William Wilkie Collins

KAMIEŃ KSIĘŻYCOWY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

CZĘŚĆ I

PROLOG

I

II

III

IV

ZAGINIĘCIE DIAMENTU (ROK 1848)

OPOWIEŚĆ

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ROZDZIAŁ XII

ROZDZIAŁ XIII

ROZDZIAŁ XIV

ROZDZIAŁ XV

ROZDZIAŁ XVI

ROZDZIAŁ XVII

ROZDZIAŁ XVIII

ROZDZIAŁ XIX

ROZDZIAŁ XX

ROZDZIAŁ XXI

ROZDZIAŁ XXII

CZĘŚĆ II

RELACJA PIERWSZA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

RELACJA DRUGA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

RELACJA TRZECIA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

RELACJA CZWARTA

WYJĄTKI Z DZIENNIKA EZRY JENNINGSA

RELACJA PIĄTA

ROZDZIAŁ I

RELACJA SZÓSTA

IV

V

RELACJA SIÓDMA

RELACJA ÓSMA

EPILOG

KAMIEŃ KSIĘŻYCOWY

Wilim Wilkie Collins

CZĘŚĆ I

PROLOG

Szturm na Seringapatam (rok 1799)

(Dokument z archiwum rodzinnego)

I

Słowa te, pisane w Indiach, przeznaczam dla moich krewnych w Anglii.

Pragnę wyjaśnić pobudki, które skłoniły mnie, abym odmówił ręki przyjaźni memu kuzynowi, Johnowi Herncastle. Rezerwa, jaką dotychczas w tej sprawie zachowywałem, została niewłaściwie zrozumiana przez członków mojej rodziny, z której dobrego mniemania nie mogę wszakże rezygnować. Proszę więc, aby zechcieli wstrzymać się z wydaniem wyroku, dopóki nie przeczytają niniejszej relacji. Stwierdzam też pod słowem honoru, że wszystko, co tu opisuję, odpowiada ściśle prawdzie.

Zatarg osobisty między moim kuzynem a mną wziął swe źródło z doniosłego wydarzenia publicznego, w którym obaj uczestniczyliśmy— mianowicie ze szturmu na Seringapatam pod dowództwem generała Bairda, czwartego maja 1799 roku.

Aby okoliczności zajścia mogły być dokładnie zrozumiane, muszę powrócić na chwilę do okresu sprzed szturmu i do krążących po naszym obozie opowieści o bezcennym skarbie w złocie i klejnotach ukrytym w pałacu Seringapatam.

II

Jedna z najbardziej fantastycznych opowieści dotyczyła żółtego diamentu — najsłynniejszego klejnotu spośród opisywanych w kronikach hinduskich.

Jak głoszą dawne podania, diament osadzony był pośrodku czoła czwororękiego bóstwa hinduskiego uosabiającego księżyc. Ze względu na szczególną barwę, a także na wierzenie przypisujące mu właściwości bóstwa, które zdobił (miał on rzekomo tracić blask lub nabierać go zależnie od faz księżyca), diament uzyskał nazwę, pod którą znany jest w Indiach po dzień dzisiejszy — nazwę „Kamienia Księżycowego”. Podobne wierzenia istniały niegdyś, jak słyszałem, w starożytnej Grecji i Rzymie, nie dotyczyły jednak (tak jak w Indiach) diamentu poświęconego służbie bóstwa, lecz kamienia półszlachetnego, ulegającego pono wpływom lunarnym. Kamień ów również nazwany został na cześć księżyca i pod tym mianem znany jest zbieraczom w naszych czasach.

Perypetie żółtego diamentu mają swój początek w jedenastym wieku ery chrześcijańskiej. W owym czasie wódz mahometański, Mahmoud z Ghizni, przebył w zwycięskim pochodzie Indie, zagarnął święte miasto Somnauth i ogołocił ze skarbów słynną świątynię stojącą tu od wieków — cel pielgrzymek Hindusów i przedmiot podziwu całego Wschodu.

Spośród wszystkich bóstw wielbionych w świątyni jedynie bóstwo księżyca ostało się łupiestwu zwycięskich mahometan. Ukryty przez trzech braminów, nietknięty posąg z żółtym diamentem pośrodku czoła wyniesiono pod osłoną nocy i przewieziono do Benares, drugiego świętego miasta hinduskiego.

Tutaj umieszczono go w nowej świątyni, w sali wykładanej drogimi kamieniami, pod dachem wspartym na kolumnach ze szczerego złota i oddawano mu należną cześć. Tutaj też, w noc po ukończeniu świątyni, wspomnianym trzem braminom ukazał się we śnie Wielki Wisznu Zachowca.

Bóstwo tchnęło swą boskość w diament jaśniejący na czole posągu, a bramini padli na kolana i ukryli twarze w swych szatach. Bóstwo nakazało, aby odtąd i aż do wygaśnięcia rodzaju ludzkiego trzech braminów strzegło na zmianę we dnie i w nocy Kamienia Księżycowego, a bramini usłyszeli słowa bóstwa i ukorzyli się przed jego wolą. Bóstwo przepowiedziało niechybną zagładę każdemu zuchwałemu śmiertelnikowi, który by sięgnął po święty klejnot, jak również całemu jego domowi i potomstwu, które by ów klejnot po nim otrzymało w spadku, a bramini kazali wypisać to proroctwo złotymi literami nad bramą świątyni.

Stulecie płynęło za stuleciem i wciąż — pokolenie za pokoleniem — następcy trzech braminów strzegli we dnie i w nocy bezcennego diamentu. Stulecie płynęło za stuleciem, aż wreszcie w pierwszych latach osiemnastego wieku ery chrześcijańskiej zapanował Aurungzebe, cesarz Mongołów. Na jego rozkaz śmierć i zniszczenie znów poczęły szaleć wśród świątyń czcicieli Brahmy. Świątynię czwororękiego bóstwa skalała krew zarzynanych świętych zwierząt, posągi bogów rozbito w kawałki. Kamień zaś Księżycowy porwany został przez wyższego oficera wojsk Aurungzebe.

Trzej kapłani-strażnicy, nie mogąc odzyskać utraconego skarbu otwarcie i za pomocą siły, poszli za nim i strzegli go w przebraniu. Pokolenia następowały jedno po drugim, wojownik, który popełnił świętokradztwo, zginął marnie, Kamień Księżycowy niosąc za sobą klątwę przechodził z jednej świętokradczej ręki mahometańskiej do drugiej, a wciąż, poprzez wszystkie te zmiany i koleje losu, następcy trzech kapłanów-strażników pełnili swą wartę czekając dnia, gdy z woli Wisznu Zachowcy odzyskają święty klejnot. Nadeszły ostatnie lata osiemnastego stulecia ery chrześcijańskiej. Diament dostał się w posiadanie Trippoo, sułtana Seringapatamu, który kazał ozdobić nim rękojeść sztyletu i przechowywać ten sztylet wśród najcenniejszych skarbów swej zbrojowni. I nawet wówczas — w pałacu samego sułtana — trzej kapłani-strażnicy nadal pełnili tajemną wartę. Na dworze sułtana było trzech oficerów nie znanych pozostałym dworzanom. Oficerowie ci pozyskali zaufanie swego pana przyjmując lub też udając, że przyjmują wiarę muzułmańską, i na tych właśnie trzech mężczyzn plotka wskazywała jako na przebranych kapłanów.

III

Tak brzmiała dziwna historia Kamienia Księżycowego, jak ją opowiadano u nas w obozie. Nie wywarła ona szczególniejszego wrażenia na nikim prócz mego kuzyna, któremu upodobanie do rzeczy niezwykłych kazało w nią uwierzyć. W wigilię natarcia na Seringapatam rozgniewał się ogromnie na mnie i na innych kolegów o to, że traktowaliśmy całą sprawę jak bajkę. Wywiązała się niemądra sprzeczka i Herncastle dał się ponieść swemu nieszczęśliwemu usposobieniu. Oświadczył z właściwą sobie chełpliwością, że jeśli wojsko angielskie zajmie Seringapatam, ujrzymy diament na jego palcu. Przechwałkę tę powitał głośny wybuch śmiechu i na tym, jak sądziliśmy owego wieczoru, rzecz się skończyła.

Przejdźmy teraz do dnia szturmu.

Rozdzielono nas z kuzynem na początku natarcia. Nie widziałem go, gdyśmy forsowali rzekę, gdyśmy zatykali flagę angielską w oierwszym wyłomie, gdy przebywaliśmy znajdujący się za nim rów ani też, gdy zdobywając z bronią w ręku każdą piędź ziemi wkroczyliśmy do miasta. Dopiero o zmierzchu, kiedy miasto było już w naszym ręku i kiedy generał Baird osobiście znalazł zwłoki Trippoo pod stosem zabitych, spotkałem się z kuzynem Herncastle'em.

Każdy z nas szedł na czele jednego z oddziałów z rozkazu generała, aby położyć kres grabieży i zamieszaniu, które wybuchły po naszym zwycięstwie. Szumowiny ciągnące za wojskiem dopuszczały się pożałowania godnych zdrożności, a co gorsza, żołnierze poprzez nie strzeżone drzwi dostali się do skarbca i napychali sobie kieszenie złotem i klejnotami. Właśnie na dziedzińcu przed skarbcem spotkaliśmy się z kuzynem, by poskromić własnych żołnierzy i przywrócić dyscyplinę. Dostrzegłem od razu, że Herncastle, ognisty z natury, pod wpływem straszliwej rzezi, która zakończyła się przed chwilą, znajduje się w stanie podniecenia graniczącego z szałem. Nie nadawał się moim zdaniem do wypełnienia powierzonego mu obowiązku.

W skarbcu panował straszliwy zamęt i zgiełk, nie widziałem jednak gwałtów ani rozlewu krwi. Żołnierze (jeśli wolno mi użyć takiego określenia) rabowali dobrodusznie i z humorem. Sypali wciąż rubasznymi żartami i dowcipami, przy czym legenda o żółtym diamencie stała się niespodzianie tematem kpin. Ilekroć padł okrzyk „Kto ma Kamień Księżycowy?” plądrowanie, poniechane już w jednym miejscu, wybuchało ponownie w innym. Gdy starałem się, bez większego zresztą skutku, zaprowadzić ład i porządek, usłyszałem naraz przeraźliwy krzyk po drugiej stronie dziedzińca. Pobiegłem tam natychmiast w obawie, iż rabunek rozpoczął się na nowo.

W otwartych drzwiach ujrzałem leżące na progu ciała dwóch Hindusów, sądząc ze stroju — oficerów pałacowych.

Krzyk rozległ się znowu. Wpadłem do jakiejś sali, która widocznie służyła za zbrojownię. Trzeci Hindus, ranny śmiertelnie, osuwał się na podłogę u stóp mężczyzny, który stał plecami do mnie. Mężczyzna odwrócił się i ujrzałem Johna Herncastle'a z pochodnią w jednej ręce i ociekającym krwią sztyletem w drugiej. Gdy się do mnie odwrócił, kamień osadzony niby głowica na końcu rękojeści sztyletu błysnął w świetle pochodni żywym ogniem. Umierający Hindus padł na kolana, wskazał na sztylet w ręku Herncastle'a i wyrzęził w swym ojczystym języku: — Kamień Księżycowy zemści się na tobie i na twoim rodzie!

Wypowiedziawszy te słowa runął martwy na podłogę.

Zanim zdążyłem się odezwać, do zbrojowni wpadli żołnierze, którzy przybiegli za mną z tamtej strony dziedzińca. Kuzyn skoczył na ich spotkanie, jak gdyby jęty szałem. — Każ im wyjść — krzyknął do mnie — i postaw wartę przed drzwiami!

Żołnierze cofnęli się, gdyż nacierał na nich potrząsając pochodnią i sztyletem. Postawiłem przed drzwiami dwóch wartowników ze swojej kompanii, na których mogłem polegać. Przez resztę nocy nie widziałem już kuzyna.

Wczesnym rankiem, gdy plądrowanie trwało nadal, generał Baird ogłosił publicznie przy biciu w bębny, że każdy złodziej schwytany na miejscu przestępstwa zostanie powieszony bez względu na rangę. W tłumie, który zgromadził się na to obwieszczenie, spotkałem znów Herncastle'a.

Wyciągnął do mnie rękę, jak zwykle na powitanie.

— Dzień dobry — rzekł. Zwlekałem z podaniem mu ręki.

— Powiedz mi przedtem — rzekłem — w jaki sposób poniósł śmierć Hindus w zbrojowni i co oznaczały jego ostatnie słowa, gdy wskazywał sztylet w twojej dłoni.

— Hindus, jak sądzę, poniósł śmierć na skutek rany — odparł Herncastle — a o znaczeniu jego ostatnich słów wiem nie więcej od ciebie.

Spojrzałem na niego bacznie. Widać było, że szał, który władał nim ubiegłej nocy, już ustąpił. Postanowiłem dać mu jeszcze jedną sposobność do wyjaśnień.

— Czy to wszystko, co mi masz do powiedzenia? — spytałem. Odpowiedział:

— To wszystko.

Odwróciłem się do niego plecami i nie zamieniliśmy odtąd ani słowa.

IV

Podkreślam raz jeszcze, że wszystko, co piszę tu o moim kuzynie, przeznaczone jest wyłącznie do wiadomości rodziny (chyba że zajdzie jakaś konieczność opublikowania znanych mi faktów). Herncastle nie powiedział nic, co dałoby mi podstawy do złożenia meldunku naszemu dowódcy. Ci, którzy pamiętają jego gniewny wybuch przed natarciem, nagabują go niejednokrotnie o diament, ale, jak to łatwo sobie wyobrazić, wspomnienie okoliczności, w jakich zastałem go w zbrojowni, każe mu zachowywać milczenie. Zamierza podobno przenieść się do innego pułku, zapewne w tym celu, aby odseparować się ode mnie.

Bez względu na prawdziwość tych pogłosek nie mogę się zdobyć na to, by wystąpić w roli oskarżyciela. Sądzę zresztą, że postawa moja jest słuszna. Gdybym podał rzecz całą do wiadomości ogółu, nie miałbym na poparcie swych oskarżeń żadnych dowodów prócz moralnego przekonania. Nie tylko nie posiadam dowodów na to, że Herncastle zabił dwóch mężczyzn, których znalazłem przed drzwiami, lecz nie mogę nawet stwierdzić, że to z jego ręki padł trzeci Hindus w zbrojowni — nie widziałem bowiem na własne oczy, jak go zasztyletował. Słyszałem wprawdzie słowa umierającego Hindusa, gdyby jednak ktoś utrzymywał, że było to majaczenie konającego, jak mógłbym temu zaprzeczyć? Niechże więc nasi krewni z obu stron wyrobią sobie własne zdanie na podstawie tego, co napisałem, i orzekną, czy odraza, którą czuję teraz do tego człowieka, jest uzasadniona, czy też nie.

Aczkolwiek nie daję wcale wiary fantastycznej legendzie hinduskiej o żółtym diamencie, muszę wyznać, nim skończę, że kieruję się w tej sprawie pewnym własnym zabobonem. Jest bowiem moim przeświadczeniem lub też moim urojeniem, mniejsza o nazwę, że zbrodnia pociąga za sobą karę. Jestem nie tylko przekonany o winie Herncastle'a, lecz mam nawet dość bujną wyobraźnię, by wierzyć, że jeśli zachowa diament, to doczeka chwili, gdy będzie tego żałował. Jeśli zaś go odda, inni pożałują kiedyś, że od niego ten klejnot przyjęli.

ZAGINIĘCIE DIAMENTU (ROK 1848)

OPOWIEŚĆ

WYPADKI OPOWIEDZIANE PRZEZ GABRIELA BETTEREDGE'A, OCHMISTRZA W SŁUŻBIE LADY JULII VERINDER

ROZDZIAŁ I

W pierwszej części „Robinsona Kruzoe”, na stronie dwudziestej dziewiątej, znajdą państwo następujące słowa:

„Przekonałem się teraz, acz nazbyt późno, jakim szaleństwem jest rozpoczynanie jakiegoś przedsięwzięcia, zanim obliczyliśmy koszty i zanim oszacowaliśmy należycie własne siły niezbędne do jego wykonania”.

Dopiero wczoraj otworzyłem swojego „Robinsona Kruzoe” na tym właśnie miejscu. I nie dalej jak dziś rano (dwudziestego pierwszego maja 1850 roku) przyszedł do mnie siostrzeniec mojej pani, pan Franklin Blake, i odbył ze mną następującą rozmowę:

— Betteredge — powiedział pan Franklin — byłem u adwokata w pewnych sprawach rodzinnych. Rozmawialiśmy między innymi o zaginięciu hinduskiego diamentu w domu mojej ciotki w Yorkshire przed dwoma laty. Adwokat sądził, podobnie zresztą jak i ja, że w imię prawdy należałoby utrwalić całą tę historię na piśmie — i to im prędzej, tym lepiej.

Nie wiedząc jeszcze, do czego to zmierza, a będąc zawsze zdania, iż dla świętego spokoju lepiej być zawsze w zgodzie z adwokatem, odrzekłem, że ja też tak sądzę. Pan Franklin ciągnął dalej:

— W owej sprawie z diamentem dobre imię niewinnych osób — jak ci zresztą wiadomo — zostało narażone na szwank wskutek niesłychanych podejrzeń. W przyszłości zaś dobra pamięć o tych niewinnych osobach może być narażona na szwank z braku kroniki wypadków, do której mogliby sięgnąć nasi potomkowie. Nie ulega tedy wątpliwości, że trzeba spisać tę naszą dziwną historię rodzinną. I wydaje mi się, Betteredge, że obmyśliliśmy — adwokat i ja — właściwy sposób, w jaki należy tego dokonać.

Bez wątpienia mogli się obaj z tego cieszyć, ale jak dotychczas nie rozumiałem, co ja z tym mam wspólnego.

— Mamy do opisania pewne wypadki — mówił dalej pan Franklin — i mamy pewne osoby, co brały udział w tych wypadkach i mogą je opisać. Otóż adwokat uważa, że powinniśmy wszyscy po kolei opisać tylko te wydarzenia, związane z Kamieniem Księżycowym, które obejmuje nasze osobiste doświadczenie. Najpierw musimy opowiedzieć, jak diament dostał się w posiadanie mojego wuja Herncastle'a, kiedy wuj służył w Indiach pięćdziesiąt lat temu. Ten wstęp mam już przy sobie w postaci starego dokumentu rodzinnego podającego istotne szczegóły w relacji naocznego świadka. Następnie trzeba opowiedzieć, jak diament trafił przed dwoma laty do domu mojej ciotki w Yorkshire i jak zginął w niespełna dwanaście godzin potem. Nikt nie wie lepiej od ciebie, Betteredge, co działo się wtedy w domu. Musisz więc wziąć pióro do ręki i rozpocząć kronikę.

W tych oto słowach zostałem poinformowany o tym, co mam wspólnego ze sprawą diamentu. Jeżeli ciekawi są państwo, jaką linię postępowania obrałem w tych warunkach, mam zaszczyt poinformować, że zrobiłem to samo, co prawdopodobnie zrobiliby państwo na moim miejscu. Zapewniłem skromnie, że w żadnym razie nie podołam takiemu zadaniu — czując jednocześnie w duszy, że sprostam mu znakomicie, jeżeli tylko puszczę wodze wrodzonym zdolnościom. Pan Franklin musiał widocznie wyczytać z mojej twarzy owe skryte uczucia, nie dał bowiem wiary mojej skromności i nalegał, żebym nie stawiał tam swoim niewątpliwym uzdolnieniom.

Upłynęły już dwie godziny, odkąd pan Franklin mnie pożegnał. Ledwie odszedł, zasiadłem od razu do biurka, żeby rozpocząć pisanie. I od tej chwili (mimo niewątpliwych zdolności) siedzę tu bezradnie, przekonując się o tym, o czym przekonał się już niegdyś Robinson Kruzoe — mianowicie, jakim szaleństwem jest rozpoczynanie przedsięwzięcia, zanim obliczyliśmy jego koszty i zanim oszacowaliśmy należycie własne siły. Proszę pamiętać, że otworzyłem przypadkiem książkę na tym ustępie i nie dalej jak na dzień przedtem, nim przystąpiłem do niniejszego zadania, niechże mi więc kto powie, czy to nie jest proroctwo!

Nie jestem zabobonny, przeczytałem w życiu kupę książek i mam się za człowieka na swój sposób światłego. Chociaż przekroczyłem już siedemdziesiątkę, mam żwawą pamięć i takież nogi, proszę więc nie uważać tego za zdanie ignoranta, kiedy stwierdzę, że drugiej takiej książki jak „Robinson Kruzoe” nikt nigdy nie napisał i z pewnością nie napisze. Przez długie lata poddawałem tę książkę próbom (zazwyczaj przy fajce mocnego tytoniu) i przekonałem się, że była mi wiernym przyjacielem we wszystkich okazjach naszego ziemskiego żywota. Kiedy jest mi markotno — „Robinson Kruzoe”. Kiedy potrzeba mi rady — „Robinson Kruzoe”. Dawniej, kiedy żona wierciła mi dziury w brzuchu, teraz, kiedy wypiję kropelkę ponad miarę — „Robinson Kruzoe”. Zniszczyłem już sześć grubych „Robinsonów Kruzoe”, bo tak ciężko musiały u mnie pracować. Teraz moja pani na ostatnie swoje urodziny dała mi siódmego. Wypiłem z tej okazji kropelkę za dużo, ale „Robinson Kruzoe” zaraz mnie wyleczył. Cena cztery szylingi sześć pensów, w niebieskiej oprawie, z obrazkiem na okładce.

Ale to wszystko jakoś nie przypomina wcale początku opowiadania o diamencie, prawda? Odbiegam wciąż od tematu, szukając Bóg wie czego i Bóg wie gdzie. A więc za łaskawym pozwoleniem państwa weźmiemy teraz czystą kartkę papieru i zaczniemy od nowa.

ROZDZIAŁ II

Kilka wierszy wyżej wspomniałem o mojej pani. Otóż diament nie znalazłby się nigdy w naszym domu, w którym potem zaginął, gdyby nie dostała go w prezencie córka mojej pani, a córka mojej pani nie mogłaby nigdy dostać takiego prezentu, gdyby nie moja pani, która (w bólach i męce) wydała ją na świat. Wobec tego, jeżeli zaczniemy od mojej pani, będzie to całkiem właściwy początek, a to, pozwolę sobie nadmienić, gdy się ma przed sobą takie zadanie, jakie ja mam w tej chwili, jest naprawdę wielką pociechą.

Jeżeli mają państwo jakąś styczność z eleganckim światem, słyszeli państwo niezawodnie o trzech pięknych pannach Herncastle, pannie Adelajdzie, pannie Karolinie i pannie Julii. Ta ostatnia, najmłodsza z trzech sióstr, jest, moim zdaniem, obdarzona najlepszym sercem, a jak się państwo za chwilę przekonają, nie brakło mi sposobności, żebym sobie takie zdanie wyrobił. Wstąpiłem na służbę do starego lorda, ich ojca (dzięki Bogu, że ta historia z diamentem wcale go nie dotyczy, bo stary pan miał najbardziej cięty język i najbardziej porywcze usposobienie ze wszystkich ludzi wszystkich stanów, jakich znałem w życiu) — więc, jak powiadam, wstąpiłem w wieku lat piętnastu na służbę do starego lorda, jako paź na usługi trzech szlachetnie urodzonych panien. Przebywałem tam aż do czasu, kiedy panna Julia poślubiła nieboszczyka pana Johna Verindera. Przezacny to był człowiek, któremu brakowało tylko kogoś, kto by nim pokierował, no i mówiąc między nami, trafił na odpowiednią osobę, a co więcej, tak mu to posłużyło, że rozkwitł, roztył się i żył szczęśliwie od dnia, gdy moja pani zaprowadziła go do ołtarza, aż do dnia swej lekkiej śmierci, gdy moja pani czuwała przy jego łożu i zamknęła mu oczy.

Nie nadmieniłem jeszcze, że przeniosłem się wraz z panną młodą tutaj, do domu i majętności jej małżonka.

— Sir Johnie — rzekła moja pani — nie mogę się obejść bez Gabriela Betteredge'a.

— Milady — odparł sir John — w takim razie ja też nie mogę się bez niego obejść.

Taki zawsze był dla niej — i w taki oto sposób przeszedłem do niego na służbę. Było mi obojętne, dokąd pójdę, byleśmy się nie rozstawali z moją panią.

Widząc, że moja pani interesuje się pracą w ogrodzie, rolnictwem i tak dalej, ja również zainteresowałem się tym wszystkim — zwłaszcza że byłem siódmym synem drobnego farmera. Moja pani postarała się, abym został pomocnikiem rządcy, a ja ze swej strony nie szczędziłem starań, wywiązywałem się z obowiązków ku ogólnemu zadowoleniu i odpowiednio do tego awansowałem. W kilka lat później, w poniedziałek, jak dziś pamiętam, moja pani powiedziała:

— Sir Johnie, pański rządca to stary głupiec. Spensjonuj go hojnie i niechaj Gabriel Betteredge zajmie jego miejsce.

We wtorek, jak dziś pamiętam, sir John powiada:

— Milady, spensjonowałem hojnie rządcę i Gabriel Betteredge zajął jego miejsce.

Słyszy się nieraz o złym pożyciu różnych małżeństw — tu mamy przykład czegoś wręcz przeciwnego. Niechże to będzie ostrzeżeniem dla jednych, a zachętą dla innych, ja zaś tymczasem będę kontynuował swoje opowiadanie.

Było mi więc jak u Pana Boga za piecem, powiedzą państwo zapewne. Piastowałem zaszczytne stanowisko, mieszkałem we własnym domku, rano obchodziłem dobra, po południu robiłem rachunki, wieczorem paliłem fajkę i rozkoszowałem się „Robinsonem Kruzoe”. Czegóż mogło mi brakować do szczęścia? Ale proszę sobie przypomnieć, czego brakowało Adamowi, gdy był sam w rajskim ogrodzie, i jeżeli nie mają państwo tego za złe Adamowi, to niech nie biorą za złe i mnie.

Oko moje padło tedy na kobietę, która prowadziła mi gospodarstwo. Nazywała się Selina Goby. Jeśli chodzi o wybór żony, zgadzam się z nieboszczykiem Williamem Cobbettem. „Niech twoja niewiasta dobrze przeżuwa pożywienie i chodząc mocno stawia stopy, a możesz być spokojny”. Selina Goby spełniała obydwa te warunki i był to jeden z powodów, dla których się z nią ożeniłem. Miałem też inny jeszcze powód, na który wpadłem już sam bez niczyjej pomocy. Selina jako kobieta niezamężna kazała mi płacić sobie określoną sumę za swoje utrzymanie i usługi. Selina jako moja żona nie mogłaby już żądać ode mnie pieniędzy za swoje utrzymanie i musiałaby usługiwać mi za darmo. Taki był mój punkt widzenia na tę sprawę — oszczędność z dodatkiem odrobiny miłości. Przedstawiłem wszystko mojej pani dokładnie tak, jakem to sobie wykalkulował.

— Zastanowiłem się dobrze nad Selina Goby, wielmożna pani — rzekłem — i wydaje mi się, że taniej będzie ożenić się z nią, niż ją utrzymywać.

Moja pani wybuchnęła śmiechem i powiedziała, że nie wie, czym się bardziej gorszyć — moim sposobem mówienia czy moimi zasadami. Rozśmieszyło ją widocznie coś z tych rzeczy, których człowiek nie rozumie, jeśli nie jest osobą wysoko urodzoną. Ale zrozumiałem w każdym razie, że wolno mi teraz przedstawić sprawę Selinie, poszedłem więc do niej i wszystko jej wyłożyłem. I co Selina powiedziała? Boże! Chyba nie znają państwo wcale kobiet, skoro o to pytają! Oczywiście że powiedziała: „tak”.

Kiedy czas ślubu już się zbliżał i zaczęło się mówić, że muszę kupić sobie na tę uroczystość nowy surdut, poczułem, że opuszcza mnie odwaga. Popytałem innych mężczyzn, co czuli znajdując się w mojej interesującej sytuacji — wszyscy wyznali, że na jaki tydzień przed wielkim wydarzeniem w skrytości ducha chętnie by się z całego przedsięwzięcia wykręcili. Ja posunąłem się nieco dalej od nich, zdobyłem się na odwagę i spróbowałem się naprawdę wykręcić. Nie za darmo, o nie! Byłem zbyt sprawiedliwym człowiekiem, żeby się spodziewać, że Selina zwolni mnie za darmo. Rekompensata dla kobiety, kiedy mężczyzna zrywa narzeczeństwo, jest jednym z punktów prawa angielskiego. Przez szacunek więc dla prawa i po dokładnym namyśle zaproponowałem Selinie Goby pierzynę i pięćdziesiąt szylingów za unieważnienie zaręczyn. Nie uwierzą państwo zapewne, ale to jednak jest szczera prawda — Selina była tak głupia, że się nie zgodziła Potem wszystko już oczywiście było dla mnie skończone. Kupiłem możliwie jak najtaniej nowy surdut i postarałem się, żeby i reszta jak najtaniej mnie kosztowała. Nie byliśmy małżeństwem ani szczęśliwym, ani nieszczęśliwym — ot tak, pół na pół. Sam nie wiem, jak to się działo, ale zawsze jakoś mimo najlepszych intencji wchodziliśmy sobie w drogę. Kiedy chciałem wejść po schodach na górę, to moja żona akurat schodziła w dół a znów kiedy moja żona chciała zejść na dół, ja właśnie wchodziłem na górę. Według mojego doświadczenia na tym polega istota pożycia małżeńskiego.

Po pięciu latach nieporozumień na schodach podobało się Opatrzności uwolnić nas od siebie poprzez zabranie z tego padołu mojej żony. Zostałem z moją małą córeczką, Penelopą, nie mając innych dzieci. Wkrótce potem umarł sir John . moja pani została ze swoją małą córeczką, panną Rachelą, nie mając innych dzieci. Musiałem chyba opisać bardzo nieudolnie zalety serca mojej pani, jeśli trzeba jeszcze państwu nadmieniać, że moja mała Penelopa wychowywała się pod okiem mojej przedobrej chlebodawczyni, że posyłano ją do szkoły, uczono i wykształcono na bystrą dzieweczkę a kiedy doszła do właściwego wieku, awansowała na osobistą pokojówkę panny Racheli.

Co do mnie, robiłem swoje jako rządca rok po roku aż do Bożego Narodzenia 1847 roku, kiedy w życiu moim nastąpiła zmiana. Tego dnia moja pani zaprosiła się do mojego domku na filiżankę herbaty. Byliśmy sami Moja pani powiedziała, źe licząc od chwili, kiedy przyszedłem jako paź do domu jej ojca, służę jej już przeszło pięćdziesiąt lat, i wręczyła mi piękną wełnianą kamizelkę, którą zrobiła własnoręcznie, aby mi było ciepło w mroźne dni zimowe.

Brakło mi po prostu słów, żeby podziękować mojej pani za wielki zaszczyt który mi wyświadczyła. Ku mojemu zdumieniu okazało się jednak że kamizelka nie jest wcale zaszczytem, lecz łapówką. Moja pani dostrzegła że się starzeję, zanim jeszcze ja sam to zauważyłem, i przyszła do mojego domku chcąc namówić mnie (jeśli wolno użyć mi takiego zwrotu), bym wyrzekł się ciężkiej pracy rządcy i spędził resztę dni swoich w spokoju jako ochmistrz w jej domu. Opierałem się, póki mogłem; sądziłem, iż zażywając niezasłużonego spoczynku okryję się wstydem. Moja pani jednak znała moje słabe strony i umiała do mnie trafić, w końcu więc ocierając oczy nową wełniana kamizelką powiedziałem, że się nad tym zastanowię.

Ponieważ po odejściu mojej pani byłem w okropnej rozterce ducha uciekłem się do lekarstwa, które nigdy jeszcze nie zawiodło mnie w chwilach zwątpienia. Zapaliłem fajkę i zajrzałem do „Robinsona Kruzoe” Nie upłynęło jeszcze pięć minut, gdy natrafiłem w tej niezwykłej księdze na taki krzepiący ustęp (strona 158): „Kochamy dziś to, czego jutro nienawidzimy”. I od razu ujrzałem przed sobą wytkniętą drogę. Dziś z całego serca chcę być nadal rządcą majątku, jutro zaś, zgodnie z zapewnieniem Robinsona Kruzoe wszystko się może odmienić. Uspokojony tym zasnąłem jako rządca majątku lady Verinder, obudziłem się zaś nazajutrz rano jako ochmistrz lady Verinder. Wszystko odbyło się pomyślnie, a zawdzięczam to jedynie „Robinsonowi Kruzoe”!

Moja córka Penelopa zajrzała mi właśnie przez ramię, żeby zobaczyć, co już napisałem. Powiada, że napisałem bardzo pięknie i wszystko jest prawdą co do słowa. Wysuwa jednak jeden zarzut. Powiada, że to, co dotychczas napisałem, nie ma nic wspólnego z tym, co zamierzałem napisać. Mam opowiedzieć dzieje diamentu, a zamiast tego opowiadam własny życiorys. Szczególne to zjawisko, którego najzupełniej nie mogę zrozumieć. Ciekaw jestem, czy panom, którzy zarabiają na życie pisaniem książek, też przeszkadza ciągle ich własna osoba, jak to się dzieje ze mną? Jeżeli tak, to im serdecznie współczuję. Tymczasem znowu źle zacząłem i zmarnowałem sporo dobrego papieru. Cóż więc teraz na to poradzić? Nic chyba, poza tym, że państwo muszą zdobyć się na cierpliwość, a ja rozpocznę historię po raz trzeci.

ROZDZIAŁ III

Sprawę tego, jak rozpocząć należycie opowiadanie, próbowałem rozstrzygnąć w sposób dwojaki. Po pierwsze poskrobałem się w głowę, co nie dało żadnych wyników. Po drugie poradziłem się mojej córki Penelopy, która podsunęła mi zupełnie nowy pomysł.

Penelopa sądzi, że powinienem opisać dokładnie wszystko, co zaszło, dzień po dniu, poczynając od chwili, kiedyśmy się dowiedzieli, że pan Franklin Blake ma nam złożyć wizytę. Kiedy się skupi uwagę na określonej dacie, aż dziw bierze, ile szczegółów odsłania pobudzona w ten sposób pamięć. Główna trudność polega na ustaleniu dat. Ale Penelopa przyrzekła, że zrobi to za mnie przy pomocy swego dzienniczka, bo nauczono ją prowadzić dziennik jeszcze w szkole i prowadzi go po dziś dzień. Zaproponowałem dalsze ulepszenie tego pomysłu, mianowicie, żeby Penelopa spisała zamiast mnie tę historię na podstawie swego dzienniczka, odpowiedziała jednak, zarumieniona i gniewna, że dziennik przeznaczony jest tylko dla niej samej i nikt z żyjących nie dowie się nigdy, co w nim jest napisane. Na pytanie, co to znaczy, odparła: — Nic!

Ja jednak wiem, co to znaczy — sprawy sercowe.

Rozpoczynając więc niniejszą opowieść zgodnie z planem Penelopy, pozwalam sobie stwierdzić, że wezwano mnie pilnie pewnego wtorku do salonu mojej pani. Było to 24 maja 1848 roku.

— Gabrielu — rzekła moja pani — mam nowiny, które cię zadziwią. Franklin Blake wrócił zza granicy. Zatrzymał się u swego ojca w Londynie i przyjeżdża do nas jutro z dłuższą wizytą. Zabawi aż do urodzin Racheli.

Gdybym miał kapelusz w ręku, tylko chyba szacunek dla mojej pani powstrzymałby mnie od podrzucenia go pod sufit. Nie widziałem pana

Franklina od czasów, kiedy jako mały chłopiec mieszkał wraz z nami w tym domu Był, o ile pamiętałem, najmilszym chłopcem, jaki kiedykolwiek strzelał z procy i wybijał od czasu do czasu szyby Panna Rachela, która była obecna przy tej scenie i do której zwróciłem się z powyższą uwagą, odrzekła ze o ile ją pamiętać nie myli, był to najstraszliwszy despota, jaki kiedykolwiek maltretował lalki i doprowadzał małe dziewczynki do stanu całkowitego wyczerpania, zmuszając je do zabawy w koniki — Ilekroć pomyślę o FrankIinie Blake u, płonę z gniewu i umieram ze zmęczenia — zakonkludowała Zapytają państwo naturalnie, jak to się stało, ze pan Franklin spędził za granicą wszystkie te lata od czasu, kiedy był dzieckiem, aż do chwil! kiedy osiągnął wiek dojrzały Odpowiadam więc jego ojciec miał nieszczęście być najbliższym dziedzicem tytułu książęcego, ale nie mógł tego dowieść Oto jak się ta sprawa przedstawia w krótkich słowach Najstarsza siostra mojej pani poślubiła znanego powszechnie pana Blake a — równie słynnego ze swej wielkiej fortuny, jak i z wielkiego procesu, który prowadził Przez wiele lat zadręczał trybunały naszej ojczyzny żądając, aby aktualnemu księciu odebrano tytuł i włości wprowadzając na miejsce tego księcia jego, pana Blake'a Nie potrafiłbym wyliczyć ilu adwokatom nabił przy tym kabzę i ile spokojnych skądinąd obywateli pokłóciło się śmiertelnie o to, czy pretensje pana Blake'a są słuszne czy tez nie. W każdym razie żona jego i troje spośród dzieci zmarło, zanim trybunały postanowiły wreszcie wskazać mu drzwi i nie odbierać mu więcej pieniędzy Kiedy się wszystko skończyło , aktualny książę pozostał przy swym tytule pan Blake doszedł do wniosku, ze ma tylko jedną drogę wyrównania rachunków z ojczyzną za sposób, w jak, go potraktowała — postanowił mianowicie pozbawić ją zaszczytu wychowania swego syna „Jak mogę ufać rodzimym instytucjom - mówił — po tym, jak te instytucje obeszły się ze mną? Dodajmy jeszcze, ze pan Blake nie znosił w ogóle chłopców nie wyłączając własnego syna, a przyznają państwo, że rzecz cała mogła mieć tylko jeden wynik Odebrano nam panicza Franklina wysłano go do jednej z instytucji, którym jego ojciec ufał, mianowicie do zakładu wychowawczego w Niemczech Należy jednak nadmienić, iż sam pan Blake pozostał sobie wygodnie w Anglii, aby uszlachetniać umysły swych rodaków w parlamencie i pisać traktat o aktualnym księciu, którego to traktatu po dziś dzień nie zakończył.

Proszę! Dzięki Bogu, tę część wreszcie opowiedziałem! Ani państwo ani ja nie potrzebujemy się już troszczyć o pana Blake'a - seniora. Pozostawmy go jego tytułowi książęcemu i zajmijmy się diamentem.

Diament zaś każe nam wrócić do pana Franklina, który (będąc zresztą w tej sprawie tylko niewinnym narzędziem losu) przywiózł ów fatalny klejnot do naszego domu, Kochany chłopiec nie zapominał o nas przebywając za granicą Pisywał od czasu do czasu - niekiedy do mojej pani, niekiedy do panny Racheli, a niekiedy do mnie Przed jego wyjazdem zawarliśmy pewną transakcję polegającą na tym, ze pożyczył ode mnie kłębek sznurka, scyzoryk o czterech ostrzach oraz siedem szylingów i sześć pensów w gotówce, których to pieniędzy dotychczas nie zobaczyłem i nigdy już pewnie nie zobaczę. Listy jego do mnie dotyczyły dalszych pożyczek. Wiedziałem jednak od mojej pani, że powodzi mu się za granicą dobrze i że dorasta pomyślnie. Kiedy nauczył się już wszystkiego, czego mogły go nauczyć zakłady niemieckie, udał się w poszukiwaniu wiedzy do Francji, a następnie do Włoch. W wyniku tych wędrówek stał się, o ile się orientuję, uniwersalnym geniuszem. Trochę pisał, trochę malował, trochę śpiewał, grał i komponował, pożyczając, jak podejrzewam, od kogo się da, podobnie jak pożyczał ode mnie. Kiedy osiągnął pełnoletność, odziedziczył fortunę matki (siedemset funtów rocznie), która przeciekła przez jego ręce jak przez sito. Im więcej miał pieniędzy, tym więcej było mu potrzeba. Pan Franklin bowiem miał w kieszeni dziurę, której nic w świecie nie zdołało zaszyć. Gdziekolwiek się znajdował, był powszechnie lubiany za żywe usposobienie i miły sposób bycia. Mieszkał tu, ówdzie i wszędzie, adres jego (jak sam powiadał) brzmiał: „Europa, poste restante — przechować do chwili zgłoszenia się adresata”. Dwukrotnie postanawiał już wrócić do Anglii, by nas odwiedzić, i dwukrotnie (darują mi państwo frywolność) jakaś anonimowa kobieta stawała mu na drodze i go zatrzymywała. Trzecia próba jednak uwieńczyła się powodzeniem, jak wiedzą już państwo z tego, co powiedziała mi moja pani. W czwartek, dwudziestego piątego maja, mieliśmy przekonać się po raz pierwszy, na jakiego mężczyznę wyrósł nasz mały chłopiec. Miał dobrą krew w żyłach, odznaczał się wielką odwagą i skończył właśnie dwadzieścia pięć lat. Teraz wiedzą państwo o panu Franklinie Blake'u dokładnie tyle, co wiedziałem ja, zanim pan Franklin zjechał do naszego domu.

We czwartek była prześliczna pogoda i moja pani wraz z panną Rachelą (nie spodziewając się pana Franklina przed wieczorem) pojechały na lunch do pewnych przyjaciół w sąsiedztwie.

Po ich odjeździe poszedłem obejrzeć pokój przygotowany dla naszego gościa i przekonałem się, że wszystko jest w porządku. Następnie, będąc w domu mojej pani nie tylko ochmistrzem, ale i podczaszym (na swoje własne żądanie, zaznaczam, nie mogłem bowiem znieść, żeby ktokolwiek inny miał klucze od piwnicy nieboszczyka sir Johna) — następnie więc przyniosłem z piwnicy parę butelek naszego sławnego wina latour i postawiłem je w ciepłym miejscu, żeby się trochę ogrzało przed obiadem. A że to, co dobre jest dla starego wina, dobre jest również dla starych kości, postanowiłem wziąć swój wyplatany fotel i usiąść w słońcu na kuchennym podwórku, gdy naraz z tarasu przed rezydencją mojej pani dobiegł mnie odgłos przypominający ciche bicie w bębny.

Udałem się tedy na taras i ujrzałem trzech mahoniowych Hindusów w białych płóciennych szatach i pantalonach, którzy wpatrywali się w okna domu.

Hindusi, jak dostrzegłem po przyjrzeniu się, mieli zawieszone przed sobą na temblakach małe ręczne bębenki. Za nimi stał mały, wątły, jasnowłosy chłopiec angielski, trzymając w ręku worek. Pomyślałem sobie, że Hindusi są wędrownymi kuglarzami, a chłopiec z workiem nosi pewnie ich narzędzia pracy. Jeden z nich, który mówił po angielsku i odznaczał się, muszę przyznać, nieskazitelnymi manierami, poinformował mnie za chwilę, że przypuszczenie moje było słuszne. Poprosił o pozwolenie zademonstrowania swoich sztuczek w obecności pani domu.

Muszę tu zaznaczyć, że nie jestem bynajmniej zgorzkniałym i zrzędnym starcem. Na ogół biorąc przepadam za wszelką zabawą i nie czuję nigdy nieufności do innych tylko dlatego, że mają skórę trochę ciemniejszą ode mnie. Ale najlepsi spośród nas mają swoje słabostki, moja zaś polega na tym, że kiedy koszyk ze srebrem rodzinnym stoi na stole w otwartym kredensie, widok obcego przybysza odznaczającego się manierami znacznie gładszymi od moich natychmiast mi o tym koszyku przypomina. Wobec powyższego oznajmiłem Hindusowi, że pani nie ma w domu i wyprosiłem go wraz z towarzyszami. Ukłonił mi się pięknie w odpowiedzi, po czym oddalił się natychmiast. Ja ze swej strony powróciłem do wyplatanego fotela, usadowiłem się po słonecznej stronie podwórza i zapadłem (skoro mam wyznać prawdę), jeśli nie w sen, to w każdym razie w drzemkę.

Obudziła mnie moja córka Penelopa, która przybiegła z takim krzykiem, jakby się paliło. I jak państwo myślą, czego chciała? Chciała, żeby zatrzymać natychmiast trzech kuglarzy hinduskich, bo wiedzą, kto ma przyjechać do nas z Londynu i mają złe zamiary w stosunku do pana Franklina Blake'a.

Imię pana Franklina sprawiło, że ocknąłem się od razu. Otworzyłem oczy i kazałem dziewczynie wytłumaczyć spokojnie, o co chodzi.

Okazało się, że Penelopa wróciła właśnie z domku odźwiernego przy bramie, gdzie gawędziła z córką odźwiernego. Obydwie dziewczyny widziały, jak Hindusi odeszli po rozmowie ze mną. Dziewczęta wbiły sobie natychmiast do głowy, że Hindusi źle traktują chłopca — tylko zresztą dlatego, że był ładny i wyglądał na słabowitego. Przekradły się więc wzdłuż wewnętrznej strony żywopłotu, aby obserwować dalsze poczynania cudzoziemców. I oto jak niezwykłe rzeczy ujrzały:

Cudzoziemcy zatrzymali się na drodze i rozejrzeli się wokoło, jak by chcąc się upewnić, że są sami. Potem wszyscy trzej zwrócili się twarzami w stronę naszego domu i przez chwilę patrzyli uważnie w tym kierunku. Następnie pogadali w ojczystym języku i spojrzeli po sobie jakby niepewni, co dalej robić. Wreszcie wszyscy trzej zwrócili się do małego Anglika, jak gdyby spodziewając się od niego pomocy. I wówczas główny Hindus, ten co mówił po angielsku, rzekł do chłopca: — Wyciągnij rękę.

Na te groźne słowa mojej córce Penelopie serce, jak powiada, omal nie wyskoczyło z piersi. Ja wprawdzie pomyślałem sobie w duchu, że miała pewnie po prostu zbyt mocno zasznurowany gorset, ale na głos powiedziałem tylko: — Ciarki mnie przechodzą. — (Notabene: kobiety lubią takie dowody uwagi).

A więc kiedy Hindus powiedział: — wyciągnij rękę — chłopiec cofnął się, potrząsnął głową i powiedział, że nie chce, bo mu się to nie podoba. Na co Hindus zapytał go (całkiem zresztą łagodnie), czy będzie mu się podobało, jeżeli go odeślą z powrotem do Londynu i zostawią tam, gdzie go znaleźli — wygłodzonego, obdartego, opuszczonego chłopca, śpiącego w pustym koszu na rynku. To rozstrzygnęło sprawę. Mały, acz niechętnie, wyciągnął rękę, Hindus zaś wyjął z zanadrza butelkę i nalał z niej chłopcu na dłoń trochę czarnego płynu przypominającego atrament. Potem dotknął głowy chłopca, uczynił nad nią w powietrzu jakieś dwa znaki i rzekł:

— Patrz.

Chłopiec zesztywniał i stał jak posąg, wpatrując się w atrament na swej dłoni.

(Jak dotąd uważałem to wszystko za zwykłe kuglarskie sztuczki połączone z lekkomyślnym marnowaniem atramentu. Zaczęła mnie już nawet ogarniać senność, gdy nagle słowa Penelopy zupełnie mnie otrzeźwiły).

Hindusi rozejrzeli się znów po drodze, a potem główny Hindus odezwał się do chłopca w te słowa:

— Czy widzisz angielskiego pana z dalekich krajów?

— Widzę go — odparł chłopiec. Hindus pytał dalej:

— Czy to właśnie na drodze do tego domu, nie na żadnej innej, angielski pan minie nas dzisiaj?

— Tak — odparł chłopiec — angielski pan minie was dzisiaj na drodze do tego domu, na żadnej innej.

Hindus poczekał chwilę, po czym zadał następne pytanie:

— Czy angielski pan ma coś przy sobie? Chłopiec również zawahał się chwilę, po czym rzekł:

— Tak.

Hindus zadał trzecie i ostatnie pytanie:

— Czy angielski pan przyjedzie tutaj, jak obiecał, u schyłku dnia?

— Nie wiem — odrzekł chłopiec. Hindus zapytał, dlaczego nie wie.

— Jestem zmęczony — odrzekł chłopiec. — Mgła podnosi mi się w głowie i mąci wzrok. Nic już dzisiaj nie mogę zobaczyć.

Na tym indagacja się zakończyła. Główny Hindus powiedział coś w swoim języku do pozostałych dwóch towarzyszy, wskazując najpierw na chłopca, a potem w kierunku miasta, w którym, jak stwierdziliśmy później, kwaterowali. Następnie uczynił znów jakieś znaki nad głową chłopca, dmuchnął mu w czoło i w ten sposób obudził go z odrętwienia. Ruszyli wówczas wszyscy w kierunku miasta i dziewczęta więcej już ich nie widziały.

Większość spraw ludzkich ma swój morał, jeżeli tylko zadamy sobie trud, aby go znaleźć. Jakiż tedy był morał tego wydarzenia?

Morał, moim zdaniem, był taki: po pierwsze główny kuglarz usłyszał, jak służba rozmawiała przed domem o przyjeździe pana Franklina, i wpadł na pomysł zarobienia przy tej sposobności paru groszy. Po drugie on, jego towarzysze i chłopiec (w celu zarobienia wspomnianych paru groszy) zamierzają wałęsać się w pobliżu, dopóki nie zobaczą, że moja pani jedzie. Wówczas wrócą i czarodziejskim rzekomo sposobem przepowiedzą przyjazd pana Franklina. Po trzecie to, co Penelopa słyszała, było próbą tej ich sztuczki, podobnie jak aktorzy urządzają próby sztuk teatralnych. Po czwarte powinienem tego wieczora mieć na oku koszyk ze srebrem. Po piąte Penelopa najlepiej zrobi, jeżeli się uspokoi i pozwoli mnie, jej ojcu, zdrzemnąć się jeszcze chwilę na słoneczku.

Był to, jak mi się zdaje, rozsądny pogląd na sprawę. Ale jeżeli znają państwo choć trochę młode dziewczęta, nie zdziwią się zapewne, że Penelopa za nic nie chciała się z tym poglądem zgodzić. Twierdziła, że morał wydarzenia jest poważny, a nawet groźny i kładła szczególny nacisk na trzecie pytanie Hindusa: „Czy angielski pan ma coś przy sobie?”

— Och, ojcze! — wołała Penelopa załamując ręce — nie żartuj z tym! Co to znaczy: „Czy ma coś przy sobie?” O co tu chodzi?

— Kochanie — odparłem —jeżeli poczekasz, aż pan Franklin przyjedzie, to go zapytamy.

Mrugnąłem przy tym, aby dać do zrozumienia, że żartuję, Penelopa jednak wzięła moje słowa całkiem serio. Jej poważna mina ubawiła mnie.

— Skądże pan Franklin ma o tym wiedzieć? —zapytałem.

— Zapytaj go — odparła Penelopa — a przekonasz się, czy on też będzie uważał, że to coś śmiesznego.

Wypuściwszy w moim kierunku tę ostatnią strzałę, odeszła zagniewana.

Po jej odejściu postanowiłem sobie, że zapytam rzeczywiście pana Franklina — przede wszystkim po to, żeby rozproszyć obawy Penelopy. Opis mojej rozmowy z panem Franklinem, która miała miejsce jeszcze tego samego dnia, znajdą państwo we właściwym miejscu. Ale ponieważ nie chcę rozbudzać w państwu nadziei, a potem sprawić im rozczarowania, zaznaczę od razu — zanim posuniemy się dalej — że rozmowa nasza na temat kuglarzy nie była wcale utrzymana w tonie żartobliwym. Ku memu wielkiemu zdziwieniu pan Franklin podobnie jak Penelopa potraktował sprawę poważnie. Jak poważnie, zrozumieją państwo sami, gdy wyjaśnię, że jego zdaniem Hindus pytając chłopca, czy pan Franklin „ma coś przy sobie”, miał na myśli Kamień Księżycowy.

ROZDZIAŁ IV

Przykro mi ogromnie, że zaprzątam uwagę państwa moją własną osobą i moim wyplatanym fotelem. Zdaję sobie dobrze sprawę, że senny stary człowiek na zalanym słońcem podwórzu kuchennym nie jest tematem interesującym. Ale muszę spisać po kolei wszystko, jak było, proszę więc, aby zechcieli państwo zabawić jeszcze przez jakiś czas ze mną w oczekiwaniu przyjazdu pana Franklina Blake'a.

Zanim zdołałem znowu zapaść w drzemkę po odejściu mojej córki Penelopy, usłyszałem brzęk naczyń i talerzy w kuchni, oznaczający, że obiad już gotów. Ponieważ spożywałem posiłki we własnej bawialni, obiad służby mnie nie obchodził, powiedziałem więc tylko im wszystkim „smacznego” i usadowiłem się wygodniej w krześle, aby drzemać dalej. Wyciągnąłem właśnie nogi, gdy znów jakaś kobieca postać wypadła na podwórze jak bomba. Nie była to tym razem moja córka, lecz podkuchenna Nancy. Siedziałem akurat na jej drodze i gdy poprosiła, bym ją przepuścił, dostrzegłem, że jest zachmurzona i nadąsana, a jako kierownik służby w zasadzie nie pomijam nigdy milczeniem takich niepokojących oznak.

— Dlaczego nie jesz obiadu, Nancy? — zapytałem. — Co się stało? Nancy próbowała przecisnąć się obok mnie bez odpowiedzi, wobec czego

wstałem i ująłem ją za ucho. Nancy jest miłą, pulchną dziewuszką, ja zaś mam zwyczaj w ten sposób okazywać dziewczętom swoją sympatię.

— No, co się stało? — zapytałem raz jeszcze.

— Rosanna znów się spóźniła na obiad — odparła Nancy. — Kazano mi po nią iść. W tym domu zwala się na mnie całą robotę. Niech mnie pan puści, panie Betteredge!

Osoba wymieniona tu jako Rosanna była w owym czasie naszą drugą pokojówką. Żywiąc niejakie współczucie dla drugiej pokojówki (dlaczego, dowiedzą się państwo za chwilę) i orientując się z wyrazu twarzy Nancy, że wołając koleżankę użyje zapewne ostrzejszych słów, niż okazja tego wymaga, pomyślałem sobie, że przecież nie mam nic specjalnego do roboty, mogę więc sam pójść po Rosannę i napomnieć ją łagodnie, aby na przyszłość była punktualna, wiedziałem bowiem, że ode mnie przyjmie taką uwagę bez gniewu.

— A gdzie jest Rosanna? — zapytałem.

— Na piaskach, oczywiście — rzekła gniewnie Nancy. — Dziś rano znowu zemdlała i prosiła, żeby jej pozwolono wyjść i odetchnąć świeżym powietrzem. Nie mam już do niej cierpliwości.

— Wracaj na obiad, moje dziecko — rzekłem. — Ja mam do niej cierpliwość i sam po nią pójdę.

Nancy (która odznacza się doskonałym apetytem) rozpromieniła się od razu. Kiedy się uśmiecha, wygląda bardzo mile, a kiedy wygląda mile, biorę ją pod brodę. Nie wypływa to bynajmniej z pobudek niemoralnych, lecz po prostu z przyzwyczajenia.

Otóż więc wziąłem swoją laskę i ruszyłem na piaski.

Nie! Nie mogę jeszcze wyruszyć. Przykro mi, że znowu państwa zatrzymuję, ale doprawdy muszą państwo usłyszeć historię piasków oraz historię Rosanny — a to dlatego, że sprawa diamentu ściśle się z nimi wiąże. Jakże usilnie się staram ciągnąć swoją opowieść nie zatrzymując się po drodze i jak mi się to wciąż nie udaje! Ale cóż począć! Osoby i rzeczy wciąż wdzierają się do naszego życia w sposób nieoczekiwany a irytujący i domagają się natarczywie, aby zwrócono na nie uwagę. Nie dajmy się więc wytrącić z równowagi i postarajmy się załatwić z nimi jak najzwięźlej, a znajdziemy się wkrótce w nurcie akcji, przyrzekam to państwu solennie!

Rosanna (że udzielimy pierwszeństwa osobie, co nakazuje chyba zwykła grzeczność) była jedyną nową służącą w naszym domu. Na cztery miesiące przed opisywanym przeze mnie okresem moja pani była w Londynie i udała się tam do zakładu poprawczego, w którym gromadzi się zwolnione z więzienia kobiety, aby ratować je przed powrotem na złą drogę. Przełożona widząc, że moja pani interesuje się szczerze zakładem, wskazała pewną dziewczynę nazwiskiem Rosanna Spearman i opowiedziała jej niezmiernie tragiczną historię, której nie chciałbym przytaczać, nie lubię bowiem smucić się bez potrzeby, podobnie zapewne jak i państwo. Sens historii był taki: Rosanna Spearman była ongiś złodziejką, a że nie należała do tego rodzaju złodziei, którzy zakładają spółki akcyjne w City i zamiast jednej osoby okradają tysiące ludzi, dosięgła ją karząca dłoń sprawiedliwości. Dziewczyna znalazła się w więzieniu, a następnie w zakładzie poprawczym. Przełożona twierdziła jednak, że Rosanna (mimo swej przeszłości) jest dziewczyną o wyjątkowych zaletach charakteru, czego dowiodłaby niewątpliwie, gdyby jakaś dobra chrześcijanka zechciała się nią zaopiekować. Słysząc to moja pani (od której lepszej chrześcijanki nie ma chyba w świecie) ozwała się do przełożonej w te słowa: — Rosanna Spearman będzie miała sposobność dowieść tego w służbie u mnie. — W tydzień potem Rosanna Spearman weszła do naszego domu w charakterze drugiej pokojówki.

Poza panną Rachelą i mną nie zapoznano z historią dziewczyny żywej duszy. Moja pani, która czyni mi ten zaszczyt, że radzi się mnie w większości spraw, zasięgnęła też mojej rady w sprawie Rosanny, ja zaś zgodziłem się całkowicie z moją dobrodziejką, jako że w ostatnich czasach wzorem nieboszczyka sir Johna nabrałem zwyczaju przyznawania jej we wszystkim racji.

Trudno by rzeczywiście dać dziewczynie lepszą sposobność do wykazania swych zalet i dobrych chęci. Nikt ze służby nie mógł wypominać jej dawnego życia, gdyż nikt ze służby o tym nie wiedział. Miała na równi z innymi swoją pensję i swoje przywileje, ponadto zaś moja pani raz po raz na osobności dodawała jej otuchy życzliwym słowem. Rosanna ze swej strony okazała się, muszę przyznać, całkowicie godna tej życzliwości. Aczkolwiek nie była zbyt silna i miewała od czasu do czasu wspomniane już omdlenia, jednak pełniła swe obowiązki gorliwie i bez słowa skargi, nie gardząc żadną pracą, wykonując ją z reguły bardzo dobrze i zachowując się przy tym z wielką skromnością. Z niewiadomego powodu wszakże nie zjednała sobie sympatii innych służących, wyjąwszy moją córkę Penelopę, która była zawsze serdeczna dla Rosanny, choć nie nawiązała z nią bardziej zażyłych stosunków.

Nie wiem doprawdy, czym się dziewczyna naraziła koleżankom. Nie odznaczała się z pewnością urodą, której mogłyby jej zazdrościć, była bowiem najbrzydszą kobietą w domu i na domiar złego miała jedną łopatkę wyższą od drugiej. Sądzę, że służące irytowała jej małomówność i samotnicze usposobienie. W wolnych chwilach, gdy inne kobiety plotkowały, ona zazwyczaj czytała lub szyła. Ilekroć zaś miała wychodne, w dziewięciu wypadkach na dziesięć wkładała bez słowa kapelusz i oddalała się samotnie. Nigdy się z nikim nie kłóciła, nigdy się nie obrażała, zachowywała jedynie pewien dystans między resztą służby a sobą, czyniąc to w sposób uprzejmy, lecz stanowczy. Dodajmy do tego, że mimo brzydoty miała w sobie coś nieuchwytnego, co sprawiało, iż wyglądała raczej na damę niż na pokojówkę. Czy to coś kryło się w głosie, czy też w twarzy, nie umiem powiedzieć, w każdym razie wszystkie kobiety od pierwszego dnia to zauważyły i twierdziły (zupełnie zresztą niesłusznie), że Rosanna Spearman zadziera nosa.

Opowiedziałem tedy historię Rosanny; pozostaje mi więc jeszcze opowiedzieć o jednym z dziwnych zwyczajów tej niezwykłej dziewczyny, abym mógł przejść następnie do historii piasków.

Dom nasz stoi wysoko na wybrzeżu yorkshirskim, w pobliżu morza. Mamy dokoła piękne spacery we wszystkich kierunkach oprócz jednego. Spacer w tym kierunku nazwałbym spacerem szkaradnym. Droga biegnie na przestrzeni ćwierć mili przez melancholijny zagajnik jodłowy i wyprowadza państwa spomiędzy niskich skał nad najbrzydszą i najbardziej bezludną zatoczkę na całym naszym wybrzeżu.

Wzgórza piaszczyste sięgają tu w dół aż do morza i kończą się dwoma skalistymi cyplami, które ciągną się równolegle do siebie i giną z oczu daleko w falach. Między tymi cyplami, przesuwając się o pewnych porach roku naprzód i w tył, leżą najokropniejsze ruchome piaski na wybrzeżu yorkshirskim. Podczas przypływu i odpływu w niezbadanych głębinach podziemnych dzieje się coś, co sprawia, że cała powierzchnia zaczyna drgać i falować w sposób niesamowity, i co zyskało jej wśród okolicznej ludności nazwę Drżących Piasków. O pół mili dalej, w pobliżu ujścia zatoki, wielki wał łamie napór grzywaczy nadbiegających od strony oceanu. W zimie i w lecie podczas przypływu morze jak gdyby pozostawia bałwany poza wałem i gładko toczy swe wody, przykrywając plażę w zupełnej ciszy. Bezludne i przerażające ustronie, powiadam państwu! Żadna łódź nie zawija nigdy do tej zatoczki. Dzieci z naszej osady rybackiej, Cobb's Hole, nie przychodzą nigdy tu się bawić. Nawet ptaki, jak mi się zdaje, omijają Drżące Piaski z daleka. Trudno więc uwierzyć, aby młoda kobieta, mając do wyboru tyle ślicznych spacerów i mogąc mieć zawsze towarzystwo na zawołanie, wolała właśnie to miejsce i w każde wychodne siadywała tu z robotą lub z książką sama jedna. Ale właśnie to miejsce było celem wycieczek Rosanny Spearman, z wyjątkiem jednego czy dwóch wypadków, gdy udała się do Cobb's Hole w odwiedziny do jedynej przyjaciółki, jaką miała w okolicy, o czym będzie mowa później. Ruszyłem więc do owego ustronia, żeby zawołać dziewczynę na obiad, co sprowadza nas pomyślnie do punktu wyjścia i toruje nam drogę do historii piasków.

W zagajniku jodłowym nie znalazłem Rosanny. Ale gdy poprzez piaszczyste wzgórza wyszedłem na plażę, ujrzałem ją od razu. Siedziała w swoim słomkowym kapelusiku i skromnej szarej pelerynie, którą zawsze nosiła, aby w miarę możności ukryć niekształtne ramię — siedziała zupełnie sama i patrzyła na ruchome piaski i na morze.

Gdy się do niej zbliżyłem, drgnęła i odwróciła ode mnie głowę. Jeśli ktoś nie patrzy mi w oczy, stanowi to jeszcze jedną niepokojącą oznakę, której jako kierownik służby nie pomijam nigdy milczeniem, obróciłem więc jej głowę ku sobie i zobaczyłem, że dziewczyna płacze. Miałem w kieszeni na podorędziu płócienną chusteczkę — jedną z sześciu pięknych chusteczek ofiarowanych mi przez moją panią. Wyjąłem tedy chusteczkę i rzekłem do Rosanny:

— Chodź, moja droga, usiądziemy razem na stoku. Wytrę ci najpierw oczka, a potem pozwolę sobie zapytać, czemu płaczesz.

Kiedy dojdą państwo do mojego wieku, przekonają się, że przybranie pozycji siedzącej na stoku plaży jest przedsięwzięciem znacznie trudniejszym, niż to się państwu teraz zdaje. Zanim się usadowiłem, Rosanna otarła już oczy chustką znacznie skromniejszą od mojej —z taniego muślinu. Była bardzo smutna i zgnębiona, ale na moje wezwanie usiadła przy mnie posłusznie. Kiedy się chce szybko pocieszyć kobietę, należy ją przede wszystkim wziąć na kolana. Pomyślałem o tej żelaznej zasadzie, ale cóż — trudna rada — Rosanna to nie była Nancy!

— A teraz powiedz mi, kochanie, czemu płaczesz — rzekłem.

— Opłakuję minione lata, panie Betteredge — odparła cicho Rosanna. — Dawne życie dotychczas przypomina mi się niekiedy.

— Ależ, moje dziecko, dawne życie zostało już przekreślone i wymazane. Powinnaś o nim zapomnieć.

Rosanna ujęła mnie za klapę surduta. Nieporządny ze mnie staruch i to, co jem i piję, pozostawia często ślady na moim ubraniu. To ta, to owa spośród niewiast zajmuje się zwykle czyszczeniem mojego przyodziewku. Rosanna dopiero poprzedniego dnia wywabiła plamę z klapy mojego surduta jakimś nowym gwarantowanym środkiem. Tłusta plama znikła, ale na suknie widniał po niej ślad. Dziewczyna wskazała to miejsce i potrząsnęła głową.

— Plamy nie ma — rzekła — ale ślad został, panie Betteredge, ślad został. Niełatwo mężczyźnie odpowiedzieć na tak nieoczekiwane słowa, gdy w dodatku zaskoczy się go znienacka uwagą dotyczącą jego własnego surduta. Poza tym na widok twarzy dziewczyny serce ścisnęło mi się z żalu i współczucia. Choć na ogół biorąc była nieładna, miała śliczne ciemne oczy, a w tej chwili malował się w nich taki szacunek dla mojej szczęśliwej starości i nieposzlakowanej reputacji — rzeczy dla niej nieosiągalnych —że zrobiło mi się ciężko na duszy. Ponieważ nie byłem w stanie jej pocieszyć, pozostało mi do zrobienia tylko jedno, a mianowicie zaprowadzić ją na obiad.

— Pomóż mi wstać — powiedziałem. — Spóźniłaś się na obiad, Rosanno, i przyszedłem po ciebie.

— Pan sam przyszedł po mnie, panie Betteredge!

— Kazali Nancy ciebie poszukać, ale pomyślałem sobie, że może przyjemniej ci będzie, jeżeli ja cię zbesztam, niż gdyby miał cię zbesztać kto inny.

Zamiast pomóc mi wstać, biedactwo ujęło mnie ukradkiem za rękę i uścisnęło ją lekko. Widziałem, że z wielkim wysiłkiem powstrzymuje łzy, i szanowałem ją za to.

— Jest pan bardzo dobry, panie Betteredge — powiedziała — ale nie chce mi się dzisiaj jeść. Niech mi pan pozwoli jeszcze tu zostać.

— Dlaczego tak lubisz tu przesiadywać? Co cię sprowadza do tego ponurego zakątka?

— Coś mnie tu ciągnie — rzekła dziewczyna kreśląc jakieś rysunki na piasku. — Staram się trzymać z daleka od tego miejsca, ale nie mogę.

Czasami — dodała prawie szeptem, jak gdyby lękała się własnej myśli — czasami, panie Betteredge, zdaje mi się, że tu mnie czeka grób.

— Czeka na ciebie pieczeń barania i pudding! — oświadczyłem. — Idź natychmiast na obiad. Oto jakie są skutki rozmyślań o pustym żołądku, Rosanno!

Mówiłem surowym tonem, gdyż zgorszony byłem (rzecz naturalna w moim wieku), że młoda, dwudziestopięcioletnia kobieta myśli o swoim rychłym zgonie!

Rosanna jak gdyby nie słyszała mnie wcale. Położyła tylko rękę na moim ramieniu, abym się nie oddalał.

— Zdaje mi się, że to miejsce rzuciło na mnie urok— powiedziała. — Śnię o nim co noc, myślę o nim, kiedy siedzę zajęta szyciem. Wie pan, jak jestem wdzięczna, panie Betteredge, wie pan, jak staram się zasłużyć na pańską dobroć i na zaufanie milady. Ale zastanawiam się czasem, czy życie tutaj nie jest zbyt spokojne i beztroskie dla takiej kobiety jak ja, po tym wszystkim, co przeszłam, panie Betteredge — po tym wszystkim, co przeszłam. Wiedząc, że nie jestem taka jak inne służące, czuję się wśród nich bardziej osamotniona, niż kiedy jestem tutaj. Milady nie domyśla się wcale i przełożona zakładu poprawczego także się nie domyśla, jakim okropnym wyrzutem są wszyscy uczciwi ludzie dla takiej kobiety jak ja. Niech się pan na mnie nie gniewa, mój kochany, dobry panie Betteredge. Spełniam swoje obowiązki, prawda? Proszę, niech pan nie mówi milady, że jestem niezadowolona, bo tak nie jest. Czasem tylko odczuwam niepokój i zamęt w myślach, to wszystko. — Zdjęła rękę z mojego ramienia i wskazała nagle na ruchome piaski. — Niech pan spojrzy! — zawołała. — Jakie to wspaniałe, prawda? I jakie straszne! Widziałam to już dziesiątki razy, ale widok ten jest wciąż dla mnie tak nowy, jak gdybym oglądała go po raz pierwszy.

Spojrzałem we wskazanym kierunku. Przypływ właśnie się zaczynał i okropne piaski zaczęły drżeć. Szeroka, brązowa powierzchnia zafalowała lekko, a potem zmarszczyła się i zadrgała.

— Wie pan, jak to wygląda dla mnie? — spytała Rosanna, chwytając mnie znów za ramię. — Jak gdyby tam pod spodem były setki ludzi, którzy się duszą. Wszyscy usiłują wydostać się na powierzchnię i wszyscy zapadają się coraz głębiej w to potworne grzęzawisko! Niech pan rzuci tam kamień, panie Betteredge! Niech pan rzuci kamień, a zobaczy pan, jak piasek go wciągnie!

To już było całkiem niezdrowe gadanie! Oto jak pusty żołądek wpływa na wzburzony umysł! Miałem już na końcu języka ostrą odprawę — wyłącznie dla dobra dziewczyny, zapewniam państwa — gdy naraz od strony wzgórza odezwał się jakiś głos:

— Betteredge! Gdzie jesteś?

— Tutaj! — krzyknąłem w odpowiedzi, nie mając pojęcia, kto to może być. Rosanna zerwała się i znieruchomiała wpatrzona w kierunku, z którego dobiegał głos. Miałem już dźwignąć się na nogi, gdy uderzyła mnie nagła zmiana w twarzy dziewczyny.

Policzki jej zalał delikatny, śliczny rumieniec, jakiego nigdy u niej dotychczas nie oglądałem. Rozpromieniła się cała, jakby olśniona przedziwnym, a niezwykłym widokiem.

— Kto to jest? — spytałem.

Ale Rosanna powtórzyła tylko moje pytanie.

— Kto to jest? — wyszeptała raczej do siebie niż do mnie. Obróciłem się z wysiłkiem na piasku i obejrzałem za siebie. Od strony pagórka zbliżał się ku nam młodzieniec o wesołym wejrzeniu, ubrany w piękny jasny frak, takiż kapelusz i rękawiczki, z różą w butonierce i uśmiechem na ustach, który winien by chyba pobudzić nawet Drżące Piaski do wzajemnego uśmiechu. Zanim zdążyłem wstać, młody człowiek rzucił się na piasek obok mnie, na sposób cudzoziemski objął mnie za szyję i uścisnął z taką siłą, że mi dech zaparło w piersiach.

— Kochany stary Betteredge! — zawołał. — Jestem ci winien siedem szylingów i sześć pensów. Teraz wiesz już chyba, kim jestem?

Boże, zmiłuj się nad nami! Był to — o dobre cztery godziny wcześniej, niż się go spodziewaliśmy — pan Franklin Blake!

Nim zdążyłem odpowiedzieć, spostrzegłem, że pan Franklin z pewnym zdziwieniem przenosi spojrzenie ze mnie na Rosannę. Spojrzałem także na dziewczynę. Rosanna zapewne pod wpływem wzroku pana Franklina oblała się ciemniejszym rumieńcem, po czym wykręciła się na pięcie i odeszła nagle, niezwykle wprost zmieniona. Nie dygnęła nawet przed młodym panem ani nie odezwała się do mnie jednym słowem, co było u niej tym bardziej niezwykłe, że nie spotkali państwo z pewnością grzeczniejszej i lepiej wychowanej służącej.

— Dziwna dziewczyna!—zauważył pan Franklin. — Ciekaw jestem, co ją we mnie tak zadziwiło?

— Sądzę, sir — odrzekłem, pokpiwając z cudzoziemskiej edukacji naszego panicza — że to zagraniczny polor zrobił na niej takie wrażenie.

Podaję tutaj niedbałe pytanie pana Franklina i swoją lekkomyślną odpowiedź na pociechę wszystkim głupcom, zauważyłem bowiem, że nasi mniej rozgarnięci bliźni cieszą się ogromnie, gdy się przekonają, że ci, co stoją od nich wyżej pod względem umysłowym, niekiedy nie postępują wcale mądrzej od nich. Ani pan Franklin mimo swej zagranicznej edukacji, ani ja mimo wieku, doświadczenia i wrodzonej bystrości nie domyślaliśmy się ani przez chwilę, co oznaczało w rzeczywistości niezwykłe zachowanie Rosanny Spearman. Zapomnieliśmy zresztą o biedaczce, zanim jeszcze szara jej peleryna znikła za wzgórzami. Cóż z tego? — zapytają państwo. Czytajcie dalej, drodzy przyjaciele, czytajcie cierpliwie, a być może pożałujecie Rosanny Spearman równie mocno jak ja, kiedy dowiedziałem się w końcu prawdy.

ROZDZIAŁ V

Gdyśmy zostali sami, przede wszystkim uczyniłem po raz trzeci wysiłek, aby wstać. Ale pan Franklin mnie powstrzymał.

— To posępne miejsce ma jedną zaletę — rzekł — mamy je wyłącznie dla siebie. Nie wstawaj, Betteredge. Mam ci coś do powiedzenia.

Pan Franklin mówił, a ja tymczasem starałem się odszukać w tym dorosłym mężczyźnie rysy małego chłopca, którego znałem w swoim czasie. Daremnie jednak — rumiane policzki chłopca znikły bez śladu, podobnie jak jego dziecinne ubranko. Mężczyzna, który siedział obok mnie, miał bladą cerę, dolną zaś część jego twarzy przesłaniała ku memu zdumieniu i rozczarowaniu kędzierzawa broda i wąsy. Miał żywy sposób bycia, bardzo miły i ujmujący, nie miało to jednak nic wspólnego z jego dawną niesforną wesołością. Co gorsza, zapowiadał się kiedyś na człowieka wysokiego, lecz zapowiedź ta się nie ziściła. Chociaż zgrabny, smukły i dobrze zbudowany, był jednak co najwyżej średniego wzrostu. Krótko mówiąc, wprawił mnie w okropne zakłopotanie. Minione lata nie zostawiły nic z jego dawnych cech prócz szczerego, mężnego spojrzenia ciemnych oczu. W nich tylko odnalazłem naszego kochanego chłopca, postanowiłem więc zakończyć na tym badania.

— Witam pana w starym gnieździe, panie Franklinie — powiedziałem. — Witam tym goręcej, że przyjechał pan o kilka godzin wcześniej, niż się pana spodziewaliśmy.

— Miałem do tego powody — odparł Franklin. — Podejrzewam, Betteredge, że przez ostatnie kilka dni w Londynie byłem śledzony, zamiast więc pociągiem popołudniowym, wyjechałem pociągiem porannym, żeby się wymknąć pewnemu smagłemu nieznajomemu.

Słowa te wprawiły mnie w osłupienie. Przypomniałem sobie natychmiast trzech kuglarzy i twierdzenie Penelopy, że knują oni coś złego przeciwko panu Franklinowi.

— Któż to pana śledził, sir, i dlaczego? — zapytałem.

— Opowiedz mi o trzech Hindusach, którzy byli tu dzisiaj — rzekł pan Franklin nie zważając na moje pytanie. — Nie jest wykluczone, Betteredge, że mój nieznajomy i wasi trzej kuglarze stanowią części składowe tej samej łamigłówki.

— Ale skądże pan wie o kuglarzach, sir? — odpowiedziałem pytaniem na pytanie, co, jak sam muszę przyznać, jest w bardzo złym tonie. Ale trudno wymagać zbyt wiele od mizernej natury ludzkiej, proszę więc ode mnie także nie wymagać zbyt wiele.

— Widziałem się już w domu z Penelopą i opowiedziała mi o nich — wyjaśnił pan Franklin. —Twoja córka zapowiadała się na ładną dziewczynę, Betteredge, i nie zawiodła oczekiwań. Penelopa ma małe uszy i drobną stopę. Czy nieboszczka pani Betteredge odznaczała się tymi zaletami?

— Nieboszczka pani Betteredge odznaczała się niezliczoną ilością wad, sir — odparłem. — Jedną z nich, za pozwoleniem pańskim, było to, że zawsze przeskakiwała z tematu na temat. Przypominała raczej muchę niż kobietę — nie potrafiła się na niczym zatrzymać dłużej.

— W takim razie pasowałaby do mnie doskonale — oznajmił pan Franklin. — Ja też nie potrafię się na niczym dłużej zatrzymać. Ale ty,

Betteredge, wciąż masz umysł ostry jak brzytwa. Twoja córka wspominała mi już o tym, kiedy ją pytałem o kuglarzy. „Ojciec panu opowie, sir. Jak na swoje lata trzyma się wprost cudownie i nikt nie umie tak pięknie mówić jak on”. Oto co mi powiedziała Penelopa, rumieniąc się przy tym prześlicznie. Nawet cały mój szacunek dla ciebie nie zdołał mnie powstrzymać od tego, żeby... ale mniejsza o to, znałem ją, kiedy była jeszcze dzieckiem, i nic jej się złego nie stało. Mówmy więc poważnie. Co robili ci kuglarze?

Byłem trochę niekontent z mojej córki — nie dlatego, że pozwoliła się pocałować panu Franklinowi, nie miałem nic przeciwko temu — lecz dlatego, że zmusiła mnie, abym to ja powtarzał z drugiej ręki jej niemądre opowiadanie. Nie miałem jednak innej rady, jak opisać popołudniowe zdarzenie. W miarę mojego opowiadania wesołość pana Franklina gasła. Siedział marszcząc brwi i targając ręką brodę. Kiedy skończyłem, powtórzył za mną dwa pytania, które kuglarz zadał chłopcu — zapewne chciał je utrwalić dobrze w pamięci.

— Czy to właśnie na drodze do tego domu, nie na żadnej innej, angielski pan minie nas dzisiaj? Czy angielski pan ma coś przy sobie? Podejrzewam — dodał pan Franklin wyjmując z kieszeni małą, zapieczętowaną paczuszkę — że „coś” oznacza to. A to, Betteredge, jest słynny diament mojego wuja Herncastle'a.

— Wielki Boże, sir! — wybuchnąłem. — Jakże się to stało, że ma pan w swojej pieczy diament strasznego pułkownika?

— Straszny pułkownik zapisał diament w testamencie kuzynce Racheli jako prezent urodzinowy — odparł pan Franklin. — A mój ojciec, wykonawca ostatniej woli strasznego pułkownika, dał mi klejnot, żebym go tu przywiózł.

Gdyby morze zamieniło się nagle w pustynię, nie zdziwiłoby mnie to chyba bardziej niż słowa pana Franklina.

— Pułkownik zapisał diament pannie Racheli! A pański ojciec, sir, jest wykonawcą testamentu pułkownika! Ależ założyłbym się o każdą sumę, że pański ojciec nie zechce dotknąć pułkownika nawet parą szczypiec!

— Ostre słowa, Betteredge! Cóż właściwie zarzucano pułkownikowi? Należał do twojej epoki, nie do mojej. Opowiedz mi, co wiesz o nim, a ja ci opowiem, w jaki sposób ojciec został wykonawcą jego testamentu i jeszcze kilka ciekawych rzeczy. Poczyniłem w Londynie pewne odkrycia dotyczące wuja Herncastle'a i jego diamentu, które wyglądają dla mnie dość brzydko i chciałbym, żebyś je potwierdził. Poszperaj w pamięci, drogi przyjcielu, i opowiedz mi, co wiesz.

Widziałem, że mówi poważnie, opowiedziałem mu więc wszystko.

Podaję teraz w streszczeniu swoje słowa, spisane specjalnie dla informacji państwa. Proszę przeczytać je uważnie, w przeciwnym bowiem razie nie będą się państwo orientowali w dalszym ciągu opowieści. Niech panie zapomną na chwilę o dzieciach, o obiedzie, o nowym kapeluszu i tak dalej, a panowie o polityce, o cenach na giełdzie i o przykrościach w klubie. Proszę nie brać mi za złe tego zuchwalstwa, jest to tylko pewna forma apelu do moich czcigodnych czytelników. Mój Boże, czyżnie widywałem państwa nad utworami większych ode mnie pisarzy i czyżnie wiem, jak skłonni jesteście do roztargnienia, gdy uwagi waszej domaga się nie jakaś dostojna osoba, lecz skromna książka?

Wspominałem już przedtem o ojcu mojej pani, starym lordzie, który odznaczał się porywczym usposobieniem. Miał on pięcioro dzieci. Najpierw dwóch synów, potem po długiej przerwie, trzy córki, które przyszłyna świat jedna po drugiej w odstępach czasu tak krótkich, jak tylko pozwoliła na to natura. Moja pani, jak już nadmieniłem, była najmłodszą z trójki i odznaczała się najlepszym sercem. Z dwóch synów starszy, Artur odziedziczył tytuł i dobra, młodszy zaś, szlachetnie urodzony John, dostał w spadku po jednym z krewnych piękną fortunę i wstąpił do wojska. Zły to ptak, powiadają, co własne gniazdo kala. Uważam szlachetną rodzinę Herncastle'ów za swoje gniazdo, proszę więc nie mieć mi za złe, jeśli nie będę wdawał się w szczegóły dotyczące osoby szlachetnie urodzonego Johna. Był on w moim przeświadczeniu jednym z największych łotrów, jacy kiedykolwiek stąpali po ziemi. To wszystko, co mogę o nim powiedzieć. Znalazł się z początku w Gwardii Królewskiej, ale musiał ją opuścić w wieku lat dwudziestu dwóch — mniejsza o to, dlaczego. W wojsku panuje surowy regulamin, który okazał się zbyt surowy dla szlachetnie urodzonego Johna. Wyjechał wtedy do Indii, aby się przekonać, czy regulamin jest tam równie surowy, i aby pokosztować wojaczki. Trzeba mu oddać sprawiedliwość, że jeśli chodzi o odwagę, stanowił połączenie buldoga z kogutem — z dodatkiem pewnych cech pierwotnego dzikusa. Brał udział w zdobywaniu Seringapatamu. Wkrótce potem przyniósł się do innego pułku, a z biegiem czasu jeszcze do innego. W tym trzecim dostał ostatni swój stopień — pułkownika; wraz z tym jednak dostał też udaru słonecznego i wrócił do Anglii.

Wrócił z opinią, która zamknęła przed nim drzwi całej rodziny. Moja pani (będąca wówczas świeżo po ślubie) objęła przewodnictwo w tej sprawie i oświadczyła (za aprobatą sir Johna, oczywiści), że brat jej nie przekroczy nigdy progu żadnego z jej domów. Pułkownik miał różne plamy na honorze, które kazały ludziom go unikać, ale nas obchodzi tutaj jedynie hańbiące piętno diamentu.

Powiadają, że zdobył indyjski klejnot za pomocą środków, do których mimo właściwego mu zuchwalstwa sam nie śmiał się przyznać. Nie próbował nigdy sprzedać diamentu, nie potrzebował bowiem pieniędzy; ponadto zaś (tu znowu należy mu oddać sprawiedliwość) nigdy się za pieniędzmi nie uganiał. Nie oddał klejnotu, nigdy go nawet nikomu nie pokazał. Niektórzy mówili, że boi się przykrości ze strony czynników wojskowych, inni znów (nie znając jego prawdziwego charakteru), twiedzili, że boi się pokazywać diament, boby go to mogło kosztować życie.

W tej ostatniej plotce zresztą zawierało się być może ziarenko prawdy.

Niepodobna powiedzieć, że pułkownik się bał; faktem jest jednak, że życiu jego dwukrotnie groziło w Indiach niebezpieczeństwo i panowało przekonanie ze przyczyną tych wypadków był diament. W każdym razie tajemnica pułkownika zaciążyła nad nim i uczyniła go, że tak powiem, banitą w jego środowisku. Mężczyźni nie przyjmowali go do swoich klubów kobiety— i to niejedna — z którymi chciał się żenić, odmawiały mu swej ręki, przyjaciele i krewni ślepli nagle, gdy go spotykali na ulicy.

Są ludzie, którzy w takiej opresji okazaliby skruchę i staraliby się odzyskać swą pozycję towarzyską. Ale szlachetnie urodzony John nie miał zwyczaju poddawać się nawet wówczas, gdy słuszność nie była po jego stronie i qdv miał przeciw sobie cały świat. Zachował diament, narażając się tym w Indiach w każdej chwili na utratę życia. Mają więc państwo portret pułkownika — brawura nie cofająca się przed niczym i piękna choć niesamowita twarz człowieka opętanego przez diabła

Od czasu do czasu dobiegały nas różne pogłoski o pułkowniku Powiadano, ze przestał palić opium i zbiera stare druki; potem znów, że robi iakieś dziwne eksperymenty z dziedziny chemii, niekiedy też widywano go jak zabawiał się w towarzystwie mętów społecznych w najbardziej zakazanych dzielnicach Londynu. W każdym razie pułkownik pędził żywot samotny i zdrożny. Co się mnie tyczy, to po jego powrocie do Anglii widziałem go osobiście tylko raz jeden.

Na jakie dwa lata przed okresem, który opisuję, i na jakie pół roku przed śmiercią pułkownik zjawił się niespodziewanie w domu mojej pani w Londynie. Był to dzień urodzin panny Racheli, dwudziestego pierwszego czerwca, odbywało się więc jak zwykle wielkie przyjęcie. Jeden z lokai zameldował mi, ze jakiś pan chce się ze mną widzieć. Wyszedłem do hallu i zastałem tam pułkownika. Był stary, zniszczony i zaniedbany, ale równie porywczy i zły jak zawsze.

— Idź do mojej siostry — rozkazał — i powiedz, że chcę złożyć życzenia mojej siostrzenicy.

Niejednokrotnie próbował już listownie pojednać się z moją panią choć jestem przekonany, że chodziło mu tylko o to, żeby jej dokuczyć. Tym razem jednak przyszedł osobiście do domu. Miałem już na końcu języka ze moja pan ma dzis gości, ale jego diabelskie spojrzenie odebrało mi odwagę Poszedłem na górę powtórzyć polecenie, zostawiając pułkownika na jego życzenie w hallu. Lokaje stali w oddaleniu, gapiąc się na niego, jak gdyby był machiną piekielną, naładowaną prochem i śrutem, i gotową wybuchnąć lada chwila.

Moja pani miała też w sobie odrobinę — nie więcej — porywczości rodzinnej.

— Powiedz pułkowniku Herncastle'owi — rzekła, gdy powtórzyłem jej polecenie brata — że panna Verinder jest zajęty, ja zaś nie życzę sobie go widzieć.

Próbowałem prosić o uprzejmiejszą odpowiedź, znając dobrze niepohamowaną naturę pułkownika. Daremnie! Temperament rodzinny skupił się tym razem na mnie.

— Kiedy potrzeba mi twojej rady — oświadczyła moja pani — to cię zawsze o nią proszę. W tej chwili nie pytam cię o radę.

Zszedłem więc na dół i pozwoliłem sobie powtórzyć słowa mojej pani w nowej, poprawionej przeze mnie wersji, brzmiącej jak następuje:

— Milady i panna Rachela żałują bardzo, ale są zajęte, panie pułkowniku, i proszą żeby darował im pan, że nie będą mieć zaszczytu oglądania pana.

Mimo tej grzecznej formy spodziewałem się wybuchu z jego strony; ku mojemu zdumieniu jednak nic podobnego nie nastąpiło. Pułkownik przeraził mnie nawet, przyjmując oświadczenie z nienaturalnym wręcz spokojem. Oczy jego, jasnoszare i błyszczące, spoczęły na mnie przez chwilę; potem roześmiał się cichym, złośliwym śmiechem, jak gdyby śmiał się tylko do siebie.

— Dziękuję ci, Betteredge — powiedział. — Będę pamiętał o urodzinach mojej siostrzenicy. Z tymi słowy obrócił się na pięcie i opuścił nasz dom.

Kiedy nadeszły następne urodziny panny Racheli, dowiedzieliśmy się, ze pułkownik jest obłożnie chory. W pół roku później — to znaczy na pół roku przed okresem, o którym piszę — moja pani otrzymała list od pewnego ogólnie szanowanego pastora, który komunikował jej wielkie nowiny. Po pierwsze pułkownik na łożu śmierci przebaczył swojej siostrze. Po drugie przebaczył wszystkim w ogóle i zakończył życie w sposób niezmiernie budujący Żywię wielki szacunek dla kościoła (mimo biskupów i kleru), ale jednocześnie jestem niezłomnie przekonany, że diabeł ani na chwilę nie przestał władać duszą szlachetnie urodzonego Johna i że ostatnim grzesznym uczynkiem tego okropnego człowieka było wyprowadzenie w pole zacnego pastora!

Oto co z grubsza biorąc opowiedziałem panu Franklinowi. Zauważyłem, że w miarę opowiadania pan Franklin słucha mnie z coraz żywszym zainteresowaniem. Zwłaszcza historia o tym, jak siostra odprawiła pułkownika z kwitkiem od drzwi swego domu, poraziła go niby celny strzał. Nie powiedział nic, ale widziałem wyraźnie, że na twarzy jego odbił się silny

niepokój.

— Powiedziałeś swoje, Betteredge — rzekł w końcu. — Teraz na mnie kolej Zanim ci jednak wyłuszczę, jakie odkrycia poczyniłem w Londynie i w jaki sposób zostałem zamieszany w sprawę diamentu, chcę cię o cos zapytać. Masz taką minę, przyjacielu, jak gdybyś nie rozumiał celu naszej narady. Czy mina ta kłamie twoim uczuciom? — Nie, sir — odparłem. — Moja mina tym razem odbija rzeczywisty stan mego ducha.

— Takim razie, zanim posuniemy się dalej, wyjaśnię ci swój punkt widzenia Moim zdaniem, w związku z prezentem urodzinowym pułkownika dla kuzynki Racheli, powstają trzy zasadnicze pytania. Słuchaj mnie uważnie Betteredge, i licz na palcach, jeżeli ci to pomoże — dodał pan Franklin zdradzając niejakie zadowolenie, że może się popisać trzeźwością i rozsądkiem co przypomniało mi nagle dawne czasy, kiedy był małym chłopcem. — Pytanie pierwsze: czy diament pułkownika był przedmiotem jakiegoś sprzysiężenia w Indiach? Pytanie drugie: czy sprzysiężenie to ścigało diament pułkownika aż do Anglii? Pytanie trzecie: czy pułkownik wiedział o sprzysiężeniu dotyczącym diamentu i czy umyślnie zrobił ten zapis, wiedząc, że narazi on jego siostrę na troski i niebezpieczeństwa za niewinnym pośrednictwem jej córki? Do tego właśnie zmierzam, Betteredge. Niech cię tylko to nie przeraża.

Łatwo mu było mówić, ale mnie z przerażenia włosy stanęły dęba.

Jeżeli miał rację, oznaczało to, że do naszego spokojnego angielskiego domu wtargnął jakiś piekielny hinduski diament, ciągnąc za sobą gromadę sprzysiężonych rzezimieszków, których poszczuła na nas zemsta nieżyjącego człowieka. Tak wyglądała nasza sytuacja w świetle ostatnich słów pana Franklina! Czy słyszał kto o czymś podobnym — w dziewiętnastym wieku, proszę zważyć, w wieku postępu, na dodatek w kraju zażywającym dobrodziejstw konstytucji brytyjskiej? Nikt o niczym podobnym nie słyszał, trudno się więc spodziewać, aby ktokolwiek zechciał w to uwierzyć. Mimo to jednak będę ciągnął dalej swoją opowieść.

Kiedy się człowiek nagle przerazi, jak ja w owej chwili, to organem, na którym się przerażenie odbija, jest w dziewięciu wypadkach na dziesięć żołądek. A gdy żołądek zaczyna człowiekowi dokuczać, trudno mu skupić uwagę i zaczyna się zwykle wiercić. Poruszyłem się więc niespokojnie. Pan Franklin zauważył moją rozterkę mającą swe źródło w żołądku czy też w duszy — jak państwo wolą — zatrzymał się w chwili, gdy miał już rozpocząć swoje opowiadanie, i zapytał ostro:

— Czego chcesz?

Czego chciałem? Nie powiedziałem mu, ale zwierzę się państwu w zaufaniu. Chciałem zapalić fajkę i zajrzeć do „Robinsona Kruzoe”.

ROZDZIAŁ VI

Nie zdradzając się ze swymi pragnieniami poprosiłem uprzejmie pana Franklina, aby zechciał mówić dalej. Pan Franklin rzucił tylko: — Ale nie wierć się, Betteredge — i zaczął swą opowieść.

Poinformował mnie przede wszystkim, że odkrycia dotyczące strasznego pułkownika i diamentu poczynił w czasie wizyty, którą złożył przed wyjazdem do nas radcy prawnemu swego ojca, mieszkającemu w Hampstead. Jakieś przypadkowe słowa wypowiedziane przez pana Franklina, gdy pewnego dnia po obiedzie byli sami, zdradziły, że ojciec powierzył mu pewien upominek, który ma zawieźć pannie Racheli. Wywiązała się na ten temat dłuższa rozmowa, w trakcie której adwokat wyjaśnił panu Franklinowi, co to jest za prezent i w jaki sposób pułkownik i starszy pan Blake nawiązali ze sobą mniej lub bardziej przyjazne stosunki. Są to fakty tak niezwykłe, że nie zdołam ich chyba opisać swoim niedołężnym językiem, postaram się więc przytoczyć opowiadanie pana Franklina możliwie dosłownie.

— Pamiętasz ten okres, Betteredge, kiedy mój ojciec starał się dowieść swych praw do owego niefortunnego tytułu książęcego? Otóż w tym samym czasie także wrócił z Indii wuj Herncastle. Ojciec dowiedział się skądś, że szwagier ma pewne dokumenty, które mogą mu się przydać jako dowody w procesie, złożył więc wizytę pułkownikowi pod pretekstem, że chce powitać go po powrocie do Anglii. Pułkownik nie dał się jednak zwieść. „Widocznie potrzeba ci czegoś ode mnie — powiedział — w przeciwnym razie nie narażałbyś się na kompromitację składając mi wizytę”. Ojciec zrozumiał, że może osiągnąć swój cel jedynie wykładając karty na stół, i przyznał się od razu, że chodzi mu o dokumenty. Pułkownik poprosił o dzień do namysłu, zanim da odpowiedź. Odpowiedź nadeszła w postaci zgoła niezwykłego listu, który mój przyjaciel adwokat mi pokazał. Pułkownik zaznaczał na wstępie, że ma również prośbę do mojego ojca, i proponował wymianę przyjacielskich usług. Losy wojenne (takiego wyrażenia użył) zrządziły, że jeden z największych diamentów świata dostał się w jego posiadanie, ale ma podstawy do przypuszczeń, że ani on, ani jego bezcenny klejnot nie jest bezpieczny w żadnym domu i w żadnej części świata, dopóki znajdują się razem. W tych warunkach pragnie powierzyć diament komuś na przechowanie. Osoba ta nie będzie narażona na żadne niebezpieczeństwo. Może ona umieścić drogocenny kamień w jakimkolwiek miejscu specjalnie strzeżonym i przeznaczonym do przechowywania kosztowności, jak na przykład kasa pancerna w banku lub u jubilera. Odpowiedzialność tej osoby ma nosić charakter bierny. Ma ona podjąć się — osobiście lub za pośrednictwem godnego zaufania reprezentanta — odbierania co roku pod umówionym adresem w pewne umówione dni listu od pułkownika, stwierdzającego po prostu fakt, że pułkownik tego dnia znajduje się jeszcze wśród żyjących. Gdyby data owa minęła, a list nie nadszedł, milczenie pułkownika można uznać za dowód, że poniósł on śmierć z ręki morderców. W tym i jedynie w tym wypadku należy otworzyć, zdeponowaną wraz z diamentem, zapieczętowaną kopertę zawierającą pisemne instrukcje co do tego, jak postąpić z diamentem, i ściśle te instrukcje wykonać. Jeżeli ojciec zechce podjąć się tego dziwnego obowiązku, dokumenty pułkownika są do jego dyspozycji. Taka była treść listu.

— Co zrobił pański ojciec, sir? — zapytałem.

— Co zrobił? Powiem ci, co zrobił. Przywołał na pomoc nieoczekiwanego doradcę zwanego zdrowym rozsądkiem i pospołu z nim rozważył list pułkownika. Doszedł do wniosku, że cała rzecz jest zupełnie absurdalna. Pułkownik — twierdził mój ojciec — podczas swoich wędrówek po Indiach natrafił gdzieś na jakiś nędzny kryształ, który wziął za diament. Co się tyczy śmierci grożącej mu z ręki morderców i środków ostrożności, jakie obmyślił dla zachowania życia i owego kryształu, to żyjemy przecież w dziewiętnastym wieku i każdy człowiek przy zdrowych zmysłach wie, że wystarczy zwrócić się do policji. Pułkownik od lat jest palaczem opium, jeżeli więc jedynym sposobem na uzyskanie posiadanych przez niego cennych dokumentów jest przyjęcie halucynacji narkomana za prawdę, ojciec mój spełni chętnie jego warunki i podejmie się związanego z tym śmiesznego obowiązku — tym chętniej, że nie przysporzy mu to najmniejszych kłopotów. Diament wraz z zapieczętowanymi instrukcjami umieszczono w kasie pancernej bankiera, listy zaś pułkownika, donoszące regularnie o jego przebywaniu na tym padole, otrzymywał i otwierał prawnik, pełnomocnik mojego ojca. Żadna zresztą rozsądna osoba w podobnych warunkach nie zapatrywałaby się na sprawę inaczej. Nic na tym świecie nie wydaje nam się prawdopodobne, Betteredge, jeżeli nie znajduje potwierdzenia w naszym zwodniczym doświadczeniu, i wierzymy w romantyczne zjawiska tylko wtedy, gdy czytamy o nich w gazetach.

Było dla mnie rzeczą jasną, że zdaniem pana Franklina sąd wydany przez jego ojca o pułkowniku był zbyt pochopny i niesłuszny.

— A co pan osobiście sądzi o tej sprawie? — zapytałem.

— Skończmy najpierw z historią pułkownika — odrzekł pan Franklin. — Anglicy odznaczają się zadziwiającym brakiem systematyczności, Betteredge, i twoje pytanie, przyjacielu, jest tego przykładem. Gdy nie chodzi o budowę maszyn, jesteśmy (pod względem umysłowym) najbardziej chaotycznym narodem we wszechświecie.

Proszę bardzo, pomyślałem sobie, oto skutki zagranicznej edukacji! To pewnie we Francji nauczono go z nas szydzić.

Pan Franklin podjął przerwany wątek i ciągnął dalej:

— Mój ojciec — rzekł — otrzymał upragnione dokumenty i nigdy już więcej nie spotkał się ze szwagrem. Rokrocznie w umówione dni nadchodził umówiony list od pułkownika. Otwierał go adwokat. Widziałem te listy, całą ich paczkę. Wszystkie zawierały tę samą treść sformułowaną zwięzłym, urzędowym stylem: „Szanowny Panie! Niniejszym stwierdzam, że wciąż jeszcze żyję. Proszę, aby diament pozostał w dotychczasowym miejscu. Z poważaniem John Herncastle”. Listy nadchodziły regularnie co do dnia i brzmiały zawsze identycznie. List odmiennej treści nadszedł po raz pierwszy sześć czy osiem miesięcy temu. Brzmiał on tak. „Szanowny Panie! Jak twierdzą lekarze, jestem umierający. Proszę przybyć do mnie w celu sporządzenia testamentu”. Adwokat pojechał i zastał pułkownika w małej willi podmiejskiej otoczonej ogrodem, w której mieszkał samotnie od czasu powrotu z Indii. Towarzystwa dotrzymywały mu psy, koty i ptaki, nie miał jednak przy sobie żadnej ludzkiej istoty, jeśli nie liczyć kobiety, która przychodziła codziennie do gotowania i sprzątania, oraz lekarza siedzącego przy jego łożu. Testament był bardzo prosty, gdyż pułkownik roztrwonił większość swej fortuny na badania chemiczne. Składał się z trzech paragrafów, które chory podyktował nie wstając wprawdzie z łóżka, lecz będąc w pełni władz umysłowych. Pierwszym paragrafem pozostawiał pewną sumę na utrzymywanie i żywienie swoich zwierząt domowych. Drugim fundował katedrę chemii eksperymentalnej w jednym z północnych uniwersytetów. Trzecim zapisywał Kamień Księżycowy swej siostrzenicy w charakterze prezentu urodzinowego, pod tym warunkiem, że mój ojciec będzie wykonawcą testamentu. Ojciec z początku odmówił. Po namyśle jednak ustąpił z dwóch powodów: po pierwsze zapewniono go, iż obowiązek ten nie przysporzy mu żadnych kłopotów, po drugie zaś adwokat działając w interesach Racheli wyraził przypuszczenie, iż diament może mimo wszystko przedstawiać jakąś wartość.

— Czy pułkownik podał jakiś powód, dla którego zapisuje diament pannie Racheli?

— Nie tylko podał powód, ale kazał umieścić w testamencie dokładne wyjaśnienie. Mam tu wyciąg z testamentu, który za chwilę zobaczysz. Nie bądź taki chaotyczny, Betteredge! Nie wszystko naraz. Opowiedziałem ci o testamencie pułkownika, teraz musisz usłyszeć, co się stało po śmierci wuja Herncastle'a. Zgodnie z przepisami diament należało oszacować, aby testament mógł zyskać moc prawną. Jubilerzy, do których się zwrócono, potwierdzili od razu słuszność zdania pułkownika, że jest to jeden z największych diamentów na świecie. Sprawa dokładnego szacunku nastręczała poważne trudności. Wielkość klejnotu czyniła go fenomenem na rynku diamentów, ze względu na niezwykłą barwę nie można go było zakwalifikować do żadnej znanej kategorii, a ponadto, jakby dla pogłębienia tych wątpliwości, diament posiadał skazę w samym środku. Mimo to jednak najniższy przybliżony szacunek określał jego wartość na dwadzieścia tysięcy funtów szterlingów. Możesz sobie wyobrazić zdumienie mojego ojca! Przecież o mały włos, a byłby odmówił podjęcia się obowiązków wykonawcy i dopuściłby do tego, aby ten wspaniały klejnot został stracony dla naszej rodziny! Zainteresowanie, jakiego nabrał do sprawy, skłoniło go do otwarcia zapieczętowanej koperty z instrukcjami, zdeponowanej przez pułkownika wraz z diamentem. Adwokat pokazał mi te instrukcje wraz z innymi dokumentami. Stanowią one, moim zdaniem, klucz do istoty tajemniczego sprzysiężenia zagrażającego życiu pułkownika.

— A więc wierzy pan, że sprzysiężenie takie rzeczywiście istniało?

— Ponieważ nie posiadam zdrowego rozsądku mojego ojca — odparł pan Franklin — wierzę, że w twierdzeniu pułkownika o wielkim niebezpieczeństwie grożącym jego życiu nie było ani odrobiny przesady. Zapieczętowane instrukcje wyjaśniają, jak to się stało, że umarł w końcu spokojnie we własnym łóżku. W wypadku gwałtownej śmierci pułkownika (to znaczy, gdyby w umówionym dniu nie nadszedł od niego zwykły list), instrukcje nakazywały mojemu ojcu przesłać potajemnie diament do Amsterdamu, do słynnego szlifierza diamentów, aby ten pociął go na cztery do sześciu mniejszych kamieni. Kamienie miano następnie sprzedać za taką cenę, jaką uda się za nie osiągnąć, wpływy zaś zużyć na ufundowanie owej katedry chemii eksperymentalnej, którą pułkownik sam ufundował legatem. No, Betteredge, wytęż teraz swój wnikliwy umysł i powiedz mi, jakie wnioski nasuwają ci się w związku z instrukcjami pułkownika!

Wytężyłem niezwłocznie swoje władze umysłowe, ale że należały one do chaotycznego angielskiego gatunku, zaprowadziły mnie na manowce i pan Franklin musiał wreszcie ująć mnie za rękę i wskazać mi to, co powinienem był sam dostrzec.

— Zauważ — rzekł pan Franklin — że całość diamentu jako samoistnego klejnotu staje się dzięki przemyślnym instrukcjom zależna od uchronienia pułkownika przed gwałtowną śmiercią. Nie mówi on swym wrogom: „Zabijcie mnie, a nie zbliżycie się przez to ani o cal do diamentu, gdyż znajduje się on w miejscu dla was niedostępnym — w dobrze strzeżonym skarbcu pancernym pewnego banku”. Nie, to mu nie wystarcza. Mówi on natomiast: „Zabijcie mnie, a diament przestanie być Kamieniem Księżycowym — tożsamość jego zostanie zniweczona”. Co to znaczy?

Tutaj, jak mi się zdawało, miałem przebłysk wspaniałej zagranicznej bystrości.

— Wiem — powiedziałem. — To znaczy, że kamień straci na wartości i niecnych zbirów spotka zawód!

— Nic podobnego — odparł pan Franklin. — Dowiadywałem się o to. Diament ze skazą pocięty na mniejsze kamienie przedstawiałby większą wartość pieniężną niż w obecnej swej postaci. A to z tego prostego powodu, że można by z niego wykrajać cztery do sześciu nieskazitelnych brylantów, które łącznie przyniosłyby więcej niż wielki, ale niedoskonały pojedynczy kamień. Jeśli u źródeł sprzysiężenia tkwił rabunek w celach zysku, instrukcje pułkownika czyniłyby diament zdobyczą jeszcze bardziej ponętną. Gdyby przeszedł przez ręce szlifierzy amsterdamskich, można by za niego dostać więcej pieniędzy i ulokowanie go na rynku diamentów byłoby sprawą nieporównanie łatwiejszą.

— Niech nas Pan Bóg ma w swojej opiece, sir! — zawołałem. — Cóż więc to był za spisek?

— Spisek uknuty przez Hindusów, do których klejnot pierwotnie należał — odparł pan Franklin — spisek mający swe źródło w jakimś dawnym wierzeniu bramińskim. Takie jest moje zdanie, a potwierdza je pewien dokument rodzinny, który mam w tej chwili przy sobie.

Zrozumiałem teraz, czemu zjawienie się w naszym domu trzech kuglarzy hinduskich wydało się panu Franklinowi okolicznością godną uwagi.

— Nie chcę zresztą narzucać ci swego zdania — ciągnął dalej pan Franklin. — Przypuszczenie, że kilku wybranych fanatyków dawnego wierzenia bramińskiego może, nie zważając na niezliczone przeszkody i niebezpieczeństwa, czekać na sposobność odzyskania świętego klejnotu, pokrywa się z tym wszystkim, co wiemy o cierpliwości ludzi Wschodu i o przemożnym wpływie, jaki wschodnie religie wywierają na swych wyznawców. Ale jestem człowiekiem o bujnej wyobraźni i masarz, piekarz oraz poborca podatkowy nie stanowią dla mnie jedynej rzeczywistości, w którą zdolny jestem uwierzyć. Odłóżmy więc tymczasem na bok moje domysły w tej sprawie i zajmijmy się jedynym praktycznym pytaniem, które nas obchodzi. Czy sprzysiężenie dotyczące Kamienia Księżycowego trwa nadal po śmierci pułkownika? I czy pułkownik wiedział o tym ofiarowując zza grobu prezent urodzinowy swej siostrzenicy?

Zacząłem rozumieć, w jaki sposób cała ta sprawa może dotyczyć mojej pani i panny Racheli. Chłonąłem teraz chciwie każde słowo pana Franklina.

— Kiedy się zapoznałem z historią Kamienia Księżycowego, nie miałem wielkiej chęci być tym, kto przywiezie go tutaj. Ale mój przyjaciel adwokat przypomniał mi, że ktoś musi przecież doręczyć legat mojej kuzynce i że tym kimś mogę równie dobrze być ja. Po odebraniu diamentu z banku miałem wrażenie, że jakiś nędznie ubrany mężczyzna o ciemnej cerze idzie za mną ulicą, jak gdyby mnie śledził. Udałem się do domu po bagaż i zastałem tam list, który niespodziewanie zatrzymał mnie w Londynie. Wróciłem z diamentem do banku i zdawało mi się, że znów widziałem owego nędznie ubranego mężczyznę. Dziś rano, odbierając ponownie diament z banku, dostrzegłem tego mężczyznę po raz trzeci, wymknąłem mu się więc i zanim zdołał mnie odnaleźć, wyjechałem z Londynu nie popołudniowym pociągiem, jak to uprzednio zamierzałem, lecz pociągiem porannym. Przybywam tu z diamentem zdrów i cały — i czego się zaraz na wstępie dowiaduję? Dowiaduję się, że trzech wędrownych kuglarzy indyjskich było tu w domu i że mój przyjazd z Londynu oraz coś, co mam mieć przy sobie, było przedmiotem ich narady, gdy sądzili, że są sami. Pomijam już atrament wylany na dłoń chłopca i rozkaz, aby ujrzał w tym atramencie człowieka oddalonego o wiele mil oraz przedmiot znajdujący się w jego kieszeni. Szkoda na to czasu i słów. Sztuczka ta (którą często widywałem na Wschodzie) jest zarówno dla mnie, jak i dla ciebie zwykłym oszustwem i kuglarstwem. W tej chwili chodzi o to, abyśmy ustalili, czy niesłusznie przywiązuję wagę do nic nie znaczącego przypadku, czy też mamy rzeczywiste dowody na to, że Hindusi bezpośrednio po odebraniu Kamienia Księżycowego ze skarbca banku są już na jego tropie?

Ale ani on, ani ja nie mieliśmy ochoty odpowiadać na to pytanie. Spojrzeliśmy po sobie, a potem zwróciliśmy oczy na przypływ wpełzający cicho coraz wyżej na Drżące Piaski.

— O czym myślisz? — odezwał się nagle pan Franklin.

— Myślę, sir — odrzekłem — że najchętniej cisnąłbym diament w ruchome piaski i w ten sposób skończyłbym z tą sprawą.

— Jeżeli masz przy sobie równowartość klejnotu — zawołał pan Franklin — to powiedz tylko słówko, a już go nie ma!

Szczególna to rzecz, jak wielką ulgę może przynieść drobny żarcik, kiedy się jest w rozterce. W owej chwili pobudziła nas do ogromnej wesołości myśl, że załatwimy się z legalną własnością panny Racheli i narobimy tym okropnego kłopotu panu Blake'owi jako wykonawcy testamentu — chociaż dzisiaj doprawdy nie mogę zrozumieć, co w tym było wesołego.

Pan Franklin pierwszy powrócił do właściwego tematu naszej rozmowy. Wyjął z kieszeni kopertę, otworzył ją i podał mi jakiś papier.

— Betteredge — rzekł — przez wzgląd na ciotkę musimy się zastanowić nad pytaniem, jakie pobudki kierowały pułkownikiem, kiedy sporządzał ten zapis na rzecz siostrzenicy. Pamiętaj, jak lady Verinder traktowała brata przez cały czas od jego powrotu do Anglii aż do chwili, kiedy powiedział ci, że będzie pamiętał o urodzinach siostrzenicy. I przeczytaj to sobie.

Podał mi wyciąg z testamentu pułkownika. Pisząc te słowa mam go przy sobie, przepisuję więc dosłownie:

„Po trzecie siostrzenicy mojej, Racheli Verinder, jedynej córce mojej siostry, Julii Verinder, wdowy, zapisuję żółty diament należący do mnie, a znany na Wschodzie pod nazwą Kamienia Księżycowego — pod tym warunkiem, że matka jej, wymieniona Julia Verinder, będzie w tym czasie jeszcze żyła. W takim wypadku zobowiązuję wykonawcę mojej ostatniej woli, aby osobiście albo też za pośrednictwem zaufanego pełnomocnika, którego sam wyznaczy, wręczy! diament wspomnianej siostrzenicy mojej, Racheli, w pierwszym dniu jej urodzin wypadającym po mojej śmierci oraz w obecności mojej siostry, wymienionej Julii Verinder. Ponadto życzę sobie, aby siostrze mojej dostarczono notarialny odpis niniejszej trzeciej i ostatniej klauzuli mojego testamentu, informując ją w ten sposób, że zapisuję diament jej córce Racheli na dowód, iż przebaczam krzywdy, które moja siostra wyrządziła mi swoim postępowaniem za mojego życia, a zwłaszcza na dowód tego, że darowuję zniewagę zadaną mi przez nią jako oficerowi i dżentelmenowi w dniu urodzin jej córki, gdy służący na rozkaz mojej siostry zamknął przede mną drzwi jej domu”.

Potem następował dalszy warunek, a mianowicie, gdyby moja pani lub panna Rachela już nie żyły, diament miał być wysłany do Holandii zgodnie z instrukcjami w zapieczętowanej kopercie, zdeponowanymi w swoim czasie wraz z klejnotem. Wpływy ze sprzedaży miały być w takim wypadku dodane do pieniędzy zapisanych już w testamencie na ufundowanie katedry chemii przy uniwersytecie na północy kraju.

Oddałem dokument panu Franklinowi nie wiedząc wcale, co powiedzieć. Aż do tej chwili żywiłem przekonanie (jak państwu wiadomo), że pułkownik w chwili zgonu był równie okrutny i grzeszny jak przez całe swoje życie. Nie powiem, aby wyciąg z testamentu wpłynął na zmianę tego przekonania, mogę tylko powiedzieć, że mną wstrząsnął.

— No i cóż sądzisz teraz — zapytał pan Franklin — po przeczytaniu wypowiedzi pułkownika? Czy przywożąc diament do domu ciotki występuję w roli ślepego narzędzia jego zemsty, czy też przyczyniam się do rehabilitacji skruszonego grzesznika i dobrego chrześcijanina?

— Trudno chyba przypuszczać, że umarł z potwornym uczuciem zemsty w duszy i ohydnym kłamstwem na ustach — odparłem. — Tylko Pan Bóg zna prawdę. Mnie niech pan o nią nie pyta.

Pan Franklin obracał i miętosił w palcach wyciąg z testamentu, jak gdyby chciał w ten sposób wycisnąć z niego prawdę. Jednocześnie zmienił się wyraźnie. Przed chwilą jeszcze tak energiczny i wesoły, stał się teraz nagle powolny, uroczysty i ociężały.

— Sprawa ta ma dwa aspekty — rzekł. — Aspekt obiektywny i aspekt subiektywny. Który mamy rozpatrzyć?

Młody pan Blake poza francuską edukacją otrzymał także edukację niemiecką. Do tej chwili (tak to sobie tłumaczyłem) znajdował się pod niepodzielnym wpływem tej pierwszej. Obecnie zaś (o ile się mogłem zorientować) zaczęła ją wypierać ta druga. Jedną z moich zasad życiowych jest nie dostrzegać niczego, czego nie rozumiem. Wybrałem więc drogę pośrednią między aspektem obiektywnym a subiektywnym. Innymi słowy, przybrałem skupiony wyraz twarzy i zachowywałem milczenie.

— Postarajmy się dotrzeć do sedna sprawy—powiedział pan Franklin.— Czemu wuj zapisał diament Racheli? Dlaczego nie zapisał go mojej ciotce?

— Tego się nietrudno domyślić — odparłem. — Pułkownik Herncastle dość dobrze znał moją panią, aby wiedzieć, że nie przyjmie od niego żadnego legatu.

— A skąd wiedział, że Rachela go przyjmie?

— Czy istnieje na świecie młoda panna, która oprze się pokusie przyjęcia takiego prezentu urodzinowego jak Kamień Księżycowy?

— Jest to pogląd subiektywny — stwierdził pan Franklin. — Bardzo to dobrze o tobie świadczy, Betteredge, że potrafisz zajmować subiektywne stanowisko. Ale testament pułkownika cechuje jeszcze jedna tajemnica, którejśmy dotychczas nie rozważyli. Jak to sobie tłumaczyć, że zapisał Racheli diament jedynie pod warunkiem, iż jej matka będzie w tym czasie żyła?

— Nie chcę szkalować nieboszczyka, sir, ale jeżeli rozmyślnie pozostawił w spadku siostrze za pośrednictwem jej dziecka ładunek trosk i niebezpieczeństw, to oczywiście warunkiem musiało być, aby siostra żyła i mogła odczuwać wszystkie związane z tym przykrości.

— O, więc tak interpretujesz jego pobudki? Znowu subiektywna interpretacja! Czyś był kiedykolwiek w Niemczech, Betteredge?

— Nie. A jaka jest pańska interpretacja, jeśli wolno zapytać?

— Wydaje mi się, że pułkownikowi mogło chodzić nie o to, aby obdarować siostrzenicę, której nigdy w życiu nie widział, lecz o to, by dowieść siostrze, że przebaczył jej przed śmiercią; dowieść tego w sposób wspaniałomyślny, ofiarowując piękny upominek jej córce. Jest to wytłumaczenie krańcowo różne od twojego, Betteredge, i wynika ono z subiektywno-obiektywnego punktu widzenia. O ile się orientuję, jedna interpretacja może być równie słuszna jak druga.

Doszedłszy do tego miłego i pocieszającego wniosku pan Franklin najwidoczniej uznał, że dokonał wszystkiego, czego można było odeń wymagać. Wyciągnął się na piasku jak długi i zapytał, co teraz mamy robić.

Był taki mądry i rozsądny do tej chwili (nim zaczął pleść cudzoziemskie głupstwa) i tak całkowicie panował nad sytuacją, że ta nagła zmiana i zwrócenie się do mnie o radę zaskoczyły mnie zupełnie. Dopiero po pewnym czasie dowiedziałem się — dzięki pannie Racheli, która pierwsza dokonała tego odkrycia — że zagadkowe przemiany pana Franklina są wynikiem cudzoziemskiej edukacji. W wieku, w którym większość z nas przybiera określone zabarwienie będące odbiciem zabarwienia innych ludzi, pana Franklina wysłano za granicę i przekazywano go z jednego państwa do drugiego, nim zdołał to zabarwienie utrwalić. Skutkiem tego miał tyle różnorodnych cech charakteru, mniej lub bardziej chwiejnych i mniej lub bardziej sprzecznych, że życie upływało mu na nieustannych utarczkach z sobą samym. Potrafił być człowiekiem na przemian energicznym i leniwym, roztargnionym i trzeźwym, wzorem stanowczości i uosobieniem niemocy. Miał swoją stronę francuską, stronę niemiecką i stronę włoską, przy czym pierwotny grunt angielski przebijał od czasu do czasu przez te nawarstwienia, jak gdyby mówiąc: „Oto jestem, mocno zniekształcony, jak widzicie, ale coś przecie ze mnie pozostało”. Panna Rachela mawiała, że strona włoska brała w nim górę w tych wypadkach, gdy rezygnował nagle i z wrodzonym wdziękiem prosił kogoś, żeby wziął jego kłopoty na swoje barki. Nie omylą się więc państwo, jak sądzę, jeśli dojdą do wniosku, że w tej chwili właśnie ta włoska strona charakteru wzięła w nim górę.

— Czyż nie pan powinien rozstrzygać, co mamy teraz robić? — spytałem. — Trudno przecież wymagać tego ode mnie!

Argumentacja moja nie przemówiła jednak do przekonania panu Franklinowi, być może dlatego, że nie widział w tej chwili nic prócz nieba nad głową.

— Nie chciałbym straszyć ciotki bez powodu — rzekł. — Ale nie chciałbym też pozostawić jej w nieświadomości i bez ostrzeżenia, jeśli jest ono wskazane. Betteredge, powiedz mi krótko, co byś zrobił na moim miejscu?

— Czekałbym — stwierdziłem krótko.

— Zgadzam się z tobą bez zastrzeżeń — oświadczył pan Franklin. — Ale jak długo?

— O ile rozumiem, sir — wyjaśniłem — ktoś musi doręczyć pannie Racheli ten nieszczęsny diament, może więc pan to zrobić równie dobrze jak ktokolwiek inny. Doskonale. Dziś jest dwudziesty piąty maja, a urodziny wypadają dwudziestego pierwszego czerwca. Mamy więc przed sobą blisko cztery tygodnie. Poczekajmy i zobaczmy, co zajdzie przez ten czas, a wtedy zależnie od okoliczności ostrzeżemy moją panią albo też nie będziemy jej ostrzegać.

— Jak dotychczas rozumujesz idealnie, Betteredge! — zawołał pan Franklin. — Ale co mamy tymczasem zrobić z diamentem?

— To samo, co z nim zrobił pański ojciec, sir! Ojciec pański umieścił go w kasie pancernej banku londyńskiego. Pan umieści go w kasie pancernej banku we Frizinghall.

Frizinghall to nasze najbliższe miasto i Bank Angielski na pewno nie jest bezpieczniejszym miejscem od tamtejszego banku.

— Na pańskim miejscu — dodałem — pojechałbym z nim od razu do Frizinghall, zanim panie wrócą do domu.

Myśl, że może coś zrobić, a w dodatku przejechać się konno, sprawiła, że pan Franklin natychmiast zerwał się na równe nogi i bez żadnych ceremonii pociągnął mnie za sobą.

— Betteredge, wart jesteś, żeby cię ozłocić! — zawołał. — Chodź i osiodłaj mi najlepszego konia!

Oto nareszcie (dzięki Bogu!) angielski grunt wyjrzał spod pokładów cudzoziemszczyzny! To był pan Franklin, jakiego ongi znałem, uradowany perspektywą przejażdżki. Dawne, dobre czasy stanęły mi przed oczami. Osiodłać mu konia! Ależ osiodłałbym mu tuzin koni, gdyby mógł dosiąść ich wszystkich naraz!

Wróciliśmy czym prędzej do domu, osiodłaliśmy śpiesznie najbardziej rączego konia i pan Franklin pogalopował do miasta, żeby umieścić feralny diament w kasie pancernej banku. Kiedy tętent kopyt zamarł na drodze i kiedy rozejrzawszy się po dziedzińcu stwierdziłem, że znów jestem sam, miałem wątpliwości, czy się przypadkiem nie obudziłem ze snu.

ROZDZIAŁ VII

Kiedy tak stałem oszołomiony, czując gwałtowną potrzebę kilku chwil spokoju dla odzyskania równowagi, moja córka Penelopa zastąpiła mi drogę (zupełnie tak samo, jak jej nieboszczka matka zawsze zastępowała mi drogę na schodach) i zażądała, żebym niezwłocznie opowiedział wszystko, co zaszło podczas konferencji między panem Franklinem a mną. W obecnych okolicznościach pozostawało mi więc tylko jedno — mianowicie, stłumić w zarodku ciekawość Penelopy. Odpowiedziałem przeto, że rozmawialiśmy z panem Franklinem o polityce zagranicznej, aż wyczerpaliśmy temat i zasnęliśmy obaj na słoneczku. Spróbujcie tej odpowiedzi, ilekroć wasza żona lub córka zacznie was nękać kłopotliwymi pytaniami, a możecie być pewni, że niewiasta przy najbliższej sposobności z wrodzoną słodyczą charakteru, pocałuje was czule na zgodę i ponowi pytania.

Wieczór zapadł i moja pani wraz z panną Rachelą wróciły wreszcie do domu.

Nie potrzeba chyba nadmieniać, jak były zdziwione, gdy się dowiedziały, że pan Franklin Blake przyjechał i znowu odjechał gdzieś konno. Nie potrzeba również nadmieniać, że one również zasypały mnie kłopotliwymi pytaniami i że tego rodzaju wykręty jak „polityka zagraniczna” i „drzemka w słońcu” na nic by się wobec nich nie zdały. Nie wiedząc już, co tu wymyślić, oświadczyłem, że przyjazd wcześniejszym pociągiem należy złożyć wyłącznie na karb kaprysu pana Franklina. Gdy mnie na to zapytano, czy pośpieszny odjazd konno także należy złożyć na karb kaprysu pana Franklina, odparłem: „tak jest” i w ten, moim zdaniem, bardzo sprytny sposób wywikłałem się z niezręcznej sytuacji.

Wyszedłem jakoś obronną ręką z tych kłopotów, ale gdy wróciłem do domu, czekały mnie nowe trudności. Penelopa z wrodzoną kobietom słodyczą charakteru przybiegła, by mnie ucałować na zgodę — i zadać nowe pytanie. Tym razem chciała tylko, żebym jej wytłumaczył, co się stało naszej drugiej pokojówce, Rosannie Spearman.

Pozostawiwszy pana Franklina i mnie na Drżących Piaskach, Rosanna, jak się okazało, wróciła do domu w bardzo dziwnym stanie ducha. Jeśli wierzyć Penelopie, co chwila czerwieniła się i bladła. Bez najmniejszego powodu była na przemian niezwykle wesoła, to znów okropnie smutna. Zadawała jednym tchem setki pytań na temat pana Franklina Blake'a i zarazem potem gniewała się na Penelopę o podejrzenie, iż przybysz może ją w jakimkolwiek stopniu interesować. Przyłapano ją na tym, jak uśmiechając się do siebie, wypisywała imię pana Franklina na wewnętrznej stronie pokrywki swego pudełka do robót i jak płakała, oglądając w lustrze swe zniekształcone ramię. Czy znała już przedtem pana Franklina? Było to niepodobieństwem! Czy słyszeli coś o sobie? Również niepodobieństwo! Ręczyłbym, że pan Franklin z zupełnie szczerym zdziwieniem pytał mnie, czemu dziewczyna tak mu się przyglądała. Penelopa również twierdziła, że Rosanna z całą szczerością wypytywała ją o pana Franklina. Rozmowa nasza stała się już dość uciążliwa, gdy moja córka zakończyła ją nagle, wypowiadając przypuszczenie, które w owej chwili wydało mi się najniedorzeczniejsze w świecie.

— Ojcze! — oświadczyła z powagą. — Jest tylko jedno wytłumaczenie — Rosanna zakochała się w panu Franklinie od pierwszego wejrzenia!

Słyszeli państwo zapewne nieraz o pięknych młodych damach, które zakochały się od pierwszego wejrzenia, i uważali to państwo za rzecz dość naturalną. Ale żeby brzydka pokojówka z krzywą łopatką, wypuszczona z zakładu poprawczego, zakochała się od pierwszego wejrzenia w dżentelmenie, który przyjechał z wizytą do domu jej pani — takiej bajeczki nie znajdziecie chyba w żadnej książce pod słońcem! Śmiałem się więc tak bardzo, że łzy mi spływały po policzkach. Penelopa zareagowała na moją wesołość w sposób dość nieoczekiwany.

— Nie wiedziałam, że jesteś okrutny, ojcze — powiedziała bardzo cicho i wyszła z pokoju.

Słowa córki podziałały na mnie jak kubeł zimnej wody. Wściekły byłem na siebie, że wprawiły mnie w takie zakłopotanie, nic jednak nie mogłem na to poradzić. A teraz, za pozwoleniem państwa, zmienimy na razie temat. Przykro mi, że w ogóle o tym wspomniałem, zresztą nie bez powodu, jak się państwo przekonają w dalszym ciągu niniejszej opowieści.

Gong na przebieranie się do obiadu zadzwonił już, zanim pan Franklin powrócił z Frizinghall. Zaniosłem mu sam do pokoju gorącą wodę, wnosząc z tego spóźnienia, że coś się musiało stać. Ku mojemu wielkiemu rozczarowaniu (państwa chyba również) nic jednak nie zaszło. Ani jadąc w tamtą stronę, ani w drodze powrotnej pan Franklin nie spotkał Hindusów. Zdeponował Kamień Księżycowy w banku — określając go jedynie, jako klejnot wielkiej wartości — i miał przy sobie kwit. Zszedłem na dół nieco zawiedziony po wszystkich niepokojach o diament, jakie przeżyliśmy przedtem.

Jak się odbyło spotkanie pana Franklina z ciotką i kuzynką, nie potrafię niestety opowiedzieć.

Dałbym wiele, aby usługiwać tego wieczora przy stole, ale zważywszy moje stanowisko w domu, usługiwanie (z wyjątkiem jakichś wielkich uroczystości rodzinnych) poniżyłoby mnie w oczach pozostałej służby — a zdaniem mojej pan, , tak już za mało dbam o swoją godność Toteż musiałem poprzestać na wiadomościach przyniesionych mi z górnych regionów przez Penelopę i przez lokaja Penelopa wspomniała, ze panna Rachela nigdy jeszcze nie ubierała się i nie czesała tak starannie , nigdy jeszcze nie była tak śliczna , wesoła jak w owej chwili, gdy schodziła na dół, aby spotkać się w salonie z panem Franklinem Lokaj twierdził ze zachowanie właściwej powag, i usługiwanie panu Franklinowi przy obiedzie są to sprawy tak trudne do pogodzema, ze nie miał jeszcze tak ciężkiego zadania odkąd wstąpił na służbę Nieco później pan Franklin i panna Rachela śpiewali duety, a moja pan, towarzyszyła im na fortepianie, biorąc dzielnie wszystkie przeszkody W rezultacie więc bardzo miło było słuchać z tarasu tej ślicznej muzyki płynącej przez otwarte okna Jeszcze później zaniosłam panu Franklinowi do palarni wodę sodową i koniak i przekonałem się, ze panna Rachela wyparła mu z głowy wszelkie myśli o diamencie

— To najczarowniejsza dziewczyna, jaką poznałem od czasu powrotu do Anglii — oto było wszystko, co zdołałem z niego wydobyć, kiedy usiłowałem skierować rozmowę na poważniejsze tory

Około północy w towarzystwie swego pomocnika, lokaja Samuela, obszedłem dom, aby pozamykać drzwi i okna Gdy już zaryglowaliśmy wszystkie wyjścia z wyjątkiem drzwi wiodących na taras, kazałem Samuelowi iść spać, sam zaś wyszedłem na zewnątrz, aby odetchnąć świeżym powietrzem przed udaniem się na spoczynek.

Noc była spokojna i duszna, po niebie płynął księżyc w pełni Panowała taka cisza ze co pewien czas słyszałem szum fal morskich, uderzających o plażę przy ujściu naszej zatoczki Dom stał w taki sposób, ze teraz znajdował się w mroku, ale promienie księżyca oświetlały szeroką, żwirowaną ścieżkę biegnącą z boku Rozejrzałem się po niebie, a potem spoglądając w tym kierunku, dostrzegłem w świetle księżyca cień postać, ludzkiej nadaiacy zza rogu domu

Jako człowiek stary i przebiegły powstrzymałem się od okrzyku ale jestem tez niestety człowiekiem starym i ociężałym, zdradziły mnie więc zbyt głośne kroki po żwirze Zanim zdołałem przekraść się za róg, usłyszałem odgłos Iżejszych kroków — i to jak mi się zdawało nie jednej pary nóg uciekających śpiesznie Kiedy dotarłem do rogu, intruzi ukryli się w gęstwinie drzew krzewów rosnących za ścieżką, z ogrodu zaś mogli bez trudu przedostać się przez żywopłot na szosę Gdybym był o czterdzieści lat młodszy, udałoby mi się może pochwycić ich, zanim opuściliby nasze grunty W tych wszakże warunkach wróciłem po młodszą parę nóg. Nie alarmując nikogo, wzięliśmy z Samuelem strzelby i okrążając dom ruszyliśmy do ogrodu Upewniwszy się, ze na naszych gruntach nie ma juz nikogo, zawróciliśmy Przechodząc przez ścieżkę na której widziałem cień, zauważyłem teraz po raz pierwszy mały, błyszczący przedmiot lezący na żwirze w świetle księżyca. Podniosłem go i stwierdziłem, że jest to buteleczka zawierająca gęsty, wonny płyn, czarny jak atrament.

Nie powiedziałem nic Samuelowi. Ale pamiętając, co opowiadała mi Penelopa o kuglarzach i o wylaniu atramentu na dłoń chłopca, powziąłem natychmiast podejrzenie, że spłoszyłem trzech Hindusów myszkujących wokół domu i usiłujących na swój pogański sposób wykryć miejsce, w którym schowany jest diament.

ROZDZIAŁ VIII

Tutaj muszę zrobić krótką przerwę.

Odświeżając własne wspomnienia i przywołując na pomoc Penelopę i jej dziennik, widzę, że możemy prześliznąć się bardzo szybko nad okresem, dzielącym przybycie pana Franklina od urodzin panny Racheli. Dni mijały nie przynosząc nic godnego zapisania. Za pozwoleniem więc państwa i z pomocą Penelopy wynotuję tylko pewne daty, powrócę zaś do opisywania wydarzeń dzień po dniu, kiedy dojdziemy do chwili, gdy Kamień Księżycowy stał się główną troską wszystkich osób przebywających w naszym domu.

Możemy tedy ruszyć dalej, poczynając oczywiście od buteleczki wonnego atramentu, którą znalazłem w nocy na ścieżce.

Następnego ranka dwudziestego szóstego maja, pokazałem panu Franklinowi owo kuglarskie akcesorium i opowiedziałem mu to wszystko, co opowiedziałem już państwu. Wyraził pogląd, że Hindusi nie tylko czyhają na diament, lecz są też widocznie dość głupi, aby wierzyć we własną magię. Robią znaki nad głową chłopca, nalewając mu na dłoń atramentu, i spodziewają się, że zobaczy osoby i rzeczy znajdujące się poza zasięgiem wzroku ludzkiego. U nas w Anglii, jak również na Wschodzie — poinformował mnie pan Franklin — są ludzie, którzy uprawiają te dziwaczne sztuczki (wszakże bez atramentu) i nazywają je francuskim słowem, które znaczy coś jakby „jasność widzenia”.

— Nie ma dwóch zdań — powiedział pan Franklin — Hindusi byli pewni, że zatrzymamy diament tutaj, przyprowadzili więc swojego jasnowidzącego chłopca, żeby wskazał im do niego drogę, jeżeli uda im się dostać do domu.

— Czy sądzi pan, że będą ponawiali te próby?

— To zależy od tego, czy chłopiec naprawdę jest zdolny — odrzekł pan Franklin. — Jeżeli potrafi dojrzeć diament poprzez pancerz skarbca banku we Frizinghall, to Hindusi na razie przestaną nas niepokoić wizytami. Jeżeli nie, to będziemy mieli niebawem sposobność przyłapać ich w ogrodzie.

Wyczekiwałem niecierpliwie tej sposobności, ale — rzecz dziwna — nie nadarzyła się więcej.

Czy kuglarze dowiedzieli się w mieście, że pan Franklin był w banku, czy chłopiec rzeczywiście zobaczył, gdzie jest diament (w co zresztą absolutnie nie wierzę), czy też tak się po prostu złożyło, w każdym razie faktem jest, że w ciągu tygodni dzielących nas od urodzin panny Racheli, żaden Hindus nie pokazał się w pobliżu domu. Kuglarze pozostawali w mieście i jego okolicach uprawiając swój proceder, a pan Franklin i ja czekaliśmy, co będzie, postanowiliśmy bowiem, że nie zdradzimy się ze swoimi podejrzeniami, aby nie ostrzec tym przedwcześnie rzezimieszków. Tym opisem powyższych zdarzeń wyczerpałem wszystko, co mam na razie do powiedzenia o Hindusach.

Dwudziestego dziewiątego maja panna Rachela i pan Franklin wynaleźli nowy sposób zabijania czasu, który mógłby im się dłużyć. Mam specjalne powody, aby poświęcić kilka słów owemu zajęciu, które stanowiło dla nich rozrywkę. Przekonają się państwo, że ma ono pewien związek ze sprawami, o których będzie mowa później.

Bogaci i dobrze urodzeni państwo dźwigają zazwyczaj ciężki krzyż — jest to krzyż ich własnego próżniactwa. Ponieważ życie upływa im przeważnie na szukaniu jakiegoś zajęcia, to rzecz ciekawa, jak często wpadają na oślep w takie czy owe obrzydliwe praktyki. W dziewięciu wypadkach na dziesięć zaczynają dręczyć żywe stworzenia albo psuć martwe przedmioty i przekonani są, że kształcą swój umysł, gdy w rzeczywistości robią tylko nieład w domu. Widywałem już nieraz (panie, muszę stwierdzić z przykrością, na równi z panami), jak wychodzą na ten przykład codziennie z pustymi pudełkami od proszków, łapią robaki, żuki, pająki i żaby, a potem wracają do domu i wbijają nieszczęsne stworzenia na szpilki albo bez cienia litości krają je na drobne kawałki. Widzimy młodego panicza albo młodą panią ślęczącą ze szkłem powiększającym nad wnętrznościami pająka, albo spotykamy jedną z przyniesionych przez nich żab schodzącą bez głowy ze schodów, a kiedy człowiek zapyta, co oznacza to okrucieństwo, otrzymuje odpowiedź, że młody panicz lub młoda pani mają zamiłowanie do historii naturalnej. Czasami znów spędzają długie godziny na rozdzieraniu ostrymi narzędziami pięknego kwiatu, bo przez niemądrą ciekawość chcą się przekonać, z czego ten kwiat jest zrobiony. Czy barwa jego staje się piękniejsza albo zapach słodszy, kiedy się to wie? Ale cóż począć! Biedacy, muszą jakoś zabijać czas — muszą zabijać czas. Jako dzieci grzebali się w błocie i robili z niego babki, teraz jako dorośli grzebią się w ohydnych naukach, krają pająki i niszczą kwiaty. Zarówno w jednym wypadku, jak i w drugim tajemnica polega na tym, że nie mają oni żadnej myśli w pustych głowach i nic, czym mogliby zająć próżniacze ręce. Kończy się więc na tym, że psują płótno farbami, rozpuszczają po całym domu ohydne odory, trzymają kijanki w słoju brudnej wody, aż wszystkim domownikom zbiera się na mdłości, odłupują kawałki kamieni tu, tam i ówdzie, w wyniku czego piasek dostaje się do wszystkich potraw, albo też zajmują się fotografią, plamią sobie palce kwasami i nie okazując miłosierdzia żadnemu z domowników robią im zdjęcia, na których nieszczęśnicy wyglądają jak maszkary. Ludziom, którzy naprawdę zarabiają na życie, bywa częstokroć bardzo ciężko, bo w pocie czoła zdobywają środki niezbędne na ubranie, dach nad głową i choćby najskromniejsze pożywienie, takie żeby utrzymać duszę w ciele. Ale porównajmy najcięższą pracę, jaką kiedykolwiek wykonywaliśmy, z próżniactwem, które niszczy kwiaty i dłubie w żołądkach pająków, a będziemy wdzięczni gwiazdom za to, że nasze głowy muszą o czymś myśleć, a nasze ręce muszą coś robić.

Co się tyczy pana Franklina i panny Racheli, to mogę stwierdzić z zadowoleniem, że nie dręczyli oni żadnych żywych stworzeń. Poprzestawali na robieniu nieporządku w domu i niszczyli — trzeba im oddać sprawiedliwość — tylko jedne drzwi.

Wszechstronnie uzdolniony pan Franklin, który próbował wszystkiego po trochu, parał się też czymś, co nazywał „malarstwem dekoracyjnym”. Wynalazł, jak nas powiadomił, nową mieszankę do rozprowadzania farb. Z czego się składała ta mieszanka, nie umiem państwu powiedzieć, mogę natomiast określić w dwóch słowach, co było jej główną cechą—śmierdziała potwornie. Panna Rachela zapaliła się do spróbowania tego nowego wynalazku, pan Franklin więc posłał do Londynu po materiały, zmieszał je rozsiewając zapach, od którego zaczynały kichać nawet psy, gdy wbiegły przypadkiem do pokoju, ubrał pannę Rachelę w fartuch i kazał jej zdobić własny salonik, zwany z braku angielskiego słowa buduarem. Zaczęli od wewnętrznej strony drzwi. Pan Franklin zeskrobał pumeksem piękną politurę, żeby powierzchnia lepiej przyjmowała farbę, jak mówił. Panna Rachela następnie pod jego kierownictwem i z jego pomocą pokryła tę powierzchnię różnymi wzorami i malowidłami przedstawiającymi gryfy, ptaki, kwiaty, kupidyny i tym podobne, skopiowane z rysunków słynnego malarza włoskiego, którego nazwisko wyleciało mi z pamięci. Mam na myśli tego, co to zaludnił świat Madonnami i kochał się w córce piekarza. Jeśli chodzi o robotę nad tą dekoracją, to była ona bez wątpienia bardzo powolna i bardzo brudna, ale nasza panienka i panicz z pewnością się przy niej nie nudzili. Ilekroć nie byli zajęci konną jazdą albo przyjmowaniem gości, albo spożywaniem posiłków, albo śpiewaniem duetów, można ich było zobaczyć głowa przy głowie, pracowicie i z zapałem psujących drzwi. Co to za poeta powiedział, że szatan zawsze znajduje jakieś grzeszne zajęcie dla próżnych rąk? Gdyby ten poeta był na moim miejscu i widział pannę Rachelę z pędzlem, a pana Franklina z jego mieszanką, nie mógłby napisać o nich trafniejszych słów.

Następnym dniem godnym odnotowania jest niedziela czwartego czerwca.

Wieczorem tego dnia omawialiśmy po raz pierwszy w jadalni dla służby pewną sprawę, która podobnie jak malowanie drzwi ma związek z czymś, co nastąpi później.

Widząc, z jaką przyjemnością pan Franklin i panna Rachela przebywają ze sobą i jak dobraną są parą pod każdym względem, poczęliśmy się naturalnie zastanawiać, czy nie zbliżą się do siebie w celu nieco odmiennym od wspólnego zdobienia drzwi. Niektórzy twierdzili, że będziemy mieli w domu wesele jeszcze przed końcem lata, inni zaś (którym ja przewodziłem) przyznawali, że owszem, zamążpójście panny Racheli jest rzeczą bardzo prawdopodobną, wątpili jednak (z powodów, które zostaną za chwilę wyjaśnione), czy małżonkiem jej będzie pan Franklin Blake.

Nikt, kto widział i słyszał pana Franklina, nie mógł wątpić o tym, że jest on zakochany. Trudność polegała na zgłębieniu uczuć panny Racheli. Pozwolą więc państwo, że ich z nią zapoznam, po czym będziecie mogli zgłębić stan jej uczuć sami — jeżeli tylko zdołacie.

Panna Rachela miała skończyć dwudziestego pierwszego czerwca lat osiemnaście. Jeżeli lubią państwo ciemnowłose kobiety (które, jak słyszę, wyszły ostatnio z mody na szerokim świecie) i jeżeli nie mają państwo specjalnych upodobań, gdy chodzi o wysoki wzrost, to mogę ręczyć, że panna Rachela była jedną z najładniejszych panien, jakie dane było państwu spotkać. Była drobna i smukła, ale niezwykle foremna od stóp do głów. Widząc, jak siada, jak wstaje, a zwłaszcza jak chodzi, każdy mężczyzna przy zdrowych zmysłach mógł mieć pewność, że powaby swej postaci (darują mi państwo to wyrażenie) zawdzięcza ona nie sukniom, lecz naturze. Włosy miała najczarniejsze, jakie kiedykolwiek zdarzyło mi się widzieć, oczy zaś odpowiadały włosom. Nosek może odrobinę za mały, muszę to przyznać, za to usta i podbródek (cytując słowa pana Franklina) mogłyby skusić bogów, a cera (zgodnie z tym samym autorytetem) przypominała swą ciepłą barwą samo słońce, z tą wielką przewagą nad słońcem, że można było zawsze patrzeć na nią bez przykrych skutków. Dodajmy do tego, że panna Rachela nosiła wysoko swą rasową główkę, że miała jasny głos, dźwięczący jak szlachetny metal, i uśmiech, który zaczynał się w oczach, zanim docierał do ust — a będziemy mieli jej portret naturalnej wielkości, namalowany najwierniej, jak potrafię!

Pytają państwo ojej usposobienie? Czyżby ta urocza istota nie miała wad? Owszem, miała akurat tyle wad co i pani, szanowna czytelniczko — ani mniej, ani więcej.

Mówiąc serio, moja kochana, śliczna panna Rachela przy całym bogactwie wdzięków i powabów posiadała pewien defekt, który bezstronność każe mi państwu wyjawić. W przeciwieństwie do większości dziewcząt w jej wieku miała o wszystkim własne zdanie i była dość uparta, aby rzucić wyzwanie nawet modzie, jeżeli ta moda jej nie odpowiadała. W drobiazgach ta jej niezależność sądów nie była jeszcze niczym szkodliwym, w sprawach jednak istotnych panna Rachela (zdaniem zarówno mojej pani, jak i moim) posuwała ją za daleko. Rozstrzygała zawsze o wszystkim na własną rękę (co się rzadko zdarza nawet dwukrotnie starszym od niej niewiastom), nigdy nie pytała nikogo o radę, nie mówiła nikomu z góry, co zamierza zrobić, i nie zwierzała się nigdy ze swych sekretów nawet własnej matce.

W rzeczach drobnych i wielkich, czy chodziło o ludzi, których kochała, czy o tych, których nienawidziła (a kochała i nienawidziła równie żywiołowo), panna Rachela zawsze kroczyła własną drogą, nie dzieląc z nikim swoich trosk ani radości. Nieraz słyszałem, jak moja pani mówiła: „Najlepszym przyjacielem i najgorszym wrogiem Racheli jest ona sama”.

Dodajmy do tego coś jeszcze, a skończymy z charakterystyką panny Racheli.

Mimo całej skrytości i uporu nie miała ona w sobie ani krztyny fałszu. Nie pamiętam, żeby kiedykolwiek złamała raz dane słowo, nie pamiętam, żeby powiedziała kiedykolwiek: „nie”, myśląc „tak”. Przypominam sobie wiele wypadków z jej dzieciństwa, kiedy szlachetna dzieweczka brała na siebie winę i ponosiła karę za wykroczenie popełnione przez jakąś towarzyszkę zabaw, którą kochała. Nigdy się nie przyznawała do tego, jeśli rzecz cała wyszła na jaw i wytknięto jej to później. Ale nigdy też w takim wypadku nie kłamała. Patrzała człowiekowi prosto w oczy, potrząsała zuchwałą główką i mówiła bez obsłonek: „Nie powiem!” Ukarana za to ponownie, przyznawała ze skruchą, że była niegrzeczna, ale choćby ją trzymano o chlebie i wodzie, nie zdradziła swej tajemnicy. Uparta — czasami diabelnie uparta, przyznaję, ale jednocześnie była to najszlachetniejsza istota, jaka kiedykolwiek chodziła po tym padole. Zdaje się panu, drogi czytelniku, że dopatrzył się pan tu pewnej sprzeczności? W takim razie szepnę panu coś do ucha. Proszę przez następne dwadzieścia cztery godziny obserwować uważnie własną żonę. Jeżeli czcigodna małżonka pańska nie zdradzi się w tym czasie niczym, co by nazwać można było sprzecznością, to niech Pan Bóg ma pana w swojej opiece — poślubił pan potwora.

Zapoznałem więc już państwa z panną Rachelą, wobec czego wracamy do sprawy planów matrymonialnych tej młodej damy.

Dwunastego czerwca moja pani wysłała zaproszenie do pewnego pana w Londynie, aby przyjechał i wziął udział w uroczystym obchodzie urodzin panny Racheli. Był to właśnie ów szczęśliwy osobnik, którego miałem za potajemnego wybrańca jej serca! Podobnie jak pan Franklin był jej kuzynem. Nazywał się pan Godfrey Ablewhite.

Druga z kolei siostra mojej pani (proszę się nie lękać, nie będziemy tym razem roztrząsali zbyt szczegółowo spraw rodzinnych) — więc jak powiadam, druga z kolei siostra mojej pani doznała niegdyś zawodu miłosnego, a pragnąc zemścić się na niewiernym poślubiła pierwszego z brzegu konkurenta, popełniając tak zwany mezalians. Okropne było poruszenie w rodzinie, kiedy szlachetnie urodzona Karolina uparła się, że wyjdzie za mąż za zwykłego, nie noszącego żadnego tytułu pana Ablewhite'a, bankiera z Frizinghall. Był on bardzo zamożny, odznaczał się niezwykle łagodnym usposobieniem i spłodził niezwykle liczne potomstwo — co przemawia oczywiście na jego korzyść. Ale przy tym postanowił wspiąć się wyżej po drabinie społecznej — co znowu niewątpliwie przemawia na jego niekorzyść. W każdym razie, czas i nowoczesny postęp naprawiły jakoś wszystko i mezalians wytrzymał doskonale próbę. Wszyscy stajemy się teraz po trosze liberałami i co mnie obchodzi — w parlamencie albo nawet poza jego obrębem — czy ktoś jest śmieciarzem, czy też księciem? Taki jest nowoczesny pogląd, a ja staram się dotrzymywać kroku nowoczesności. Państwo Ablewhite mieszkali w pięknym domu z pięknym parkiem tuż za granicami miasta Frizinghall. Byli rodziną zacną i ogólnie szanowaną. Nie będziemy zresztą poświęcali im na tych kartach zbyt wiele uwagi, wyjąwszy pana Godfreya, który był drugim synem pana Ablewhite'a i który musi zająć tu właściwe miejsce przez wzgląd na pannę Rachelę.

Pan Franklin mimo całej bystrości, rozumu i wszelkich zalet nie miał, moim zdaniem, wielkich szans na to, by zakasować pana Godfreya w oczach naszej panienki.

Pan Godfrey przede wszystkim brał nad nim górę, gdy chodzi o postawę. Wzrostu przeszło sześć stóp, miał piękną, białą cerę, śliczne kolory, gładką, krągłą twarz czyściutko wygoloną i wspaniałe, długie, płowe włosy opadające niedbale na kark. Ale po cóż silę się na te opisy? Jeżeli kiedykolwiek byli państwo na jakiejś kweście dobroczynnej w Londynie, urządzanej przez panie z towarzystwa, to muszą państwo znać pana Godfreya Ablewhite'a równie dobrze, jak ja go znam. Był adwokatem z zawodu, bawidamkiem z temperamentu i samarytaninem z upodobania. Zarówno filantropia, jak i nędza nie mogły się wprost bez niego obejść. Był wiceprezesem, kierownikiem i referentem wszelkiego rodzaju towarzystw — stowarzyszeń organizujących zakłady położnicze dla ubogich kobiet, stowarzyszeń pod wezwaniem św. Magdaleny do ratowania moralności ubogich kobiet, stowarzyszeń do umieszczania ubogich kobiet na miejscu ubogich mężczyzn, a pozostawiania tych mężczyzn własnemu losowi, i tak dalej, i tak dalej. Gdziekolwiek zebrał się przy stole na naradę komitet kobiecy, tam również można było znaleźć pana Godfreya, który z kapeluszem w ręku trzymał w karbach rozigrane temperamenty dam i prowadził te kochane istoty po ciernistych ścieżkach spraw finansowych. Był on, jak sądzę, najwytrawniejszym filantropem, jakiego wydała kiedykolwiek Anglia. Jako mówca na zebraniach dobroczynnych nie miał sobie równego, gdy chodziło o pobudzenie słuchaczy do łez i do otwarcia sakiewek. Był osobistością powszechnie znaną. Kiedy byłem ostatni raz w Londynie, moja pani uraczyła mnie w dwojaki sposób: posłała mnie do teatru, żebym zobaczył tancerkę, za którą szalało całe miasto, i posłała mnie do Exeter Hall, żebym posłuchał przemówienia pana Godfreya. Tancerka występowała z towarzyszeniem całej orkiestry. Pan Godfrey produkował się mając jedynie chusteczkę do nosa i szklankę wody. Popis nóg zgromadził tłumy, popis języka również. A przy tym był to (mam na myśli pana Godfreya) człowiek o najłagodniejszym usposobieniu w świecie, miły, pełen prostoty i życzliwości. Kochał wszystkich i wszyscy go kochali. Jakież szanse mógł mieć pan Franklin — jakie szanse mógł mieć ktokolwiek o przeciętnej reputacji i zdolnościach — w zestawieniu z takim ideałem?

Czternastego czerwca nadeszła odpowiedź pana Godfreya.

Przyjmował zaproszenie mojej pani na czas od środy, czyli dnia urodzin, do piątku wieczorem, kiedy to obowiązki dobroczynne zmuszą go do powrotu do Londynu. Załączał również wiersze okolicznościowe, poświęcone, jak się wykwintnie wyrażał, „uroczej solenizantce”. Panna Rachela, jak mnie poinformowano, wraz z panem Franklinem wyśmiewała się z tych wierszy przy obiedzie i Penelopa, która była całkowicie po stronie pana Franklina, zapytała mnie z wielkim tryumfem, co o tym myślę.

— Panna Rachela wprowadziła cię na fałszywy trop — odparłem — ale mojego nosa tak łatwo nie zmyli. Poczekaj, aż pan Ablewhite tu się zjawi.

Moja córka odrzekła, że pan Franklin być może spróbuje szczęścia, zanim jeszcze poeta zjedzie tu osobiście. W związku z tym muszę przyznać, że pan Franklin korzystał z każdej sposobności, aby wkraść się w łaski panny Racheli.

Chociaż był jednym z najbardziej zajadłych palaczy, jakich kiedykolwiek widziałem, wyrzekł się cygar, gdy panna Rachela powiedziała pewnego dnia, że nie znosi zapachu dymu, którym przesiąknięte są jego ubrania. Po tym akcie samozaparcia sypiał tak źle i tak mocno odczuwał brak kojącego działania tytoniu, do którego był przyzwyczajony, że schodził na dół co rano z twarzą okropnie bladą i wreszcie sama panna Rachela prosiła go, żeby znów zaczął palić. Nie! Nigdy już nie zrobi nic, co by mogło przyprawić ją choćby o chwilę przykrości, uzbroi się w cierpliwość, zwalczy w końcu nałóg i prędzej czy później odzyska sen. Takie poświęcenie musi zrobić swoje, powiedzą państwo zapewne (jak mówili też niektórzy w jadalni dla służby), zwłaszcza gdy towarzyszy mu wspólne a codzienne malowanie drzwi. Wszystko to bardzo pięknie, ale panna Rachela miała u siebie w pokoju fotografię pana Godfreya. Przedstawiony był na niej w chwili publicznego przemówienia, z rozwianym włosem i ślicznymi oczami, które wyczarowywały pieniądze z kieszeni słuchaczy. Co państwo na to? Co rano — jak sama Penelopa musiała przyznać — podobizna tego mężczyzny, bez którego nie mogły się obejść kobiety, spoglądała na pannę Rachelę, gdy rozczesywano jej włosy. Miał też wkrótce patrzeć na to osobiście — takie było moje zdanie.

Szesnastego czerwca zdarzyło się coś, co sprawiło, że na mój rozum szanse pana Franklina spadły prawie do zera.

Jakiś nieznany dżentelmen, mówiący po angielsku z cudzoziemskim akcentem, przyjechał tego ranka do naszego domu i oświadczył, że pragnie się widzieć z panem Franklinem Blake'em w sprawie oficjalnej. Nie mogła to być sprawa związana z diamentem, a to z dwóch powodów: po pierwsze pan Franklin nic mi o tym nie powiedział, po drugie zakomunikował treść rozmowy z nieznajomym dżentelmenem (po jego odjeździe) mojej pani. Ta z kolei przypuszczalnie wspomniała coś o tym córce. W każdym razie panna Rachela wieczorem przy fortepianie podobno bardzo surowo strofowała pana Franklina, ganiąc towarzystwo, w którym się obracał, i zwyczaje, jakich nabrał w obcych krajach. Nazajutrz po raz pierwszy nie kontynuowano malowania drzwi. Podejrzewam, że pan Franklin musiał popełnić na kontynencie jakiś nierozważny krok — chodziło zapewne o kobietę albo może o jakiś dług — którego skutki ścigały go teraz w Anglii. Ale wszystko to są czcze domysły. W tym wypadku bowiem nie tylko pan Franklin, ale także i moja pani — rzecz niezwykła — nie raczyła mnie oświecić.

Siedemnastego czerwca zdawało się, że burza minęła. Pan Franklin i panna Rachela podjęli na nowo swoje malarstwo dekoracyjne i znów zapanowała przyjaźń. Jeżeli wierzyć Penelopie, pan Franklin skorzystał z pojednania i oświadczył się przy tej sposobności o rękę panny Racheli. Nie został ani przyjęty, ani też odtrącony. Córka moja była pewna (wnosząc z różnych oznak i wrażeń, którymi nie potrzebuję państwa nudzić), że jej młoda pani zbyła pana Franklina niczym, nie chcąc rzekomo wierzyć, iż mówi poważnie, a potem w skrytości ducha żałowała, że potraktowała go w ten sposób. Penelopa wprawdzie dopuszczona była przez swą panią do większej konfidencji niż zazwyczaj pokojówki — dziewczęta bowiem wychowały się niemal razem — ja wszakże zbyt dobrze znałem skryty charakter panny Racheli, aby uwierzyć, że mogła przed kimkolwiek tak wyraźnie się zdradzić z prawdziwym stanem swych uczuć. Podejrzewałem więc, iż to, co opowiedziała mi moja córka, należy raczej zaliczyć do pobożnych życzeń aniżeli do ścisłych informacji.

Dziewiętnastego czerwca mieliśmy jeszcze jedno zdarzenie — wizytę doktora (w charakterze zawodowym). Wezwano go do osoby, którą miałem już sposobność przedstawić państwu na tych kartach — do naszej drugiej pokojówki, Rosanny Spearman.

Biedna ta dziewczyna — której zachowanie tak mnie zdziwiło, jak państwo pamiętają, na Drżących Piaskach — nieraz jeszcze w tym czasie wprawiała mnie w zdumienie. Pomysł Penelopy, że jej koleżanka kocha się w panu Franklinie (co zresztą moja córka, na mój rozkaz, zachowywała w ścisłej tajemnicy), wydawał mi się równie niedorzeczny jak przedtem. Jednakże na podstawie tego, co sam widziałem i co widziała moja córka, muszę przyznać, że zachowanie się naszej drugiej pokojówki stało się w ostatnim czasie co najmniej zagadkowe.

Dziewczyna na przykład starała się wciąż przebywać w pobliżu pana Franklina — w sposób bardzo dyskretny i zręczny, ale starała się o to bez wątpienia. On zwracał na nią tyle uwagi co na kota i nie przyszło mu nigdy do głowy choćby spojrzeć na nieładną twarz Rosanny. Biedaczka nie odznaczała się nigdy dobrym apetytem, ale teraz straciła go zupełnie, a oczy jej z rana nosiły wyraźne ślady bezsennej i przepłakanej nocy. Penelopa pewnego dnia dokonała przykrego odkrycia, które zresztą zatuszowaliśmy od razu. Przyłapała mianowicie Rosannę przy toalecie w pokoju pana Franklina. Pokojówka wyjęła mu z butonierki surduta różę, którą dała mu panna Rachela, i wsadziła na jej miejsce inną różę, którą zerwała sama. Potem była kilkakrotnie niegrzeczna dla mnie, kiedy zwracałem jej życzliwie uwagę, żeby postępowała rozważniej, a co gorsza, raz i drugi nie okazała należnego szacunku pannie Racheli, gdy ta przypadkiem się do niej zwróciła.

Moja pani zauważyła tę zmianę i pytała mnie, co o niej sądzę. Usiłowałem osłonić dziewczynę mówiąc, że jest chyba chora, w końcu więc, jak już wspomniałem, dziewiętnastego posłano po lekarza. Doktor orzekł, że to nerwy i że wątpi, czy Rosanna jest dość silna, by pracować. Moja pani zaproponowała, że dla zmiany powietrza przeniesie ją na jedną z naszych farm położonych zdala od morza. Rosanna jednak błagała ze łzami w oczach, aby pozwolono jej zostać, i w złą godzinę doradziłem mojej pani, żeby wysłuchała jej prośby. Jak dowiodły dalsze wypadki i jak się państwo wkrótce przekonają, była to najgorsza rada, jakiej mogłem udzielić. Gdybym tylko mógł wówczas zajrzeć w przyszłość, zabrałbym Rosannę Spearman z naszego domu, choćbym miał ją wynieść na ręku.

Dwudziestego czerwca przyszedł krótki liścik od pana Godfreya. Pan Godfrey zamierzał zatrzymać się tego dnia na noc we Frizinghall, ponieważ miał pewne sprawy do omówienia ze swoim ojcem. Zawiadamiał przy tym, że nazajutrz po południu przyjedzie konno w towarzystwie dwóch starszych sióstr. Do listu załączona była elegancka porcelanowa bombonierka, prezent dla panny Racheli, wraz z najlepszymi życzeniami od kuzyna. Pan Franklin natomiast podarował jej tylko skromny medalion wart z pewnością o połowę mniej. Mimo to moja córka Penelopa z właściwym kobietom uporem twierdziła, że to on właśnie będzie zwycięzcą.

Bogu niechaj będą dzięki — oto dotarliśmy wreszcie do wigilii urodzin! Przyznają państwo zapewne, że tym razem nie zbałamuciłem zbytnio w drodze. Otuchy! Za chwilę nastąpi nowy rozdział, który wprowadzi państwa w sam gąszcz niezwykłych przygód.

ROZDZIAŁ IX

Dwudziestego pierwszego czerwca, w dniu urodzin, ranek był pochmurny i niepewny, koło południa jednak wypogodziło się pięknie.

U nas, w jadalni dla służby, uroczystość rozpoczęła się jak zwykle od wręczenia pannie Racheli naszych skromnych upominków, przy czym jako szef wygłosiłem swe doroczne przemówienie. Postępuję podług planu stosowanego przez królową przy otwieraniu posiedzenia parlamentu, mianowicie mówię rokrocznie to samo. Wszyscy czekają zwykle na moje przemówienie (podobnie jak na przemówienie królowej), jak gdyby nic podobnego nigdy jeszcze nie słyszeli, a gdy już je wygłoszę i okazuje się, że nie zawiera ono nic nowego, zrzędzą trochę, lecz mimo to pełni otuchy spodziewają się usłyszeć coś nowego w roku przyszłym. Wynika stąd morał, że łatwo jest rządzić ludem zarówno w parlamencie, jak i w kuchni.

Po śniadaniu pan Franklin i ja odbyliśmy poufną naradę w sprawie Kamienia Księżycowego, nadszedł bowiem czas, gdy należało odebrać klejnot z banku we Frizinghall i wręczyć go pannie Racheli.

Czy pan Franklin próbował znów zalecać się do kuzynki i dostał odkosza, czy też długotrwała bezsenność potęgowała dziwne sprzeczności jego charakteru, nie wiem, ale muszę stwierdzić, że tego ranka młodzieniec nie był w najlepszej formie. Nie mógł się zdecydować, jak postąpić z diamentem, i zmieniał zdanie dwadzieścia razy na minutę. Ja natomiast trzymałem się kurczowo znanych nam faktów. Nie zdarzyło się nic, co by kazało nam zaalarmować moją panią opowiedzeniem historii diamentu, nic też nie mogło zwolnić pana Franklina z obowiązku wręczenia klejnotu kuzynce. Taki był mój pogląd na sprawę i chociaż pan Franklin wykręcał i obracał moje słowa na wszelkie sposoby, musiał mi jednak w końcu przyznać rację. Postanowiliśmy, że pojedzie po obiedzie do Frizinghall i przywiezie diament, a pan Godfrey i dwie młode damy będą mu przypuszczalnie dotrzymywali towarzystwa w drodze do domu.

Gdyśmy w ten sposób rozstrzygnęli sprawę, młody dżentelmen udał się znów do panny Racheli.

Cały ranek i część popołudnia poświęcili na nie kończące się malowanie drzwi. Penelopa pod ich kierownictwem mieszała farby, a moja pani w miarę zbliżania się pory lunchu wchodziła kilkakrotnie do pokoju z chustką przy nosie (korzystali bowiem tego dnia hojnie z wynalazku pana Franklina) i usiłowała oderwać artystów malarzy od ich dzieła. Była jednak już trzecia, gdy zdjęli wreszcie fartuchy, zwolnili Penelopę (półprzytomną od działania owej mieszanki) i doprowadzili do porządku swój wygląd. Ale zrobili to, co sobie zamierzyli — skończyli malowanie drzwi w dniu urodzin panny Racheli i byli z tego niesłychanie dumni. Gryfy, kupidyny i tym podobne stwory prezentowały się, muszę przyznać, bardzo pięknie, było ich jednak tak dużo, oplatało je tyle kwiecia i ornamentów i odmalowane były w tak dziwacznych pozach, że gdy się miało przyjemność je oglądać, czuło się potem jeszcze przez długie godziny zamęt w głowie. Jeżeli dodam, że Penelopa po zakończeniu swej rannej pracy pochorowała się w pokoiku za kuchnią, nie będzie to wcale znaczyło, iż jestem wrogo usposobiony do mieszanki pana Franklina. Bynajmniej! Mieszanka po wyschnięciu przestawała cuchnąć, jeśli więc sztuka wymaga tego rodzaju ofiar, to aczkolwiek dziewczyna jest moją własną córką, przyznaję sztuce do nich prawo!

Pan Franklin ledwie przełknął coś niecoś przy lunchu i pojechał zaraz do Frizinghall, aby eskortować kuzynki, jak powiedział mojej pani. Naprawdę jednak, aby przywieźć Kamień Księżycowy, jak wiadomo było jemu i mnie.

Ponieważ była to jedna z wielkich uroczystości, w czasie których zajmuję zawsze stanowisko przy kredensie i kieruję służbą usługującą przy stole, miałem o czym myśleć pod nieobecność pana Franklina. Przygotowałem wina, zrobiłem przegląd lokai i pokojówek, którzy mieli usługiwać przy stole, po czym udałem się do siebie, aby odpocząć chwilę przed przybyciem gości. Kilka pociągnięć, wiedzą już państwo z czego, i odczytanie kilku ustępów z książki, o której miałem już sposobność wspominać na tych kartach, pokrzepiły mnie na ciele i na duszy. Dopiero tętent kopyt przed domem zbudził mnie nie tyle chyba z drzemki, co z rozmarzenia. Podszedłem do drzwi i ujrzałem całą kawalkadę. Nadjechał pan Franklin i jego troje kuzynów, którym towarzyszył jeden z masztalerzy pana Ablewhite'a.

Uderzyło mnie, że pan Godfrey, podobnie jak pan Franklin, nie jest tego dnia w zwykłym sobie doskonałym humorze. Uścisnął mi jak zawsze serdecznie dłoń na powitanie i wyraził uprzejmie swą radość z tego, że jego przyjaciel Betteredge tak się świetnie trzyma, ale dostrzegłem na czole jego chmurę, a gdy spytałem, jak zdrowie jego ojca, odparł dość krótko: — Mniej więcej tak jak zwykle. — Natomiast obie panny Ablewhite były tak wesołe, że można by ich wesołością obdzielić dwadzieścia osób, równowaga więc została zachowana z nawiązką. Panny dorównywały niemal wzrostem bratu — jasnowłose, rumiane, krzepkie dziewczęta, tryskające zdrowiem i humorem. Gdy siedziały w siodle, wierzchowcom ich nogi drżały z wysiłku, a gdy zeskoczyły na ziemię (nie czekając, aż im ktoś pomoże), dalibóg, odbiły się od gruntu jakby zrobione z gumy. Wszystko, co panny Ablewhite mówiły, zaczynało się od głośnego „Ooo!”, cokolwiek robiły, robiły z hałasem; a ponadto chichotały i piszczały o każdej porze roku i przy lada sposobności. Terkotki — tak ja je zwykle nazywam.

Pod osłoną zgiełku czynionego przez te młode damy zamieniłem w hallu słówko na osobności z panem Franklinem.

— Czy przywiózł pan diament bez przeszkód?

Skinął twierdząco głową i poklepał się po górnej kieszeni surduta.

— Czy nie widział pan po drodze Hindusów?

— Ani przez sekundę.

Po tej odpowiedzi pan Franklin zapytał o moją panią i dowiedziawszy się, że jest ona w małym salonie, udał się wprost tam. Nie spędził jeszcze minuty w tym pokoju, gdy rozległ się dzwonek i Penelopie kazano zawiadomić pannę Rachelę, że pan Franklin Blake pragnie z nią mówić.

Przechodząc mniej więcej w pół godziny później przez hall, stanąłem nagle jak wryty, gdyż dobiegły mnie okropne wrzaski z małego saloniku. Nie powiem, żebym się mocno przestraszył, poznałem bowiem w tych wrzaskach ulubione „Ooo!” panien Ablewhite. Mimo to wszedłem do środka (pod pretekstem uzyskania instrukcji w sprawie obiadu), aby przekonać się, czy nie zaszło nic poważnego.

Panna Rachela niby urzeczona stała przy stole trzymając w dłoni feralny diament pułkownika. Po obu jej stronach klęczały obie Terkotki, pożerając klejnot oczami i piszcząc w ekstazie za każdym nowym błyskiem diamentu. Po przeciwległej stronie stołu stał pan Godfrey klaszcząc w dłonie jak dziecko i powtarzając cicho: — Prześliczne! Prześliczne! — Pan Franklin siedział w fotelu przy półce z książkami, szarpiąc bródkę i spoglądając z niepokojem ku oknu. We framudze okna zaś stał przedmiot jego obserwacji — moja pani, odwrócona plecami do reszty towarzystwa i trzymająca w dłoni wyciąg z testamentu pułkownika.

Kiedy zapytałem o instrukcje, spojrzała na mnie i dostrzegłem rodzinną zmarszczkę na jej czole oraz rodzinny gniew drgający w kącikach ust.

— Przyjdź za pół godziny do mojego pokoju — rzekła. — Będę ci miała coś do powiedzenia.

Z tymi słowy wyszła z saloniku. Jasne było, że zmaga się z tym samym pytaniem nad którym głowiliśmy się z panem Franklinem podczas narady na Drżących Piaskach. Czy zapisując siostrzenicy Kamień Księżycowy brat chciał dać do poznania, jak okrutnie i niesprawiedliwie traktowała go siostra, czy też jest to jeszcze jeden dowód, że był on człowiekiem gorszym nawet, niż ona kiedykolwiek sądziła? Niełatwo było mojej pani znaleźć odpowiedz na to pytanie, a tymczasem jej córka, nie wiedząc nic o charakterze pułkownika, stała tam z jego prezentem w dłoni.

Zanim zdążyłem opuścić pokój, panna Rachela, zawsze pełna względów dla starego sługi, którego pamiętała od najwcześniejszego dzieciństwa, zatrzymała mnie mówiąc: — Spójrz, Gabrielu!

I obróciła kilka razy diament w promieniu słońca wpadającym przez okno. Panie miej nas w swojej opiece! To ci był diament! Taki wielki albo prawie tak wielki jak jajko siewki! Płonął światłem przypominającym światło księżyca w pełni. Kiedy się zajrzało wewnątrz kamienia, patrzało się w żółtą przepaść, która tak przyciągała wzrok, iż nie widziało się już nic poza tym. Wydawał się niezgłębiony — tak, ten klejnot, który można było ująć w dwa palce wydawał się niezgłębiony jak samo niebo. Umieściliśmy go w słońcu, a potem zasłoniliśmy wszystkie okna, ale diament mimo to świecił własnym księżycowym blaskiem. Nic dziwnego, że panna Rachela była oczarowana, nic dziwnego, że kuzynki jej piszczały z zachwytu. Diament nawet mnie urzekł do tego stopnia, iż wybuchnąłem głośnym: „Ooo! , którego nie powstydziłyby się obydwie Terkotki. Jeden tylko pan Godfrey zachował równowagę ducha. Objął siostry i z politowaniem przenosząc spojrzenie z diamentu na mnie i znów na diament rzekł:

— Węgiel Betteredge, ostatecznie to tylko zwykły węgiel, przyjacielu. Chciał mnie zapewne oświecić, uwagą tą wszakże przypomniał mi tylko o obiedzie. Pokuśtykałem do swej armii lokai czekającej na dole. Kiedy wychodziłem, pan Godfrey rzucił:

— Kochany Betteredge, szczerze go lubię!

Dając wyraz swym uczuciom dla mnie obejmował jednocześnie siostry i zerkał na pannę Rachelę, jak gdyby słowa te były pośrednio skierowane do niej. O pan Franklin w porównaniu z nim był istnym dzikusem!

Po upływie pół godziny stawiłem się zgodnie z rozkazem w pokoju mojej

Rozmowa z moją panią była właściwie z grubsza biorąc powtórzeniem mojej rozmowy z panem Franklinem na Drżących Piaskach — z tą różnicą jednak że tym razem wstrzymałem się z wypowiadaniem swego zdania o kuglarzach, zważywszy, iż nie stało się nic takiego, abym miał budzić niepokój mojej pani w tym względzie. Kiedy pozwoliła mi odejsc, widziałem, że powzięła jak najgorsze mniemanie o pobudkach pułkownika i postanowiła przy pierwszej sposobności odebrać córce Księżycowy Diament. Wracając do swojej części domu, spotkałem pana Franklina. Zapytał, czy nie widziałem nigdzie panny Racheli. Nie, nie widziałem jej. Czy mogę mu powiedzieć, gdzie jest kuzyn Godfrey? Nie wiedziałem tego, zacząłem wszakże podejrzewać, iż kuzyn Godfrey znajduje się zapewne niezbyt daleko od panny Racheli. Podejrzenia pana Franklina przybrały zapewne ten sam kierunek. Szarpnął nerwowo brodę, po czym poszedł do biblioteki i zatrzasnął za sobą drzwi w sposób niezmiernie wymowny.

Nic już nie zakłóciło mi przygotowań do uroczystego obiadu aż do chwili, gdy powinienem już był wystroić się na przyjęcie gości. Włożyłem właśnie białą kamizelkę, gdy zjawiła się Penelopa pod pozorem tego, że chce otrzepać mi kołnierz i piękniej zawiązać białą krawatkę. Córka moja była w doskonałym humorze i spostrzegłem od razu, że ma mi coś do powiedzenia. Ucałowała mnie w czubek łysej głowy i szepnęła:

— Mam dla ojca nowiny! Panna Rachela dała mu kosza.

— Komuż to? — spytałem.

— Temu bawidamkowi, ojcze. Co to za przebiegły, podstępny człek! Nienawidzę go za to, że próbował zająć miejsce pana Franklina!

Gdybym mógł złapać oddech, bez wątpienia zaprotestowałbym przeciwko sposobowi, w jaki mówiła o wybitnym filantropie. Ale córka moja w tej właśnie chwili zawiązywała mi krawat, przelewając w palce całą siłę swych uczuć. Nigdy w życiu nie byłem bliższy śmierci przez uduszenie.

— Widziałam, jak wywabił ją do ogrodu różanego — mówiła Penelopa.— Czekałam za krzakiem ostrokrzewu, żeby zobaczyć, jak będą wracali. Poszli tam pod rękę, śmiejąc się wesoło. Wrócili idąc osobno, miny mieli okropnie poważne i unikali patrzenia na siebie w sposób, który nie pozostawiał najmniejszych wątpliwości. Nigdy w życiu tak się nie cieszyłam, tatku! Na świecie istnieje przynajmniej jedna kobieta, która potrafi oprzeć się panu Godfreyowi, a gdybym była damą, byłabym niezawodnie drugą!

W tym miejscu powinienem był znowu zaprotestować. Ale córka moja chwyciła tymczasem szczotkę do włosów i z kolei przelała całą siłę swoich uczuć w szczotkowanie mojej głowy. Jeżeli jesteś łysy, drogi czytelniku, zrozumiesz, jak mnie torturowała. Jeżeli nie, opuść ten kawałek i dziękuj Bogu, że masz na głowie jakąś obronę przed szczotką do włosów.

— Tuż przy ostrokrzewie pan Godfrey zatrzymał się — ciągnęła dalej Penelopa. — „Wolisz — powiada — żebym został tutaj, jak gdyby nic nie zaszło?” Panna Rachela zwróciła się do niego błyskawicznie. „Przyjąłeś zaproszenie mojej matki i masz tutaj spotkać jej gości — rzekła. — Jeżeli nie chcesz zrobić skandalu, to oczywiście zostaniesz!” Uszła kilka kroków i jak gdyby nieco złagodniała. „Zapomnijmy o tym, co się stało, Godfreyu — powiedziała — i zostańmy jak dawniej kuzynostwem”. Następnie podała mu rękę. Ucałował ją, co ja poczytywałabym oczywiście za czelność, i panna Rachela odeszła. Pan Godfrey stał przez chwilę ze spuszczoną głową, wiercąc obcasem dziurę w żwirze. Nigdy chyba nie oglądano człowieka bardziej zdetonowanego. „Niezręcznie! — rzucił wreszcie przez zęby. — Bardzo niezręcznie!” Po czym podniósł głowę i ruszył do domu. Jeżeli był takiego zdania o sobie samym, miał zupełną słuszność. Postąpił bardzo niezręcznie. A z tego wszystkiego wynika to, co przez cały czas twierdziłam, ojcze — zawołała Penelopa, zadając mi ostatnie tortury, najboleśniejsze ze wszystkich — wybrańcem jest pan Franklin!

Zawładnąłem wreszcie szczotką do włosów i otworzyłem usta, aby udzielić córce napomnienia, na które, sami państwo przyznają, zasłużyła w zupełności swoim tonem i zachowaniem.

Zanim jednak zdołałem wymówić słowo, powstrzymał mnie łoskot kół dolatujący z zewnątrz. Pierwsi goście przybyli. Penelopa natychmiast wybiegła. Włożyłem surdut i spojrzałem w lustro. Głowa moja była czerwona jak rak, poza tym jednak wyglądałem bardzo przyzwoicie. Wyszedłem do hallu w sam czas, aby zaanonsować pierwszą parę gości. Byli to rodzice filantropa, państwo Ablewhite'owie.

ROZDZIAŁ X

Reszta towarzystwa nadjechała w krótkim czasie, aż wreszcie wszyscy byli w komplecie. Wliczając w to domowników, zebrało się dwadzieścia cztery osoby. Piękny to był widok, gdy zasiedli wokół stołu i proboszcz z Frizinghall (obdarzony wspaniałą wymową) wstał i zmówił modlitwę dziękczynną.

Nie będę trudził państwa przytaczaniem listy gości. Z wyjątkiem dwóch osób, nie spotkają już ich państwo więcej — przynajmniej w mojej części opowiadania.

Dwie te osoby siedziały po obu stronach panny Racheli, która jako królowa dnia ściągała oczywiście na siebie wszystkie spojrzenia. Przyczyniała się do tego walnie okoliczność, iż panna Rachela (ku wyraźnej, choć tajonej irytacji mojej pani) włożyła swój prezent urodzinowy, który zaćmiewał wszystkie inne upominki — Kamień Księżycowy. Pan Franklin przy pomocy swoich zręcznych palców i kawałka srebrnego drutu zdołał przypiąć go na kształt broszy do stanika jej białej sukni. Wszyscy podziwiali naturalnie niezwykłe rozmiary i piękność diamentu, jedynie wszakże owe dwie osoby siedzące po prawicy i po lewicy panny Racheli powiedziały na ten temat coś godnego uwagi.

Gościem po lewicy był pan Candy, nasz doktor praktykujący we Frizinghall.

Był to miły, towarzyski osobnik, mający jednak, muszę wyznać, pewną wadę. Lubił on dowcipkować i czynił to zarówno w porę, jak i nie w porę, poza tym wdawał się w długie rozmowy z osobami obcymi, nie badając uprzednio gruntu. W towarzystwie popełniał tedy nieustannie gafy i zrażał sobie ludzi, nie mając wcale tego zamiaru. W praktyce lekarskiej wszakże był rozważniejszy — stawiał diagnozy posługując się (jak twierdzili jego wrogowie) jakimś instynktem i miał zazwyczaj słuszność w wypadkach, gdy inni lekarze się mylili. Słowa jego skierowane do panny Racheli na temat diamentu pomyślane były jako dowcip. Mianowicie prosił ją z wielką powagą, aby (w imię wiedzy) pozwoliła mu zabrać diament do domu i tam go spalić. — Ogrzejemy go najpierw, panno Rachelo — mówił doktor — do takiego a takiego stopnia, następnie wystawimy go na prąd powietrza i diament stopniowo — puff! — wyparuje, co oszczędzi pani moc kłopotu z przechowywaniem tak drogocennego kamienia! — Moja pani, słuchając tego z wyrazem troski, pragnęłaby zapewne, aby doktor mówił serio oraz aby panna Rachela okazała dość zapału dla spraw wiedzy i poświęciła swój prezent urodzinowy.

Drugim gościem, który siedział po prawicy panny Racheli, był nie kto inny jak słynny podróżnik po Indiach, pan Murthwaite, ten, co z narażeniem życia przedostawał się w przebraniu tam, gdzie nie postała dotąd noga Europejczyka.

Był to mężczyzna wysoki, szczupły, muskularny, opalony i milczący. Oczy jego miały wyraz znużenia, lecz mimo to spoglądały wokoło bardzo uważnie. Opowiadano, że ma już dość hałaśliwego życia w naszych stronach i pragnie wrócić na Wschód, aby w przebraniu włóczęgi przemierzać znów najdziksze jego zakątki. Poza tym, co powiedział pannie Racheli na temat klejnotu, wątpię, czy w ciągu całego obiadu wypowiedział choćby sześć słów i czy wypił choć jeden kieliszek wina. Kamień Księżycowy był jedynym przedmiotem, który odrobinę go zainteresował. Sława klejnotu dotarła do niego zapewne w owych niebezpiecznych zakątkach Indii, po których wędrował. Przyglądał mu się w milczeniu tak długo, że panna Rachela poczuła się nieswojo, i wreszcie powiedział spokojnym, obojętnym tonem:

— Jeżeli pojedzie pani kiedykolwiek do Indii, panno Verinder, niech pani nie zabiera ze sobą upominku wuja. Diament bramiński bywa czasem przedmiotem kultu. Znam pewne miasto, a w tym mieście pewną świątynię, gdzie w obecnym swoim stroju nie pożyłaby pani dłużej niż pięć minut.

Panna Rachela, znajdująca się bezpiecznie w Anglii, zachwycona była na wieść o niebezpieczeństwie grożącym jej w Indiach. Terkotki były jeszcze bardziej zachwycone. Upuściły z trzaskiem noże i widelce i wybuchnęły głośnymi okrzykami: — Och, jakie to ciekawe! — Moja pani natomiast poruszyła się niespokojnie na krześle i zmieniła temat rozmowy.

W miarę upływu czasu zauważyłem, że przyjęcie nie idzie tak gładko jak inne przyjęcia wydawane dotychczas.

Wspominając teraz ów dzień urodzin w świetle tego, co zdarzyło się następnie, skłonny jestem przypuszczać, że to przeklęty diament musiał rzucić urok na całe towarzystwo. Dolewałem gościom hojnie wina i będąc osobą poniekąd uprzywilejowaną obnosiłem sam półmiski z potrawami, które nie miały powodzenia, szepcząc poufnie: — Proszę mimo wszystko skosztować, wiem, że dobrze to panu (albo pani) zrobi. — W dziewięciu wypadkach na dziesięć, goście nabierali na talerz — przez wzgląd na kochanego Betteredge'a, jak mówili — ale wszystko to nie odnosiło skutku. Rozmowa rwała się, zapadały coraz dłuższe chwile milczenia i w końcu poczułem się mocno zakłopotany. Gdy podejmowano znów rozmowę, zawsze ktoś powiedział coś niezręcznego i nie na czasie. Pan Candy, doktor, na przykład, popełnił więcej gaf niż kiedykolwiek przedtem. Przytoczę jedną próbkę jego wypowiedzi, aby mogli państwo zrozumieć, co przezywałem stojąc przy kredensie Powodzenie uczty leżało mi przecież na

Wśród dam obecnych na przyjęciu była czcigodna pan, Threadgall. wdowa po profesorze Zacna owa dama, która nieustannie mówiła o swoim mężu nie wyjaśniała nigdy osobom obcym, ze profesor nie żyje. Sądziła zapewne, ze każda dorosła osoba w Anglii powinna wiedzieć o tym fakcie Po jednej z przeciągających się chwil milczenia ktoś z obecnych zatrącił o raczej niemiły temat anatomii ludzkiej. Zacna pani Threadgall powołała się natychmiast na swego nieboszczyka męża, nie wspominając jak zwykle, że on juz nie żyje Określiła mianowicie anatomię, jako ulubioną rozrywkę profesora w chwilach wolnych od zajęć zawodowych Pech chciał że siedzący naprzeciwko pan Candy (który nic nie wiedział o zmarłym dżentelmenie) posłyszał jej słowa Jako najuprzejmiejszy z ludzi skorzystał od razu ze sposobności, aby przyjść z pomocą profesorów, w jego anatomicznych rozrywkach.

— Na wydziale chirurgicznym  uniwersytetu nabyto ostatnio kilka wyjątkowo pięknych szkieletów — oświadczył przez stół głośno i wesoło — Szczerze polecam panu profesorowi, aby w następnej wolnej chwili obejrzał te zbiory.

Zapadła taka cisza, że słyszałbyś, jak pada szpilka. Całe towarzystwo (przez szacunek dla pamięć profesora) siedziało oniemiałe. Byłem właśnie za krzesłem pan, Threadgall, podsuwając jej poufnie kieliszek czerwonego wina Pani Threadgall opuściła głowę i rzekła bardzo cicho

— Mojego ukochanego męża nie ma już wsród żywych

Pechowy pan Candy, który tego nie usłyszał i nie podejrzewał wcale prawdy, ciągnął jeszcze głośniej i uprzejmiej niż przedtem — Profesor nie wie być może, iż bilet członka kolegium może posłużyć mu za kartę wstępu codziennie prócz niedziel, między godziną dziesiątą a czwartą.

Pani Threadgall opuściła głowę jeszcze niżej i jeszcze ciszej powtórzyła uroczyste słowa

— Mojego ukochanego męża nie ma juz wśród żywych.

Mrugałem na pana Candy'ego poprzez stół Panna Rachela dotknęła jego ramienia. Moja pani patrzała na niego wzrokiem wymowniejszym niż głośne krzyki. Wszystko na nic! Ciągnął dalej z serdecznością, która zrywała już teraz wszystkie tamy.

— Będę szczęśliwy mogąc przesłać profesorowi swój bilet, jeżeli zechce mi pani wymienić jego obecny adres.

— Jego obecnym adresem, mój panie, jest grób — oświadczyła pani Threadgall tracąc nagle panowanie i mówiąc z naciskiem i furią, od której zadrżały kieliszki — Profesor nie żyje od dziesięciu lat.

— O Boże! — jęknął pan Candy

Z wyjątkiem Terkotek, które wybuchnęły śmiechem, całe towarzystwo znieruchomiało teraz w takim milczeniu, jak gdyby wszyscy poszli w siady profesora

Tyle o panu Candym. Reszta gości była na swój sposób równie niemal niezręczna jak on. Kiedy powinni byli się odezwać, milczeli, a gdy się odzywali, wynikały stąd tylko nieporozumienia. Pan Godfrey, tak zazwyczaj wymowny publicznie, nie chciał wysilać się na prywatnym zebraniu. Czy się dąsał, czy też czuł się skrępowany po niepowodzeniu w ogrodzie różanym, tego nie wiem. W każdym razie rozmawiał tylko cichutko z damą, która siedziała obok niego. Była to jedna z członkiń jego komitetu, uduchowiona osoba o przeraźliwie chudych obojczykach i wyraźnym upodobaniu do szampana — lubiła mianowicie, żeby był wytrawny i żeby go było bardzo dużo. Ponieważ stojąc przy kredensie znajdowałem się tuż za krzesłami tych dwojga, mogę zaświadczyć z tego, co słyszałem, że towarzystwo straciło wiele nie słysząc ich budującej konwersacji, której strzępki dolatywały do mnie, gdy otwierałem butelki, krajałem baraninę i tak dalej. Co mówili o dobroczynności, tego nie słyszałem. Gdy mogłem wreszcie poświęcić się słuchaniu, przeszli już od nieszczęśliwych kobiet, które należy ratować, do spraw poważniejszych. Religia, mówili (o ile się mogłem zorientować wśród korków i krajania) oznacza miłość. A miłość oznacza religię. Ziemia jest niebem, nieco tylko zniszczonym przez użycie. Niebo zaś jest odnowioną i upiększoną ziemią. Ziemia nosi na sobie wielu przykrych osobników, aby jednak to wynagrodzić, wszystkie kobiety w niebie zostaną członkiniami olbrzymiego komitetu, w którego łonie nigdy nie wybuchają kłótnie, mężczyźni zaś będą im usługiwali w charakterze aniołów stróżów. Piękne! Wspaniałe! Ale czemu pan Godfrey mówił o tym wszystkim tak cicho, żeby słyszała go tylko sąsiadka?

Pan Franklin z kolei... Przypuszczają państwo zapewne, że pan Franklin rozruszał towarzystwo i postarał się w końcu, aby wieczór upłynął w miłej atmosferze?

Nic podobnego! Pan Franklin odzyskał w pełni humor i był w najlepszej formie, Penelopa bowiem, jak podejrzewam, poinformowała go zapewne o tym, co spotkało pana Godfreya w ogrodzie różanym. Ale mimo iż rozmawiał bez przerwy, w dziewięciu wypadkach na dziesięć wybierał niewłaściwy temat albo zwracał się do niewłaściwej osoby. W końcu więc niektórzy się na niego obrazili, wszyscy zaś byli mocno jego zachowaniem zdziwieni i zaskoczeni. Owo zagraniczne wychowanie — te jego strony charakteru, francuska, niemiecka i włoska, o których już wspominałem, zaprezentowały się przy stole mojej pani w sposób jak najbardziej dziwaczny.

Co sądzą państwo na przykład o tym, że rozpoczął dyskusję na temat tego, jak daleko może się posunąć zamężna kobieta w swych uczuciach do mężczyzny, który nie jest jej mężem, i że ujmując to wszystko w dowcipną francuską formę, poprowadził tę dyskusję akurat z pewną czcigodną starą panną, ciotką wikarego z Frizinghall? Co sądzą państwo o tym, że odsłaniając naraz niemiecką stronę swego charakteru, oznajmił pewnemu właścicielowi majątku ziemskiego, gdy ów autorytet w sprawach bydła cytował swe doświadczenia z zakresu hodowli byków, iż doświadczenie w pewnym sensie nie ma znaczenia i chcąc hodować byki należy zajrzeć w głąb własnego umysłu, wyłonić z niego ideę byka doskonałego i wyprodukować go? Co powiedzą państwo o tym, że gdy jeden z członków naszej rady hrabstwa, rozprawiając z ożywieniem przy serze i sałatce na temat szerzenia się demokracji w Anglii, zawołał: — Jeżeli utracimy nasze starodawne przywileje, panie Blake, pytam pana, co nam zostanie? — pan Franklin odpowiedział mu przyjmując tym razem włoski punkt widzenia: — Zostaną nam trzy rzeczy, proszę pana: miłość, muzyka i sałatka! — Niestety, pan Franklin nie tylko przeraził towarzystwo tego rodzaju wybrykami, lecz kiedy we właściwym czasie odezwała się w nim angielska strona charakteru, zabrał głos w sprawie zawodu lekarskiego i wyszydził doktorów w sposób tak brutalny, że wprawił we wściekłość dobrodusznego skądinąd pana Candy'ego.

Dyskusja między nimi zaczęła się od wyznania pana Franklina — nie pamiętam, jak do tego doszło — że źle sypia w nocy. Pan Candy powiedział mu na to, że widocznie coś jest nie w porządku z jego nerwami i powinien niezwłocznie poddać się kuracji. Pan Franklin odparł, że kuracja i błądzenie po omacku są jego zdaniem jednoznaczne. Pan Candy parując cios stwierdził, że pan Franklin sam, mówiąc z punktu widzenia lekarskiego, błądzi po omacku w poszukiwaniach snu i tylko medycyna może mu dopomóc w jego znalezieniu. Pan Franklin oznajmił, że słyszał często o tym, jak ślepiec prowadzi ślepca, lecz po raz pierwszy rozumie, co to właściwie znaczy. Potyczka toczyła się w ten sposób, cios za ciosem, aż wreszcie zgrzali się obydwaj, a zwłaszcza pan Candy broniąc swego zawodu tak dalece stracił panowanie nad sobą, że moja pani musiała zainterweniować i przerwać dyskusję. Niezbędny ten akt zwarzył doszczętnie humory towarzystwa. Tu i ówdzie próbowano jeszcze nawiązywać rozmowę, lecz brakło jej już całkowicie polotu. Diabeł (czy też diament) zapanował nad przyjęciem i wszyscy poczuli ulgę, kiedy moja pani wstała i dała znak damom, aby zostawiły panów przy winie.

Ustawiłem właśnie karafki przed starszym panem Ablewhite'em (reprezentującym pana domu), gdy z tarasu dobiegł dźwięk, który usłyszawszy zapomniałem zupełnie o dobrych manierach. Pan Franklin i ja spojrzeliśmy na siebie — był to odgłos bębna hinduskiego. Jak mi Bóg miły, kuglarze znów się u nas pojawili wraz z powrotem Kamienia Księżycowego.

Gdy ominęli róg tarasu i ukazali się naszym oczom, pokuśtykałem czym prędzej, żeby ich przepędzić. Ale na nieszczęście obie Terkotki mnie uprzedziły. Wypadły na taras niby rakiety, chcąc na gwałt zobaczyć hinduskie sztuczki. Inne panie wyszły za nimi, panowie podążyli na taras ze swojej strony. Zanim by się zdążyło zawołać: „Boże, zmiłuj się!”, łotry pochylały się już w salaamach, a Terkotki całowały ślicznego chłopczyka.

Pan Franklin stanął przy boku panny Racheli,ja uplasowałem się tuż za nią. Jeżeli nasze podejrzenia były słuszne, oto niewinna ta i nieświadoma prawdy istota stała tu, ukazując Hindusom diament przyszpilony do stanika swej sukni!

Nie potrafię opisać państwu, jakie sztuczki pokazywali kuglarze ani jak je robili. Po przykrościach przy obiedzie, zdenerwowany w dodatku powrotem łotrów akurat w takiej chwili, gdy mogli zobaczyć na własne oczy diament, straciłem zupełnie głowę. Pierwsze co pamiętam, to nagłe zjawienie się na scenie podróżnika po Indiach, pana Murthwaite'a. Okrążywszy półkole, w którym siedzieli lub stali goście i domownicy, zaszedł cicho kuglarzy od tyłu i przemówił do nich nagle w ich ojczystym języku.

Gdyby ukłuł Hindusów bagnetem, wątpię, czy drgnęliby mocniej i zwrócili się ku niemu z tygrysią zwinnością prędzej, niż to się stało na pierwsze słowa, które padły z jego ust. Już w następnej chwili kłaniali mu się i przykładali rękę do piersi i czoła w swój najbardziej ugrzeczniony i obłudny sposób. Po wymianie kilku słów w nieznanym języku pan Murthwaite wycofał się równie spokojnie i cicho, jak się zbliżył. Przywódca Hindusów, który pełnił funkcję tłumacza, zwrócił się wówczas znowu do państwa zebranych na tarasie. Dostrzegłem, że kawowa jego twarz po tym, jak pan Murthwaite do niego przemówił, stała się popielata. Złożył ukłon mojej pani i poinformował ją, że przedstawienie skończone. Terkotki ogromnie rozczarowane wybuchnęły głośnym: „Ooo!”, wyrażając swe oburzenie na pana Murthwaite'a o to, iż przerwał pokaz sztuczek. Przywódca Hindusów położył pokornie rękę na piersi i powtórzył po raz drugi, że sztuczki już się skończyły. Chłopiec obszedł wszystkich z kapeluszem w ręce. Panie odeszły do salonu, panowie (z wyjątkiem pana Franklina i pana Murthwaite'a) powrócili do trunków. Ja, w asyście jednego z lokai, udałem się za Hindusami i odprowadziłem ich aż do bramy posiadłości.

Wracając przez ogród poczułem zapach tytoniu i znalazłem pana Franklina i pana Murthwaite'a (który palił cygaro). Spacerowali wolno pod drzewami. Pan Franklin dał mi znak, abym się do nich przyłączył.

— Przedstawiam panu — rzekł pan Franklin zwracając się do wielkiego podróżnika — Gabriela Betteredge'a, starego sługę i przyjaciela naszej rodziny, o którym panu właśnie wspominałem. Proszę, może zechce pan powtórzyć mu to, co mówił mi pan przed chwilą.

Pan Murthwaite wyjął cygaro z ust i ruchem znużenia oparł się o pień drzewa.

— Panie Betteredge — zaczął — ci trzej Hindusi są akurat takimi samymi kuglarzami jak pan i ja.

Nowa niespodzianka! Zapytałem oczywiście podróżnika, czy spotykał już przedtem tych Hindusów.

— Nie — odrzekł pan Murthwaite — ale znam się na prawdziwych sztukach hinduskich. To, co państwo widzieli dzisiaj, jest tylko bardzo marnym i nieporadnym naśladownictwem. O ile się bardzo nie mylę — a mam przecież za sobą wieloletnie doświadczenie — Hindusi ci są braminami wysokiej kasty. Zarzuciłem im, że chodzą w przebraniu, i widzieliście, jak na to zareagowali, choć Hindusi potrafią doskonale ukrywać swoje uczucia. W postępowaniu ich jest jakaś tajemnica, której nie umiem wytłumaczyć. Złożyli w ofierze kastę podwójnie — po pierwsze przebywając morze, po drugie przebierając się za kuglarzy. W ich ojczystym kraju jest to poświęcenie olbrzymie. Muszą mieć do tego jakiś bardzo poważny powód i jakieś niezwykłe usprawiedliwienie, aby po powrocie do kraju móc kastę odzyskać.

Osłupiałem. Pan Murthwaite palił dalej swoje cygaro. Pan Franklin po krótkiej chwili zastanowienia (jak mi się zdawało, oscylował przez ten czas między różnymi stronami swego charakteru) przerwał wreszcie milczenie mówiąc grzecznym włoskim tonem, spod którego wyzierały jednak solidne podwaliny angielskie:

— Waham się, panie Murthwaite, czy mam zaprzątać pańską uwagę sprawami rodzinnymi, które pana bez wątpienia nie obchodzą i o których niechętnie wspominam poza naszym ścisłym kółkiem familijnym. Ale po tym, co pan powiedział, czuję się obowiązany opowiedzieć panu w interesie lady Verinder i jej córki o czymś, co być może da panu klucz do tej zagadki. Mówię to panu w zaufaniu i zobowiąże mnie pan bardzo, jeśli zechce o tym nie zapominać.

Po tym wstępie opowiedział podróżnikowi (tym razem trzeźwo i zwięźle, na sposób francuski) wszystko, co mówił mi na Drżących Piaskach. Nawet niewzruszony pan Murthwaite tak się zainteresował opowieścią, że dopuścił do tego, aby zgasło mu cygaro.

— Cóż teraz mówi o tym pańskie doświadczenie? — zapytał na zakończenie pan Franklin.

— Moje doświadczenie mówi — odparł podróżnik — że uszedł pan przed niebezpieczeństwem groźniejszym i bliższym, niż to się mnie kiedykolwiek zdarzyło, a oznacza to niemało, mogę pana zapewnić.

Teraz z kolei pan Franklin nie posiadał się ze zdumienia.

— Czyżby sprawa była aż tak poważna? — zapytał.

— Moim zdaniem tak — potwierdził pan Murthwaite. — Po tym, co od pana usłyszałem, nie wątpię, że Hindusi pragną odzyskać Kamień Księżycowy, aby umieścić go na jego właściwym miejscu w czole bóstwa hinduskiego, i to jest powodem i usprawiedliwieniem owego poświęcenia kasty, o którym przed chwilą wspominałem. Hindusi będą czekali na odpowiednią sposobność z cierpliwością kotów, a skorzystają z niej z zaciekłością tygrysów. Jak się pan im wymknął, nie mam pojęcia — dodał wybitny podróżnik zapalając znów cygaro i wpatrując się pilnie w pana Franklina. — Woził pan diament tam i z powrotem, tutaj i w Londynie, a mimo to dotąd pan żyje! Zbadajmy sprawę. W obydwóch wypadkach był biały dzień, kiedy zabierał pan klejnot z banku londyńskiego?

— Biały dzień — odparł pan Franklin.

— Na ulicach było dużo ludzi?

— Mnóstwo.

— Miał pan zapewne przybyć do domu lady Verinder o określonej godzinie? Między tą posiadłością a stacją kolejową okolica jest bezludna. Czy przybył pan o umówionej godzinie?

— Nie. Przybyłem o cztery godziny przed umówionym czasem.

— Mogę panu tego tylko pogratulować! Kiedy zawiózł pan diament do miejscowego banku?

— W godzinę potem jak przywiozłem go do tego domu i na trzy godziny przedtem, nim ktokolwiek spodziewał się ujrzeć mnie w tych stronach.

— Znów muszę panu pogratulować! Czy przywiózł go pan z powrotem sam jeden?

— Nie. Jechałem przypadkiem w towarzystwie kuzyna, kuzynek i masztalerza.

— Gratuluję panu po raz trzeci! Jeżeli będzie miał pan kiedyś ochotę spróbować podróży poza granicami cywilizacji, proszę mnie zawiadomić, a pojadę z panem. Ma pan wyjątkowe szczęście!

Wtrąciłem się do rozmowy. Tego rodzaju rzeczy nie mieściły się w mojej angielskiej głowie.

— Nie chce pan chyba powiedzieć, sir — rzekłem — że gdyby Hindusi mieli do tego sposobność, pozbawiliby życia pana Franklina, byleby odzyskać swój diament?

— Czy pan pali, panie Betteredge? — zapytał podróżnik.

— Tak jest, sir.

— Czy obchodzi pana, co się stanie z popiołem z pańskiej fajki, kiedy ją pan opróżni?

— Nie, sir.

— W kraju, z którego pochodzą ci ludzie, dba się tyle o życie człowieka, co pan dba o popiół z fajki. Gdyby tysiąc istnień ludzkich stało na drodze do odzyskania diamentu i gdyby Hindusi sądzili, że mogą zniszczyć te istnienia w taki sposób, aby ich samych nie wykryto, uczyniliby to bez wahania. Poświęcenie kasty jest w Indiach sprawą bardzo poważną. Poświęcenie życia jest fraszką.

Wyraziłem pogląd, że jest to wobec powyższego banda złodziei i morderców. Pan Murthwaite zaoponował twierdząc, że Hindusi są cudownym narodem. Pan Franklin nie wyrażając żadnego poglądu, skierował rozmowę na sprawy aktualne.

— Hindusi widzieli Kamień Księżycowy na sukni panny Verinder — rzekł. — Co teraz mamy począć?

— To, czym zagroził im pański wuj — odparł Murthwaite. — Pułkownik Herncastle znał dobrze ludzi, z którymi miał do czynienia. Niech pan najdalej jutro wyśle diament (pod opieką kilku osób) do Amsterdamu, aby go tam pocięto na drobniejsze kamienie. Niech z niego zrobią sześć brylantów. W ten sposób położy się kres świętości diamentu jako Kamienia Księżycowego, a tym samym położy się kres sprzysiężeniu.

Pan Franklin zwrócił się do mnie:

— Nie ma rady, musimy jutro pomówić z lady Verinder.

— A może by jeszcze dziś, sir? Hindusi mogą przecież wrócić. Pan Murthwaite odpowiedział mi, uprzedzając pana Franklina.

— Hindusi nie zdecydują się na takie ryzyko — rzekł. — W ogóle rzadko uciekają, działają otwarcie i wprost, nie mówiąc już o sprawie tak ważnej, w której najmniejszy błąd może być fatalny dla osiągnięcia celu. _ Ale może łotry są czelniejsze, niż pan sądzi sir? — nalegałem.

— W takim razie proszę spuścić psy — poradził pan Murthwaite. — Czy macie duże psy? — Dwa proszę pana. Brytana i gończego.

— To wystarczy. W tej sytuacji, panie Betteredge, brytan i gończy mają jedną wielką zaletę — nie będą żywiły pańskich skrupułów co do świętości życia ludzkiego.

W tej chwili dobiegły nas dźwięki fortepianu. Pan Monthwaite odrzucił cygaro i ujął pod ramię pana Franklina, aby powrócić do pań. Idąc za nimi do domu zauważyłem, że niebo chmurzy się szybko. Pan Murthwaite zauważył to również. Obejrzał się na mnie i powiedział swoim oschłym, ironicznym

— Hindusom potrzebne będą dziś w nocy parasole, panie Betteredge.

Łatwo mu było żartować. Ja jednakże nie byłem wybitnym podróżnikiem i moje koleje losu nie nauczyły mnie grać w kości o własne, życie ze złodziejami i zbirami na zakazanych krańcach świata. Udałem się do swego pokoiku, usiadłem spocony w fotelu i zastanawiałem się bezradnie, co teraz przedsięwziąć. W tej rozterce dusznej kto inny rozchorowałby się może w końcu ze zmartwienia, ja przecież wyszedłem z opresji inaczej. Zapaliłem fajkę i sięgnąłem do „Robinsona Kruzoe”.

Nie upłynęło pięć minut, gdy natrafiłem na ten zdumiewający ustęp — strona sto sześćdziesiąta pierwsza — który brzmi:

Strach przed niebezpieczeństwem gorszy jest po tysiąckroć od samego niebezpieczeństwa, gdy je naocznie oglądamy. Przekonujemy się także iz ciężar niepokoju znacznie jest większy i trudniejszy do zniesienia aniżeli zło,

Człowiek który po tym nie wierzy jeszcze w „Robinsona Kruzoe” jest chyba człowiekiem obłąkanym albo też beznadziejnym zarozumialcem! Nie warto marnować na niego dowodzeń, litość zaś lepiej zachować dla osób bardziej jej godnych.

Paliłem właśnie drugą fajkę, wciąż pogrążony w podziwie dla tej cudownej książki, gdy Penelopa (która podawała herbatę) przyszła z meldunkiem z salonu. Wyszła, kiedy Terkotki zaczęły śpiewać duet (ze słowami zaczynającymi się na duże „0” oraz odpowiednią muzyką). Zauważyła, ze moja pani popełniła błąd przy wiście, co zdarzyło jej się po raz pierwszy za naszej pamięci. Widziała wielkiego podróżnika uśpionego w kącie. Słyszała, jak pan Franklin ostrzył sobie dowcip na panu Godfreyu rozprawiając o dobroczynności damskiej w ogóle, i zauważyła, że pan Godfrey odcinał się kuzynowi zjadliwiej, niżby przystało na dżentelmena tak wielkiej dobrotliwości Wypatrzyła, jak panna Rachela, na pozór zajęta ugłaskiwaniem pani Threadgall, pokazując zacnej damie fotografie, w rzeczywistości rzucała panu Franklinowi spojrzenia, których znaczenie musiało być dla każdej inteligentnej pokojówki zupełnie jasne. Wreszcie dostrzegła nieobecność doktora Candy'ego, który w pewnej chwili znikł tajemniczo z salonu, po czym równie tajemniczo powrócił i wdał się w rozmowę z panem Godfreyem. Na ogół biorąc, rzeczy przedstawiały się więc lepiej, niż się mogliśmy spodziewać po niepowodzeniach przy obiedzie. Oby udało nam się wytrwać jeszcze przez godzinkę, a stary Ojciec Czas przyprowadzi przed ganek powozy przybyłych i uwolni nas od ich obecności.

Wszystko na tym świecie ma swój kres i po odejściu Penelopy nawet dobroczynne działanie „Robinsona Kruzoe” zaczęło słabnąć. Poczułem znowu niepokój i postanowiłem obejść dom i park, nim zacznie padać. Zamiast lokaja, który miał ludzki nos i wobec tego był dla mnie w tej opresji zupełnie nieprzydatny, wziąłem ze sobą psa gończego. Na jego nosie mogłem polegać. Obeszliśmy całą posiadłość, wyszliśmy na drogę — i wróciliśmy tacy sami mądrzy jak przedtem, nie wykrywszy nigdzie zaczajonej istoty ludzkiej. Wziąłem na razie psa na łańcuch i wracając przez ogród spotkałem dwóch panów nadchodzących od strony salonu. Byli to pan Candy i pan Godfrey, wciąż (jak meldowała Penelopa) pogrążeni w rozmowie. Śmieli się z jakiegoś miłego żartu. Zdziwiło mnie to nieco, że ci dwaj są w takiej komitywie, minąłem ich jednak udając, iż ich nie dostrzegam.

Przybycie powozów zbiegło się z początkiem ulewy. Rozpadało się tak, jak gdyby miało padać przez całą noc. Z wyjątkiem doktora, którego dwukołowy powozik czekał na niego, reszta gości pojechała do domu wygodnie w zamkniętych karetach. Wyraziłem obawę, iż pan Candy bardzo zmoknie. Odrzekł, że dziwi go, jak dożyłem tak podeszłego wieku nie wiedząc, że skóra doktora jest nieprzemakalna. Odjechał więc pod strugami deszczu śmiejąc się ze swego dowcipu i w ten sposób pozbyliśmy się wreszcie gości.

Teraz muszę opowiedzieć dzieje tej nocy.

ROZDZIAŁ XI

Kiedy ostatni goście odjechali, wróciłem do hallu i zastałem Samuela przy bocznym stole, ustawiającego koniak i wodę sodową. Moja pani i panna Rachela wyszły z salonu, za nimi postępowali dwaj panowie. Pan Godfrey poprosił o koniak z wodą sodową, pan Franklin nie pił nic. Usiadł jak człowiek śmiertelnie znużony — rozmowy podczas uroczystości widocznie wyczerpały go do cna.

Moja pani odwracając się, aby życzyć im dobrej nocy, rzuciła uważne spojrzenie na feralny upominek pułkownika lśniący na sukni córki.

— Rachelo — spytała — gdzie schowasz diament na noc?

Panna Rachela była w świetnym humorze, w takim właśnie, kiedy to mówi się głupstwa, twierdząc przewrotnie, że to rzeczy bardzo mądre. Można to czasem zaobserwować u młodych dziewcząt, kiedy są podniecone nerwowo po wesoło spędzonym dniu. Przede wszystkim więc oświadczyła, że nie wie, gdzie ma schować diament. Następnie powiedziała: — Położę go oczywiście na toalecie razem z innymi rzeczami. — Potem przypomniała sobie, że diament być może zacznie w nocy świecić właściwym mu niesamowitym księżycowym blaskiem i gotów przerazić ją w ciemnościach. Przyszła jej wtedy na myśl hinduska szafeczka stojąca w jej saloniku i zdecydowała natychmiast, że schowa hinduski diament do hinduskiej szafki, ażeby te dwa piękne przedmioty tego samego pochodzenia mogły podziwiać się nawzajem. W tym miejscu matka przerwała ten potok nonsensów.

— Moja droga! Twoja indyjska szafka nie ma zamka.

— Ależ mamo! — zawołała panna Rachela. — Czy jesteśmy w hotelu? Czy w domu są złodzieje?

Nie zwracając uwagi na gadaninę córki, moja pani życzyła panom dobrej nocy. Następnie zwróciła się do panny Racheli i ucałowała ją.

— Czemu nie miałabyś oddać mi diamentu na przechowanie? — zapytała. Panna Rachela zareagowała na tę propozycję w podobny sposób, w jaki przed dziesięciu laty odpowiedziałaby na propozycję rozstania się z nową lalką. Moja pani zrozumiała, że dziś wieczorem nie da się z nią dojść do ładu.

— Jutro, skoro tylko obudzisz się, Rachelo — rzekła — przyjdź do mojego pokoju. Mam ci coś do powiedzenia.

Z tymi słowy opuściła nas wolnym krokiem, pogrążona w rozmyślaniach i sądząc z pozorów, niezbyt kontenta z wniosków, do których ją te rozmyślania prowadziły.

Po niej udała się na spoczynek panna Rachela. Uścisnęła najpierw dłoń panu Godfreyowi, który stał na drugim końcu hallu wpatrując się pilnie w jakiś obraz. Potem wróciła do pana Franklina, który wciąż znużony i milczący siedział w kącie.

Co sobie powiedzieli, tego nie wiem. Jednakże stojąc w pobliżu wielkiego trema w dębowej ramie widziałem w nim odbicie panny Racheli. Wyciągnęła ona ukradkiem zza dekoltu sukni medalion, który dostała od pana Franklina w prezencie i zanim poszła na górę, pokazała mu go z uśmiechem niewątpliwie bardzo znaczącym. Incydent ten zachwiał nieco moją ufnością w słuszność własnego sądu. Zacząłem podejrzewać, że mimo wszystko Penelopa być może ma rację, jeśli chodzi o stan uczuć jej młodej pani.

Po odejściu panny Racheli pan Franklin odzyskał zdolność widzenia innych osób i zauważył mnie wreszcie. Z właściwą sobie zmiennością usposobienia doszedł już do nowych wniosków na temat Hindusów.

— Betteredge — rzekł — skłonny jestem sądzić, że podczas naszej rozmowy w ogrodzie potraktowałem słowa pana Murthwaite'a zbyt poważnie. Zastanawiam się, czy nie uraczył nas zwykłą podróżniczą bajdą? Czy rzeczywiście masz zamiar spuścić psy?

— Jeżeli zauważę, że coś węszą, sir — odparłem— spuszczę je ze smyczy i pozwolę, aby biegały wolno.

— Dobrze — zgodził się pan Franklin. —Jutro zastanowimy się, co robić dalej. Nie mam ochoty niepokoić ciotki bez koniecznej potrzeby. Dobranoc, Betteredge.

Był tak blady i wyczerpany, gdy skinął mi głową i wziął świecę, by iść na górę, że pozwoliłem sobie doradzić mu, aby wypił przed snem kropelkę koniaku z wodą sodową. Pan Godfrey, który zbliżył się w tej chwili do nas z drugiego końca hallu, popart mnie w tym względzie. W sposób jak najżyczliwszy nalegał, aby pan Franklin napił się czegoś przed pójściem do łóżka.

Przytaczam te mało znaczące szczegóły, gdyż po wszystkim, co tego dnia widziałem i słyszałem, miło mi było stwierdzić, iż nasi młodzi panowie są nadal w najlepszej komitywie. Utarczka słowna (którą Penelopa słyszała w salonie) oraz rywalizacja o pierwsze miejsce w sercu panny Racheli najwidoczniej nie poróżniła ich wcale. Cóż dziwnego zresztą! Obaj odznaczali się przecież łagodnym usposobieniem i byli ludźmi obytymi w świecie. A wypada to przyznać osobom wyższego stanu, że kłócą się między sobą bez porównania rzadziej niż ludzie z gminu.

Pan Franklin nie chciał koniaku i poszedł na górę razem z panem Godfreyem, gdyż pokoje ich sąsiadowały ze sobą. Na półpiętrze wszakże uległ widocznie namowom kuzyna albo też sam zmienił, jak zwykle, zdanie.

— Może będę chciał napić się czegoś w nocy — zawołał do mnie z góry. — Przyślij mi trochę koniaku do pokoju.

Posłałem do niego Samuela z koniakiem i wodą, a następnie wyszedłem i spuściłem psy. Nie posiadały się ze zdumienia, że się je puszcza wolno o tej porze, i zaczęły skakać i łasić się do mnie niby para szczeniąt! Deszcz zresztą ostudził szybko ich zapały — pochłeptały trochę wody deszczowej i schowały się do swoich bud. Wracając do domu dostrzegłem na niebie znaki, że pogoda wkrótce zmieni się znów na lepsze. Na razie jednak lało bez przerwy i grunt rozmiękł zupełnie.

W towarzystwie Samuela obszedłem cały dom i pozamykałem jak zwykle wszystkie drzwi i okna. Zbadałem osobiście każdy zamek, nie ufając tym razem pomocnikowi. Kiedy po północy ułożyłem w końcu stare kości do łóżka, wszystko było w idealnym porządku.

Miałem widocznie w ciągu dnia za dużo wzruszeń, bo i mnie również dotknęła tej nocy choroba pana Franklina. Świtało już, kiedy zapadłem nareszcie w sen. Przez cały czas, gdy przewracałem się bezsennie na posłaniu, w domu cicho było jak w grobie. Uszu moich nie dobiegł żaden dźwięk oprócz plusku deszczu i westchnień wiatru, który zerwał się nad ranem i szumiał wśród drzew.

Około pół do ósmej obudziłem się i otworzyłem okno. Był piękny, słoneczny dzień. Zegar wybił już ósmą i miałem właśnie wyjść, aby wziąć psy na łańcuch, gdy usłyszałem za sobą na schodach szelest spódnic.

Odwróciłem się i ujrzałem Penelopę. Biegła ku mnie jak szalona.

— Ojcze! — krzyknęła. — Proszę natychmiast przyjść na górę! Diament znikł!

— Czyś ty zwariowała? — spytałem.

— Znikł! — powtórzyła Penelopa. — Nie ma go i nikt nie wie, gdzie się podział! Chodź na górę i zobacz.

Pociągnęła mnie ze sobą do salomku swej młodej pani, który łączył się z jej sypialnią. Na progu sypialni stała panna Rachela z twarzą równie białą jak jej szlafroczek Drzwi indyjskiej szafeczki otwarte były na oścież. Jedną z wewnetrznych szufladek wyciągnięto tak daleko, jak się tylko dało

— Spójrz! — rzekła Penelopa — Na własne oczy widziałam, jak panna Rachela włożyła wczoraj wieczorem diament do tej szufladki

Podszedłem do szafki Szufladka była pusta

— Czy to prawda, panienko? — zapytałem

Panna Rachela z błędnym spojrzeniem odpowiedziała jakimś obcym, zdławionym głosem, podobnie jak przedtem moja córka

— Diament znikł.

Po tych słowach wycofała się do sypialni i zamknęła za sobą drzwi na klucz.

Zanim zdązyliśmy się zastanowić, co robić dalej, do saloniku weszła moja pani. Usłyszała głos w pokoju córki, chciała dowiedzieć się o co chodzi Wiadomość o zniknięciu diamentu poraziła ją jak piorun Milady podeszła do drzwi sypialni panny Racheli i domagała się, aby ją wpuszczono. Panna Rachela otworzyła wreszcie drzwi i wpuściła matkę

Przerażająca wieść, szerząc się po domu niby pożar, dotarła po chwili do obu młodzieńców.

Pan Godfrey pierwszy wyszedł ze swego pokoju. Kiedy usłyszał, co się stało, podniósł tylko w oszołomieniu ręce ku niebu, nie dając tym zbyt pochlebnego świadectwa wrodzonej bystrości Pan Franklin na którego przytomność umysłu i trzeźwą radę liczyłem, okazał się równie bezradny jak jego kuzyn. Dziwnym trafem spał wreszcie tej nocy doskonale i niezwykłe to szczęście, jak sam twierdził, ogłupiło go zupełnie Gdy jednak przełknął naprędce filżankę kawy — którą pijał zawsze na modłę cudzoziemską parę godzin przed śniadaniem — myśli mu się przejaśniły, odzyskał trzeźwość i z właściwym w takich chwilach rozsądkiem , stanowczością ujął sprawę w swoje ręce.

Przede wszystkim zwołał całą służbę i kazał jej zostawić wszystkie drzwi i okna na dole (z wyjątkiem drzwi frontowych, które ja już otworzyłem) dokładnie w tym samym stanie, w jakim były, kiedy pozamykaliśmy je na noc Następnie zaproponował swemu kuzynowi i mnie, abyśmy — zanim poczynimy dalsze kroki — upewnili się, czy diament nie zawieruszy się gdzieś przypadkiem — czy nie wpadł gdzieś w głąb szafki lub pod stół, na którym szafka stała Po bezowocnym przeszukaniu wymienionych miejsc oraz po zbadaniu Penelopy, od której nie dowiedzieliśmy się nic ponad to, co już mi przedtem powiedziała, pan Franklin uznał, że należy rozciągnąć indagacje na pannę Rachelę , poprosił Penelopę, aby zapukała do drzwi sypialni.

Na pukanie z sypialni wyszła moja pani zamykając za sobą drzwi. Jednocześnie usłyszeliśmy, ze panna Rachela przekręca klucz w zamku. Na twarzy mojej pani malowało się strapienie.

— Zniknięcie diamentu podziałało na Rachelę druzgocąco — rzekła w odpowiedzi na pytanie pana Franklina. — Rzecz to zagadkowa, ale nie chce mówić o tym nawet ze mną. Na razie nikt nie może jej widzieć.

Zwiększywszy jeszcze naszą rozterkę tym opisem stanu ducha panny Racheli, moja pani wszakże opanowała się z wysiłkiem i odzyskała zwykły spokój i stanowczość.

— Sądzę, że nie ma innej rady? — spytała cicho. — Nie pozostaje mi chyba nic innego, jak wezwać policję?

— A policja — podjął żywo pan Franklin — powinna przede wszystkim odnaleźć hinduskich kuglarzy, którzy popisywali się tu wczoraj wieczorem. Moja pani i pan Godfrey (którzy nie wiedzieli tego, co wiedział pan Franklin i ja) zdumieli się na te słowa.

— Nie mam teraz czasu na wyjaśnienia — ciągnął dalej pan Franklin. — Mogę tylko powiedzieć państwu, że to niewątpliwie Hindusi skradli diament. Zechce ciocia dać mi list polecający do któregoś z wyższych urzędników policji we Frizinghall — nadmieniając w nim tylko, że reprezentuję interesy i życzenia cioci — a udam się tam niezwłocznie. Nie wolno nam tracić ani chwili, gdyż od tego, być może, zależy schwytanie złodziei.

(Notabene: nie wiem, która strona charakteru, francuska czy angielska, wzięła teraz górę w duszy pana Franklina, w każdym jednak razie była to strona właściwa. Pytanie tylko, jak to długo potrwa?)

Przyniósł papier, pióro, atrament i położył to wszystko przed ciotką, która (jak mi się zdawało) napisała żądany list niezbyt chętnie. Gdyby można było pominąć milczeniem takie zdarzenie jak zaginięcie klejnotu wartości dwudziestu tysięcy funtów, to sądzę — znając opinię mojej pani o nieżyjącym bracie i nieufność, jaką żywiła do jego prezentu — że w głębi duszy poczułaby wielką ulgę na wiadomość, iż złodzieje uszli z Kamieniem Księżycowym bezkarnie.

Poszedłem z panem Franklinem do stajni i skorzystałem ze sposobności, aby zapytać go, w jaki sposób Hindusom (których podejrzewałem oczywiście tak samo jak on) udało się dostać do domu.

— Jeden z nich mógł wśliznąć się do hallu podczas zamieszania przy odjeździe gości — odparł pan Franklin. — Leżał może pod kanapą, kiedy moja ciotka i Rachela rozmawiały o tym, gdzie schować diament na noc. Musiał tylko poczekać, aż wszyscy pójdą spać, i potem najspokojniej zabrał sobie diament z szafki.

Po tych słowach zawołał na stajennego, żeby ten otworzył bramę, i odjechał galopem.

Wydawało się rzeczywiście, że jest to jedyne rozsądne wytłumaczenie. Ale w jaki sposób złodziejowi udało się wymknąć potem z domu? Kiedy rano poszedłem otworzyć drzwi frontowe, były zamknięte i zaryglowane, jak je zostawiłem wieczorem. Co do innych drzwi i okien, wszystkie pozostawały nadal zamknięte i świadczyły same o sobie. A psy? Przypuśćmy, że złodziej wyskoczył przez jedno z górnych okien, w jaki sposób wymknął się psom? Może zaopatrzył się z góry w zatrute mięso? Gdy ta wątpliwość przeszła mi przez myśl, psy nadbiegły właśnie pędem i zaczęły koziołkować i przewracać się na wilgotnej trawie tak żwawo i wesoło, że dopiero po znacznych wysiłkach udało mi się je uspokoić i wziąć na łańcuch. Im dłużej się zastanawiałem nad wytłumaczeniem pana Franklina, tym mniej ono mnie zadowalało.

Zjedliśmy śniadanie — cokolwiek zdarzy się w domu, kradzież czy morderstwo, nie ma to znaczenia, śniadanie trzeba zjeść. Po śniadaniu moja pani wezwała mnie do siebie, no i musiałem opowiedzieć jej wszystko, co dotychczas ukrywałem, a mianowicie o Hindusach i o sprzysiężeniu. Jako niewiasta mężnego serca opanowała szybko zdumienie i strach, wywołane moimi informacjami. Widać było, że bardziej niepokoi ją stan córki aniżeli niegodziwi poganie i ich spiski.

— Wiesz jaka jest Rachela i jak się czasem odmiennie zachowuje od ogółu dziewcząt — rzekła. — Nie pamiętam jednak, żeby kiedykolwiek była taka dziwna i zamknięta w sobie jak teraz. Zniknięcie diamentu przyprawiło ją niemal o utratę zmysłów. Kto by pomyślał, że ten potworny kamień mógł w tak krótkim czasie uzyskać nad nią tak potężną władzę!

Było to bez wątpienia dziwne. Panna Rachela bowiem na ogół biorąc nie przepadała za klejnotami i błyskotkami jak inne dziewczęta. A jednak zamknęła się teraz w swoim pokoju i nadal przebywała w nim niepocieszona. Sprawiedliwość każe zresztą dodać, że wśród domowników nie było nikogo, kogo by fatalne zdarzenie nie wytrąciło z równowagi. Pan Godfrey na przykład — pełniący przecież zawsze funkcje zawodowego pocieszyciela — w tym wypadku stracił zupełnie głowę. W braku towarzystwa, które by go zabawiało i w braku sposobności do tego, by skorzystać ze swego wielkiego doświadczenia ze strapionymi kobietami i spróbować pocieszyć pannę Rachelę wałęsał się smętnie po domu i ogrodzie. Był w rozterce, jak ma postąpić w związku z przykrością, która nas spotkała. Czy powinien w tej sytuacji uwolnić domowników od swej obecności, czy tez zostać w nadziei, że jego skromne usługi mogą się w końcu na coś przydać? Doszedł wreszcie do wniosku, że w tak szczególnym wypadku obyczajność i względy należne krewnym nakazują mu obrać tę drugą drogę. Okoliczności stanowią próbę kruszcu z którego człowiek jest odlany. Obecna próba wykazała, iż pan Godfrey odlany jest ze słabszego stopu, niż sądziłem. Co się tyczy służących płci żeńskiej to — z wyjątkiem Rosanny Spearman, która trzymała się na uboczu — zaczęły one szeptać po kątach i rzucać wokoło podejrzliwe spojrzenia jak ta słabsza połowa rodu ludzkiego ma we zwyczaju, ilekroć w domu zdarzy się coś niezwykłego. Przyznam się, ze sam byłem nieswój i podrażniony. Przeklęty Kamień Księżycowy wywrócił nas wszystkich na Na krótko przed jedenastą powrócił pan Franklin. Sądząc z pozorów stanowcza strona jego charakteru od chwili wyjazdu musiała się ugiąć pod zbyt wielkim ciężarem, jakim ją obarczono. Pan Franklin opuścił nas galopem, wracał natomiast stępa. Odjeżdżając odlany był ze spiżu i pełen energii, wrócił zaś miękki jak wata i najzupełniej apatyczny.

— Czy policja przyjedzie? — spytała moja pani.

— Tak — odrzekł pan Franklin. — Przyrzekli, że przyjadą tu za mną w mgnieniu oka. Inspektor Seegrave z miejscowej policji oraz dwóch jego ludzi. Ale to tylko formalność! Sprawa jest beznadziejna.

— Co?! Czyżby Hindusi uciekli, sir? — zapytałem.

— Biednych, skrzywdzonych Hindusów wsadzono do więzienia najniesprawiedliwiej w świecie — oświadczył pan Franklin. — Są niewinni jak nowo narodzone dzieci. Pomysł mój, że jeden z nich ukrył się w domu, rozwiał się jak dym wraz z resztą moich pomysłów. Stwierdzono — ciągnął dalej pan Franklin, z wyraźną satysfakcją podkreślając swoją pomyłkę — że było to po prostu niemożliwe.

Zadziwiwszy nas tym całkiem nowym obrotem sprawy, nasz młodzieniec na zaproszenie ciotki usiadł i przystąpił do szczegółowych wyjaśnień.

Jak się okazało, wystarczyło mu stanowczości aż do Frizinghall. Zreferował sprawę sędziemu pokoju w sposób jasny i zwięzły, sędzia pokoju więc od razu zawezwał policję. Pierwsze informacje zebrane o Hindusach wykazały, że nie próbowali oni wcale opuszczać miasteczka. Dalsze pytania skierowane do policji ustaliły, że widziano, jak wszyscy trzej kuglarze wraz z chłopcem powrócili poprzedniego wieczoru do Frizinghall między dziesiątą a jedenastą, co (zważywszy czas i odległość) dowodziło również, iż po popisie na naszym tarasie musieli powrócić prosto do miasta. Później jeszcze, o północy, policjanci przy sposobności rewizji przeprowadzonej w podrzędnym domu noclegowym, w którym Hindusi się zatrzymali, widzieli znów ich wszystkich trzech. Chłopiec był jak zwykle z nimi. Wkrótce po północy ja osobiście zamknąłem i zaryglowałem wszystkie drzwi domu. Trudno o bardziej niezbite dowody niewinności Hindusów. Sędzia pokoju oświadczył, że jak dotychczas nie może być mowy nawet o podejrzeniach w tym kierunku. Ponieważ jednak istnieje możliwość, że policja, przeprowadzając badania na miejscu przestępstwa, poczyni jakieś nowe odkrycia dotyczące kuglarzy, postara się on zamknąć ich do aresztu za szalbierstwo i włóczęgostwo i będzie przez tydzień trzymał ich pod kluczem do naszej dyspozycji. W ignorancji swej bowiem popełnili coś, co da się podciągnąć pod przekroczenie przepisów kodeksu karnego, a każdy przepis prawny da się nieco rozciągnąć, jeśli się tylko właściwie do tego zabrać. Zacny sędzia był starym przyjacielem mojej pani, toteż ledwie otworzono tego ranka salę sądową, Hindusi zostali „skazani” na tydzień aresztu.

Tak brzmiała

pana Franklina o wydarzeniach we Frizinghall. Hinduski klucz do zagadki zaginionego klejnotu, jak się okazało, złamał nam się w ręku. Jeżeli kuglarze są niewinni, to któż, na miłość boską, zabrał Kamień Księżycowy z szuflady panny Racheli?

Po dziesięciu minutach, ku wielkiej naszej uldze, nadjechał inspektor Seegrave. Opowiedział, że widział w przejściu pana Franklina, który wygrzewał się w słońcu na tarasie (włoska strona charakteru musiała teraz, jak sądzę, wziąć w nim górę). Zanim jeszcze rozpoczęto dochodzenie, pan Franklin uprzedził policjantów, że wszelkie badania są daremne.

W naszej trudnej sytuacji nie mogliśmy życzyć sobie milszego gościa niż inspektor Seegrave z Frizinghall. Pan Seegrave był wysokim postawnym mężczyzną o manierach wojskowego. Miał dźwięczny, władczy głos, stanowcze mocne spojrzenie i wspaniały mundur pięknie zapięty pod szyję. „Jestem tym, kogo wam potrzeba” — czytało się z jego twarzy, ponadto wydawał swoim podwładnym rozkazy bardzo surowym tonem, który przekonał nas wszystkich, że z człowiekiem tym bez wątpienia nie ma żartów.

Przede wszystkim obszedł dom z zewnątrz i od wewnątrz, po czym stwierdził że złodziej z pewnością nie włamał się do domu z zewnątrz i wobec tego kradzież musiał popełnić ktoś z domowników. Mogą państwo sobie wyobrazić, w jaki stan oficjalne to oświadczenie wprawiło służbę. Inspektor postanowił rozpocząć od obejrzenia buduaru, następnie zaś przystąpić do badania służby. Jednocześnie postawił jednego ze swoich ludzi na schodach wiodących do pokoi służbowych i polecił mu, aby do otrzymania dalszych rozkazów nie wpuszczał tam nikogo.

Na to ostatnie zarządzenie słabszą połowę rodzaju ludzkiego ogarnęła gwałtowna rozpacz. Służące powyskakiwały ze swych kątów, pobiegły wszystkie razem do pokoju panny Racheli (zagarniając tym razem ze sobą także i Rosannę Spearman), wpadły do inspektora Seegrave'a i błagały go, żeby powiedział od razu, którą z nich podejrzewa.

Inspektor znalazł się na wysokości zadania — spojrzał groźnie na niewiasty i poskromił je swym władczym głosem.

— Marsz na dół, moje panie — rozkazał — wszystkie co do jednej. Nie pozwolę żebyście się tutaj kręciły. Patrzcie! — dodał wskazując palcem smugę na malowidłach zdobiących drzwi panny Racheli, smugę na brzegu, tuż pod zamkiem. — Patrzcie, jaką szkodę już zrobiły spódnice którejś z was. Jazda, jazda stąd zaraz!

Rosanna Spearman, która stała najbliżej inspektora i najbliżej smugi na drzwiach dała przykład posłuszeństwa i niezwłocznie wymknęła się z pokoju Pozostałe podążyły za nią. Inspektor zakończył oględziny pokoju które nic mu nie dały, po czym zapytał mnie, kto pierwszy zauważył kradzież. Kradzież zauważyła moja córka. Posłano więc po moją córkę.

Pan inspektor w pierwszej chwili obszedł się z Penelopą nieco zbyt szorstko.

— Słuchaj mnie uważnie, moja panno, i pamiętaj, ze masz mówić prawdę.

Penelopa od razu wybuchnęła.

— Nie uczono mnie nigdy kłamstwa, panie policjancie! — oświadczyła — A jeżeli ojciec może stać tutaj i słuchać, jak się mnie oskarża o fałsz i złodziejstwo i na dodatek pozwala, żeby zamykano przede mną mój własny pokój i szkalowano moje dobre imię —jedyny skarb ubogiej dziewczyny — to nie jest dobrym ojcem, za jakiego go miałam!

Wtrąciłem tedy pojednawcze słówko, dzięki czemu stosunki między Sprawiedliwością a Penelopą przybrały łagodniejszą formę. Pytania i odpowiedzi płynęły gładko i szybko, ale nie wynikało z nich nic godnego wzmianki Moja córka widziała, jak panna Rachela tuż przed pójściem spać schowała diament do szuflady. Nazajutrz, kiedy o ósmej rano weszła do saloniku z filiżanką herbaty dla panny Racheli, zobaczyła, że szuflada jest otwarta i pusta. Zaalarmowała wówczas domowników — i na tym był koniec zeznań Penelopy.

Pan inspektor poprosił następnie o widzenie się z samą panną Rachelą. Penelopa powtórzyła jego prośbę przez drzwi. Odpowiedź dotarła do nas tą samą drogą:

— Nie mam nic policjantowi do powiedzenia — nie widziałam nikogo. Niespodziewana ta replika zdumiała i jednocześnie dotknęła boleśnie naszego doświadczonego urzędnika policji. Wyjaśniłem mu, że panienka jest niezdrowa, i prosiłem, aby zechciał poczekać trochę, a zobaczy się z nią później. Zeszliśmy tedy znów na dół i spotkaliśmy w hallu pana Godfreya i pana Franklina.

Obu panów zapytano jako mieszkańców domu, czy nie mogą rzucić światła na sprawę. Żaden z nich jednak nic o niej nie wiedział. Czy nie słyszeli ubiegłej nocy jakichś podejrzanych hałasów? Nie słyszeli nic prócz plusku deszczu. Czy ja, czuwając dłużej od nich, również nic nie słyszałem! Nic! Pan Franklin zwolniony z przesłuchania (podczas którego wciąż zajmował stanowisko osoby zupełnie bezradnej w tej trudnej sytuacji) szepnął mi do ucha:

— Ten człowiek na nic się nam nie przyda. Inspektor jest patentowanym osłem!

Zwolniony z kolei pan Godfrey szepnął do mnie:

— Inspektor robi na mnie wrażenie człowieka niezmiernie kompetentnego. Pokładam w nim wielkie nadzieje, Betteredge!

Ilu ludzi, tyle opinii, jak powiedział już przede mną ktoś ze starożytnych.

Następne kroki pana inspektora zaprowadziły go z powrotem do buduaru. Moja córka i ja poszliśmy za nim. Inspektor pragnął ustalić, czy w ciągu ubiegłej nocy nie przesunięto jakichś mebli z ich zwykłych miejsc. Widocznie poprzednie oględziny pokoju nie wystarczyły mu w tym względzie.

Gdyśmy wciąż jeszcze szperali wśród foteli i stołów, drzwi sypialni otworzyły się nagle. Panna Rachela, która dotychczas broniła się uparcie przed rozmową z kimkolwiek, teraz ku naszemu zdumieniu wyszła do nas z własnej woli. Wzięła z krzesła swój kapelusz ogrodowy i zwróciła się wprost do Penelopy z następującym pytaniem:

— Pan Franklin Blake przysłał cię dziś rano do mnie z jakimś poleceniem?

— Tak jest, proszę panienki.

— Chciał się ze mną widzieć?

— Tak jest.

— Gdzie jest teraz?

Słysząc głosy dobiegające z tarasu, wyjrzałem przez okno i stwierdziłem, że obaj młodzi panowie przechadzają się razem, odpowiedziałem więc za córkę:

— Pan Franklin jest na tarasie, panienko.

Nie wypowiadając już ani słowa i nie zwracając najmniejszej uwagi na inspektora, który próbował zacząć z nią rozmowę, panna Rachela, śmiertelnie blada, pogrążona w dziwnej zadumie, opuściła pokój i zeszła na dół, aby przyłączyć się do swych kuzynów.

Był to bez wątpienia z mojej strony brak należytego szacunku i dobrych manier, nie mogłem się jednak powstrzymać i wyjrzałem przez okno, aby obserwować spotkanie panny Racheli z młodymi panami. Panna Rachela podeszła do pana Franklina, jak gdyby nie dostrzegając wcale pana Godfreya, który wobec tego wycofał się i zostawił ich samych. Panna Rachela wówczas zwróciła się do pana Franklina i powiedziała coś tonem wielkiego wzburzenia. Rozmowa trwała krótko, lecz (sądząc z wyrazu twarzy pana Franklina) wprawiła go w niewymowne zdumienie. Gdy wciąż jeszcze stali razem, na tarasie ukazała się moja pani. Panna Rachela ujrzała ją, powiedziała jeszcze kilka słów do pana Franklina i zanim matka jej zdążyła się zbliżyć, wróciła szybko do domu. Moja pani, sama zdziwiona, a także widząc zdumienie pana Franklina, zaczęła z nim rozmowę. Przyłączył się do nich pan Godfrey i również coś powiedział. Pan Franklin ruszył wraz z nimi naprzód, opowiadając im widocznie, co zaszło, gdyż po kilku krokach zarówno moja pani, jak i pan Godfrey stanęli jak wryci, najwyraźniej oszołomieni tym, co usłyszeli. Co było dalej, tego nie wiem, bo w tej chwili drzwi saloniku otworzyły się gwałtownie i panna Rachela w najwyższej furii, z pałającymi oczami i policzkami, przeszła szybko do swego pokoju. Pan inspektor znów próbował zadać jej jakieś pytanie, na co odwróciła się ku niemu sprzed drzwi sypialni i zawołała gniewnie:

— Nie wzywałam pana! Nie jest mi pan potrzebny. Mój diament zginął. Ani pan, ani nikt inny nigdy go nie znajdzie!

Z tymi słowy weszła do sypialni i zatrzasnęła nam drzwi przed nosem. Penelopa, która stała najbliżej, usłyszała, że panna Rachela znalazłszy się sama wybuchnęła rozpaczliwym płaczem.

To gniew, to znów zaraz potem łzy! Co to mogło znaczyć?

Wytłumaczyłem inspektorowi, że panna Rachela po prostu przejęła się bardzo utratą klejnotu. Ponieważ dbałem o honor rodziny, przykro mi było niezmiernie, że moja młoda pani może się do tego stopnia zapomnieć — choćby tylko w obecności urzędnika policji — toteż starałem się ją za wszelką cenę usprawiedliwić. W głębi duszy jednak nie mogłem zrozumieć niezwykłego zachowania panny Racheli. Ze słów jej, wypowiedzianych przed drzwiami sypialni, mogłem jedynie wywnioskować, że oburzona jest na nas o to, iż wezwaliśmy policję, zdumienie zaś pana Franklina spowodowały wyrzuty, jakie czyniła mu w tym względzie (jako osobie, która policję sprowadziła). Jeżeli domysł ten był słuszny, to czemu straciwszy diament miałaby protestować przeciw obecności osób powołanych do tego, aby pomóc jej w odzyskaniu klejnotu? I skąd, na miłość boską, mogła wiedzieć, że Kamień Księżycowy nigdy się już nie znajdzie?

W takim stanie rzeczy nie mogłem spodziewać się odpowiedzi na te pytania od nikogo z domowników. Pan Franklin zapewne poczytywał sobie za punkt honoru nie powtarzać nikomu ze służby — nawet tak staremu słudze jak ja — tego, co panna Rachela powiedziała mu na tarasie. Pan Godfrey, którego pan Franklin prawdopodobnie dopuścił do zaufania jako dżentelmena i swego krewnego, nie mógł oczywiście tego zaufania zdradzić. Moja pani, która również była niewątpliwie dopuszczona do tajemnicy i która jedna jedyna miała dostęp do panny Racheli, przyznawała się otwarcie, że nic z tego wszystkiego nie rozumie. Panna Rachela powtarzała tylko: „Doprowadzasz mnie do szału tym ciągłym mówieniem o diamencie!” — i matka nic więcej nie mogła z niej wydobyć. Stanęliśmy więc w martwym punkcie, jeśli chodzi o pannę Rachelę, i w takim samym martwym punkcie, jeśli chodzi o Kamień Księżycowy. W pierwszym wypadku moja pani nie mogła nam w niczym dopomóc. W drugim (jak się państwo wkrótce sami przekonają) pan Seegrave zbliżał się szybko do stanu inspektora policji bliskiego obłędu.

Doświadczony nasz urzędnik szperał długo w buduarze, nie dokonawszy jednak żadnych odkryć wśród mebli, zwrócił się do mnie z pytaniem, czy ktoś ze służby wiedział, gdzie schowano na noc diament.

— Przede wszystkim ja o tym wiedziałem, sir — odparłem. — Samuel, lokaj, wiedział również, gdyż był obecny przy rozmowie lady Verinder i panny Racheli o tym, gdzie się ma umieścić diament na noc. Wiedziała także moja córka, jak panu już mówiła. Ona albo Samuel mogli wspomnieć o tym komuś spośród służby lub też ktoś inny ze służby mógł sam słyszeć rozmowę przez boczne drzwi hallu, które mogły być otwarte na kuchenne schody. O ile się orientuję, każdy z domowników mógł wiedzieć, gdzie diament miał się znajdować zeszłej nocy.

Ponieważ odpowiedź moja otworzyła przed panem inspektorem niezmiernie szerokie pole do podejrzeń, spróbował zawęzić je pytając z kolei o charakterystykę poszczególnych służących.

Pomyślałem od razu o Rosannie Spearman. Jednakże nie uważałem za stosowne ani nie pragnąłem wcale kierować podejrzeń na biedną dziewczynę, której uczciwość, odkąd ją znałem, była bez najmniejszej skazy. Przełożona domu poprawczego poleciła ją mojej pani jako dziewczynę szczerze skruszoną i bezwzględnie godną zaufania. Niechże inspektor sam wykryje powody do tego, aby ją w pierwszym rzędzie podejrzewać, a wówczas dopiero — i nie wcześniej — obowiązkiem moim będzie poinformować go, jaką drogą Rosanna dostała się na służbę do mojej pani.

— Wszyscy nasi pracownicy mają doskonałe świadectwa — oświadczyłem. — Żaden też z nich nie zawiódł zaufania pokładanego w nim przez lady Verinder.

Wobec tego panu Seegrave'owi pozostało do zrobienia tylko jedno: mianowicie zabrać się do roboty i przesłuchać osobiście całą służbę.

Badał więc jednego po drugim. Okazało się, że jeden po drugim nie ma nic do powiedzenia i stwierdza to (zwłaszcza gdy chodziło o kobiety) z wielką elokwencją, a także z wielką urazą o embargo nałożone na ich pokoje. Wreszcie ostatnia pomywaczka wróciła na swoje miejsce w suterenie. Wezwano wówczas Penelopę, aby przesłuchać ją oddzielnie po raz drugi.

Gniewny wybuch mojej córki w buduarze i gotowość, z jaką uznała, że się ją podejrzewa, wywarły widocznie niekorzystne wrażenie na inspektorze Seegravie. Wryło mu się też zapewne w pamięć, że Penelopa była ostatnią osobą, która widziała wieczorem diament. Po zakończeniu drugiego badania moja dziewczyna przybiegła do mnie ogarnięta furią. Nie ma już najmniejszych wątpliwości: urzędnik policji dał jej niemal do zrozumienia, że jest złodziejką! Trudno mi było uwierzyć (biorąc pod uwagę zdanie pana Franklina), aby inspektor był aż tak wielkim osłem. Ale choć nic nie mówił, spojrzenie, którym mierzył moją córkę, nie było zbyt życzliwe. Udałem wobec biednej Penelopy, że śmieję się z całej sprawy, gdyż nie sposób jej traktować poważnie. W głębi duszy jednak rozgniewałem się, i to mocno. Cała rzecz była doprawdy trochę irytująca. Moja dziewczynka usiadła zgnębiona w kącie i zarzuciła fartuszek na głowę. Powiedzą państwo, że było to niemądre z jej strony — należało zaczekać, aż inspektor wyraźnie ją oskarży. Cóż, jako człowiek sprawiedliwy i zrównoważony przyznaję państwu rację. Z drugiej strony jednak pan inspektor mógłby pamiętać... mniejsza zresztą, o czym mógłby pamiętać. Niech go licho porwie!

Następne i ostatnie posunięcie inspektora doprowadziło sytuację, jak to się mówi, do punktu krytycznego. Inspektor odbył rozmowę (byłem przy tym obecny) z moją panią. Poinformował ją najpierw, że diament musiał ukraść ktoś z domowników, po czym poprosił o zezwolenie na rewizję w pokojach i kufrach służby. Moja dobra pani, jak przystało na szlachetną i wykwintną osobę, nie pozwoliła potraktować nas jak złodziei.

— Nie zgodzę się nigdy — rzekła — aby ludzi pracujących wiernie w moim domu spotkała taka nagroda za wszystko, co jestem im winna.

Pan inspektor ukłonił się, ze spojrzeniem w moją stronę, które mówiło wyraźnie: „Po cóż było mnie wzywać, skoro krępuje mi pani ręce?” Jako szef służby poczułem od razu, że gwoli sprawiedliwości nie możemy korzystać ze szlachetnej natury naszej pani.

— Jesteśmy milady niezmiernie wdzięczni — powiedziałem — prosimy jednak, aby jej lordowska mość pozwoliła nam spełnić powinność i wręczyć panu inspektorowi klucze od swoich pokoi. Jeżeli Gabriel Betteredge da przykład — dodałem zatrzymując inspektora Seegrave'a przy drzwiach — ręczę panu, że reszta służby pójdzie za nim. Oto na początek moje klucze!

Moja pani ujęła mnie za rękę i dziękowała mi ze łzami w oczach. Mój Boże! Ileż bym dał w tej chwili, żeby mi wolno było zręcznym ciosem w szczękę obalić inspektora na ziemię!

Jak zapowiedziałem, cała służba poszła za moim przykładem, bez entuzjazmu naturalnie, uznając wszakże mój punkt widzenia za słuszny. Trzeba było widzieć twarze kobiet, kiedy policjanci grzebali w ich rzeczach. Kucharka miała taką minę, jak gdyby chętnie upiekła inspektora żywcem na rożnie, pozostałe zaś niewiasty patrzały na niego tak, jak gdyby chętnie zjadły go po upieczeniu.

Po zakończeniu rewizji, w czasie której nie znaleziono oczywiście ani nigdzie śladu diamentu, inspektor Seegrave wycofał się do mojego pokoiku, aby rozważyć w samotności, co ma robić dalej. Od kilku godzin już przebywał ze swoimi ludźmi w naszym domu, a nie był ani o cal bliższy stwierdzenia, w jaki sposób skradziono Kamień Księżycowy, ani też kogo mamy o kradzież podejrzewać.

Inspektor bił się jeszcze w samotności z myślami, gdy pan Franklin wezwał mnie na rozmowę do biblioteki. Miałem już rękę na klamce, gdy drzwi otworzyły się nagle od wewnątrz i ku memu nieopisanemu zdumieniu wyszła z nich Rosanna Spearman!

Bibliotekę sprzątano i okurzano w godzinach rannych, w późniejszych zaś ani pierwsza, ani druga pokojówka nie miała już tam nic do roboty. Zatrzymałem tedy Rosannę i zganiłem ją od razu za przekroczenie domowego regulaminu.

— Czegoś chciała w bibliotece o tej porze? — zapytałem.

— Pan Franklin Blake zgubił na górze jeden ze swoich pierścieni — odparła Rosanna — i przyszłam do biblioteki, aby mu go zwrócić.

Twarz Rosanny, gdy wypowiadała te słowa, pałała rumieńcem. Dziewczyna spojrzała na mnie wyniośle, podniosła dumnie głowę i odeszła z miną tak godną, że wręcz osłupiałem. Wypadki rozgrywające się w domu bez wątpienia wytrąciły mniej lub bardziej z równowagi wszystkie służące, żadna z nich jednak nie zmieniła się tak raptownie i całkowicie jak Rosanna.

Pan Franklin pisał coś przy biurku w bibliotece. Gdy wszedłem, zażądał od razu jakiegoś środka lokomocji na stację kolei. Z brzmienia jego głosu poznałem, że stanowczość znów wzięła w nim górę nad niezdecydowaniem. Człowiek z waty znikł i miałem przed sobą znów człowieka ze spiżu.

— Jedzie pan do Londynu? — zapytałem.

— Chcę zadepeszować do Londynu — odparł pan Franklin. — Przekonałem moją ciotkę, że potrzeba nam tu tęższej głowy od inspektora Seegrave'a. Pozwoliła mi wysłać depeszę do mojego ojca. Ojciec zna naczelnego komisarza policji, a komisarz skieruje tu właściwego człowieka, który rozwiąże zagadkę diamentu. Ale, ale, jeżeli już mówimy o zagadkach — dodał pan Franklin zniżając głos do szeptu — chcę ci jeszcze coś powiedzieć, zanim pójdziesz do stajni. Nie piśnij o tym na razie nikomu, ale Rosanna Spearman albo ma niezupełnie dobrze w głowie, albo też, jak się obawiam, wie o Kamieniu Księżycowym więcej, niż powinna.

Nie potrafię określić, czy słowa jego bardziej mnie przeraziły, czy zmartwiły. Gdybym był młodszy, zwierzyłbym się może z tego panu Franklinowi. Ale wraz z wiekiem nabywa się pewnego doskonałego przyzwyczajenia — jeżeli się nie jest pewnym, co powiedzieć, trzyma się język za zębami.

— Przyszła tutaj z pierścionkiem, który zgubiłem w swoim pokoju — ciągnął dalej pan Franklin. — Podziękowałem jej i oczywiście spodziewałem się, że zaraz odejdzie. Zamiast tego jednak stanęła naprzeciw mnie przy stole i patrzała na mnie bardzo osobliwie — na pół nieśmiało, na pół poufale — nie umiem tego dokładnie określić. „Dziwne to zdarzenie z diamentem, sir” — powiedziała nagle szczególnym tonem. „Tak — odrzekłem — bardzo dziwne” — i zastanawiałem się, co będzie dalej. Na honor, Betteredge, dziewczyna ma chyba źle w głowie! Powiedziała: „Nigdy nie znajdą diamentu, prawda? Nie znajdą diamentu ani osoby, która go zabrała, ręczę za to”. Kiwała przy tym znacząco głową i uśmiechała się do mnie! Zanim zdążyłem zapytać, co chce przez to powiedzieć, usłyszeliśmy twoje kroki. Dziewczyna zlękła się pewnie, żebyś jej tu nie przyłapał. W każdym razie zaczerwieniła się gwałtownie i wyszła z pokoju. Co to, u licha, może znaczyć? Mimo wszystko nie mogłem się zdobyć na to, aby opowiedzieć mu dzieje Rosanny. Byłoby to przecież niemal to samo, co powiedzieć mu wręcz, że dziewczyna jest złodziejką. Ponadto, gdybym nawet szczerze mu wszystko opowiedział i gdybyśmy nawet założyli, że jest ona złodziejką, nie wyjaśniłoby to wcale, dlaczego miałaby zwierzać się ze swej tajemnicy akurat panu Franklinowi.

— Wstrętna mi jest myśl, że mógłbym wpędzić biedaczkę w tarapaty dlatego tylko, że się osobliwie zachowuje i mówi dziwne rzeczy — ciągnął dalej pan Franklin. — A jednak, gdyby powiedziała inspektorowi to, co mnie, to chociaż głupiec z niego, obawiam się, że...

Pan Franklin urwał i pozostawił resztę nie dopowiedzianą.

— Najlepiej będzie, sir — rzekłem — jeśli przy pierwszej okazji szepnę o tym słówko mojej pani. Lady Verinder ma dla Rosanny dużo życzliwości, a koniec końców dziewczyna jest być może tylko zuchwała i niezrównoważona. Kiedy w domu powstaje jakieś zamieszanie, sir, służące zazwyczaj widzą wszystko w czarnych kolorach — biedaczki urastają przez to we własnych oczach. Jeżeli na przykład ktoś zachoruje, kobiety zawsze przepowiadają, że ta osoba umrze. Jeżeli zginie jakiś klejnot, przepowiadają zawsze, że już się nigdy nie znajdzie.

Pogląd ten (który, muszę zaznaczyć, wydał mi się po zastanowieniu wcale prawdopodobny) najwidoczniej sprawił ulgę panu Franklinowi. Schował do kieszeni napisaną depeszę i zmienił temat rozmowy. Idąc do stajni, by wydać rozporządzenia w sprawie bryczki, zajrzałem do jadalni służbowej, w której podawano właśnie obiad. Rosanny Spearman nie było przy stole. Zapytałem o nią i dowiedziałem się, że poczuła się nagle słaba i poszła na górę, żeby się położyć.

— Ciekawe! Kiedym ją niedawno widział, wyglądała zupełnie dobrze — zauważyłem.

Penelopa wyszła ze mną na dziedziniec.

— Nie mów tak w obecności ich wszystkich, ojcze — rzekła. — Traktują ją potem jeszcze gorzej. Biedaczka zamartwia się o pana Franklina Blake'a.

Oto był inny znów pogląd na postępowanie Rosanny. Jeżeli Penelopa miała rację, tu mogło właśnie tkwić wyjaśnienie dziwnych słów i zachowania dziewczyny. Rosanna mianowicie nie dbała o to, co robi i mówi, byleby udało jej się wciągnąć pana Franklina do rozmowy. Gdyby takie rozwiązanie zagadki było słuszne, tłumaczyłoby ono także jej wyniosłą, dumną minę, kiedy mijała mnie w hallu. Osiągnęła przecież swój cel i pan Franklin rozmawiał z nią rzeczywiście, chociaż wyrzekł w trakcie tej rozmowy tylko trzy słowa.

Sam zaprzęgłem kuca do bryczki. W otaczającej nas diabelskiej sieci zagadek i domysłów sprawiło mi to prawdziwą ulgę, gdy patrzyłem, jak dobrze i gładko dają się połączyć poszczególne części uprzeży! Widok kuca zaprzężonego do bryczki nie miał w sobie nic zagadkowego, nie nastręczał żadnych wątpliwości. A to, pozwólcie państwo sobie powiedzieć, zaczeło być w naszej powikłanej sytuacji prawdziwą gratką.

Kiedy podprowadziłem bryczkę przed drzwi frontowe, zastałem tam nie tylko pana Franklina, lecz również pana Godfreya i inspektora, którzy na mnie czekali na stopniach.

Po bezowocnych poszukiwaniach diamentu w pokojach i w kuferkach służby, a następnie po długich rozmyślaniach inspektora doszedł najwidoczniej do zgoła nowego wniosku. Obstając wciąż przy swej pierwszej hipotezie —  mianowicie, że ktoś z domowników skradł klejnot—nasz doświadczony urzędnik skłaniał się teraz ku zdaniu, iż złodziej ( inspektor miał dość rozsądku, aby nie wymieniać wprost biednej Penelopy, cokolwiek myślał o niej w głębi ducha) działał w porozumieniu z Hindusami. Pan Seegrave postanowił wtedy przynieść teren badań do więzienia we Frizinghall, w którym znajdowali się kuglarze. Na wieść o tym nowym planie Seegrave'a i pragnąc być obecnym przy badaniu Hindusów, postanowił towarzyszyć inspektorowi do Frizighall. W domu miał pozostać na wszelki wypadek tylko jeden z podwładnych inspektora, drugi miał powrócić z nim do miasta. wszystkie cztery miejsca w bryczce zostały zajęte.

Przed odjazdem pan Franklin odciągnął mnie na bok.

— Poczekam z telegrafowaniem do Londynu na wynik przesłuchania Hindusów — rzekł półgłosem. — Przekonany jestem, że ten tępy policjant prownicjonalny nic dotychczas nie wskórał i stara się tylko zyskać na czasie. Pomysł, że ktoś ze służby jest w spisku z Hindusami, jest moim zdaniem wierutnym głupstwem. Uważaj tu na wszystko w domu aż do mojego powrotu, Betteredge, i postaraj się wybadać dyskretnie podstępów lub stosował jakieś okrutne metody. Proszę tylko, żebyś wytężył zmysł obserwacji. Wobec ciotki przedstawimy sprawę w jak najbardziej optymistycznym świetle, ale rzecz jest poważniejsza, niż przypuszczasz.

— Chodzi o dwadzieścia tysięcy funtów, sir — rzekłem, myśląc o wartości diamentu.

— Chodzi o uspokojenie Racheli — odparł smutno pan Franklin. — Jestem o nią bardzo niespokojny.

Odszedł nagle, jak gdyby chcąc zapobiec dalszej wymianie zdań. Domyślałem się przyczyn tego pośpiechu. W dalszej rozmowie pan Franklin musiałby zwierzyć mi się z tego, co powiedziała mu na tarasie panna Rachela.

Panowie odjechali więc do Frizinghall. W interesie Rosanny gotów byłem odbyć z nią pogawędkę na osobności, nie udało mi się jednak znaleźć na to sposobnej chwili. Rosanna zeszła z góry dopiero na podwieczorek. Była wszakże ogromnie podniecona, dostała zaraz tak zwanego ataku histerycznego, po czym zaaplikowano jej z rozkazu mojej pani dawkę soli trzeźwiących i odesłano ją z powrotem do łóżka.

Mogę państwu powiedzieć, że dzień wlókł się nieznośnie. Panna Rachela nadal nie opuszczała swego pokoju, twierdząc, że czuje się zbyt chora, aby zejść na obiad. Moja pani tak była zgnębiona zachowaniem się córki, że nie mogłem przyczyniać jej dodatkowych zmartwień opowiadając o tym, co Rosanna powiedziała panu Franklinowi. Penelopa wciąż nie dawała sobie wybić z głowy przeświadczenia, że ją lada chwila aresztują, skażą i ześlą za kradzież. Inne kobiety wetknęły nosy w Biblie i książki do nabożeństwa i siedziały nad nimi z bardzo kwaśnymi minami — co, jak zdołałem zaobserwować, bywa zwykle rezultatem dokonywania pobożnych aktów o niezwykłych porach dnia. Co do mnie, to nie miałem nawet chęci otworzyć mojego ukochanego „Robinsona Kruzoe”. Wyszedłem na dziedziniec i będąc spragniony życzliwego towarzystwa, ustawiłem swoje krzesło przy psiarni i gawędziłem z psami.

Na pół godziny przed obiadem obaj panowie powrócili z Frizinghall umówiwszy się z inspektorem Seegrave'em, że przyjedzie do nas nazajutrz. Po drodze odwiedzili pana Murthwaite'a, podróżnika, w jego obecnej rezydencji podmiejskiej. Na prośbę pana Franklina pan Murthwaite zgodził się służyć im swoją znajomością narzeczy hinduskich i obecny był przy przesłuchaniu owych dwóch Hindusów, którzy nie znali angielskiego. Jednakże długie i bardzo szczegółowe badanie nie przyniosło nic nowego. Nie wykryto ani cienia dowodu na to, by kuglarze usiłowali wejść w porozumienie z kimkolwiek z naszej służby. Po przesłuchaniu tedy pan Franklin wysłał depeszę do Londynu i na tym sprawa stanęła aż do jutrzejszego ranka.

Tak minął następny dzień po urodzinach panny Racheli. Jak dotychczas nie widzieliśmy ani promyczka światła. W kilka dni później wszakże mrok zaczął się stopniowo rozpraszać. Jak to się stało i co z tego wynikło, przekonają się państwo za chwilę.

ROZDZIAŁ XII

Noc z czwartku na piątek minęła bez żadnych wydarzeń. W piątek rano natomiast otrzymaliśmy dwie wiadomości.

Wiadomość pierwsza: syn piekarza oświadczył, że poprzedniego dnia po południu spotkał Rosannę Spearman. Miała gęstą woalkę i szła ścieżką nad bagniskami w kierunku Frizinghall. Bardzo dziwne było, że ktoś mógł pomylić się co do osoby Rosanny, bo krzywe ramię biedaczki stanowiło przecież znak wyróżniający, chłopak musiał się jednak pomylić, gdyż, jak państwo wiedzą, Rosanna przez całe czwartkowe popołudnie leżała chora w swoim pokoju.

Drugą wiadomość przyniósł listonosz. Zacny pan Candy znów miał pecha i odjeżdżając podczas deszczu po przyjęciu urodzinowym wypowiedział w złą godzinę owo zdanie o nieprzemakalnej skórze lekarzy. Mimo tej nieprzemakalnej skóry przeziębił się owej nocy i teraz leżał chory. Jak opowiadał listonosz, doktor zaczął nawet majaczyć, przy czym bredził w gorączce z nie mniejszą swadą, niż to czynił częstokroć będąc przy zdrowych zmysłach. Współczuliśmy wszyscy naszemu doktorkowi, lecz pan Franklin zmartwił się jego chorobą zapewne głównie ze względu na pannę Rachelę. Ze słów jego, wypowiedzianych przy śniadaniu do mojej pani (w mojej obecności), wywnioskowałem, iż zdaniem jego, jeśli dręcząca zagadka Kamienia Księżycowego nie zostanie rychło rozwiązana, pannie Racheli potrzeba będzie koniecznie opieki lekarskiej.

Śniadanie ledwo się skończyło, gdy nadeszła depesza od pana Blake'a starszego, wysłana w odpowiedzi na depeszę syna. Pan Blake zawiadamiał nas, że z pomocą swego przyjaciela, komisarza policji, udało mu się pozyskać dla nas właściwego człowieka. Człowiek ów nazywa się sierżant Cuff i możemy spodziewać się jego rychłego przybycia, gdyż wyjedzie z Londynu pociągiem porannym.

Odczytując nazwisko nowego urzędnika policji pan Franklin drgnął. Jak się okazało, podczas pobytu w Londynie słyszał wiele ciekawych anegdot o sierżancie od doradcy prawnego swego ojca.

— Zaczynam wierzyć, że zbliżamy się do kresu naszych kłopotów — rzekł. — Jeżeli połowa historii, które słyszałem jest prawdziwa, w całej Anglii nie masz człowieka, co by potrafił tak nieomylnie rozwiązywać najbardziej zawikłane zagadki kryminalne jak sierżant Cuff!

Wszyscyśmy byli tym bardzo podnieceni i z niecierpliwością wyczekiwaliśmy chwili, gdy ten słynny a uzdolniony osobnik zjawi się wreszcie. Inspektor Seegrave powrócił o oznaczonej godzinie, a dowiedziawszy się o spodziewanym przyjeździe sierżanta zamknął się natychmiast w jednym z pokoi, zaopatrzony w papier, pióro i atrament, aby sporządzić sprawozdanie, które, jak sądził, będzie musiał złożyć. Miałem wielką ochotę pojechać osobiście na stację po sierżanta. Ale o wzięciu powuzu i koni mojej pani, nawet dla słynnego Cuffa, nie było co marzyć, bryczkę natomiast zamówił sobie na później pan Godfrey. Żałował ogromnie, iż musi opuścić ciotkę w tak krytycznej chwili, i z. właściwą sobie troskliwością odłożył odjazd aż do ostatniego pociągu, aby zdążyć jeszcze usłyszeć, co przemądry londyńczyk myśli o sprawie. Musiał jednak w piątek wieczorem być w stolicy, w sobotę bowiem rano pewien Komitet Dobroczynny Pań, znajdujący się w krytycznej sytuacji, miał zebrać się, by zasięgnąć jego porady.

O właściwej porze poszedłem do bramy, aby wyglądać przybycia sierżanta.

Dotarłem do domku odźwiernego, gdy przed bramę zajechała dorożka dworcowa i wysiadł z niej szpakowaty, starszy mężczyzna, tak straszliwie chudy, że zdawało się, iż ani uncja ciała nie okrywa nigdzie jego kości. Ubrany był w bardzo przyzwoity czarny garnitur z białym plastronem na szyi.

Twarz miał pociągłą, nos ostry, skórę zaś żółtą, suchą i zwiędłą jak liść jesienny. Stalowoszare oczy niejednego wprawiły chyba w zmieszanie, gdy bowiem napotkały czyjeś inne oczy, spoglądały tak badawczo, jak gdyby spodziewały się wydobyć z ich właściciela jakieś informacje, z których on sam nie zdaje sobie nawet sprawy. Chód miał cichy, głos melancholijny, długie, smukłe palce zakrzywione jak szpony. Można by go wziąć za pastora lub za przedsiębiorcę pogrzebowego — za kogokolwiek, byle nie za tego, kim był w istocie. Doprawdy trudno sobie wyobrazić człowieka będącego większym przeciwieństwem inspektora Seegrave'a, a zarazem funkcjonariusza policji, którego wygląd mógłby sprawić większy zawód stroskanej rodzinie oczekującej pomocy i pociechy.

— Czy to dobra lady Verinder? — zapytał. —   Tak jest, sir.

— Jestem sierżant Cuff.

— Pozwoli pan z łaski swojej tędy.

W drodze do domu wymieniłem swoje nazwisko i pozycję w domu, aby upewnić go, że może mówić ze mną swobodnie o sprawie, do której rozwikłania moja pani pragnęła go zaangażować. Sierżant Cuff wszakże nie powiedział o sprawie ani słowa. Podziwiał okolicę i zauważył, że powietrze morskie jest bardzo krzepiące i ożywcze. Zastanawiałem się w duchu, w jaki sposób słynny Cuff pozyskał sobie taki rozgłos. Doszliśmy do domu czując się jak dwa obce sobie psy skute po raz pierwszy w życiu jednym łańcuchem.

Zapytałem o moją panią, a dowiedziawszy się, że jest w jednej z oranżerii, poprowadziłem sierżanta do ogrodu za domem i posłałem służącego, aby jej poszukał. Gdyśmy tam czekali, sierżant Cuff wyjrzał przez łuk z wiecznie zielonych drzew po lewicy, dostrzegł naszą różankę i ruszył tam prosto, po raz pierwszy od chwili przybycia zdradzając jakieś oznaki zainteresowania. Ku zdumieniu ogrodnika i ku mojemu rozczarowaniu słynny detektyw okazał się być istną kopalnią wiedzy o mało poważnej materii ogrodów różanych.

— O, macie tu właściwe położenie; południe i południowy zachód — mówił sierżant kiwając szpakowatą głową, a w melancholijnym jego głosie brzmiały nutki ukontentowania. — I właściwy kształt dla ogrodu różanego, nie ma nic lepszego jak koło wpisane w kwadrat. Tak, tak, i ścieżki między rabatami. Ale ścieżki nie powinny być żwirowane. Trawa, panie ogrodniku, między różami powinny być ścieżki porośnięte trawą, żwir jest dla nich za twardy. Tu jest śliczna grządka białych i czerwonych róż. Te dwa gatunki zawsze ładnie wyglądają razem, prawda? A tu jest biała róża piżmowa, panie Betteredge, nasza stara angielska róża, którą można śmiało umieścić obok najpiękniejszych i najnowszych gatunków. Ślicznotko ty moja!—zachwycał się sierżant, głaszcząc różę swoimi długimi palcami i przemawiając do niej jak do dziecka.

Ładna historia! To ten człowiek ma odzyskać diament panny Racheli i znaleźć złodzieja, który go ukradł!

— Pan widocznie bardzo lubi róże, panie sierżancie? — zauważyłem.

— Nie mam zbyt wiele czasu na to, by cokolwiek lubić — odparł sierżant Cuff. — Ale gdy zdarzy mi się wolna chwila na sentymenty, poświęcam ją przeważnie różom, panie Betteredge. Rozpocząłem wśród nich życie w szkółce różanej mojego ojca i jeżeli tylko zdołam, wśród nich też życie zakończę. Tak. Nadejdzie dzień — co daj Boże — kiedy przestanę łapać złodziei, przejdę na emeryturę i spróbuję szczęścia w hodowli róż. Ale u mnie w ogrodzie będą ścieżki porośnięte trawą, panie ogrodniku — dodał sierżant, który widocznie wciąż nie mógł zapomnieć o żwirowanych ścieżkach w różance.

— Dziwne to upodobanie — zaryzykowałem uwagę — jak na człowieka pańskiego zawodu, sir.

— Jeżeli rozejrzy się pan uważnie wokoło (czego większość ludzi nigdy nie robi) — rzekł sierżant Cuff — przekona się pan, że zamiłowania człowieka stanowią zazwyczaj biegunowe przeciwieństwo jego spraw zawodowych. Proszę mi pokazać dwie rzeczy bardziej odmienne niż złodziej i róża, a skoryguję swoje gusta, jeśli w moim wieku nie jest na to jeszcze za późno. Jest pan również zdania, że róża damasceńska stanowi dobrą podstawę do większości delikatniejszych gatunków, nieprawdaż, panie ogrodniku? Tak też sądziłem. Ale oto nadchodzi jakaś pani. Czy to lady Verinder?

Dostrzegł ją, zanim ogrodnik lub ja zdołaliśmy ją zauważyć, chociaż myśmy wiedzieli, z której strony nasza pani nadejdzie, on zaś nie. Zacząłem podejrzewać, że jest bardziej bystry, niż mi się to zdawało na pierwszy rzut oka.

Wygląd sierżanta czy też cel jego przybycia — nie wiem zresztą, być może oba te powody — wprawiły moją panią w niejakie zakłopotanie. Po raz pierwszy od czasu, gdy ją znałem, nie była pewna, co ma mówić przy spotkaniu z osobą nowo poznaną. Sierżant Cuff wszakże od razu wybawił ją z niemiłej sytuacji. Zapytał, czy ktoś inny przed nim badał już sprawę kradzieży, a dowiedziawszy się, że wezwany uprzednio wywiadowca znajduje się w tej chwili w domu, prosił, aby wolno mu było z nim pomówić, zanim poczyni dalsze kroki.

Moja pani zaprowadziła go tedy do domu. Na odchodnym sierżant jeszcze raz nawrócił do tematu żwirowanych ścieżek, który leżał mu widocznie na sercu. Zwrócił się mianowicie do ogrodnika:

— Namówcie lady Verinder, żeby spróbowała trawy — rzekł patrząc niechętnym okiem na ścieżki. — Byle nie żwir! Nie żwir!

Nie potrafię wytłumaczyć, czemu inspektor Seegrave wydał mi się dziwnie mały w chwili, gdy witał się z sierżantem Cuffem. Mogę jedynie stwierdzić ten dziwny fakt. Zamknęli się obaj w jednym z pokoi i przez długi czas nie dopuszczali do siebie nikogo ze zwykłych śmiertelników. Kiedy się wreszcie stamtąd wyłonili, inspektor był bardzo wzburzony, pan sierżant natomiast poziewał dyskretnie.

— Pan sierżant pragnie obejrzeć salonik panny Verinder — oznajmił pan Sęegrave zwracając się do mnie wielce uroczystym tonem. — Być może, zechce też zadać kilka pytań. Proszę nam towarzyszyć!

Na ten kategoryczny rozkaz zerknąłem na wielkiego Cuffa. Wielki Cuff ze swej strony patrzał na inspektora Seegrave'a z owym wyrazem wyczekiwania który już u niego zauważyłem. Nie mogę twierdzić z całą pewnością, ze czekał na chwilę, w której jego kolega zdemaskuje się jako patentowany osioł, mogę jedynie powiedzieć, iż miałem w tym kierunku bardzo mocne podejrzenia.

Poszedłem na górę, wskazując drogę. Sierżant obejrzał dokładnie hinduska szafeczkę i ruszył cicho wokół buduaru, zadając pytania (przeważnie mnie a z rzadka tylko inspektorowi), których cel, jak sądzę, był równie nieprzenikniony dla nas obu. We właściwym czasie dotarł do drzwi, stając twarzą w twarz ze znanym już państwu malarstwem dekoracyjnym. Z pytająca miną dotknął palcem niewielkiej smugi tuż pod zamkiem, tej samej, na którą zwrócił uwagę inspektor Seegrave, kiedy łajał służące za to, ze robią ścisk w pokoju.

— Przykre — rzekł sierżant Cuff. — Jak to się stało?

Pytanie zwrócone było do mnie. Odpowiedziałem, że poprzedniego ranka służące stłoczyły się w pokoju i któraś z nich zamazała farbę spódnicami.

— Pan inspektor kazał im wyjść — dodałem — zanim narobiły większych

— Tak jest! — potwierdził inspektor po wojskowemu. — Kazałem im wyjść To spódnice winne, sierżancie, spódnice.

— Czy zauważył pan, czyja spódnica to zrobiła? — zapytał sierżant Cuff, wciąż zwracając się nie do kolegi, lecz do mnie.

— Nie, proszę pana.

Sierżant zwrócił się wówczas do inspektora Seegrave a:

— Ale pan chyba zauważył? Inspektor speszył się nieco, zrobił jednak dobrą minę do złej gry.

— Nie mogę obciążać pamięci takimi drobiazgami — odparł. — To przecież zupełna drobnostka.

Sierżant Cuff spojrzał na inspektora z takim samym wyrazem, z jakim patrzał na żwirowane ścieżki w ogrodzie różanym, i właściwym sobie melancholijnym tonem dał nam pierwszą próbkę przenikliwości swego umysłu.

— Prowadziłem w zeszłym tygodniu pewne dochodzenie, panie inspektorze — rzekł. — Jako dane miałem z jednej strony fakt popełnienia zabójstwa z drugiej zaś atramentową plamę na obrusie, której pochodzenia nikt nie umiał wytłumaczyć. Na przestrzeni wszystkich moich doświadczeń na brudnych ścieżkach tego brudnego, mizernego świata, nie spotkałem dotychczas nic, co można by nazwać drobnostką. Zanim posuniemy się w niniejszej sprawie dalej, musimy zobaczyć spódnicę, która zrobiła tę smugę, i musimy wiedzieć na pewno, kiedy farba na tych drzwiach była jeszcze wilgotna.

Inspektor przełknął tę uwagę z miną dość kwaśną i zapytał, czy ma wezwać służące. Sierżant Cuff zastanowił się chwilę, westchnął i potrząsnął przecząco głową.

— Nie — powiedział — najpierw zajmiemy się farbą. Jeżeli chodzi o farbę, odpowiedź może brzmieć tylko: „tak” albo „nie” — czyli sprawa krótka.

Natomiast jeżeli chodzi o spódnice, trzeba by przesłuchiwać wszystkie służące, a to potrwa długo. Która była godzina, kiedy służące wczoraj rano były w tym pokoju? Jedenasta, tak? Czy jest w domu ktoś, kto wie, czy wczoraj o jedenastej farba na drzwiach była sucha, czy też wilgotna?

— Siostrzeniec lady Verinder, pan Franklin Blake, powinien wiedzieć — odpowiedziałem.

— Czy ten pan jest w domu?

Pan Franklin był tuż, czekał bowiem tylko na sposobność, aby zostać przedstawiony wielkiemu Cuffowi. Za pół minuty znajdował się w pokoju i składał zeznania, jak następuje:

— Drzwi te, panie sierżancie — mówił — malowała panna Verinder pod moim kierownictwem, z moją pomocą oraz przy użyciu wynalezionego przeze mnie płynu. Płyn ten sprawia, że wszelkie farby z jego dodatkiem wysychają w ciągu dwunastu godzin.

— Czy pan pamięta, kiedy malowano tę część, na której jest smuga? — zapytał sierżant.

— Pamiętam doskonale — odparł pan Franklin. — Był to ostatni kawałek. Chcieliśmy skończyć robotę w środę i ja sam zakończyłem malowanie tej części o trzeciej po południu albo niewiele później.

— Dzisiaj jest piątek— rzekł sierżant Cuff zwracając się do inspektora. — Odtwórzmy fakty, sir. W środę o trzeciej po południu malowanie tej części drzwi było zakończone. Miejsce to powinno było wyschnąć w ciągu dwunastu godzin — to znaczy do trzeciej rano w czwartek. W czwartek o jedenastej rano odbywał pan tutaj przesłuchiwanie świadków. Odejmijmy trzy od jedenastu, a zostaje osiem. Czyli farba była już od ośmiu godzin sucha, panie inspektorze, kiedy pan przypuszczał, że spódnice służących ją starły.

Pierwszy cios zadany inspektorowi Seegrave'owi! Gdyby nie był podejrzewał biednej Penelopy, współczułbym mu w tej chwili.

Rozstrzygnąwszy sprawę farby, sierżant Cuff niczego się już po swoim koledze nie spodziewając dał mu spokój i zajął się panem Franklinem jako pomocnikiem bardziej obiecującym.

— Nie ulega wątpliwości, proszę pana — rzekł — iż dostarczył nam pan bardzo istotnej poszlaki.

W chwili, gdy wypowiadał te słowa, drzwi się otworzyły i wyszła z nich panna Rachela.

Zwróciła się bez wstępów do sierżanta, nie zważając wcale na to, że był dla niej człowiekiem najzupełniej obcym.

— Czy powiedział pan — spytała wskazując pana Franklina — że ten oto pan dostarczył panu istotnej poszlaki?

— To panna Verinder — szepnąłem sierżantowi.

— Ten dżentelmen, proszę pani — odparł sierżant, a jego stalowoszare oczy wpatrywały się badawczo w oblicze mojej młodej pani — przypuszczalnie dostarczył nam istotnej poszlaki.

Panna Rachela odwróciła się na chwilę, jak gdyby chciała spojrzeć na pana Franklina. Powiadam: „jak gdyby chciała spojrzeć”, bo zanim oczy ich się spotkały, panna Verinder znów odwróciła raptownie głowę. Zdawało się, że w duszy jej szaleje rozterka. Panna Rachela zaczerwieniła się gwałtownie, potem równie gwałtownie zbladła. Wraz z bladością twarz jej przybrała nowy wyraz, wyraz, który napełnił mnie przerażeniem.

— Odpowiedziałem na pani pytanie — rzekł sierżant—teraz więc pozwoli pani, abym ja z kolei panią o coś zapytał. Na tych drzwiach widnieje smuga startej farby. Czy nie wie pani przypadkiem, w jaki sposób powstała ta smuga albo też kto to zrobił?

Zamiast odpowiedzi panna Rachela poczęła pytać dalej, jak gdyby sierżant nie odzywał się wcale albo jak gdyby wcale go nie słyszała.

— Czy pan jest następnym z kolei urzędnikiem policji?

— Jestem sierżant Cuff, proszę pani, z policji wywiadowczej.

— Czy sądzi pan, że rada młodej osoby może mieć jakąś wartość?

— Z przyjemnością wysłucham tej rady, proszę pani.

— Niech pan sam spełnia swoje obowiązki i nie pozwala, żeby pan Franklin Blake panu pomagał!

Wyrzekła te słowa tak zjadliwie, z taką zaciekłością i tak jawną niechęcią do pana Franklina, że — aczkolwiek znałem ją od dziecka, a kochałem i szanowałem prawie tak jak moją panią — po raz pierwszy w życiu poczułem wstyd za pannę Rachelę.

Nieprzeniknione oczy sierżanta Cuffa nie oderwały się ani na chwilę od twarzy panny Verinder.

— Bardzo pani dziękuję — odparł. — Ale czy nie wiadomo pani nic o tej smudze? Czy nie mogła pani sama zrobić jej przypadkiem?

— Nic nie wiem o smudze.

Po tej odpowiedzi panna Rachela wróciła do swego pokoju i znów zamknęła za sobą drzwi na klucz. Tym razem — podobnie jak przedtem Penelopa — usłyszałem na własne uszy; że zostawszy sama wybuchnęła gwałtownym szlochaniem.

Nie mogłem zdobyć się na to, by spojrzeć na sierżanta. Patrzałem na pana Franklina, który stał najbliżej mnie. Wydawało się, że jest bardziej jeszcze niż ja wstrząśnięty tym, co zaszło.

— Mówiłem ci, że jestem o nią niespokojny — rzekł. — Rozumiesz teraz dlaczego.

— Panna Verinder jest, zdaje się, trochę wytrącona z równowagi utratą diamentu — zauważył sierżant. — To cenny klejnot. Rzecz więc naturalna, całkiem naturalna!

W ten sam sposób usprawiedliwiałem ją wobec inspektora Seegrave'a, kiedy poprzedniego dnia zapomniała się w jego obecności, tym razem jednak usprawiedliwienie to powtórzył człowiek, którego rzecz cała nie mogła obchodzić tak blisko jak mnie, był bowiem pannie Racheli zupełnie obcy! Przebiegł mnie zimny dreszcz, którego przyczyny na razie nie mogłem sobie uświadomić. Wiem teraz, że powziąłem wówczas po raz pierwszy podejrzenie, iż sierżant Cuff ujrzał sprawę w nowym i to okropnym świetle wyłącznie wskutek tego, co wyczytał z twarzy panny Racheli i co usłyszał od niej podczas tej pierwszej rozmowy.

— Młodym pannom wolno mówić, co chcą — powiedział sierżant Cuff do pana Franklina — to ich przywilej. Zapomnijmy o tym, co tu zaszło, i zajmijmy się bliżej sprawą. Dzięki panu wiemy, kiedy farba wyschła. Musimy teraz ustalić, kiedy ostatni raz widziano drzwi bez tej smugi. Pan ma głowę na karku i rozumie, o co mi chodzi.

Pan Franklin zapanował nad sobą i od myśli o pannie Racheli powrócił z wysiłkiem do spraw bieżących.

— Chyba rozumiem. Im bardziej zacieśnimy kwestię czasu, tym bardziej też zacieśnimy pole badań.

— Otóż właśnie — potwierdził sierżant. — Czy oglądał pan swoje dzieło we środę po południu po jego ukończeniu?

— Pan Franklin potrząsnął głową.

— Nie potrafię na to odpowiedzieć.

— A pan?

— Ja również nie potrafię odpowiedzieć.

— Kto ostatni był w tym pokoju w środę wieczorem?

— Przypuszczam, że panna Rachela, proszę pana. Tu wtrącił się do rozmowy pan Franklin.

— Albo też twoja córka, Betteredge — po czym wyjaśnił sierżantowi, że moja córka jest pokojówką panny Verinder.

— Panie Betteredge, proszę poprosić tu swoją córkę. Ale chwileczkę! — dodał odciągając mnie pod okno, aby nas nie słyszano. —Wasz inspektor — mówił dalej szeptem — złożył mi dokładne sprawozdanie ze sposobu, w jaki prowadził dotychczas śledztwo. Między innymi, jak sam się przyznał, naraził się wszystkim służącym. Jest rzeczą bardzo istotną, aby wszystkie te damy udobruchać. Zechce pan powiedzieć w moim imieniu swojej córce oraz wszystkim pozostałym niewiastom następujące dwie rzeczy: po pierwsze nie mam jeszcze żadnych dowodów na to, że diament skradziono, wiem tylko, że diament zginął. Po drugie plany moje w stosunku do panien służących polegają tylko na tym, iż chcę je prosić, aby połączyły swe wysiłki i pomogły mi klejnot odnaleźć.

Tu nadarzyła się sposobność, aby wspomnieć o embargo, które inspektor Seegrave nałożył na pokoje naszych niewiast.

— Czy wolno mi będzie powiedzieć im coś jeszcze, panie sierżancie? — zapytałem. — Czy mogą one (za pozwoleniem pana) biegać do woli w górę i w dół po schodach i wchodzić, i wychodzić ze swoich pokoi, ile razy przyjdzie im na to ochota?

— Ależ oczywiście — rzekł sierżant.

— To je na pewno udobrucha — stwierdziłem — począwszy od kucharki, a skończywszy na pomywaczce.

— Niechże więc pan idzie do nich zaraz, panie Betteredge. Załatwiłem polecenie w niecałe pięć minut. Kiedy już wyłuszczyłem sprawę wchodzenia i wychodzenia z pokoi, nastręczyła się jedna tylko trudność. Musiałem użyć całego swego autorytetu, aby personel żeński nie ruszył in corpore wraz ze mną i z Penelopą na górę w charakterze dobrowolnych świadków, wszystkie bowiem pragnęły natychmiast zacząć pomagać sierżantowi Cuffowi.

Penelopa najwyraźniej uzyskała aprobatę sierżanta. Ożywił się odrobinę, a w oku jego ukazał się błysk jak wówczas, kiedy dostrzegł w ogrodzie białą różę. Przytaczam tu zeznania Penelopy złożone w odpowiedzi na pytania sierżanta. Opowiedziała wszystko, jak sądzę, bardzo dorzecznie, ale cóż — to moja nieodrodna córka. Dziewczyna nie ma w sobie nic z matki, niech jej Bóg błogosławi, nic a nic nie ma w sobie z matki!

Zeznanie Penelopy: interesowała się żywo malowaniem drzwi, pomagała mieszać farby. Zapamiętała sobie dobrze, co było namalowane pod zamkiem, bo ten kawałek malowano na samym końcu. Widziała go w kilka godzin później — smugi nie było. Kiedy opuszczała pokój o północy, smugi również jeszcze nie było. Powiedziała dobranoc swej pani będącej wówczas w sypialni, słyszała, jak zegar wybił północ w buduarze; trzymała w owej chwili rękę na klamce malowanych drzwi, wiedziała, że farba jest wilgotna (pomagała przy mieszaniu kolorów, jak wspomniano wyżej), uważała, aby drzwi nie dotknąć, może przysiąc, że zebrała ręką fałdy spódnicy i że farba była wtedy nie tknięta, nie może przysiąc, czy wychodząc nie dotknęła przypadkiem spódnicą świeżej farby, pamięta suknię, którą miała na sobie, bo była nowa — prezent od panny Racheli. Jej ojciec również pamięta tę suknię i może zaświadczyć. Na prośbę sierżanta przyniosła wymienioną sukienkę, ojciec rozpoznał w niej tę, którą córka nosiła owego wieczora, zbadano dokładnie spódnicę (zadanie to wymagało sporo czasu), lecz nie wykryto nigdzie ani śladu farby. Koniec zeznania Penelopy wypowiedzianego w sposób bardzo rzeczowy i przekonywający. Za zgodność: Gabriel Betteredge.

Sierżant następnie zapytał mnie, czy w domu są jakieś duże psy, które mogły dostać się do pokoju i zmazać malowidło ogonem. Dowiedziawszy się, że jest to niemożliwe, posłał po szkło powiększające i obejrzał przez nie smugę bardzo dokładnie. Na farbie nie było znać żadnych śladów ludzkiej ręki. Znaki wskazywały na to, że farbę starła tkanina ubrania należącego do kogoś, kto otarł się o drzwi w przejściu. Ów ktoś (opierając się na zeznaniach Penelopy i pana Franklina) musiał wejść do pokoju pomiędzy dwunastą a trzecią w nocy ze środy na czwartek.

Doprowadziwszy dochodzenie do tego punktu sierżant Cuff przypomniał sobie, że inspektor Seegrave wciąż jeszcze istnieje, a nawet znajduje się w pokoju, toteż na jego benefis podsumował wyniki dochodzenia, jak następuje:

— Pańska drobnostka, panie inspektorze — rzekł wskazując smugę na drzwiach — nabrała, jak pan widzi, znaczenia. W obecnym stadium badań musimy moim zdaniem ustalić trzy rzeczy, przyjmując tę smugę za punkt wyjścia. Po pierwsze przekonać się, czy w domu znajduje się jakaś część ubrania mająca na sobie ślady farby. Po drugie ustalić, czyją własnością jest owo ubranie. Po trzecie dowiedzieć się, czym osoba ta usprawiedliwia fakt, że była w tym pokoju między dwunastą a trzecią nad ranem i starła farbę. Jeżeli osoba ta nie będzie miała zadowalającego wytłumaczenia, nie potrzeba będzie daleko szukać ręki, która zabrała diament. Zajmę się już tym wszystkim sam, panie inspektorze, nie chcę bowiem odrywać pana dłużej od pańskich zajęć w mieście. Ma pan tu, jak widzę, jednego ze swoich ludzi. Niech mi go pan zostawi na wypadek, gdyby był mi potrzebny. A teraz pozwoli pan, że go pożegnam.

Inspektor Seegrave żywił wielki szacunek do sierżanta, ale bardziej jeszcze szanował samego siebie. Dotknięty do żywego przez sławnego Cuffa, odciął się na odchodnym, jak umiał najzłośliwiej.

— Wstrzymałem się dotychczas z wypowiadaniem swego zdania — oświadczył grzmiącym głosem wojskowego.— Teraz więc przekazując sprawę w pańskie ręce zrobię jedną tylko uwagę— zdarza się niekiedy, panie sierżancie, że się robi z igły widły. Żegnam pana.

— Bywa też czasem, że się nie dostrzega wcale igły, bo się za wysoko zadziera nosa.

Odparowawszy w ten sposób atak kolegi sierżant Cuff obrócił się na pięcie i odszedł od okna.

Pan Franklin i ja czekaliśmy, co teraz nastąpi. Sierżant stał przy oknie, trzymając ręce w kieszeniach i pogwizdując „Ostatnią różę lata”. Z biegiem czasu odkryłem, że sierżant pozwala sobie na ten grzech przeciwko dobrym manierom, jakim jest gwizdanie, tylko ówczas, kiedy myśl jego pracuje z wytężeniem, torując sobie drogę ku upragnionemu celowi, i że „Ostatnia róża lata” w tych wypadkach najwidoczniej pomaga mu i dodaje otuchy. Pozostaje to zresztą w zgodzie z jego usposobieniem. Melodia owa przypomina mu widocznie jego ukochaną róże, aczkolwiek w jego wykonaniu jest najbardziej tęskną melodią w świecie.

Po chwili sierżant odwrócił się od okna, wyszedł na środek pokoju i pogrążony w głębokich rozmyślaniach stanął wpatrując się w drzwi sypialni panny Racheli. Po pewnym czasie ocknął się z odrętwienia, skinął głową, jak gdyby mówiąc: „To wystarczy!” i zwracając się do mnie oznajmił, iż pragnąłby odbyć z moją panią dziesięciominutową rozmowę i to możliwe jak najpredzej.

Wychodząc z pokoju, aby wykonać jego polecenie, słyszałem, że pan Franklin zadał sierżantowi pytanie, i zatrzymałem się w progu, by usłyszeć odpowiedź.

— Czy domyśla się pan już, kto skradł diament? — spytał pan Franklin.

—Nikt nie skradł diamentu — odprał sierżant Cuff.

Obaj drgneliśmy ze zdumienia na to niespodziewane oświadczenie i obaj prosiliśmy gorąco, żeby wytłumaczył nam, co chce przez to powiedzieć.

— Trochę cierpliwości —rzekł sierżant. — Części łamigłówki niezupełnie jeszcze do siebie pasują.

ROZDZIAŁ XIII

Zastałem moją panią w salonie. Skrzywiła się z niezadowoleniem, kiedy zawiadomiłem ją, że sierżant Cuff pragnie z nią mówić.

— Czy muszę z nim rozmawiać? — spytała. — Czy nie możesz występować jako mój przedstawiciel, Gabrielu?

Zdziwiło mnie to ogromnie i zdziwienie musiało zapewne odbić się na mojej twarzy, gdyż moja kochana pani raczyła wyjaśnić mi powody swej niechęci.

— Mam rozstrojone nerwy — rzekła. — A poza tym ten londyński policjant ma w sobie coś, przed czym się wzdrygam, sama nie wiem czemu. Gnębi mnie przeczucie, że sprowadzi on na nasz dom kłopoty i przykrości. Bardzo to niemądre i zupełnie niepodobne do mnie, ale tak jest i nie ma na to rady.

Nie wiedziałem, co na to odpowiedzieć, jeśli bowiem chodziło o mnie, to im dłużej przypatrywałem się sierżantowi, tym bardziej mi się podobał. Moja pani zresztą, zwierzywszy mi się ze swej troski, wzięła się zaraz w karby — była przecież, jak już państwu mówiłem, kobietą mężnego serca.

— Cóż, jeżeli muszę go przyjąć, to trudno — rzekła. — Nie mogę jednak zdobyć się na rozmowę sam na sam. Wprowadź go, Gabrielu, i pozostań tu tak długo, dopóki nie wyjdzie.

Był to pierwszy napad humorów, jaki zaobserwowałem u mojej pani od czasu, gdy była młodą panną. Wróciłem do buduaru. Pan Franklin wyszedł do ogrodu i przyłączył się do pana Godfreya, który niebawem miał już odjeżdżać, sierżant zaś i ja udaliśmy się do pokoju mojej pani.

Zapewniam państwa, że moja pani zbladła na widok sierżanta! Poza tym zresztą nie straciła ani na chwilę panowania nad sobą i zapytała detektywa, czy nie sprzeciwia się mojej obecności. Raczyła jeszcze dodać, że jestem nie tylko jej starym sługą, lecz także zaufanym powiernikiem, i że we wszystkich sprawach związanych z naszym domem rady moje mogą być tylko bardzo korzystne. Sierżant odparł uprzejmie, iż uzna obecność moją za zaszczyt, ponieważ mogę mu udzielić informacji o wszystkich służących i ponieważ doświadczenie moje w tym względzie oddało mu już pewne usługi. Moja pani wskazała nam fotele i zasiedliśmy od razu do konferencji.

— Ukształtowałem sobie już pewną opinię o sprawie — zaczął sierżant Cuff—ale proszę jej lordowską mość, aby pozwoliła mi zachować ją na razie dla siebie. Pragnę teraz zameldować, co odkryłem na górze w saloniku panny Verinder i co postanowiłem (oczywiście za pozwoleniem milady) następnie przedsięwziąć.

Opowiedział o smudze startej farby i wyłuszczył wysnute stąd wnioski — tak samo jak wyłuszczył je przedtem inspektorowi Seegrave'owi.

— Jedno jest pewne — zakonkludował — diament znikł z szuflady szafki. I jeszcze jedno jest niemal pewne — ślady farby z drzwi muszą być na jakiejś części ubrania należącej do kogoś z domowników. Musimy znaleźć tę część ubrania, zanim posuniemy się dalej.

— A to odkrycie — Wtrąciła moja pani — zbiegnie się, jak sądzę, z wykryciem złodzieja?

— Najmocniej przepraszam jej lordowską mość — nie powiedziałem, że diament skradziono. Mówię tylko na razie, że diament znikł. Znalezienie splamionej części ubrania może doprowadzić do znalezienia klejnotu.

Moja pani spojrzała na mnie.

— Czy to rozumiesz? — spytała.

— Sierżant Cuff to rozumie, milady — odparłem.

— W jaki sposób zamierza pan znaleźć splamioną część ubrania? — znów zwróciła się moja pani do sierżanta. — Wstyd mi o tym mówić, ale pokoje i kufry moich zacnych służących, którzy przebywają u mnie od wielu lat, zostały już zrewidowane przez innego urzędnika policji. Nie mogę pozwolić i nie pozwolę, aby znieważono ich w podobny sposób po raz drugi.

(Oto mi pani, której służyć jest rozkoszą! Oto jedna kobieta na dziesięć tysięcy, proszę państwa!)

— O tym właśnie chciałem mówić z jej lordowską mością — rzekł sierżant. — Ów urzędnik wyrządził dochodzeniu wielką szkodę dając służącym poznać, że ich podejrzewa. Jeżeli i ja teraz dam im powód, aby przypuszczali, że się ich podejrzewa, będą piętrzyć przeszkody na mojej drodze. Zwłaszcza kobiety. Jednocześnie wszakże kufry ich muszą być ponownie zrewidowane z tego prostego powodu, że przy pierwszej rewizji szukano tylko diamentu, obecnie zaś trzeba szukać splamionej sukni. Zgadzam się najzupełniej z panią, że należy liczyć się z uczuciami służących, ale też nie ulega dla mnie wątpliwości, że garderoby służby powinny zostać zrewidowane.

Wyglądało na to, że jesteśmy w kropce. Moja pani powiedziała to samo, oczywiście w bardziej wyszukanej formie, niż ja to uczyniłem.

— Mam pewien plan pokonania trudności — rzekł sierżant Cuff — jeżeli tylko milady się zgodzi. Proponuję wyjaśnić całą sprawę służbie.

— Kobiety pomyślą od razu, że się je podejrzewa — przerwałem sierżantowi.

— Nie pomyślą, panie Betteredge — odparł sierżant — jeżeli powiem im, że zbadam garderobę każdego — poczynając od jej lordowskiej mości — ktokolwiek spędził w tym domu noc ze środy na czwartek. Jest to zwykła formalność — dodał zerkając spod oka na moją panią — ale służące uznają to za sprawiedliwe postawienie sprawy i zamiast przeszkadzać nam w rewizji, postarają się z nami współdziałać.

Musiałem przyznać sierżantowi słuszność. Moja pani po pierwszym zdziwieniu również mu ją przyznała.

— Jest pan pewien, że rewizja jest niezbędna? — spytała.

— To najkrótsza droga do upragnionego przez nas celu, proszę łaskawej pani.

Lady Verinder wstała, żeby zadzwonić na pokojówkę.

— Będzie pan rozmawiał ze służbą trzymając w ręku klucze od moich szaf — rzekła.

Sierżant Cuff powstrzymał ją całkiem nieoczekiwanym pytaniem:

— Czy nie powinniśmy się najpierw upewnić, że inne panie i panowie przebywający w domu zgodzą się także?

— Jedyną inną panią przebywającą w domu jest moja córka — odparła lady Verinder spoglądając na sierżanta ze zdumieniem. — Z panów zaś są tylko moi siostrzeńcy, pan Blake i pan Ablewhite. Nie ma najmniejszej obawy, aby ktokolwiek z tych trojga odmówił zgody.

W tym miejscu przypomniałem mojej pani, że pan Godfrey za chwilę odjeżdża. Ledwie wypowiedziałem te słowa, gdy pan Godfrey zapukał do drzwi, żeby się pożegnać. Za nim wszedł pan Franklin, który zamierzał odprowadzić go na stację. Moja pani wyjaśniła im, w jakim jesteśmy kłopocie. Pan Godfrey z miejsca rozstrzygnął sprawę. Zawołał przez okno do Samuela, żeby wniósł jego walizę z powrotem na górę, po czym wręczył sierżantowi klucz.

— Bagaż można przesłać mi do Londynu po zakończeniu rewizji — oświadczył.

Sierżant przyjął klucz ze stosownymi wyrazami usprawiedliwienia.

— Przykro mi sprawiać panu subiekcję dla czczej formalności, ale przykład państwa może podziałać zbawiennie na służbę.

Pan Godfrey tonem najgłębszego współczucia pożegnał się z moją panią, po czym prosił pozdrowić pannę Rachelę w słowach, z których wywnioskowałem wyraźnie, że nie uważa jej rekuzy za ostateczną i przy najbliższej sposobności ma zamiar ponowić oświadczyny. Pan Franklin wychodząc za kuzynem poinformował sierżanta, że garderoba jest w każdej chwili do obejrzenia i że w pokoju jego nic nie jest zamknięte na klucz. Sierżant Cuff podziękował najuprzejmiej. Jak państwo zauważyli, propozycja jego spotkała się z najwyższą aprobatą mojej pani, pana Godfreya i pana Franklina. Pozostawało nam teraz tylko uzyskać zgodę panny Racheli, aby móc zebrać służbę i rozpocząć poszukiwania splamionej sukni.

Niewytłumaczone uprzedzenie mojej pani do sierżanta Cuffa nie rozwiało się bynajmniej i gdyśmy zostali sami, konferencja ta poczęła sprawiać jej coraz wyraźniejszą przykrość.

— Przypuszczam, że jeśli przyślę panu na dół klucze od szaf mojej córki — powiedziała zwracając się do wywiadowcy— będzie to wszystko, czego pan sobie na razie może ode mnie życzyć.

— Najmocniej panią przepraszam, milady — rzekł sierżant Cuff — ale zanim zaczniemy, chciałbym, jeśli to możliwe, dostać książkę prania. Splamiona część ubrania może być zrobiona z płótna. Jeżeli rewizja nic nie da, chciałbym następnie sprawdzić całą bieliznę znajdującą się w domu, a także bieliznę oddaną do prania. Gdy się okaże, że czegoś brak, będziemy mogli przypuszczać, że brakująca sztuka splamiona jest farbą i została rozmyślnie zniszczona przez tego, do kogo należała. Inspektor Seegrave — dodał sierżant zwracając się do mnie — pokazał smugę wszystkim służącym, kiedy zebrały się w czwartek rano w saloniku. Może się okazać, panie Betteredge, że była to jeszcze jedna z wielu jego omyłek.

Moja pani prosiła, abym zadzwonił i kazał przynieść książkę prania. Aż do chwili gdy ją przyniesiono, lady Verinder pozostała z nami na wypadek, gdyby po obejrzeniu książki sierżant Cuff miał dalsze jakieś prośby.

Książkę przyniosła Rosanna Spearman. Dziewczyna zeszła tego ranka na śniadanie blada i mizerna, powróciła jednak po wczorajszej słabości do równowagi i mogła pełnić zwykłe swe obowiązki. Sierżant Cuff spojrzał uważnie na naszą drugą pokojówkę — ogarnął wzrokiem jej twarz, gdy weszła, i jej krzywe ramię, kiedy wychodziła.

— Czy ma pan mi jeszcze coś do powiedzenia? — zapytała moja pani, która wciąż pragnęła pozbyć się towarzystwa sierżanta.

Wielki Cuff otworzył książkę, zorientował się w niej dokładnie w ciągu pół minuty i zamknął ją spokojnie.

— Pozwolę sobie na jeszcze jedno pytanie — rzekł. — Czy ta młoda osoba, która przyniosła książkę, jest na służbie u pani równie długo jak inne służące?

— Czemu pan pyta? — odpowiedziała pytaniem moja pani.

— Bo kiedy ją ostatni raz widziałem, znajdowała się w więzieniu za kradzież — odparł sierżant.

Nie było tedy innej rady, jak opowiedzieć mu prawdę. Moja pani położyła szczególny nacisk na dobre sprawowanie Rosanny w naszym domu oraz na doskonałą opinię, jaką miała o niej przełożona domu poprawczego.

— Nie podejrzewa jej pan, mam nadzieję? — zakończyła z przejęciem.

— Powiedziałem już pani, milady, że jak dotychczas nie podejrzewam nikogo z domowników o kradzież.

Po tej odpowiedzi moja pani wstała, aby pójść na górę i poprosić pannę Rachelę o jej klucze. Sierżant, uprzedzając mnie, otworzył przed nią drzwi i pochylił się w niskim ukłonie. Moja pani wzdrygnęła się mijając go.

Czekaliśmy i czekaliśmy, ale kluczy wciąż nie było. Sierżant Cuff nie odzywał się do mnie. Zwrócił melancholijną twarz ku oknu, Wsunął wąskie dłonie do kieszeni i pogwizdywał smętnie „Ostatnią różę lata”.

Wreszcie wszedł Samuel, nie z kluczami jednak, lecz z kartką do mnie. Z pewnym trudem, drżącymi rękami szukałem okularów, wciąż bowiem czułem na sobie onieśmielający wzrok sierżanta. Na kartce widniało zaledwie kilka wierszy napisanych ołówkiem przez moją panią. Informowała mnie ona, że panna Rachela stanowczo odmawia zgody na rewizję jej garderoby. Zapytana o powody wybuchnęła płaczem. Zapytana ponownie, odpowiedziała: „Nie chcę i koniec. Będę musiała ulec wobec przemocy, jeżeli jej użyjecie, nie ulegnę jednak wobec żadnych innych środków”. Rozumiałem dobrze, iż moja pani nie ma ochoty powtórzyć osobiście sierżantowi tego rodzaju odpowiedzi córki. Gdybym nie był za stary na miłe słabostki młodości, sądzę, że sam zaczerwieniłbym się na myśl, iż muszę mu taką wiadomość powtórzyć.

— Czy coś już wiadomo o kluczach panny Verinder? — spytał sierżant.

— Panna Verinder nie zgadza się na rewizję jej garderoby.

— Aa! — rzucił sierżant.

Głos jego nie był tak zdyscyplinowany jak twarz. To „Aa!” było powiedziane tonem człowieka, który usłyszał coś, co spodziewał się usłyszeć. Na pół mnie tym rozgniewał, a na pół przeraził, choć sam nie umiem powiedzieć czemu.

— Czy wobec tego wypadnie zrezygnować z rewizji? — zapytałem.

— Tak — odrzekł sierżant — wypadnie zrezygnować z rewizji, bo panna Verinder nie chce poddać się jej na równi z resztą domowników. Albo musimy zbadać wszystkie garderoby w domu, albo też nie możemy zbadać żadnej. Proszę następnym pociągiem odesłać do Londynu walizkę pana Ablewhite'a i zwrócić książkę prania z moim podziękowaniem młodej osobie, która ją przyniosła.

Położył książkę prania na stole, wyjął scyzoryk i zaczął przycinać sobie paznokcie.

— Pan nie jest, zdaje się, zbytnio tym zawiedziony — zauważyłem.

— Nie — rzekł sierżant Cuff — nie jestem specjalnie zawiedziony. Starałem się zmusić go do wyjaśnień.

— Czemu właśnie panna Rachela miałaby stawiać panu przeszkody? — spytałem. — Przecież pomaganie panu leży w jej interesach.

— Trochę cierpliwości, panie Betteredge, trochę cierpliwości.

Ktoś mądrzejszy ode mnie domyśliłby się może, do czego sierżant zmierza. Ktoś mniej ode mnie przywiązany do panny Racheli też domyśliłby się może, do czego sierżant zmierza. Zgroza, jaką budził w mojej pani, oznaczała zapewne (jak sobie potem uprzytomniłem), że przejrzała ona bieg jego myśli. Ja wszakże na razie nie dostrzegałem nic — tyle tylko mogę powiedzieć.

— Cóż teraz zrobimy? — spytałem.

Sierżant Cuff skończył paznokieć, nad którym właśnie pracował, przyglądał mu się chwilę z melancholijnym zainteresowaniem, po czym schował scyzoryk.

— Pójdziemy do ogrodu — powiedział — i popatrzymy na róże.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XVIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XXII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZĘŚĆ II

RELACJA PIERWSZA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RELACJA DRUGA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RELACJA TRZECIA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ II

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RELACJA CZWARTA

WYJĄTKI Z DZIENNIKA EZRY JENNINGSA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RELACJA PIĄTA

ROZDZIAŁ I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RELACJA SZÓSTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RELACJA SIÓDMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RELACJA ÓSMA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EPILOG

Niedostępny w wersji demonstracyjnej