Samuel Dambrowski

KAZANIA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PRZEDSŁOWIE

I. KAZANIE POGRZEBOWE.

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII

IX.

X.

XI.

XlI.

XIII.

XIV.

XV.

XVI.

XVII.

XVIII.

XIX

XX.

XXI.

XXII.

XXIII.

XXIV.

KAZANIA POGRZEBOWE

oczyszczone z makaronizmów łacińskich oraz mowy pogrzebowe z nowszych autorów

Dambrowski Samuel

PRZEDSŁOWIE

Kazania Samuela Dambrowskiego od pobożnych chrześcian jak drogi klejnot uważane z wielkim zadowolnieniem i pożytkiem bywają czytane. Tak więc będąc ulubione znalazły dla powszechnie przyznanej im wartości prędki pokup tak, że kilkakrotknie na nowo drukowane być musiały. Nayozdobnieysze wydanie wyszło na widok publiczny w Lipsku w roku 1728, lecz i to całkiem zostało rozkupione.

Za nowszych czasów gdy narzucanie niemczyzny w szkołach i kościołach górę brało, trudno było księgarzom ośmielić się na nowe wydrukowanie tych wybornych kazań z obawy, żeby im się koszta druku niewrociły. Wszelako gdy teraz łaskawie nam panujący Monarcha zakazał męczenie młodzieży jałową niemczyzną i każdemu do woli zostawił trzymać się rodzinney mowy i zawitały dla kształcenia się w naszej ojczystej mowie pomyślniejsze czasy, więc jest nadzieja, że się pod tą szczęśliwszą gwiazdą namnoży czytelników tak wykształconych w ojczystym języku, że z łatwością wyrozumieją nietylko Pismo święte, ale i inne duchowne książki.

Przyjmijcie więc mile tymczasem zbiór ten kazań pogrzebowych, póki się nie ośmieli drukarnia Kanterska później wam ofiarować i innych cząstek Kazań Dambrowskiego tak oczyszczonych od przypruszonej gdzie niegdzie łaciny i innych wiekowi jego właściwych uchybień.

Samuela Dambrowskiego

I. KAZANIE POGRZEBOWE.

Może być miane, kiedy komu żona w podeszłym wieku zeydzie.

I.

Text 1. Moyż. 23. w. 1.

Sara była żywa sto dwadzieścia i siedm lat, potym umarła w mieście Arba, które zowią Hebron w ziemi Kanaan. I przyszedł Abraham, aby jey płakał i żałował. A potym odszedszy do synów Het, kupił u Efrona Heteyczyka, rolą na którey była jaskinia dwojaka, za czterysta syklów srebrnych, i pogrzebł tam żonę swoję Sarę.

Nielada to bywa błogosławieństwo, Chrześcianie moi mili, kiedy się komu żona dobra i pobożna dostanie. Ona bowiem w chorobie i w potrzebie małżonka miłego doyrzy, ona mu ciężaru gospodarstwa dźwigać pomaga, ona go w kłopotach i w frasunkach cieszy, póki żywa, błogo z nią mężowi, bo wszystkie jego kąty błogosławieństwem i dziwnemi pociechami napełnia. A jeżeli Pan Naywyższy śmierć na nią ześle, to już niema większego smutku i kłopotu. Cały dom po niey ciemną chmurą zaszedszy, odmianą nieszczęśliwą grozi. Sporzyycie na patryarchę ś. Abrahama.

Dał mu Pan Bóg żonę Sarę, która była ozdoba domu jego, żyjąc w bojaźni Bożey, pomnażając się w cnotach, szanując staruszka Abrahama i Panem go zowiąc i piszą niektórzy o niey, że była takiey czystości, mając lat dwadzieścia, jaka miała, gdy jey było lat siedm. Z żoną tak uczciwą i pobożną ciężko było rozstać się Abrahamowi ś. Nie pomogły nic apteki, ani żadne lekarstwa; umarła Sara. Abraham wdowcem został. Ciężki to był żal, żałoba wielka przypadła, od płaczu trudno się było wstrzymać Z ciężkością przychodzi ponieść stratę połowicy serca. Płakał jey więc Abraham, żałując wielce towarzyszki miłey i wierney. A na ostatek kupiwszy rola do pogrzebu, pogrzebł ją uczciwie. Coż tu dziś innego przed oczyma naszemi widziemy? Leży przed oczyma naszemi zacna osoba, z którą małżonek żałosny tyle lat przeżywszy, tu ją umarłą przywiozł, i niemniey jako i Abraham po Sarze swey żałosny, ziemi z płaczem oddaje. My ku nauce i pociesze naszey text przeczytany, przedsięwziąwszy trzy cząstki uważaymy.

Obaczmy nayprzód śmierć Sary świętey.

Potym płacz Abrahama, który po niey czynił.

A na ostatek pogrzeb uczciwy, który jey wyprawił.

Proszę o powolne ucha.

Westchnienie. Wspomóż i ratuy nas w mówieniu i w słuchaniu naysłodszy Jezu, Amen.

O śmierci Sary ś. trzy okoliczności słyszemy. Jedna, w którym wieku, druga, gdzie, trzecia, jak umarła?

Umarła mając sto dwadzieścia i siedm lat. Piękny to wiek. Moyżesz sługa Boży oznaczając dni żywota naszego, mówi: Dni żywota naszego są siedmdziesiąt lat, a naywięcey ośmdziesiąt. A Sara nad ośmdziesiąt żyła czterdzieści i siedm lat. Dał jey to Pan Bóg z łaski swoiey ś częścią dla bojaźni Bożey, którey była pełna po wszystek wiek Bogoboyność przedłuża życie, częścią też, aby była Abrahamowi podporą i podpomożeniem w starości jego. Tenże dobrotliwy Pan i dziś żywota przedłuża komu baczy, ukraca komu chce. Bo to u niego w mocy, wolno mu to jako Stworcy. A iż Abrahama w starości jego osierocił, i dziś ludziom zeszłym, jak tu widzicie małżonki pobożne i potrzebne bierze, to on sam lepiey wie, dla czego to czyni, nam się o tym pytać nie potrzeba, jego to sądom tajemnym poruczywszy.

Atoli tu pociechę może mieć małżonek w podeszłym wieku gdy mu Fan Bóg żonę miłą, na którą się gdy żyła we wszystkiem spuścił, ze świata bierze, może mówić O móy miły Panie, nie jam pierwszy, Abraham był oycem wierzących, i kochankiem twoim, a przecieś go w starości zasmucił, że mu umarła żona jego miła A gdzież umarła Sara święta? Text przeczytany ukazuje nayprzód ziemię, potym miasto, gdzie umarła. Ziemia była ziemia Kananeyska, którą był Pan Bóg obiecał Jzaakowi i potomkom jego. Miasto było: Arba w ziemi Kananeyskiey, które potym zwano Hebron. Tam umarła Sara, abyśmy wiedzieli, że na tym świecie niemasz mieysca, któreby nas od śmierci obronić miało. Wszędzie smierć za nami chodzi. Gdziekolwiek stąpisz, śmierć za tobą dybie jak cień za ciałem, masz ją w każdey dobie Nie uwolniła więc ani ziemia Kananeyska, ani miasto Hebron Sary od śmierci, abyśmy się wszędzie śmierci spodziewali, gdyż śmierć wszędzie nas czeka. Umarła więc Sara w ziemi Kananeyskiey, w mieście Hebron. Jakoż jednak? umarła w niebytności rnęża swojego, co się ukazuje z tych słów przeczytanych J przyszedł Abraham. Przyszedł, ale na żałość, na płacz, na smutek; zastał małżonkę już nie żywą, ale umarłą O jaki tam był żal? jaki smutek? jaka żałoba? łatwo sami u siebie uważyć możecie,

Teć są, naymilsi, okoliczności śmierci Sary ś. Skąd uczmy się, zawsze i wszędzie na śmierć pamiętać, i tak ustawicznym rozmyślaniem uczyńmy ją sobie towarzyszką, aby nam, gdy przyydzie, straszną nie była. To ze strony pierwszey części, teraz i wtorey posłuchaycie,

Ukazuią nam przeczytane słowa płacz Abrahama, który po Sarze żonie swoiey czynił. O tym dwie rzeczy słyszemy. Jedna, że płakał, druga, że wstał od płaczu. O piękny, a przykładny postępku!

Nayprzod słyszemy tu, że płakał i żałował Abraham. Sary. Ach ktoby nie płakał? ktoby nie żałował? Trojaką ja przyczynę płaczu Abrahamowego upatruję.

Pierwsza przyczyna była samotność że towarzyszki niemiał, a Pismo mówi: Lepiey jest dwom być niż jednemu; bo jeźliż upadnie, tedy go podniesie towarzysz jego. A tak biadą jednemu, który, kiedy upadnie, nie będzie miał drugiego, coby go podniosł. Alboż więc i tu nie przyidzie zapłakać?

Druga była, utracenie małżonki, która mu była w smutku pociechą, w pracy pomocą, w ucisku ochłodą. Ach wielkić to żal rozstać się z przyjacielem wiernym? Właśnie jakby tez człowiekowi połowicy ubyło. Alboż tu więc człowiekowi nie przyydzie zapłakać? Małżonka szczera, wierna, pobożna., jest to wierny i nieprzepłacony przyjaciel. Słusznie więc Abraham Patryarcha płakał swojey Sary.

Lecz z drugiey strony obaczcie, jak się w onym płaczu hamował. Przestał bowiem płakać, i odszedł do synów Het. A to uczynił z tych przyczyn.

Pierwsza, uważał to, że żona jego nie umarła z ślepego trafu, ale z woli Bożey. Wszyscy bowiem ludzie za wolą i przeznaczeniem Bożym umierają, któremu się żaden człowiek sprzeciwić nie może, Co uważając można mówić: wzięto ci żonę miłą, żal ci? wierzę: a ktoż ją wziął? ten, który ją dał, a daje ją tym prawem ie ją odebrać może. Alboż to więc nie pociecha?

Powtore, uważał i to, ze miała zmartwychwstać, bo też i oycowie starego Zakonu w zmartwychwstanie wierzyli. A między niemi nie pośledni był Job, który z podania i natchnienia Ducha świętego mówi: Wiem, że odkupiciel móy żywie, a iż w ostateczny dzień nad prochem stanie. Alboż to więc nie pociecha?

Potrzecie, uważał i, to, że mu żaś miała być przywrocona. Bo też i to wierzyli oycowie święci: Zaczym król Dawid, gdy mu synaczek umarł, cieszył się mówiąc: On się nie wróci do mnie, ale ja póydę do niego. O czym też ów Doktor Kościoła w te słowa pisze: Przeciw twardości i nayokrutnieyszey potrzebie śmierci, tą pociechą bywamy na nogi postawieni, ie oglądamy tych, których żałujemy nieprzytomnych. Alboż więc i to nie pociecha?

Uczmyż się więc stąd dwu rzeczy.

Jedna, że to jest rzecz słuszna, płakać umarłych. Abraham płakał swojey Sary. A słusznie. Natura bowiem dała to człowiekowi, że się nie bez żalu z towarzyszem rozstaje. Alboż więc mąż żonę postradawszy płakać jey nie ma?

Druga, że zbytny żal i płacz po umarłym Chrześcianinowi nie przystoi. Przeto Syrach napomina w te słowa: żałuy człowieka według godności jego, a to dzień albo dwa, abyś uszedł obmowiska. Potym się ciesz, abyś z siebie złożył frasunek. Albowiem z smętku przychodzi śmierć, a zafrasowana myśl psuje siły. Mierna rzecz Panu Bogu miła: niepomiernym żalem Bog bywa obrażony. J stąd Apostoł upomina, abyśmy nie żałowali, jak Poganie, którzy nadzieji nie mają.

A tak słusznie żałował i płakał Abraham swojey Sary, w którym żalu jednak umiał się hamować, uważając, że mu nie z trafunku umarła, a iż przez zmartwychwstanie miała mu być przywrocona.

Trzecia część następuje, którey słuchaycie.

Odprawiwszy Abraham płacz po żonie swojej, stara się o uczciwy pogrzeb ciała jey: I szedłszy do synów Het, uprosił sobie jaskinią dwojakę u Efrona, za ktorą dał cztery sta syklow srebrnych, i tamże pochował żonę swoię Sarę. O postępku pobożny! Uczynił to Abraham, z tych przyczyn.

Nayprzod na znak uczciwości, ktorey godne są ciała nasze nie tylko za żywota, ale i po śmierci. Bo iż za żywota były przybytkiem Ducha świętego, godzi się im i po śmierci tę uczciwość oddać, aby ziemi, jak matce, przystoynie oddane były.

Druga, uczynił to na znak miłości. Bo kto kogo za żywota miłuje, tego i po śmierci szanuje.

Artemizya krolowa, kochając się w mężu swym za żywota, po śmierci dała go na proch spalić, i z miłości, ktorą ku żywemu miała, ile kroć piła, popioł zmarłego w napoy sypała, żywot swóy zamiast grobu mężowi miłemu oddając. Był to dziwaczny postępek ze strony tey pogańskiey osoby i jak obrzydły nie do naśladowania chrześcianom służy za dowod, że miłość i po śmierci nie ustaje, a zwłaszcza między temi, ktorzy za żywota w jednym jarzmie ciągnęli i szczerze się miłowali.

Trzecia, uczynił to na znak wiary i wyznania, a zwłaszcza że umarli nie są oddzieleni od społeczności naszey, ale należą do towarzystwa i kościoła naszego tak, jak i żywi; w tym tylko będąc od nas rożni, że już doszli kresu swego, do którego my jeszcze bieżemy. Co uważając Tobiasz pilnie syna swego o pogrzeb prosił mówiąc: synu móy, jeźli umrę, pogrzeb mnie, a gdy też matka twoja umrze, pogrzeb ją podłe mnie w jednym, grobie. Temi przyczynami i ten brat nasz upomniony małżonce swey miłey, posługę ostatnią z płaczem dziś oddaje, i tę, ktorey u Pana Boga życia dłuższego uprosić nie mogł, nad spodziewanie swoje, ziemi jak matce, aż do sądnego dnia, według chrześciańskiego zwyczaju, uczciwie powierza. My też, w Panu naymilsi, w podobnych powinnościach, pilnie się poczuwaymy, a na śmierć pamiętając, zawsze bądźmy gotowi; żadna bowiem rzecz człowieka tak nie odciąga od grzechu, jako pilne rozmyślanie śmierci. Tedy stanie się nam, że i z pięknym przygotowaniem, i w piękney starości życia dokonamy.

A ty o Wodzu żywota, i Zwycięzco śmierci Panie Jezu Chryste, naucz nas jak mamy obliczać dni nasze, abyśmy przywiedli serca nasze ku mądrości, a day abyśmy nie tylko żywym, ale i umarłym, co komu należy, wiernie oddawali. Amen,

II.

KAZANIE POGRZEBOWE.

Z powodu śmierci starca szanownego.

Text 1. Moyż. 25. w. 7 — 10.

Dni żywota Abrahamowego były sto siedmdziesiąt i pięć lat. I umarł w starości dobrey i podeszły w leciech i syty dni i przyłączon iest do ludu swego. I pogrzebli go Jzaak i Jsmael synowie jego w jaskini dwojakiey na polu Efrona syna Socharowego Heteyczyka przeciwko

Mamre na polu, które był kupił od synów Het. Tam pogrzebiony jest sam i Sara żona jego.

Na tym świecie, Chrześcianie moi mili, nie mamy nic pewnieyszego nad smierć. Bo mówi Pismo że wszystkim ludziom postanowiono jest raz umrzeć. Choć by był kto nayświętszym, to śmierci uyść nie może. Abraham Patryarcha był wielki przyjaciel Boży, a przecię przyszło to nań, że umarł. Toż i tu przed oczyma naszemi widziemy. Człowiek ten ktorego ciało szanowne ziemi dziś oddajemy, zacny był i Boga się bojący, żył na świecie czas nie mały, spłodził syny i corki, majątek miał znaczny, w poważeniu był u ludzi, zachowanie miał między sąsiady, wiekow jednak nie przeżył na świecie, umarł. Żałoba po nim wielka. Żałuje go godna małżonka, żałują synowie, płaczą miłe corki, wzdychają krewni i przyjaciele, smęcą się jak po oycu jego służący. Wołają, krzyczą, którym dobrze czynił, ubodzy. My ku nauce i pociesze ich przeczytane słowa przedsięwziawszy dwie rzeczy uważay my.

W pierwszey części mowmy o śmierci Patryarchy ś. Abrahama.

W drugiey, o uczciwym pogrzebie jego.

A z tych dwu cząstek nauczycie się pięknych rzeczy.

Westchnienie. Panie Jezu bądź przy nas, Amen.

O śmierci Abrahama Patryarchy ś. mamy do uważania trzy okoliczności. Pierwsza, jak długo Abraham żył na świecie? druga, jak umarł? trzecia, dokąd jest po śmierci przyłączon?

Dni życia Abrahamowego były sto siedmdziesiąt i pięć lat; piękny i uczciwy wiek. Obiecał mu to był Pan Bog mowiąc tak do niego: Ty poydziesz do oycow twoich w pokoju, i będziesz pogrzebion w starości dobrey. Otoż mu to uiścił i dał mu się zestarzeć na upominek pobożności i bojaźni Bożey. Pobożność bowiem do wszystkiego jest pożyteczna, mając obietnicę żywota teraźnieyszego i przyszłego. Bojaźń zaś Boża przedłuża życie. A tak jeśli kto pragnie starości, niechże naśladuje pobożności i bojaźni Bożey, a zestarzeją się w Panu, i zażyje z Abrahamem ś. lat spokoynych.

Rzeczesz: Trudno takich lat dosiądź, jakie miał Abraham. Prawda, ale temu niech się nikt nie dziwuje. Przyczyny krotkiego życia mogą być rożne.

Jedna, jak się niektorzy mędrcy domyślali jest ta, ie owoce i pożytki ziemi, z ktorych człowiek żyje, nie są teraz tak posilne i nie mają takiey mocy, jaką miały przed tym. Zaczym człowiek pożywienia z nich takowego nie bierze, ktoreby miało przedłużać dni jego. Przeto nie od rzeczy Doktor jeden kościelny mawiał: Ze przed potopem jedna gruszka miała większą moc, niżeli teraz cała Apteka Bo i po potopie oycowie święci nie żyli tak długo, jak przed potopem. Adam, Metusalem i inni, a teraz połowicy życia Abrahamowego zrzadka kto doczeka.

Druga, zbytki też nasze w jedzeniu i w piciu osobliwie gorzałki zdrowie psują i życie skracają. Doświadczenie też uczy, że ludzie siadający wiele, nieruchawi, wielu chorobom podlegają, krew albowiem leniwie w nich krążąc nabywa niejakiego stopnia gęstości. To jednak poruszanie aby służyło do zdrowia, powinno być umiarkowane, gdyż zbyteczne dając wielką krwi ruchomość zapala ją. Są przykłady, ze ludzie od zbytniego biegania i umordowania się umierali, często bardzo spędzone konie nagle zdychają. Człowiek nie żelazny, nie mając więc odpoczynku nie moie trwać długo. Przyłączcież- do tego frasunki, kłopoty, przed ktoremi ludziom i żyć nieżądno na świecie. A tych tak się wiele namnożyło, że je i policzyć trudno. A jakoż tu człowiek długich lat i sędziwego wieku dopędzić ma?

Teć są, Naymilsi, przyczyny, czemu dziś lat Abrahama dobieżeć w życiu naszym nie możemy.

Powtore słuchaycie jak umarł Abraham? Umarł mowi w starości dobrey, i podeszły w latach, i syty dni. Starość bywa dwojaka: Jedna przykra i bardzo przeciwna, ktora z gromadą chorob, niedostatkow i przygod rozmaitych przychodzi. O takowey starości mowi ow Doktor kościelny: gdy sobie ludzie życzą starości, czegoż innego życzą, jedno długiey niemocy? Druga starość bywa wesoła i spokoyna w ktorey, acz naturalne siły powoli ustają" ale bez boleści bez kłopotow. Nad takową starość nie masz nic wdzięcznieyszego. Przeto Gorgias niejaki u Cycerona mając lat sto i siedm, gdy go pytano, czemuby sobie życzył tak długo żyć na świecie ? powiedział: Niemam (mowił) nic w czymbym starość winować miał. Szczęśliwy człowiek, ktoremu Pan Bog takową starość daje. W takiey ci Abraham Patryarcha życia dokończył. Takowa starość z daru i z błogosławieństwa Bożego przychodzi. Przychodzi tez i z szanowania zdrowia w młodości Bo naywiększe przykrości, i cierpienia dla ktorych starość źle słynie, pochodzą między innemi z niewstrzemięźliwości naszey w życiu. Przeto ow krol Cyrus umierając, mowił, że nie doznał, aby starość jego miała być słabsza, niżeli była młodość A to nie przez co inszego, tylko przez wstrzemięźliwość w sposobie życia.

Potrzecie, już obaczmy, dokąd Abraham Patryarcha zszedszy ze świata, jest przyłączony? Przyłączon jest (mowi) do ludu swego. O szczęśliwa śmierci! Abraham gdy umarł, nie obrocił się wniwecz i z duszą i z ciałem, ale według duszy przeniesiony jest do zgromadzenia i do społeczności oycow świętych. A według ciała, pogrzebion jest podle swojey Sary, z ktorą wesołego zmartwychwstania do żywota wiecznego w nadzieji nieomylney czeka. A tak i dziś dusze wiernych nie umierają, ani giną z ciałem, ale bywają przeniesione na mieysce odpocznienia, i nie dotyka się ich żadna męka śmierci Bo trojaki jest stan dusz ludzi świętych: pierwszy w ciele skazitelnym; drugi bez ciała; trzeci, w ciele uwielbionym. Pierwszy w boju, drugi w odpocznieniu, trzeci, w doskonałym błogosławieństwie. Szczęśliwy więc i ten brat nasz, ktory w starości dobrey zszedszy ze świata, przyłączony iest do ludu swego, do zgromadzenia dusz wiernych, i tam czeka w radości, wesołego zmartwychwstania ciała. To ze strony pierwszey cząstki.

Druga część jest, o pogrzebie Abrahama, a ma w sobie te okoliczności. Pierwsza, kto go pogrzebł? druga, gdzie? trzecia, podle kogo?

Pierwsza zamyka się w tych słowach: I pogrzebli go Jzaak i Jsmael synowie jego. Nie bez przyczyny tu zaiste Jsmaela Moyżesz wspomina. Togo bowiem nie z Sarą, ale z Agar służebnicą Abraham spłodził, i jeszcze za żywota swego odprawił. Zaczym z niechęcią od Jzaaka odciągnął; a przecię oto dowiedziawszy się o śmierci oyca, odłożywszy niechęć na stronę, przy Jzaaku obchod pogrzebu oycowskiego odprawuje.

Piękny to przykład, z ktorego uczyć się mają potomki, iż gdzieby między niemi za żywota rodzicow nie porozumienia jakie były, tedy po śmierci zatrzeć i usunąć je mają, żyjąc w miłości, w pokoju, i w zgodzie, o co i tu proszę. Niesłuszna bowiem rzecz, ani przystoyna, po zmarłych rodzicach niepokoje między sobą. wzniecać, albo się i o puścizny swarzyć, prawować do urzędu, do przysięgi przywodzić, a czasem dla lada fraszek, ktore w miłości załatwić się mogą. Bo stąd i niesława rośnie, i sumnienie naruszone bywa. Gdzie zgoda święta między potomkami, tam i ludzie łaskawi, i Pan Bog błogosławi.

Powtore obaczcie mieysce pogrzebu, gdzie Abrahama świętego ciało pogrzebiono? Pisze Moyżesz, że w jaskini dwojakiey, ktora leży na roli Efrona, ktorą był kupił od synow Het Na tym mieyscu ukazał się przedtym Syn Boży Abrahamowi w postaci Anioła, obiecując mu że w plemieniu jego miały być błogosławione wszystkie narody. Z tey obietnicy tak się Abraham ucieszył, jakoby już uiszczenie jey w ręku swoich miał. Zaczym na świadectwo wiary swey w obiecanego Chrystusa, pogrzeb swóy na onymże mieyscu, z potomkami swemi, ktorzybykolwiek wiary jego naśladowali, mieć chciał. O czym Augustyn ś. pisze w te słowa: chciał tym uczynkiem oświadczyć, że z Boskiey obietnicy zgoła był nieśmiertelny.

A tu uczmy się, że to jest powinność ludzi Chrześciańskich, aby umarłe swe na mieyscach uczciwych chowali. Groby bowiem są komorki sypialne to jest, mieysca takowe, w ktorych umarli śpią i odpoczywają. A zwłaszcza gdzie to być może, czemu ich nie chować na mieyscach przystoynych? Zawsze tego ludzie pobożni i w starym i w nowym Testamencie przestrzegali, i stąd smentarze przy Kościołach Chrześcianie zakładali. Jnsza gdzie to być nie może, tam, mowi ow Doktor Kościoła Augustyn ś nie szkodzi wiernym, gdy ciałom ich pogrzebu bronią, właśnie jak i z drugiey strony, ludzi grzesznych mieysca święte nieocalą ani od winy grzechowey nie uwolnią.

Potrzecie już ukazuje Moyżesz podle kogo Abraham Patryarcha jest pogrzebiony, i powiada, że tam pogrzebiony iest sam i żona jego Sara. Mieli ten zwyczay oycowie święci, że się w jednym grobie, jeden podle drugiego chowali: Przetoż i Abraham ś. w jednym grobie z żoną swoją Sarą leżeć chciał: A to nayprzod na świadectwo małżeńskiey zgody i miłości, w ktorey żyli na świecie. Coż bowiem słusznieyszego, jedno aby ci, ktorzy za żywota w jednym łożu małżeńskim bywali, po śmierci też. w jedney mogile zmartwychwstania czekali Stąd potym na tymże mieyscu Jzaak z Rebeką, Jakub z Lią pogrzebieni byli Potym działo się to na świadectwo wiary i wyznania ich, że jak za żywota, w obiecanego Messyasza pospołu wierzyli tak też i zmartwychwstania powszechnego pospołu czekać chcieli.

Otoż tak był pogrzeb Abrahama Patryarchy ś. ktorym nie upośledził Pan Bóg i tego brata zmarłego. Bo oto zacni potomkowie z płaczem pogrzeb jego odprawują, i na mieyscu uczciwym ciało jego grzebią, i w grobie przodkow zacnych składają. Niechże tu ciało jego w pokoju odpoczywa, a dusza w ręku Pańskich zażywa radości, i pociech znamienitych.

My, w Panu naymilsi, naśladuymy przykładu Patryarchy ś. Abrahama, w wierze, w bojaźni Bożey, a da nam Pan Bog starość spokoyną, i śmierć wesołą, i wesołe aż do dnia sądnego wedle ducha z sobą przebywanie, a potym według ciała wiekuiste krolowanie.

A Ty o naysłodszy Jezu, pomnażay nas, w wierze ś i prawey bojaźni Bożey, abyśmy w oboygu trwając, boy dobry bojowali, wiarę i sumnienie dobre zachowali, a po tym doczesnym żywocie, wieczny on przez naydroższą zasługę i przyczynę twoią otrzymali, Amen.

III.

KAZANIE POGRZEBOWE.

Przy pogrzebie położnicy.

Text 1. Moyż. 35 w. 16 — 20.

Czasu onego odszedł Jakob z Betel. I było jeszcze jakoby mila drogi do Efraty i rodziła Rachel, a ciężkie rodzenie miała. A gdy ciężko pracowała przy rodzeniu, rzekła baba do niey: niebóy się, bo i tego syna będziesz miała. I stało się, gdy wychodziła dusza jey, bo tamże umarła, nazwała imię jego Benony, ale oyciec jego nazwał go Benjamyn. A tak umaiła Rachel i pogrzebiona iest na drodze ku Efracie; tać jest Betlehem. I postawił Jakob znak nad grobem jey. Toć jest znak grobu Rachelinego aż po dziś dzień.

Nie tam, gdzie i jakoby sobie życzyli, ludzie umierają, Chrześcianie moi mili. Bo jak godziny, tak też mieysca i sposobu śmierci nikomu Pan Bog nie objawił. Jedni umierają w domu, drudzy w drodze, jedni na woynie, drudzy w czasie pokoju. A osobliwie brzemienne białogłowy niebezpieczeństwom wielkim podlegają, nigdy i nigdziey nie są bezpieczne. Rachel wierna Jakoba Patryarchy małżonka, nie spodziewała się. Benjamynem chodząc, w drodze umrzeć, a jednak umarła, jakoście słyszeli. Podobny przykład i tu widzicie. Ktoby się był spodział, aby ta zacna i szanowna osoba (Pani) tak prętko, się z nami rozstać i pożegnać miała? Młodość jey obiecywała małżonkowi miłemu i nam wszystkim dłuższe na świecie pomieszkanie. Lecz odmienił to Pan Bog. Umarła ta zacna małżonka, już ci wprawdzie nie w drodze jak Rachel, ale doma, a wszakże przy porodzeniu, dzieciątko żywe zostawiwszy. O jaki tu żal. Żałował Racheli swojey Jakob ś. Żałuje i tu uczciwy małżonek małżonki swojey miłey: Został po Racheli synaczek, piersi macierzyńskich nie skosztowawszy, został i tu. Nadzieja w Panu Bogu, że uroście jako i Benjamyn, i będzie oycu miłemu pociechą. My w imię Boże przeczytaną historyą przedsięwziąwszy, małżonkowi żałosnemu ku pociesze, nam zaś wszystkim ku nauce i prze-

przestrodze zbawiennej, w tych trzech cząstkach rozbieraymy.

W pierwszey obaczemy boleści Racheli rodzącey.

W drugiey, śmierć.

W trzeciey, pogrzeb jey.

O tym jak naykrocey mowić będziemy. Ucha powolnego proszę nadstawcie.

Westchnienie. Pan Jezus, ktory też na swym mieyscu o boleściach niewiasty rodzacey mowi, niech i mnie w mowieniu, a wam w słuchaniu błogosławi, Amen.

I. O boleściach Racheli rodzącey ukazuje Moyżesz te okoliczności: pierwsza, kiedy? druga, gdzie? trzecia, z jaką ciężkością porodziła?

Czas porodzenia zamyka się w tych słowach: Odszedł Jakob z Betel. Było to zaraz potym jak mu się Pan ukazał, gdy uciekał przed bratem swoim. W ten czas rzekł mu fan Bóg: Imię twoje jest Jakob, a wszakoż nie będziesz daley zwan Jakobem, ale Izraelem. Jam iest Bóg wszechmogący, rozmnażay się, bo z ciebie wielkość narodow wynidzie, a Krolowie z biodr twoich pochodzić będą. A ziemię ktorąm dał Abramowi i Jzaakowi, dam tobie i potomstwu twemu po tobie. Tę obietnicę usłyszawszy Jakob, postawił znak na owym mieyscu, gdzie Bóg mowił z nim, a znak ow był kamienny, i pokropił go winem, i polał oliwą. I nazywał ono mieysce Betel. Z tego mieysca gdy odchodził do oyca swego Izaaka, poczęła pracować rodzeniem Rachel. O jaka odmiana! Pocieszywszy Jakoba Pan Bóg, zarazem go zasmucił. Owdzie ukazał mu pociechę, a tu zaraz smutek. Takci, a nie inaczey, ten miły Pan postępuje a temi.których miłuje: Probę czyni, doświadczając wiary ich i stałości, przez krzyż i rozmaite utrapienie. Czego się nie spodzieją, to na nich przypada, a wszystko ku dobremu. Bo tez mowi Apostoł, wiemy, że tym ktorzy miłują Boga, wszystkie rzeczy dopomagają ku dobremu. Do Rzymian 8, 28. Mieysce, gdzie porodziła Rachel, było nic daleko Efratu; boście słyszeli, że było jeszcze mało nie mila do Efratu, kiedy boleści porodzenia na nią przyszły. Tu widziemy, że białogłowom brzemiennym roztropności i gotowości wielkiey potrzeba. Nie wiedzą bowiem czasu ani godziny, nie wiedzą i mieysca, gdzie na nich przygoda jaka przypadnie, albo i czas rodzenia przyydzie. Przeto za wczasu się im opatrzyć, zawczasu do spowiedzi, do używania nayświętszego Sakramentu iść potrzeba Złe czynią niektore, gdy się spuszczają, że raz albo dwa razy szczęśliwie rodziły, bo i Rachel szczęśliwie porodziła Jozefa, a tu życiem przypłaciła Benjamina. Lecz słuchaycie z jaką ciężkością porodziła? Pisze tu Moyżesz, że rodzenie ciężkie miała. Boleść przy porodzeniu włożył Pan. Bog na wszystkie białogłowy, dla grzechu, i przestępstwa matki naszey Ewy, do ktorey tak rzekł: Rozmnożę obficie boleści twoje, i poczęcia twoje, będziesz rodzić w boleści dziatki. Bez tych boleści żadna nie jest: Bo i Pan Jezus mowi: Niewiasta, gdy rodzi, ma boleść. Prorok też Jzaiasz: Brzemienna (mowi) gdy się przybliża ku rodzeniu boleje, i woła w boleściach swoich. A Jeremiasz tak: Oblicze rodzącey pobladło, a chwyta się rękoma za biodra A wszakże jedne bywają cięższe, niżeli drugie, jak i tu Rachel rodzenie bardzo ciężkie miała

Teć nieszczęśliwe boleści i tę zacną gospodynią (panią) umorzyły; te nam małżonka szanownego i dom jego wszystek w żałobę oblekły; te nas tu dziś z rożnych, a odległych mieysc do gromady zwołały.

Teraz drugiey cząstki słuchaycie.

II. Następuje śmierć Racheli rodzącey, o ktorey pisze Moyżesz tym porządkiem: ukazuje nayprzod pociechę lekarki babiącey, ktorą jey w boleściach onych dała; potym porodzenie syna; a na ostatek śmierć ktora tamże nastąpiła.

Pociecha była takowa: Gdy pracowała przy porodzeniu Rachel, rzekła do niey lekarka babiąca, nie boy się, bo już masz drugiego syna. Rachel porodziwszy Jozefa, mowiła, da mnie jeszcze Pan i drugiego Syna: lekarka więc przywodzi jey to teraz na pamięć, mowiąc, już masz drugiego syna. A tu naukę mają kobiety babiące, ktore niewiast rodzących pilnują, żeby się nie gniewliwie, ale łagodnie z niemi obchodziły, i cieszyły je w trudnościach ich. Bo niemasz większey boleści nad boleść rodzących, zaczyni trzeba się Pana Boga bać, aby wielkim boleściom większych nie przyczyniały. Uchoway Boże: gniewa się Pan Bog o to. Bo czytamy, gdy krol Faraon babom Egipskim rozkazał, aby traciły chłopiątka przy porodzeniu, one bojąc się Boga, nie były w tym posłuszne krolowi tyrańskiemu, owszem żywo zachowywały mężczyzny, za co im potym Pan Bóg błogosławił.

Porodziwszy syna Rachel, nazwała imię jego Benoni, dając znad, że jey wielkich boleści porodzenie było przyczyną Na co dziatki Chrześciańskie z pilnością pamiętać, i tym lepiey matki swoje szanować mają. Do czego Tobiasz ś. syna swego napominając mowi: Miey matkę twoją w uczciwości, poki będziesz żyw, a czyń to co się jey podoba, w niczym się jey nie przykrząc. Pamiętay synu moy, jak cię ona w żywocie nosiła, i przychodziła dla ciebie w wielkie niebezpieczeństwa. Syrach też mowi: Nie zapominay synu boleści macierzyńskiey. I wielkim karaniem grozi Pan Bóg tym, ktorzyby na to nie pamiętając, matkę znieważali: Salomon krol mądry, mowi: Oko, ktore wzgardza posłuszeństwem macierzyńskim, wyklują krucy u potokow, i orlęta je wyjedzą. Lecz dziś, ach niestety, względu na to niemasz, wielu wyrodkow, którzy boleści macierzyńśkiey, i karania zgoła zapomnieli Boże im day upamiętanie!

Na ostatek umarła Rachel ś. o żałosny widoku! One srogie i okrutne boleści, ktore na nią przypadły, Rachel ś. śmiercią zapieczętowała. A to dla tego nam Pan Bóg przed oczy wystawia, abyśmy uważali, co to za cud Boży, kiedy niemowlątko szczęśliwie na świat wynidzie Ztysiąca ledwie to jeden uważa. Przeto nie od rzeczy ow Doktor kościoła św. mowi: większe cuda są, że się tak wiele ludzi co dzień rodzi, ktorzy nie byli, niżeli że niektorzy zmartwychwstali, ktorzy byli, a przecię te cuda nie są od nas dostatecznie ocenione ale ustawicznością swoią tak u nas spowszedniały, że mało kto na nie uważa, mało kto je podziwia.

Umarła tedy Rachel w porodzeniu, czyli zbawiennie? nie day Boże, abyśmy o jey zbawieniu, albo i innych rodzicielek ktore w takim razie umierają, wątpić mieli, chociaż im niektorzy zbawienie zaprzeczają. Bo mamy jasne Apostolskie słowa: Niewiasta będzie zbawiona dzieci rodząc, jeśliby trwała w wierze, i w miłości, i w świątobliwości, z miernością.

Nie wątpiemy tedy, że też i ta zacna rodzicielka w tym przypadku, zbawienną śmiercią zeszła ze świata, ponieważ była stałą w wierze, gorliwą w miłości Jezusa naysłodszego, czułą w świątobliwości, w mierności ustawiczną. A tak poydźmy do trzeciey a ostatniey części.

III. Obaczmy pogrzeb Racheli. O tym znowu trzy okoliczności trzeba nam pamiętać: Pierwsza jest, umysł Jakoba, w onym żalu i smutku, ktory miał z przyczyny śmierci żony swey Racheli. Druga: ostatnia cześć, ktorą jey oddał, pogrzeb, ktory jey wyprawił. Trzecia, znak, ktory nad jey grobem postawił.

Pierwszą macie w tych słowach: Tedy nazwała Rachel imię dziecięcia Benoni, to jest syn boleści; a oyciec jego nazwał go Benjamn, to jest, syn prawicy. Nie chciał go mieć staruszek pobożny synem boleści, pomnąc na to, ie była wola Boża, aby małżonka jego przy porodzeniu w boleściach umarła, a iż był gotow skromnie i cierpliwie krzyż ow znosić, nie wchodząc z Panem Bogiem w żadne wywody, albo chcąc usunąć cierpkie przypomnienia. Sprawiło to w nim uważanie woli Bożey, bez ktorey i włos biedny spaść z głowy nie może Przetoż iakoby z Jobem ś mowił: Jak się Panu podobało, tak się stało.

Coż się więc trapisz, i ty, Szanowny małżonku, utraciłeś w prawdzie towarzyszkę, i przyjaciołkę wierną, osierociła dom twoy i dziatki twoje nie pomału, a coż czynić? Panu Bogu to już porucz, woli się jego świętey nie sprzęciwiay, w żalu się uspokoy. Zdarzy Pan Bóg, że ten synaczek twoy, ktorego ci urodziła małżonka twoja miła, będzie syn prawicy. Uroicie da Bóg i wedle boku twego siedząc, on cię ucieszy, i zacnym człowiekiem, i domu twego zacnego ozdobą będzie.

Pogrzeb, ktory Patryarcha ś. Racheli swey wyprawił wyraża Moyżesz temi słowy: I pochowana jest Rachel w drodze ku Efrata, ktore zowią Betlehem. Ale zapewne Jakob jak mądry i troskliwy małżonek nierychley kazał ciało pochować, aż się przekonał z trupiego cuchnienia, że rzeczywiście była umarła. Albowiem trafia się czasem, że młode osoby dostają kurcz lub takie zdrętwienie ciała, że niemogą władnąć żadnym członkiem ciała, i zdają się być umarłemi, choć jeszcze iskra życia w nich tleje, więc niegodzi się zbyt śpieszyć z ich pogrzebem, ale czekać choćby tydzień, pokiby się ciało ich posoką nie zalało lub zgnilizna cuchnąca nienastapiła. Mamy przykłady, że tacy pozornie umarli po zakopaniu w trumnie nagle ocknęli i gdy ich odkopano, znaleziono, że sobie ożywszy w grobie z rozpaczy twarz podrapali i palce pougryzali i krwią zalani zatchnęli się. Panie Jezu Chryste, uchoway nas od takiego nieszczęścia!

Dobrze czynisz i ty szanowny małżonku, że się z obchodem pogrzebowym małżonki twey miłey nie śpieszyłeś aż się sam i inni ostrożni ludzie przekonali o rzeczywistey, a nie pozorney śmierci jey. Tey ktorąś za żywota miłował, szanujesz i tercz po śmierci. Ziemi ją, gdzie schowanie naylepsze, oddawając, znaydzie tam ten skarb Pan Jezus w dzień ostateczny.

Na ostatek postawił Jakob znak nad grobem małżonki swey, ktory na on czas zwano: Znak grobu Rachel. Uczynił to z miłości, życząc sobie, aby pamiątka jey, nie tylko w niebie była wieczna, ale aby i tu na świecie była trwała i oświadczając wiarę swoję o zmartwychwstaniu jey. Znak ów był jakoby znakiem nieśmiertelności, ze ja tam czasu swego Pan Jezus znaleść miał.

Dzisiay takowe znaki na grobach, czemuż nie mają być? Są potrzebne nie tylko dla pamiątki zmarłych, ale też dla upomnienia żywych. Bo na takowe znaki i nagrobki weyrzawszy, nie jeden sobie na śmierć wspomni. Czytamy w żywotach świętych o jednym, że uyrzawszy grob naznaczony pomnikiem jakim, zawsze mawiał: Panie Boże moy, day mi pobożnie żyć i świątobliwie umrzeć. Co i my wiedząc, w Panu naymilsi, śmierci na każdym mieyscu z Rachelą ś. czekaymy, posługę ostatnią, tak jak się godzi jedni drugim oddawaymy.

A ty, o jedyny Beniaminie, Synu prawicy Bożey, Panie Jezu Chryste, nam w drodze świata tego pielgrzymującym, day zawsze być gotowemi, abyśmy, gdy godzina przyydzie, zbawiennie duszę z Rachelą ś. wypuścili, Amen.

IV.

KAZANIE POGRZEBOWE.

Nad ciałem pewnego Obywatela.

Text 1. Moyż. 47 w. 8 — 9.

Czasu onego przyjechawszy Jakob do Egiptu stanął przed Faraonem i pytał go Farao: jak wiele jest dni lat żywota twego? I odpowiedział Jakob Faraonowi: Dni lat pielgrzymstwa mego jest sto i trzydzieści lat, krotkie i złe były dni lat żywota mego i niedoszły dni lat żywota oycow moich, w ktorych dniach oni pielgrzymowali.

Ludzie uczeni i mądrzy, przypatrując się żywotowi ziemskiemu, Chrześcianie moi mili, nie mogli w nim nic smacznego upatrzyć. Jedni powiadali, że jest podobny człowiekowi po morzu żeglującemu. Bo jak ten bądź stoi, siedzi, leży, ustawicznie płynie. Tak i człowiek cokolwiek jedno czyni, do kresu się swego przybliża. Drudzy przyrownywali go do wiezienia W więzieniu niemasz rozkoszy, jedno pęta, łańcuchy, okowy: Tak tez w tym życiu rozmaite cierpienia, którym względem duszy i względem ciała podlegamy. Trzeci, przyrownywali go do morza. Bo morze rzadko jest spokoyne, ale ustawicznie szumi i huczy, tak też w tym życiu niemamy pokoju bez przerwy, zdrowia bez choroby, wesela bez boleści, a krotko mowiąc: rożne koleje i odmiany wszystkich rzeczy bywają na świecie. Czwarci powiadali, ie jest podobny strumieniowi. Strumień jeśliż jest mętny, to pełen błota, a jeśli prętko bieży, to krociuchno trwa. Toż w sobie ma i życie człowieka. Niektorzy zaś powiadali, ie nie jest żywotem, ale utrapieniem, wyraźnie padołem płaczu, bo i z płaczem się rodziemy, i w płaczu żyjemy, i z płaczem umieramy, Nie jednę łzę uroni człowiek od początku narodzenia swego aż do śmierci

Piękneć to są i prawdziwe żywota ziemskiego opisy, lecz i Jakob Patryarcha w słowach przeczytanych nie od rzeczy mówi Przyjechawszy bowiem do Egiptu, przyszedł, aby się przywitał z Faraonem. Farao widząc sędziwość jego pytał go o lata. A on mu odpowiedział: Dni pielgrzymowania mego sto i trzydzieści lat są, a dni żywota mego i krótkie i złe były. Pięknie zaiste żywot nasz opisuje przeto przypatrzmy się krociuchno dwu rzeczom

W pierwszey części powiem czym jest żywot nasz?

W drugiey jaki jest żywot nasz na świecie?

Oboje ku temu końcowi przełożę, abyście się do ziemskiego życia zbyt nieprzywiązywali a do wiecznego się zawczasu przygotowali.

Westchnienie. Panie Jezu bądź z nami, Amen.

I. Zycia naszego określenie czyniąc Jakób Patryarcha, Chrześcianie moi mili, zowie go pielgrzymstwem, A czyni to z tych przyczyn. Pierwsza, względem samego siebie; Druga, względem innych ludzi. Względem samego siebie, że mieysca i mieszkania stałego nie miał na zwiecie. Młodzieńcem będąc, podróżującym i cudzoziemcem był w Mezopotamii, u świekra lub teścia swego Labana Ziemia też Kanaan, aczkolwiek Abrahamowi i potomkom jego na posiadanie obiecana była, ale i tam był gościem. Bo ja miał nie w rzeczy samey, ale tylko w nadzieji, jak i o Abrahamie Szczepan święty mówi, że nie miął w niey osiadłości i na stopę nogi. Bo mu dopiero we cztery sta łat obietnicę Pan Bóg uiścił. W starości tez swoiey do Egiptu między lud obcy i nieznajomy, jak gość przyciągnął. A tak słusznie dni życia swego dniami pielgrzymstwo zowie.

Z drugiey strony czyni to, względem innych ludzi. Coż jest człowiek na tym świecie, jedno gość? Słuchaycie Dawida co mówi? Przychodniem i pielgrzymem jestem przed Tobą Panie, jak i wszyscy oycowie moi. Pielgrzymujemy bowiem ze świata do nieba. Tam oyczyzna nasza: Tuśmy w drodze, Przeto i Apostoł mówi: Nie mamy tu trwającego miasta, ale przyszłego szukamy. A iż tak jest, naśladuymyż więc zwyczaju wędrowników pospolitych.

Wędrownik nie wdawa się w cudze sprawy, które tu i owdzie widzi, ale swoją drogą idzie, o swoich sprawach myśli, a co itru do cudzych rzeczy: Także i my zostawmy światu jego zabawy, a o oyczyźnie myślmy.

Wędrownik w drogę idąc, bierze z sobą strawne, bierze broń dobrą, tłomokami się nie obciąża. Także i Chrześcianin czynić ma. Strawne nasze iest słowo Boże i Sakramentów Pańskich używanie. Broń jest miecz Ducha, słowo Boże. Tłomoki niepotrzebne są zbytnie starania, troski i pieczołowania, któremi się obciążać nie mamy, wkładając wszystko staranie nasze na Pana, który ma pieczą o nas.

Wędrownik przykrości i niewygody w podroży skromnie i cierpliwie znosi. Bo sobie myśli: Doma odpocznę. Tak też i Chrześcianin czynić powinien, wiedząc, że obcowanie nasze jest w niebie, tam da Bóg i od wszelkich prac odpoczniemy Przeto i święci w nadzieję tego wytchnienia, wołali; o Panie, tu pal, tu siecz.

Takim gościem na świecie był i ten brat nasz. Ale już z łaski Boźey podroż swą skończył, już w oyczyźnie miłey, o ktorey zawsze myślił, szczęśliwie odpoczywa, tam owoców wierney pracy po świata tego cierpieniach i przykrościach z radością zażywa. Już nie iest więcey gościem, i przychodniem, ale niebianinem pospołu z świętemi i domownikiem Bożym.

To ze strony pierwszey cząstki, drugiey słuchaycie,

II. Słyszeliście, co jest żywot nasz? Słuchaycież też jakim on jest? Właściwość jego ukazuje nam Patryarcha święty w tych słowach: A dni żywota mego i krótkie i złe, były. W tych słowach dwie rzeczy macie; które nam właściwość życia tego ukazują: Jedna, że żywot nasz jest bardzo krotki. Druga, że jest zły i nędzny. Nayprzód krotki jest żywot nasz. Bo mówi Patryarcha: Dni żywota mego krótkie były. Rzeczesz: A czy to krótkie dni, sto i trzydzieści lat, a potym jeszcze rył siedmnaście, ali tu macie sto czterdzieści i siedm lat? Odpowiada na to Patryarcha mowiąc: Nie dotrwałem lat przodków moich, które oni przeżyli na kwiecie. W tych ukazuje Patryarcha, w jakim stosunku dni jego krótkie były na świecie, a zwłaszcza względem lat przodków jego, które przeżyli na świecie. (Abraham żył sto siedmdziesiąt i pięć lat, Jzaak sto ośmdziesiąt. Coż rzekę o Patryarchach świętych przed potopem? Adam żył dziewięć set i trzydzieści lat, Sara, dziewięć set sześćdziesiąt i dwa, Metuzalem dziewięć set sześćdziesiąt i dziewięć. Względem tych lat. mówi Jakób, że dni żywota mego krótkie były.)

A jeźliż to krotki wiek sto i trzydzieści lat, toć dziś daleko krótszy, zrzadka kto siedmdziesiąt albo ośmdziesiąt lat doczeka. Przed niejakim czasem chowaliśmy człowieka, ktory miał lat dziewięćdziesiąt. Aleć i to krotki. wiek. Brat nasz, ktory przed nami leży, nie miał jedno pięćdziesiąt i rok, a zatym poszedł ze świata, gdy naypilniey o dziatkach swoich radzić miał Dobrze ow mędrzec mówi: co żyjemy na świecie, punkt jest nie długość.

A wszakże upomnienie tu mamy, abyśmy tego krótkiego czasu tym pilniey zażywali. Bo jak dobry robotnik im krótszy ma czas do roboty, tym pilniey pracuje: Tak też i my tey krótkości dni naszych, tym pilniey zażywaymy. Bo i Pan Jezus mówi: Mnieć potrzeba sprawować sprawy onego ktory mnie posłał, póki dzień jest. Bo przychodzi noc, kiedy żaden nie będzie mogł sprawować. Apostoł też mówi: Dobrze czyniąc nie słabieyrny, albowiem czasu swojego żąć będziemy, nie ustawając (Do Galatow 6, 9. )

Poganie mądrzy i baczni mieli sobie za sromotę, gdy lata swe marnie trawili. Czytamy bowiem o jednym, gdy Temistokles przechadzał się między żołnierstwem, uyrzał młodziana grzecznego, ktory zadumawszy się, frasobliwą twarz ukazywał, i pyta go, czemu się ty frasujesz? Odpowie mu on młodzian: A jako się nie mam frasować, dwadzieścia lat, jakom na świecie, a jeszczem nic rycerskiego nie do kazał. O zaiste jeźliż miał ten sobie za sromotę, przezto samo, że w sprawach rycerskich przez lat dwadzieścia żadney nie dowiódł, jaka rozumiecie zelżywość Chrześcianinowi, ktory wiek i lata swoję marnie strawił.

Brat nasz w Panu lat swoich dosyć krótkich, dosyć dobrze zażył, nie według świata, ale według Boga. Zył jako na uczciwego i pobożnego człowieka przystoi, w wierze był stałym, w miłości gorliwym, w nadzieji nieporuszonym, nikt się nań nie poskarży, każdy mu błogosławi, zostawił imię i pamiątkę dobra między ludźmi. Słowo Boże miłował, Sakramentu Nayświętszego często zażywał. O szczęśliwa krótkości życia, którym rządziła wiara nieskażona i czystość obyczajów.

Z drugiey strony zły też i nędzny jest żywot nasz. Bo mówi Patryarcha: Dni żywota mego krótkie i złe były. O zaiste złe. Boże Wszechmogący, jakich kłopotów ten ś. pielgrzym zażył. Brata miał ktory nastawał na jego życie. U Labana służąc przez lat dwadzieścia, we dnie upalenie słońca, a w nocy mroź cierpiał, i nie postawa! sen na oczach jego. Synów miał występnych, którzy mu rozmaite frasunki zadawali. Zaprzedaniem Józefa do Egiptu, tak go byli strapili, ie pociechy żadney nie przyymując mówił: Wstąpię do grobu z płaczem za synem moim Józefem. Żony jego Rachel i Lea nienawidziały się Dyna córka jego wyszedszy w oględy w Sychem, Panieństwo utraciła Alboż to więc nie kłopoty? Czy więc nie słusznie mówi: Dni żywota mego złe były? Toż i; my zeznać musiemy. Coż jest żywot nasz innego jedno padoł płaczu, a boleści ? Alboż nie powiedział Job, że człowiek narodzony z niewiasty, dni krótkich jest i pełen kłopotu; wyrasta jak kwiat i opada, ucieka jako cień i nieostoi się. Los każdego człowieka, z płaczem na świat, w płaczu na świecie, z płaczem ze świata. Krotko mówiąc, żywot nasz i narodu Polskiego nic innego nie jest, jedno morze łez, wygon z Oyczyzny na prace i troski.

Doznał tego i ten brat nasz w Panu, ktory w Adwent się położył, a leżał aż do tego czasu, zrazu biegunką, a potym i puchlina, zmorzony boleść gwałtowna. cierpiał. Lecz dał mu Pan Bóg szczęśliwie przezwyciężyć. Umarł śmiercią ludzi sprawidliwych, Z Panem Bogiem się pojednawszy, każdego przeprosił, Sakrament Nayświętszy przyjął, a przygotowawszy się na śmierć, czekał jey z radością, życząc sobie rozwiązania, a bytu wiecznego z Chrystusem Panem.

Co my wiedząc, w Panu naymilsi, uznawaymy się być pielgrzymami na świecie; wzgardzaymy ten żywot którego dola bywa nędzna Albowiem dobre rzeczy z rzadka się ukazują, a złe nad. wszelkie spodziewanie przychodzą.

Wybieraymy się do Oyczyzny wiecznej, jak na łudzi dobrych przystoi. A ty o naysłodszy Panie Jezu, któryś sam także był przychodniem na świecie, wspomóż i ratuy nas pielgrzymów ubogich pomocą, i przyczyną twoją, abyśmy się w drodze tego życia światem niebawiąc, bez obrazy przyszli do żywota wiecznego Amen.

V.

KAZANIE POGRZEBOWE.

Przy pogrzebie uczciwego oyca, i dobrego gospodarza.

Text 1. Moyż. r. 48. w. 21.

Czasu omego rzekł Jakob Jozefowi: oto ja umieram, a Bóg będzie z wami i przywróci was do ziemi oyców waszych.

Zegnając się z dziatkami swemi rodzice, słuchacze moi mili, nie mogą nic lepszego zostawić nad opiekę Boża. Bo gdzie Bog jest, tam jest wszystko. Przeto tez uczniowie owego mędrca greckiego Platona mawiali, że to szczęśliwy człowiek, ktory ma Boga przed oczyma. Doktorowie kościoła także Boga nam zalecając mowią: Bog stanie wam za wszystko. Bo z Bogiem wszystkie pociechy i dostatki przychodzi. A tak nie od rzeczy Jakob Patryarcha czując się bliskim śmierci, nie na pieniądze, nie na dostatki, ale na Boga synom swoim ukazuje mowiąc: Oto ja już umieram, ale Bog będzie z wami. O święte a poważne słowa, które i teraźnieyszemu obchodowi pięknie służą, Leży przed nami uczciwy staruszek. Płacze go małżonka, żałują ode trzech matek dziatki, nieinaczey jako ptaszątka, gdy im rodzic odleciawszy, pokarmu nie daje. Coż tu czynić? Czym się cieszyć? Wziąwszy przed się przeczytane słowa to tylko uważaymy.

Co za pociechę Jakob Patryarcha święty synom swoim umierając zostawił?

Przyniesie nam ta rzecz nieco pociechy, ktorey abyście cierpliwie słuchali, pilnie proszę.

Westchnienie. Pan Jezus nayświętszy, ubogich wdów i sierot opiekun naywiernieyszy niech usta moje i serce wasze, łaska, swoja z nieba sposobi i przygotuje. Amen.

Jakob Patryarcha święty idąc z baczeniem dobrym z tego świata, trojakie pociech synom swoim zostawuje.

Pierwsza jest smierć wielce spokoyną. Druga przytomność Boża dziwnie pocieszająca. Trzecia, osiadłość ziemi Kananeyskiey bardzo przyjemna.

I. Pierwsza pociecha zamyka się w tych słowach: Oto ja już umieram. Mają te słowa w sobie wielkie znaczenie.

Bo jakoby tak chciał rzec Patryarcha i. Otom ja już bliski śmierci, widzę ja przed oczyma, i gotowem umrzeć Bo wyszły dni pielgrzymowania mego. Temi słowy chce synowski żal uśmierzyć szlachetny staruszek, ukazując wielka być różnicę między śmiercią pobożnych, a niepobożnych.

Ludziom bezbożnym śmierć z gorzkoscią przychodzi. Bo zewsząd trwoga zdeymuje, wewnętrz od złego sumnienia, które się uspokoić nie może. Zwierzchu zaś od straszney śmierci, od sądu ogromnego, i od piekła gorącego. Jezu jaki to strach, kiedy się te trzy rzeczy postawią. Coż ogromnieyszego nad smierć; Co straszliwszego nad sąd? Co nieznośniey-szego nad ogień piekielny? Te trzy rzeczy widząc poniekąd przy śmierci bezbożni, nie dziw, że lękliwym sercem na smierć poglądając i tak z okropnym strachem jak Dawid mówi, ze świata odchodzą.

Ludziom zaś pobożnym śmierć bynaymniey niestraszna Jozue zestarzawszy się, zwołał przed się lud Izraelski i rzekł im: jam się już zestarzał, i jestem podeszły w latach, i dziś już wstępuję w drogę wszelkiego ciała. Dawid tez gdy się przybliżał czas śmierci jego, rzekł: Oto ja mam We droga wszech łudzi, właśnie jakoby chciał rzec z Patryarcha i Oto ja już umieram. Pomijam teraz przykłady innych ludzi świętych, którzy bynaymniey nie lękali się śmierci. A skądże im to? Nizkąd zaiste tylko że inakszym okiem niż owi na śmierć poglądają, i wiedzą, że mają na się łaskawego Boga, przejednanego naydroższą zasługą męki i śmierci Syna jego jednorodzonego. Przetoż nie mogą sobą trwożyć. Bo wiedzą że daleko lepiey być z Chrystusem, a niżeli z tym złym, a omylnym światem, ktory przemija, i kształt jego przeminie, a tak nielękają się śmierci. Przeto Alfons krol dziwney pobożności, mając na swym dworze wyrostka szlachcica bardzo chorego, i widząc, że się zbyt bał umrzeć, rzekł do niego: Ach móy miły bracie, nie czyńże tego, czemu się masz bać śmierci. Tym, którzy chętliwie i po chrześciańsku umierają, śmierć jest początkiem żywota i wszelkiey pobożności, żywota mówie, ktory żadney boleści, bojaźni, żadnemu utrapieniu, i smętkowi nie jest poddany, i  takci mu bojaźń śmierci z głowy wybił.

Tymżeć sposobem i ten brat nasz z szedł ze świata, bynaymniey mu śmierć nie była straszna, dał mu to Pan Bóg, że umarł właśnie jakby zasnął. Tu się w tym mieście (w tey wiosce) urodził, z rodziców zacnych, tu szczęśliwie ochrzczon, tu tez i umarł. Alboż to więc nie pociecha tak spokoynie umrzeć? Boże day z nas każdemu smierć takową.

To ze strony pierwszey pociechy. II. Druga pociecha, ktorą Jakób Patryarcha święty synom swym zostawił, jest przytomność Boża dziwnie pocieszająca. Mówi bowiem: a Bóg będzie z wami. Zwykli się więc rodzice starać, żeby wielkie skarby i majętności dziatkom swym zostawili. Bo rozumieją, ie ich bez tego Pan Bóg nie wyżywi, a tym czasem opuszczają to, co jest dziatkom ich naypotrzebnieyszego, a zwłaszcza, aby miały na się łaskawego Boga. A to gdy im albo złe ćwiczenie i wychowanie dali, albo wszelkiey swawoli dopuścili, albo też dóbr pozostałych niesprawiedliwie nabyli, przez lichwę i uciśnienie ludzi ubogich, przez chytrość i zdradę i inne nieforemne sposoby. Lecz Jakob Patryarcha odchodząc ze świata, życzy dziatkom swoim naylepszego szczęścia, a zwłaszcza przytomnego Boga. O szczęśliwyż, to człowiek, z którym Pan Bóg mieszka. Bo choćby nic nie miał na świecie, mając Boga, ma wszystko.

Któż, proszę, tak wiele sierot ubogich, które rodzice nie w wielkim dostatku, a czasem w długach, i w ubóstwie zostawili, żywi i opatruje? Nikt inszy tylko ten Pan, ktory obiecał błogosławić potomstwu ludzi sprawiedliwych aż do tysiącznego pokolenia. Od rodziców opuszczony Dawid, tym się Panem cieszy, mówiąc: Oyciec i matka opuścili mnie, ale mnie Pan przyjął Na świecie jest on jak obrońca i dawca wszelkiego dobra, na ziemi jak opiekun wszelkiego stworzenia. A tu nauka idzie rodzicom Chrześciańskim. Słyszycie tu rodzice, że Jakób po śmierci swojey Józefowi i innym dziatkom obiecuje przytomnego Boga, staraycież się, aby i dziatkom waszym Pan Bóg był przytomny. Piękne słowa: Bóg będzie z wami, stoją za skarb naylepszy. W ow czas kiedy miły rodzic na śmiertelney pościeli leży, a dziatki koła łóża stojąc, jedne płaczą, drugie przez młodość nie wiedzą co się dzieje, bawią się igrając, serce się ledwie nie rozsiędzie. Lecz to pociecha: Bóg was nie opuści, ufam ja Panu Bogu mocno, ze was błogosławić będzie. Ale o jak wiele rodziców którzy dziatki "swe tak zaniedbują, iż niepodobna rzecz, aby ich Pan Bóg miał błogosławić, ale owszem obawiać się potrzeba, aby ich Pan Bóg nie karał aż do trzeciego i czwartego pokolenia. Bo grzechy radzicow na dziatkach niezbożnych Pan Bóg karze. Maja rodzice szczęście dziatek w ręku swoich. Wiele, wiele rodzin i domów poniszczało, tylko dla występku rodziców, którzy dziatki swoie złym przykładem gorszyli, nie dawszy im dobrego wychowania. Brat nasz z łaski Bożey zszedł ze świata zostawiwszy z Patryarcha świętym potomkom swoim ten upominek: Bóg będzie z wami. Bo był człowiek Pana Boga się bojący, w wierze stały, w wyznaniu wiary gorliwy, żywił się uczciwie, zarabiając grosz tak jak na uczciwego gospodarza należy, z sąsiady w zgodzie mieszkał, z każdym się szczerze obchodził, nikt się nań nie poskarży, każdy i jemu i dziatkom jego błogosławi. A tak nie frasuycie się ubogie sierotki, Bóg będzie z wami. Mieliście oyca człowieka cnotliwego, bojącego się Boga, dawającego jałmużny. On do kościoła naszego dwa świeczniki srebrne kosztem niemałym sprawił i darował, przy których my służbę Bożą odprawując, prosiemy i życzemy, aby Bóg był z wami.

To ze strony drugiey pociechy.

III. Trzecia pociecha, ktorą Patryarcha św. potomkom swoim zostawił, iest osiadłość ziemi Kananeyskiey bardzo przyjemna, o ktorey mówi: Przywróci was Bóg do ziemi oyców waszych Obiecał był Pan Bóg Abrahamowi i potomkom jego ziemię Kananeyską Tę obietnicę powtórzył potym Jzaakowi, a Jzaak Jakobowi mówiąc: Otrzymasz w dziedzictwo ziemię, w ktoreyeś był gościem, ktorą dał Bóg Abrahamowi. Tę ziemię obiecał im był Pan Bóg, jeśliby przestrzegali przykazań i wyroków jego. A tak umierający odchodząc ze świata Patryarcha św cieszy potomki swoje, że ich Bóg miał wprowadzić do ziemi Kananeyskiey. A tą pociechą chce w nich wzbudzić bojaźń Bożą. Nie nowina to bowiem cnotliwych rodziców dziatkom, od wiary i cnoty oyczystey się odszczepiać. Wiele sobie czasem pociech rodzice po dziatkach obiecują, karmią się niewiedzieć jakiemi nadziejami, i budują sobie w mózgu z nich złote góry, aliści z nich ludzie źli, Pana Boga się nie boją, Majestat jego ś obrażają, Kościołowi są ku zgorszeniu. Ten tak żałosny termin poprzedzając Jakob Patryarcha, przypomina synom swoim ziemię obiecaną, ktorą był obiecał Bóg Abrahamowi, i potomstwu jego, jeźliby chodzili drogami Pańskiemi, i przestrzegali pilnie ś. przykazań i wyroków jego I obiecuje im to, ie ich Bóg pewnie do niey wprowadzić miał. A ten zmarły brat nasz co czyni? Czyli i on do was potomków swoich nie mówi? Mówi teraz przezemnie, i oznaymuje wam dziateczki, iż jeźli się Pana Boga bać i drogami jego świętemi chodzić będziecie, Bóg będzie z wami, i wprowadzi was do ziemi obiecaney, do krainy żywiących, gdzie dusze wiernych po śmierci ciała odchodzą. On tam już jest, i patrzy na pożądany wiary swojey koniec, bo umarł jak prawy chrześcianin. Skoro zachorował, do spowiedzi się rzucił, z bliźnim się pojednał, dom swóy rozprawił, Sakrament nayświętszy przyjął, Panu Bogu się ustawicznie modlił, i tak w gotowości godziny ostateczney czekając, ducha swego nabożnie i spokoynie Panu Bogu oddał.

Co my wiedząc, naymilsi, bądźmy zawsze w pogotowiu abyśmy do dziatek i powinnych naszych, gdy smierć przyydzie z Jakobem ś. mówić mogli: Oto ja już umieram, a Bóg będzie z wami, i wprowadzi was do ziemi obiecaney.

A Ty, o naydroższy Jezu, nie opuszczay nas w godzinę ostateczną, oddal od nas trwogę i bojaźń śmierci, a day nam ochotne serce, abyśmy w pokoju zasnąć mogli. Amen.

Koniec wersji demonstracyjnej.

VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XlI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XIX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

XXIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej