Alfred de Musset

KAPRYSY MARIANNY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I

Scena I

Scena II

Scena III

AKT II

Scena I

Scena II

Scena III

Scena IV

Scena V

Scena VI

KAPRYSY MARIANNY

Komedia w dwóch aktach

Alfred de Musset

Tłum. Tadeusz Żeleński Boy

OSOBY:

KLAUDIO, sędzia.

CELIO.

OKTAW.

TIBIA, służący Klaudia.

PIPPO, służący Celia.

MALTWOLIO, intendent Hermii.

PACHOŁEK z gospody.

MARIANNA, żona Klaudia.

HERMIA, matka Celia.

CZIUTA, stara kobieta.

SŁUDZY

Rzecz dzieje się w Neapolu.

AKT I

Scena I

Ulica przed domem Klaudia.

Marianna wychodzi z domu z książką do nabożeństwa w ręku, Cziuta zbliża się do niej.

CZIUTA.

Piękna pani, czy mogę rzec słówko?

MARIANNA.

Czego sobie życzysz?

CZIUTA.

Młodzieniec pewien tutejszy śmiertelnie jest w tobie zakochany; od miesiąca próżno szuka sposobności, aby ci to okazać. Nazywa się Celio: szlachetnie urodzony i przystojny młodzian.

MARIANNA.

Dosyć. Powiedz temu, kto cię przysłał, że traci czas i trudzi się na próżno. Jeśli się ośmieli drugi raz wybrać z czymś podobnym, poskarżę się mężowi.

(Wychodzi).

CELIO wchodzi

I cóż, Cziuto, co mówi?

CZIUTA.

Cnotliwsza i dumniejsza niż kiedykolwiek.

Powie mężowi, rzekła, jeśli ją będziesz niepokoił.

CELIO

Och, ja nieszczęśliwy, trzeba mi tedy umrzeć. Ha! najokrutniejsza z kobiet! I cóż mi radzisz, Cziuto? czy jest jeszcze jaki sposób?

CZIUTA.

Przede wszystkim radzę ci oddalić się: oto mąż.

Wychodzą. — Wchodzi Klaudio i Tibia

KLAUDIO.

Czy jesteś moim wiernym sługą, oddanym lokajem? Dowiedz się, że mam pomścić zniewagę.

TIBIA.

Pan?

KLAUDIO.

Tak, ja. Te bezczelne gitary nie przestają brzą- kać pod oknami żony. Ale cierpliwości! jeszcze nie koniec, —
Podejdź no bliżej; widzę jakichś ludzi, mogliby usłyszeć.
Sprowadzisz dziś wieczór zbira, o którym ci mówiłem.

TIBIA.

Po co?

KLAUDIO.

Podejrzewam, że Marianna ma gachów.

TIBIA.

Sądzi pan?

KLAUDIO.

Tak; pachnie mi tu koło domu gachem; nikt nie mija po prostu i zwyczajnie moich drzwi; istny deszcz gitar i rajfurek,

TIBIA.

Czy może pan zabronić, aby żonie wyprawiano serenady?

KLAUDIO.

Nie; ale mogę postawić człowieka za węgłem i sprzątnąć pierwszego, który wejdzie do domu.

TIBIA.

Fe! żona pańska nie ma gachów. To tak, jakby pan powiedział, że ja mam kochanki.

KLAUDIO.

Czemużby nie, Tibia! jesteś szpetny, ale obrotnego dowcipu.

TIBIA.

Przyznaję, przyznaję.

KLAUDIO.

Widzisz, Tibia, sam przyznajesz; nie ma co wątpić, hańba moja jest publiczna.

TIBIA. Czemu publiczna?

KLAUDIO.

Powiadam, publiczna.

TIBIA.

Ależ, panie, żona pańska uchodzi w całym mieście za wzór cnoty; nie przyjmuje nikogo, wychodzi jedynie do kościoła.

KLAUDIO.

Zostaw to mnie. — Wściekłość mnie dławi: po tylu podarkach, jakimi ją obsypałem!... Tak, Tibia, gotuję w tej chwili straszliwą pułapkę; czuję, że jeszcze  trochę, a umrę z bólu.

TIBIA.

Ej, nie, nie.

KLAUDIO.

Kiedy ci mówię, może będziesz łaskaw wierzyć.

(Wychodzą).

CELIO wraca.

Biada temu, kto w kwiecie młodości trawi się miłością beznadziejną! Biada temu, kto podda się słodkim rojeniom, zanim wie, dokąd go zawiodą i czy może się spodziewać wzajemności! Leniwo wyciągnięty w łodzi, oddala się zwolna od brzegu; widzi czarowne równiny, zielone łąki, zwiewny miraż swego Eldorado, Wiatry unoszą go bez szelestu, kiedy zaś rzeczywistość go obudzi, widzi, że jest równie daleko od celu, do którego dąży, co od brzegu, który opuścił; nie może już ani płynąć dalej, ani nawrócić.

(Słychać brzęk instrumentów).

Co to za maskarada? Czy to nie Oktaw?

(Wchodzi Oktaw).

OKTAW.

Jakże się miewa, dobry panie, wasza wdzięczna melancholia?

CELIO.

Oktaw! Szaleńcze! masz na cal różu na policzkach!
Skąd to przebranie? Nie wstyd ci, w biały dzień...?

OKTAW.

Celio! wariacie! masz na cal blanszu na policz- kach! Skąd ci ta czarna, przestronna szata? Nie wstyd ci, w karnawale...?

CELIO.

Co ty za życie pędzisz! Alboś ty pijany, albo ja sam.

OKTAW.

Alboś ty zakochany, albo ja sam.

CELIO.

Bardziej niż kiedykolwiek, w pięknej Mariannie,

OKTAW.

Bardziej niż kiedykolwiek, w cypryjskim winie,

CELIO.

Szedłem do ciebie właśnie,

OKTAW.

I ja do ciebie. Jakże  się miewa mój dom?

Od tygodnia go nie widziałem.

CELIO.

Mam cię prosić o przysługę.

OKTAW.

Mów, Celio, dziecię moje. Chcesz pieniędzy? nie mam ani grosza. Chcesz rady? jestem pijany. Chcesz szpady mojej? oto pałasik arlekina. Mów, rozrządzaj mną.

CELIO.

Pókiż to będzie trwało? Tydzień za domem! Zabijesz się, Oktawie.

OKTAW.

Nigdy własną ręką, przyjacielu; wolałbym raczej umrzeć, niż targnąć się na własne życie.

CELIO.

Czyż sposób, w jaki je pędzisz, to nie jest czyste samobójstwo?

OKTAW.

Wyobraź sobie linoskoczka w srebrzystych trzewikach, z drążkiem w dłoni, wiszącego między niebem a ziemią; po prawej i lewej stare, wyschłe twarze, chude i blade cienie, skrzętni wierzyciele, krewniacy i ladacznice; legion poczwar wiesza się u jego płaszcza i ciągnie go ze wszystkich stron, aby go przyprawić o utratę równowagi; górne frazesy, wielkie słowa harcują. dokoła niego; chmura złowrogich krakań oślepia go czarnymi skrzydłami. On posuwa się dalej, lekko, od wschodu na zachód. Jeżeli spojrzy w dół, czyha nań zawrót głowy; w górę — powinie mu się noga. Idzie szybciej niż wiatr i wszystkie wyciągnięte wkoło niego dłonie nie sprawią, aby rozlał bodaj kroplę z puchara, który trzyma w ręce.
Oto moje życie, przyjacielu; to mój wierny obraz.

CELIO.

Jakiś ty szczęśliwy, że jesteś szalony!

OKTAW.

Jakiś ty szalony, że nie jesteś szczęśliwy! Powiedz no, słuchaj, czego tobie brak?

CELIO.

Brak mi spokoju, lubej beztroski czyniącej z życia niby zwierciadło, w którym przedmioty odbijają się chwilę i po którym wszystko spływa. Dług jest dla mnie wyrzutem.
Miłość, z której tacy, jak ty, czynią sobie rozrywkę, mąci całe moje życie. O, przyjacielu, ty się nigdy nie dowiesz, co to znaczy kochać jak ja! Mój studencki pokój stoi pustką; od miesiąca błądzę dniem i nocą koło tego domu. Jakaż to rozkosz dla mnie o wschodzie księżyca prowadzić pod te drzewa, w to zacisze niewielki chór śpiewaków, dawać im własną ręką takt, słuchać, jak wielbią piękność Marianny! Nigdy nie ukazała się w oknie; nigdy nie oparła swego cudnego czoła o żaluzję.

OKTAW.

Któż to ta Marianna? moja krewniaczka?

CELIO.

Tak; żona starego Klaudia.

OKTAW.

Nigdy jej nie widziałem, ale wiem, że jest mą krewną, Klaudio jest jak stworzony na to. Powierz mi swoją sprawę, Celio,

CELIO.

Wszystkie sposoby, jakich próbowałem, aby jej okazać mą  miłość, były bezskuteczne. Chowała się w klasztorze; kocha męża i szanuje swoje obowiązki. Dom jej zamknięty jest dla młodzieży, nikt nie ma do niej przystępu.

OKTAW.

Tam do licha! a ładna? — Głupiec ze mnie!

Kochasz ją, reszta więc obojętna. Co by tu wymyślić?

CELIO.

Mam mówić szczerze? Nie będziesz się śmiał?

OKTAW.

Pozwól mi się śmiać i mów szczerze.

CELIO.

Jako krewny, musisz mieć wstęp do jej domu,

OKTAW.

Mam wstęp? Nic o tym nie wiem. Przypuśćmy.

Mówiąc prawdę, małe jest podobieństwo między mą dostojną rodziną a wiązką szparagów. Nie tworzymy nazbyt spoistego pęczka, udzielamy się sobie wzajem jedynie piśmiennie. Bądź jak bądź, Marianna zna me imię. Mam przemówić za tobą?

CELIO.

Dwadzieścia razy próbowałem przystąpić do niej; dwadzieścia razy czułem, jak kolana uginają się pode mną.
Musiałem wysłać starą Cziutę.

Kiedy ją widzę, gardło mi się ściska; dławię się tak, jak gdyby serce parło mi się do ust.

OKTAW.

Znam to uczucie. Tak, w głębi lasów, kiedy łania zbliża się drobnymi kroczkami po suchych liściach, a myśliwiec słyszy, niby szelest lekkiej sukni, zarośla ślizgające się po jej niespokojnych bokach, mimo woli serce zaczyna mu bić; składa się w milczeniu z fuzji, nie ruszając się z miejsca, z zapartym oddechem.

CELIO.

Czemu jestem taki? czyż to nie jest stara maksyma hulaków, że wszystkie kobiety są do siebie podobne? Czemuż tedy jedna miłość tak bywa niepodobna do drugiej? W istocie, nie umiałbym kochać tej kobiety tak, jak ty byś, Oktawie, ją kochał albo jak ja bym kochał inną. Cóż to jest wszakże, to wszystko? Para niebieskich ócz, para warg koralowych, biała suknia i dwie białe ręce. Czemu to, co by cię czyniło wesołym i przedsiębiorczym, co by ciągnęło tak, jak igła magnetyczna przyciąga żelazo, mnie czyni smutnym i martwym? Ktomógłby rzec: to a to jest smutne lub wesołe? Rzeczywistość jest jeno cieniem. Nazwij to, co ją przebóstwia, wyobraźnią, albo szaleństwem. — Wówczas szaleństwo jest samą pięknością.

Każdy człowiek stąpa pod przeźroczystą siatką, która okrywa go od stóp do głów: zda mu się, że widzi lasy i rzeki, niebiańskie twarze, cała przyroda barwi się pod jego spojrzeniem nieskończonymi odcieniami czarodziejskiej tkaniny.
Oktawie! Oktawie! przyjdź mi z pomocą!

OKTAW.

Kocham twą miłość, Celio! bredzi w twoim mózgu jak syrakuzańska flasza. Podaj mi rękę; spieszę ci z pomocą; czekaj chwilę, powietrze chłodzi mi twarz, odzyskuję myśli. Znam tę Mariannę; nie cierpi mnie solennie, mimo że mnie nigdy nie widziała. Ot, lala, która mamroce zdrowaśki bez końca.

CELIO.

Rób, co chcesz, ale mnie nie oszukaj, zaklinam; bardzo łatwo mnie oszukać; nie umiem strzec się przed uczynkiem, do którego sam nie byłbym zdolny.

OKTAW.

Gdybyś się dostał przez mur?

CELIO.

Pomiędzy mną a nią znajduje się urojony mur
którego nie mogłem przebyć.

OKTAW.

Gdybyś napisał?

Koniec wersji demonstracyjnej.