób znalazłeś się na drodze w taką burzę?

— Nie byłem na drodze. Schroniłem się pod skałą przydrożną i czytałem.

— A co czytałeś?

—  Umowę społeczną  Rousseau.

Podróżny spojrzał na młodzieńca ze zdziwieniem.

— Wziąłeś tę książkę z biblioteki barona? — zapytał.

— Nie, panie. Kupiłem u wędrownego księgarza.

— Któż ci powiedział, że  Umowa społeczna  to dobra książka?

— Nikt. Sam się przekonałem.

— Skoro rozróżniasz dobre książki, to zapewne znasz i złe?

— Tak, panie. Na przykład Sofa, Tanzai i Neadorme...

—  Gdzieżeś, u licha, znalazł te książki?

— W bibliotece barona. Przysyła mu je z Paryża książę Richelieu.

— Jak to, stary marszałek?

 — Tak, marszałek.

— Spodziewam się, że panna Andrea jest takiego samego zdania o tych książkach co ty, młody człowieku?

— Panna Andrea nie czyta ich, panie.

— A dlaczego ty czytałeś te książki, choć wiedziałeś, że to złe książki?

— Bo uczyły mnie rzeczy nieznanych.

— A Umowa społeczna?

— Uczy mnie tego, co przeczuwałem: że wszyscy ludzie są braćmi, że społeczeństwa są źle zorganizowane i że nadejdzie dzień, kiedy wszyscy będą sobie równi.

— Ach, tak... — Podróżny zamyślił się na chwilę, po czym zapytał: — Czy bardzo pragniesz się uczyć, przyjacielu?

— To najgorętsze moje pragnienie.

— A czego chciałbyś się uczyć?

— Wszystkiego.

— W jakim celu?

— Aby osiągnąć wyżyny wiedzy.

— Jakie wyżyny?

Gilbert zawahał się. W dalszym ciągu nie chciał wyjawić swoich najskrytszych myśli.

— Jakie tylko człowiek osiągnąć może — odpowiedział.

— A czego już się nauczyłeś?

— Niczego. Umiem tylko czytać i pisać. Lecz wszystko będę umiał.

— Osobliwy chłopak! — mruknął do siebie podróżny.

— Szli dalej w milczeniu. Deszcz ustał zupełnie i ziemia parowała po wiosennej burzy cierpkim zapachem.

Gilbert zdawał się nad czymś głęboko zastanawiać.

— Panie — zapytał nagle — czy pan wie, co to jest burza i skąd się biorą pioruny?

Podróżny uśmiechnął się.

— Jest to zetknięcie się dwóch rodzajów elektryczności: elektryczności chmury i elektryczności ziemi.

Gilbert westchnął.

— Nie rozumiem.

Może podróżny udzieliłby dokładniejszych wyjaśnień, ale w tej samej chwili zabłysły przed nimi światła.

— To Taverney — rzekł młody człowiek. — Brama wjazdowa.

— Otwórz ją.

Gilbert zbliżył się nieśmiało do bramy i zastukał z wahaniem.

— Nie usłyszą cię. Stukaj mocniej.

Młodzieniec znowu zastukał, ale i tym razem bez skutku. Wówczas Gilbert szarpnął sznur dzwonka, który wydał dźwięk tak donośny, że słychać go było na milę.

— Na honor! Jeżeli twój baron nie usłyszy, to chyba jest głuchy jak pień — rzekł podróżny.

Po dłuższej chwili usłyszeli odgłos kroków.

— Nareszcie!

— To poczciwy La Brie — oznajmił Gilbert.

Brama otwarła się, ale na widok nieznajomego i jego dziwacznego pojazdu, La Brie chciał ją zamknąć.

— O, przepraszam, przyjacielu — rzekł podróżny. — Ale skoro już tu przybyliśmy, nie godzi się zamykać nam drzwi przed nosem.

— Tak, tylko... powinienem uprzedzić pana barona o niespodziewanej wizycie.

— Nie ma potrzeby uprzedzać go. Zniosę jego kwaśną minę i nie odejdę stąd prędzej, aż się nie ogrzeję, osuszę i posilę.

La Brie próbował stawić opór, ale podróżny mimo to wprowadził konie i powóz, a La Brie pobiegł w stronę domu. wrzeszcząc z całych sił:

— Nicole Legay! Nicole Legay!

— Któż to jest Nicole Legay? — zapytał podróżny, idąc spokojnie w stronę zamku.

— Pokojówka panny Andrei — odparł Gilbert z lekkim drżeniem w głosie.

Tymczasem na krzyk La Brie pomiędzy drzewami zamigotało światło, w którego blasku ukazała się wdzięczna twarzyczka młodej dziewczyny.

— Prędko, Nicole, prędko! Idź, powiedz panu baronowi, że jakiś nieznajomy, zaskoczony burzą, prosi o gościnę.

Nicole nie dała sobie tego powtarzać dwa razy i oddaliła się szybko, a La Brie spokojny już, że barona nie zaskoczą nagłe odwiedziny, odetchnął z ulgą.

Niebawem do uszu przybyłych dobiegł ostry i władczy głos, powtarzający gderliwie:

—Nieznajomy?! Któż to taki? Kiedy się przychodzi do kogo, trzeba powiedzieć przynajmniej swoje nazwisko!

Przestraszony La Brie zapytał podróżnego o nazwisko.

— Oznajmij swemu panu barona Józefa Balsamo. To może go rozbroi.

La Brie nieco ośmielony tytułem przybysza uczynił to skwapliwie.

— Dobrze, dobrze — odburknął gniewny głos. — Niech wejdzie, skoro już jest. Proszę, jeśli łaska, proszę tędy...

Podróżny posłuchał wezwania. Kiedy dochodził do ganku, obejrzał się za Gilbertem. Ale Gilberta nie było.

V

BARON DE TAVERNEY

Podróżny nie miał powodu spodziewać się, że baron de Taverney jest człowiekiem bogatym, niemniej zdziwił się, widząc mizerne domostwo, nazwane szumnie przez Gilberta zamkiem.

Był to dom jednopiętrowy o kształcie podłużnego czworoboku, na krańcach którego wznosiły się dwa kwadratowe pawilony zakończone wieżyczkami. Od frontu znajdował się duży ganek z wyszczerbionymi schodami. W całości jednak budynek, zwłaszcza przy bladym świetle księżyca nie był pozbawiony swoistego wdzięku.

Baron de Taverney czekał w szlafroku z lichtarzem w ręku. Był to staruszek około sześćdziesięciu pięciu lat, o żywym spojrzeniu i wyniosłym czole. Na głowie miał lichą perukę. W ręku trzymał podejrzanej białości serwetkę, co świadczyło, że wizyta podróżnego przeszkodziła mu w chwili, gdy miał siadać do stołu. W jego złośliwej twarzy, w której można było znaleźć  pewne podobieństwo do Woltera, malował się wyraz wymuszonej uprzejmości i zarazem kwaśnego zniecierpliwienia.

— Panie — rzekł do podróżnego. — Jaki to szczęśliwy przypadek sprawił, że mam przyjemność widzieć pana?

— Burza, panie, która spłoszyła konie i nieomal nie strzaskała mojego powozu. Zostałem bez pocztylionów, jeden spadł z konia, drugi uciekł. Dopiero przypadkowo spotkany młody człowiek wskazał mi drogę do pańskiego zamku, zapewniając mnie o powszechnie znanej gościnności gospodarza.

Baron podniósł lichtarz, jakby chciał odnaleźć sprawcę tego dobrego uczynku. Podróżny również rozejrzał się, aby upewnić się, czy istotnie młody przewodnik zniknął.

 — Czy pan zna nazwisko przewodnika?

 — O ile pamiętam, nazywa się Gilbert. — A, Gilbert! Nie spodziewałem się, aby był choćby do tego zdolny. Gilbert, ten próżniak, filozof!...

Z tych pogardliwych i pełnych pogróżki słów gość pojął, że stosunki między suwerenem a jego wasalem nie układają się zbyt przyjaźnie.

Po chwili milczenia, równie wymownego jak dopiero co wypowiedziane słowa, baron de Taverney odezwał się:

— Proszę, niechże pan nareszcie wejdzie!

— Pozwól pan jednak przedtem sprowadzić tu mój powóz, w którym jest sporo kosztownych przedmiotów.

— La Brie! — krzyknął baron. — Wtocz powóz pana barona do wozowni. — I zaraz dodał zwracając się do podróżnego: — Ale co do koni to nie ręczę, czy zostaną nakarmione.

Po umieszczeniu powozu w bezpiecznym miejscu podróżny obdarował La Brie napiwkiem i wszedł za baronem do szerokiego i wilgotnego przedsionka,

— Taverney to bardzo smutne miejsce — mówił gospodarz — a nade wszystko biedne...

— O, nie myślę tak źle. o zamku, jak to pan przedstawiasz.

— Wiem, co mówię. Interesy moje wyglądają kiepsko. Jeżeli jesteś Francuzem, panie baronie... ale akcent niemiecki ukazuje, że nim nie jesteś, chociaż nazwisko jest włoskie... więc... jeżeli jesteś Francuzem, nazwisko Taverney powinno ci, panie przypominać o wielkiej fortunie naszego rodu... Tędy, panie baronie, tędy!

I otwierając drzwi do sali jadalnej zawołał:

— Hej, mości La Brie, usługuj nam, jakbyś zastępował stu lokajów!

Kiedy La Brie zabrał się do swoich powinności, de Ta verney objaśniał gościa:

— Mam tylko tego jednego lokaja. Ale to niedołęga, źle mi usługuje. Pracuje u mnie blisko dwadzieścia lat, nie otrzymując ani jednego sous, a ja karmię go... prawie tak jak mi usługuje.

Balsamo pomyślał sobie, że gospodarz nie grzeszy wielkodusznością i rozejrzał się po sali.

Jadalnia była wielka i niska. Skąpo umeblowana, na pierwszy rzut oka zdawała się pusta. Krzesła wyplatane słomą, sztychy w stylu batalistycznym obrazów Lebruna w czarnych ramkach, dębowa szafa, poczerniała od dymu i starości — oto cały dobytek. Pośrodku znajdował się mały, okrągły stolik, na którym dymił półmisek z kuropatwami i kapustą. Wino stało w pękatej butelce. Trzy srebrne nakrycia, mocno zużyte i pogięte, uzupełniał kubek i solniczka misternej roboty, lśniąca jak kosztowny diament wśród kamieni bez wartości i blasku.

— Ach, widzę — rzekł gospodarz podsuwając gościowi krzesło — że podoba się panu moja solniczka. To znak dobrego gustu. To jedyna rzecz, którą warto tu pokazać. Ale... mam jeszcze coś cenniejszego: to moja córka.

— Panna Andrea? — zapytał Balsamo.

— Dalibóg tak! — odparł zdziwiony baron — Andreo! Andreo! Chodź, moje dziecko, nie lękaj się.

W drzwiach ukazała się wysoka i piękna dziewczyna.

— Nie lękam się, ojcze — powiedziała głosem bez cienia zakłopotania i bez zbytniej śmiałości.

Józef Balsamo, tak zwykle opanowany, nie mógł się powstrzymać od podziwu wobec tak niezwykłej urody.

Istotnie, Andrea de Taverny zjawiła się tutaj chyba po to, aby ozłocić i upiększyć wszystko, co ją otaczało. Jasno kasztanowate włosy spadały na białą szyję. Jej czarne szeroko rozwarte i przeźroczyste oczy patrzyły przenikliwie jak wzrok orła. Ale w spojrzeniu ich kryła się również niewypowiedziana słodycz. Czerwone wargi zdawały się jakby wykrojone kapryśnym łukiem w wilgotnym koralu. Ramiona miała kształtne; ręce białe i delikatne w rysunku. Giętka i mocna kibić przywodziła na myśl piękne posągi pogańskie, w które tajemnicza siła tchnęła życie. Diana mogłaby jej pozazdrościć smukłych, zwinnych nóg.

Chociaż ubrana była z największą prostotą, strój jej odznaczał się subtelnym smakiem i wytwornością.

Podczas gdy Balsamo wpatrywał się zachwycony w An dreę, baron de Taverney ani na chwilę nie spuszczał z niego wzroku.

 — Istotnie, piękna... — rzekł cicho Balsamo.

— Oszczędź jej, panie, komplementów. Wyszła z klasztoru i gotowa uwierzyć w to, co powiedziałeś. Nie jest zalotną, ale ja jako dobry ojciec, staram się w niej rozwinąć tę zaletę, która stanowi najważniejszy oręż kobiety.

Andrea spuściła oczy i zarumieniła się.

— Czy mówiono córce o tym w klasztorze? — zapytał ze śmiechem Balsamo. — I czy tę zasadę głosiły zakonnice?

— Mam swój sąd o rzeczy, panie — odpowiedział baron. — Nie chcę wstępować w ślady ojców, którzy prawią swoim córkom piękne słówka o skromności i tym podobne głupstwa. Zdaje się, że patrzę na opiekunów, prowadzących swego rycerza w szranki, rozbroiwszy go do cna, na walkę z przeciwnikiem uzbrojonym od stóp do głów. Nie, na Boga, tak nie będzie z moją córką, chociaż jest wychowana w takiej prowincjonalnej dziurze jak Taverney.

— Panna de Taverney to anioł — powiedział Balsamo. Andrea skinęła głową na znak podziękowania, a następnie usiadła przy stole, baron zaś zwrócił się do gościa.

— Jeśliś głodny, panie, zabieraj się do jedzenia. Uprzedzam, że potrawa jest obrzydliwa, bo przyrządził ją ten niedołęga La Brie.

— Kuropatwy nazywa pan obrzydliwą potrawą?! W maju? Czy to z pańskich dóbr?

— Jakich tam moich! Wszystko, co miałem, od dawna jest już sprzedane, zjedzone i strawione. A kuropatwy? Upolował ten próżniak Gilbert, który ugania się po cudzych polach z ukradzioną fuzją, albo czyta i marzy o niebieskich migdałach. Pójdzie na galery i ja nie będę go zatrzymywał... Ale Andrea lubi zwierzynę i dlatego przebaczam mu.

Balsamo przypatrywał się pięknej twarzy Andrei, na której nie pojawił się ani cień rumieńca, ani jedno drgnienie. Podała mu półmisek.

— Nawet nie posolił tego paskudztwa! — zawołał de Taverney. — Andrea, podaj solniczkę panu baronowi.

Andrea wyciągnęła rękę ruchem pełnym wdzięku.

— Acha, złapałem pana, znowu pan podziwia moją sol niczkę, baronie.

— Tym razem pomyliłeś się, panie — odparł Balsamo. — Podziwiałem rączkę panny Andrei.

— Wybornie! No, ale skoro masz pan już w ręku to cacko, bądźże łaskaw przypatrzyć mu się dokładnie. Są to miłostki satyrów z bachantkami. Trochę to nieprzyzwoite, ale ładne. Balsamo dopiero teraz spostrzegł, że solniczka zawdzięcza swój piękny kształt misternym figurkom i że grupa tych figurek jest nie tylko nieprzyzwoita, ale obraża w najwyższym stopniu uczucie skromności.

De Taverney tymczasem jakby się uwziął wystawiać niewinność córki na próbę, dalej objaśniał szczegóły solniczki, mimo że Balsamo usiłował skierować rozmowę na inne tory.

— Jedz, jedz, baronie — rzekł wreszcie do gościa — bo nic więcej nie będzie.

— Przepraszam — wtrąciła Andrea ze zwykłym sobie chłodem — ale jeżeli Nicole nie zawiedzie, to dostaniemy jeszcze leguminę sporządzoną według mojego przepisu.

— Co? Ty dałaś przepis na leguminę swojej kucharce? Tego jeszcze brakowało! — zawołał de Taverney. — Czyż księżna de Chateauroux albo markiza de Pompadour gotowały królowi? Owszem, król przygotowywał dla nich omlety... Sądny dzień! Nie zniosę, aby kobiety u mnie gotowały! Baronie, przepraszam cię za moją córkę.

 W tej samej chwili Nicole wniosła półmisek z przyjemnie pachnącą leguminą.

— Wiem dobrze, kto tego nie będzie jadł — krzyknął gniewnie baron de Tavemey tłukąc swój talerz.

— Może pan spróbuje? — rzekła zimno Andrea, po czym zwróciła się do ojca: — Wiesz, ojcze, że jest tylko siedemnaście talerzy z serwisu, który mi pozostał po matce.

To. rzekłszy, zabrała się do dzielenia legumłny, którą Ni cole postawiła na stole.

VI

ANDREA DE TAVERNEY

Zmysł spostrzegawczości Józefa Balsamo znajdował niezmiernie obfity materiał dotyczący barona, osobistości wyjątkowej i oryginalnej, zagrzebanej w zapadłym kącie Lotaryngii.

Solniczka przypadkowe ale wyczerpująco umożliwiła mu poznanie charakteru pana na Taverney.

Teraz z kolei śledził zachowanie się Andrei. Patrzył nawet tak natarczywie, że w ciągu niespełna dziesięciu minut spojrzenie młodej dziewczyny musiało się spotkać z jego wzrokiem. Początkowo wytrzymywała to przenikliwe spojrzenie bez zmieszania, ale zwolna na jej twarzy zaczął wykwitać rumieniec. Próbowała opanować się i odważnie wytrzymywała wzrok Balsamo. Ale nie trwało to długo i jej powieki pod wpływem magnetycznej siły oczu gościa opadały ciężko i bojaźliwie, ażeby podnieść się już tylko z wahaniem.

Podczas gdy odbywał się ten niemy pojedynek, baron de Tavemey zrzędził, śmiał się i szczypał ramię biednego La Brie, który się znajdował w pobliżu niego. Ten sam los spotkałby z pewnością i Nicole, gdyby oczy barona padły na jej ręce. Pan Baron bowiem miał słabość do pięknych rączek i w młodości popełnił dla nich wiele głupstw.

  — Patrzcie no — zawołał — jakie ta bestyjka ma piękne paluszki! A co za paznokietki!

Nicole, nieprzywykła do komplementów barona, spojrzała nań z lekkim uśmiechem, zdradzającym raczej zdziwienie niż zadowolenie . z pochwały.

— Bo muszę ci powiedzieć, szanowny gościu — dodał baron — że panna Nicole nie jest bynajmniej taką skromnisią jak jej pani i wcale się nie przeraża, gdy jej się kto pragnie podobać.

Balsamo spojrzał na Andreę. Na pięknej twarzy dziewczęcia przemknął wyraz pogardy.

— Czy uwierzysz, panie — ciągnął dalej baron — że ta pannica wychowywała się tak jak moja córka w klasztorze i otrzymała prawie taką samą edukację. Dlatego też panna Nicole nie odstępuje ani na chwilę swojej pani. Jest to przywiązanie, które uradowałoby panów filozofów, utrzymujących, że stworzenia te mają dusze.

— Ojcze — rzekła Andrea niechętnie. — Nicole tnie odstępuje mnie dlatego, że taka jest moja wola.

 Balsamo podniósł oczy na Nicole i spostrzegł, że słowa Andrei sprawiły jej przykrość. W chwili, kiedy odwróciła głowę, aby ukryć łzy i spojrzała w okno wychodzące na podwórze, Balsamo poszedł za jej wzrokiem i spostrzegł mężczyznę, którego twarz mignęła za szybą.

— Dziwny to. jakiś dom — pomyślał. — Każdy tu ma jakąś swoją tajemnicę. Znam już tajemnicę barona, zgaduję jaką ma Nicole, i spodziewam się, że za godzinę poznam tajemnicę panny Andrei.

Jego zamyślenie przerwał baron.

— Pan także zamyślasz się. W tym domu zamyślenie się jest jak zaraźliwa choroba. Zamyśla się panna Andrea, zamyśla panna Nicole i zamyśla próżniak, co upolował te kuropatwy, które także musiały być zamyślone, kiedy do nich strzelał.

— Gilbert? — spytał Balsamo.

 — Tak. Filozof podobny do pana La Brie. Ale skoro mowa o filozofach, czy przypadkiem nie jesteś pan ich przyjacielem? W takim razie uprzedzam, że nie byłbyś moim.

— Nie mam nic wspólnego z filozofami — odparł obojętnie Balsamo.

— Tym lepiej. Te wstrętne kreatury podkopują podstawy monarchii swoimi maksymami. We Francji ludzie zamiast śmiać się, czytają różnych Monteskiuszów i Helwecjuszów albo takiego Rousseau, który ośmiela się głosić, że władza królewska nie pochodzi od Boga. To całe nieszczęście, że Jego Królewska Mość raczył łaskawie dyskutować z tym kuglarzem panem Wolterem i czytać bazgroły pana Diderota.

W tej chwili za oknem znowu ukazała się blada twarz mężczyzny. Ale zniknęła natychmiast, kiedy Balsamo utkwił w niej swój wzrok.

— A czy pani — zwrócił się do Andrei — jest zwolenniczką filozofii?

— Nie wiem, co to jest filozofia, wiem tylko, że cenię to, co jest poważne.

— A czy nie uważasz, moja panno — zawołał baron — że nie ma nic poważniejszego, jak żyć dobrze?

— Ale pani, jak mi się zdaje, nie gardzi życiem? — zauważył Balsamo.

— To zależy od okoliczności, panie — odparła Andrea.

— I znowu niedorzeczność! — rzekł baron. — Czy uwierzysz, panie, że takiego samego zdania jest mój syn?

— A więc pan posiada syna, panie baronie?

— Tak, mam to nieszczęście! Ten znakomity młodzieniec to wicehrabia de Taverney, porucznik żandarmerii delfina. Wyobraź sobie pan, że zaczął mi rozprawiać o potrzebie wyswobodzenia Murzynów! „A cóż się z cukrem stanie? — zapytałem. — „Ja i król Ludwik XV lubimy bardzo słodką kawę . „Ojcze, odpowiedział, lepiej wyrzec się cukru, niż patrzeć na cierpienia całej rasy . „Rasy małp! — rzekłem. Czy wiesz, pan, czego on dowodził? Oto, że wszyscy ludzie są braćmi. Ja bratem Murzyna!

— O, to może trochę za dużo — powiedział Balsamo.

— No, cóż, poszczęściło mi się z moimi dziećmi. Córeczka anioł, syn apostoł... Wypij pan, proszę, to obrzydliwe wino.

— Dla mnie jest wyborne.

— W takim razie i pan jesteś filozofem. Ale wobec tego strzeż się, bo córka wygłosi ci kazanie! Nic to, że filozofowie nie mają religii... A przecież mieć ją było zawsze wygodnie — wierzyło się w Boga i króla. Dziś żeby nie wierzyć ani w jedno, ani w drugie, trzeba uczyć się wielu rzeczy i czytać wiele książek. Wolę raczej nigdy nie wątpić. Za moich czasów uczono się przynajmniej rzeczy przyjemnych; grać w fara ona, w biribi, w kości; pojedynkowano się mimo zakazów.

Rujnowano wielkie damy i rujnowano się dla tancerek. To właśnie moja historia i tylko żałuję, że człowiek zrujnowany nie jest człowiekiem. Panu się zdaje, że jestem starym człowiekiem? I to pewnie dlatego, że żyję w tej norze, że moja peruka zużyta i odzież staroświecka. Ale zobacz pan mojego przyjaciela, marszałka! Jest jeszcze młody, dziarski, lubi awanturki, chociaż dziesięć lat starszy ode mnie!

— Czy mówi pan o panu Richelieu? — Naturalnie.

— Dlaczego jednak mając tak możnych przyjaciół, usunąłeś się pan od dworu?

— O, to chwilowe — odparł baron rzucając na córkę osobliwe spojrzenie. Balsamo zauważył to spojrzenie.

— Zapewne marszałek proteguje pańskiego syna?

— Gdzież tam! Syn mój jest filozofem i marszałek nim się brzydzi.

— A Filip nie pozostaje mu dłużny — wtrąciła Andrea z niezmąconym spokojem i dodała zwracając się do pokojówki: — Posprzątaj, Nicole.

— Ach! — westchnął baron — dawniej przesiadywało się przy stole do rana... Bo było za co jeść i pić. Nicole, podaj flaszkę likieru!

— Wspomniałeś pan, że marszałek Richelieu nienawidzi pańskiego syna, ponieważ jest filozofem — odezwał się Balsamo. — Ale dla pana powinien chyba zachować przyjaźń, ponieważ zasług panu nie brakuje.

— Byłem adiutantem marszałka. Przyjaźń nasza sięga pamiętnego oblężenia Philipsburga, w 1742 albo 1743 roku...

— Ach tak. Ja również tam byłem.

Starzec wyprostował się na krześle i wytrzeszczając oczy zapytał:

— Przepraszam, a ile lat pan sobie liczy?

— Och! ja nie mam lat.

Baron przypuszczając, że gość ma powody do zatajenia swego wieku, jakby nie dosłyszał odpowiedzi.

— Pozwól pan sobie powiedzieć — rzekł — że nie wyglądasz na żołnierza spod Philipsburga. Dwadzieścia osiem lat upłynęło od oblężenia. A pań ma chyba nie więcej niż trzydzieści.

— Mój Boże, któż nie ma trzydziestu lat — odparł niedbale Balsamo.

— Na przykład ja. Bowiem dokładnie lat trzydzieści jak ich już nie mam.

Andrea patrzyła na gościa w napięciu. Ten dziwny człowiek z każdą chwilą stawał się coraz bardziej zagadkowy.

— Przypuszczam, że bierzesz pan Philipsburg za inne miasto — ciągnął baron.

— Nie. Wiem, co mówię, a mówię to co jest. Wspominałem o oblężeniu Philipsburga, w czasie którego książę Riche lieu zabił w pojedynku swego krewnego, księcia Lixen. Przeszył go szpadą na gościńcu. Przechodziłem właśnie tamtędy, kiedy książę Richelieu ocierał spokojnie z krwi swoją szpadę.

— Na Boga! — zawołał baron — Istotnie tak było, jak pan mówi. Byłem świadkiem ze strony księcia Richelieu.

— A czy nie był pan wtedy kapitanem pułku lekkiej jazdy, który niemal zupełnie wycięto pod Fontenoy?

— Czy i pan znajdował się pod Fontenoy? — zapytał baron, starając się nadać tym słowom żartobliwy ton.

— Nie — odparł spokojnie Balsamo. — Pod Fontenoy zostałem zabity.

Baron rozwarł szeroko oczy, Andrea zadrżała, Nicole przeżegnała się.

— Doskonale sobie teraz przypominam — ciągnął Balsamo — widziałem pana trzymającego konia marszałka, kie dy ten bił się. Poznaję teraz pana. Nosił pan wtedy tytuł kawalera i nazywano pana małym kawalerem.

— Tam, do diabła! — krzyknął de Taverney w najwię kszym zdumieniu. — Więc pan to wszystko widział?

— Na własne oczy.

— Ma pan zatem lat pięćdziesiąt!

— Mam tyle, ile potrzeba.

Baron poruszył się gniewnie w krześle. Nicole wybuchnęła śmiechem. Tylko Andrea zachowała spokój i zamyśliła się, utkwiwszy oczy w Balsamo. Ten zaś jakby przewidział tę chwilę i czekał na nią, wstał nagle i rzucił na dziewczynę przenikliwe spojrzenie.

Andrea zadrżała, ręce jej zesztywniały. Pochyliła głowę, uśmiechnęła się bezwiednie i zamknęła oczy.

— Czy pani także uważa mnie za kłamcę? — zapytał Balsamo dotykając jej ręki.

— Nie, panie, ja ci wierzę — odparła z wysiłkiem Andrea. —. AV takim razie, to ja mówię od rzeczy — odezwał się baron, — A więc pan chyba jesteś upiorem!

 — Kto wie — odparł poważnie Balsamo. — A czy uwierzy mi pan, gdy powiem, że znałem pana podczas oblężenia Philipsburga?

— Przecież miał pan wówczas najwyżej pięć lat!

— Nie, miałem wówczas czterdziesty pierwszy rok życia. W odpowiedzi baron parsknął niepohamowanym śmiechem, a Nicoline wtórowała mu.

— Niech mi pan da jaki dowód na to, co pan mówi — powiedział baron.

— Dowód jest całkiem prosty. Widziałeś pan może podczas oblężenia Philipsburga wicehrabiego, Jana des Barreaux, który służył w pułku czarnych muszkieterów?

— Tak, widziałem.

— Czy przypomina pan sobie że nazajutrz po pojedynku księcia Richelieu des Barreaux był razem z panem w okopie?

— Pamiętam to wybornie.

— Otóż pewnego wieczoru, kiedy kule padały jak grad, des Barreaux zbliżył się do pana i poprosił o poczęstowanie tabaką którą mu pan podał w złotej tabakierce.

— Na której był portret kobiety...

— Tak właśnie. Widzę ją jeszcze: blondynka, nieprawdaż? — Tak do licha! — rzekł baron zmieszany. — A potem?

— Potem — mówił dalej Balsamo — kiedy zażywał tabaki, kula armatnia, podobnie jak niegdyś Berwickowi, urwała mu głowę.

— Niestety — rzekł z westchnieniem baron — biedny des Barreaux...

— A więc, musiałem pana widzieć i znać w Philipsburgu, albowiem tym des Barreaux byłem ja we własnej osobie.

Baron cofnął się przerażony.

— Ależ to czary! — zawołał. — Przed stu laty byłbyś za to spalony, mój panie!

— Panie baronie — rzekł z uśmiechem Balsamo — prawdziwych czarowników ani palą, ani wieszają. Ale dajmy już temu spokój, bo zdaje się, że panna Taverney zasypia.

Istotnie, Andrea jakby urzeczona hipnotyczną siłą, powoli pochyliła głowę, jak kwiat, którego kielich ugiął się pod ciężką kroplą rosy.

Posłyszawszy ostatnie słowa Balsamo wstała z wysiłkiem i chwiejąc się opuściła salę jadalną.

Jednocześnie zniknęła przylepiona do szyby okiennej twarz, w której Balsamo już wcześniej rozpoznał Gilberta.

W chwilę potem obydwaj mężczyźni usłyszeli Andreę grającą na klawesynie.

— A zatem mogę powiedzieć jak Archimedes: Eureka! — rzekł Balsamo.

— Kto to był Archimedes?

— Wielki uczony, którego znałem dwa tysiące sto pięćdziesiąt lat temu.

VII

EUREKA

Czy to fanfaronada gościa wydawała się baronowi przesadna, czy to ostatnich słów nie dosłyszał, czy wreszcie zapragnął pozbyć się osobliwego gościa, dość że zaproponował panu Balsamo, iż odwiezie go do pobliskiego miasta.

— Szkapę mam wprawdzie marną — rzekł baron — ale jakoś dojedziemy. Znalazłby się u mnie jaki taki nocleg, ale ja gościnność pojmuję po swojemu. Dobrze albo wcale — oto moja dewiza.

— A więc obchodzi się pan ze mną jak z natrętem.

— Przebóg, nie! — zaoponował baron — raczej jak z przyjacielem, bo zatrzymać pana tutaj znaczyłoby źle mu życzyć. A przecież pan mi się bardzo spodobał.

— A więc jeżeli panu się podobam, nie przymuszaj strudzonego do opuszczenia tego domu który niesłusznie nazywa pan nędznym.

 — No, jeżeli tak, to przenocuj pan w zamku — odparł baron i dodał zwracając się do stojącego w kącie La Brie: — Słuchaj no, stary hultaju, czy czerwony pokój przygotowany?

— Zapewne, panie — rzekł sługa — wszak to pokój, w którym mieszka pan Filip, kiedy przyjeżdża do Taverney.

— To, co jest dobre dla biednego poruczniczyny, może być całkiem nieodpowiednie dla bogatego pana, jeżdżącego w cztery konie pocztowe.

— Zaręczam, panie baronie — wtrącił Balsamo — że będzie mi tu wybornie.

Baron skrzywił się, jakby, chciał powiedzieć: wiem, co to znaczy, po czym głośno dodał:

— A więc pan chce koniecznie tu nocować?

— Tak, panie baronie.

— Ale poczekaj pan... Jest jeszcze jeden sposób, żeby pan nie odbywał drogi konno.

— Jakiej drogi?

— Do Bar-le-Duc naturalnie. Balsamo spojrzał na barona pytająco.

— Mógłby pan odjechać tymi samymi końmi, którymi się tu pan dostał — wyjaśnił baron.

— To niemożliwe, bo z czterech koni pozostały tylko dwa, a powóz jest zbyt ciężki. A zresztą chciałbym pozostać tu do jutra, aby się panu wywdzięczyć, baronie.

— Może to pan uczynić dzisiaj. Ponieważ jest pan w dobrych stosunkach z diabłem, poproś go, żeby wynalazł dla mnie kamień filozoficzny.

— Jeżeli panu tak bardzo o to chodzi...

— Jak to! Czy mnie o to chodzi?! Oczywiście!

— W takim razie trzeba się zwrócić do osoby, która nie jest diabłem.

— Któż jest tą osobą?

— Ja, jak to powiedział Corneille w jednej ze swoich komedii, którą deklamował przede mną sto lat temu.

— La Brie, stary łotrze! — zawołał baron, uważając dalszą rozmowę o tej porze z takim człowiekiem za niebezpieczną — La Brie! Poszukaj no świecy i zaprowadź pana do czerwonego pokoju.

La Brie zabrał się do szukania świecy, baron zaś udał się na spoczynek.

Balsamo spojrzał na zegarek i w tym momencie przypomniał sobie o obietnicy danej Althotasowi. Zamiast dwóch, uczony spał już dwie i pół godzimy. Zapytał La Brie, czy powóz znajduje się w tym samym miejscu, i poszedł obudzić Althotasa. .

Wracając, zatrzymał się koło drzwi pokoju Andrei, grającej w dalszym ciągu na klawesynie. Uczynił rękami kilka ruchów, które można by poczytać za zaklęcia. Dziewczyna przestała grać, opuściła bezwładnie ręce i odwróciła się powoli ku drzwiom, jakby przymuszona do tego wbrew swej woli.

Balsamo uśmiechnął się. Tego właśnie pragnął i odgadł, że życzenie jego zostało spełnione. Szukając w ciemności poręczy, wszedł na strome schody wiodące do czerwonego pokoju.

Pokój ten był umeblowany podobnie jak i inne pokoje. Dębowe łóżko, stara, wypłowiała kołdra adamaszkowa, wielki kominek kamienny z czasów Ludwika XIII, zarzucony starymi gazetami stół z powykrzywianymi nogami, dwa krzesła drewniane i szafa pomalowana na szaro — oto apartament, jaki Balsamo miał zająć na noc.

La Brie kończył właśnie porządki. Kiedy Balsamo odprawił go, lokaj odchodząc zatrzymał się w drzwiach.

— Muszę panu powiedzieć — rzekł — że pomylił się pan dzisiejszego wieczoru...

— Ja? A w czymże to, przyjacielu?

— Dał mi pan dwadzieścia cztery liwry zamiast dwudziestu czterech sous.

Otworzył dłoń i pokazał złotą monetę.

Balsamo spojrzał na starego wzrokiem, z którego można było wnosić, że uczciwość ludzką uważa na ogół za rzadką cnotę.

— And honest! — rzekł jak Hamlet. I sięgnąwszy do kieszeni, położył na dłoni La Brie drugą sztukę złota.

La Brie skłonił się do ziemi i cofnął się ku drzwiom, kiedy Balsamo zapytał:

— Co robią rano w zamku?

— Pan de Taverney pozostaje długo w łóżku, ale panna Andrea wstaję bardzo wcześnie.

— O której godzinie?

— Około szóstej, panie.

— Kto sypia nad tym pokojem?

— Ja, panie.

 — A na dole?

 — Nikt. Pod tym pokojem jest sień.

— Dziękuję, przyjacielu, teraz możesz odejść.

— Dobranoc, panie.

— Dobranoc. I pamiętaj o moim powozie. Śpi w nim mój stary, zniedołężniały sługa. Poproś Gilberta, żeby mu nie przeszkadzał i poproś go jednocześnie, żeby się zaraz z rana zobaczył koniecznie ze mną. Czy spamiętasz to wszystko, przyjacielu?

— Bez wątpienia panie. Ale czy pan tak wcześnie chciałby nas opuścić?

— Zobaczymy — odparł z uśmiechem Balsamo. — Ale jutro wieczorem muszę być w Bar-le-Duc.

La Brie skłonił się i wyszedł.

Balsamo podszedł ku drzwiom i zaczął nadsłuchiwać. Wkrótce ponad jego głową rozległo się stąpanie La Brie.

Wtedy Balsamo zbliżył się do okna. Naprzeciwko, w mieszkaniu Nicole paliło się jeszcze światło. Poprzez niezbyt szczelnie zasłoniętą firankę widać było, jak dziewczyna rozbiera się zwolna i coraz to wychyla z okna, jakby wypatrując kogoś na podwórzu.

Balsamo przypatrywał jej się z uwagą, której nie okazał podczas wieczerzy.

— Dziwne podobieństwo — szepnął.

W tej chwili światło w pokoju Nicole zgasło. Balsamo jed nak nie odchodził. Stał oparty o ścianę i zdawał się na coś czekać.

Z dołu dochodziły dźwięki klawesynu. Balsamo słuchał ich czujnie, jak gdyby pragnąc upewnić się, czy z głosem instrumentu nie miesza się jakiś inny dźwięk.

Potem, kiedy przekonał się, że tylko Andrea nie śpi, otworzył ostrożnie drzwi, zszedł po cichu po schodach i znalazł się w salonie.

Panna de Tavenney nie dosłyszała jego wejścia.

Jej piękne, matowo białe ręce przesuwały się po zżółkłych klawiszach.

Grała jakąś melancholijną melodię, odtwarzając jakby dawniejsze swoje wspomnienia czy marzenia. Być może duch jej, znudzony pobytem w Taverney, wymknął się na chwilę z zamku, aby przenieść się do cienistych ogrodów klasztoru w Nancy, pełnych wesołych pensjonarek. Zamglony wzrok dziewczyny gubił się w posępnym zwierciadle umieszczonym naprzeciwko niej i odbijającym ciemności, których nie mogła rozproszyć świeca postawiona na klawesynie.

Niekiedy przestawała grać i przypominała sobie tę dziwną scenę przy kolacji.. Czuła, że serce bije jej mocno i przenikają ją dreszcze. Drżała, jakby pamięć minionej chwili przemieniła się w dotknięcie żywej istoty.

Nagle, kiedy starała się otrząsnąć z tych dziwacznych wrażeń, doświadczyła ich na nowo. Ciało jej przeszył gwałtowny wstrząs, oczy stały się przejrzyste. Utkwiła je w zwierciadle i dostrzegła, że coś się w nim poruszyło.

W drzwiach pokazał się cień.

Palce Andrei zatrzymały się na klawiszach. Dziewczyna odgadła, że nie mógł to być ani baron, ani Nicole, ani też stary La Brie.

Cień zbliżał się wolno i gdy wszedł w krąg światła, An drea poznała w nim cudzoziemca o przerażająco bladej twarzy. Próbowała odwrócić się i krzyknąć, ale Balsamo wyciągnął ku niej ręce. i, dziewczyna znieruchomiała.

— Na miłość Boską! Czego chcesz ode mnie, panie? Balsamo uśmiechnął się i nic nie odpowiedział.

Andrea usiłowała wstać, ale jakaś dziwna i potężna siła przykuła ją do krzesła.

Ogarnęło ją błogie odrętwienie i lęk zarazem. Poczuła, że znajduje się w mocy tego obcego człowieka., Chciała zawołać o ratunek i z wysiłkiem otworzyła usta, ale Balsamo uniósł ponad jej głową swoje ręce i głos zamarł jej na ustach. Opuściła bezwładnie głowę.

W tej chwili Balsamo usłyszał lekki szmer. Obejrzał się szybko i dojrzał za oknem twarz mężczyzny, która natychmiast znikła.

Zmarszczył brwi i — rzecz dziwna — taki sam wyraz odbił się na twarzy Andrei. Balsamo obrócił się ku niej; uczynił kilka tajemniczych ruchów rękami i rzekł:

— Zaśnij.

Kiedy Andrea próbowała opierać się, Balsamo powtórzył rozkazująco:

— Zaśnij! Ja tego żądam.

Tym razem Andrea uległa jego woli. Oparła się o klawesyn, złożyła, głowę na ręce i zasnęła.

Balsamo wyszedł, zamknął drzwi za sobą i powrócił do swego pokoju.

Po jego wyjściu ta sama twarz mężczyzny ukazała się w oknie.

Był to Gilbert.

Koniec wersji demonstracyjnej.

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej