Józef Wybicki

KMIOTEK

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT PIERWSZY

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

SCENA DZIEWIĄTA

AKT DRUGI

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena ostatnia

KMIOTEK

Opera oryginalna w dwóch aktach

Józef Wybicki

OSOBY:

Dobrodzki — pan łaskawy

Kaczała — pan surowy

Maciej — chłopek z wioski Dobrodzkiego

Adam, Anna - dzieci Macieja, a poddani Dobrodzkiego

Jan, Agata - poddani Kaczały

AKT PIERWSZY

Okazują się dwie wsie strumykiem wąskim przedzielone, tak iż wychodzący z nich żeńcy spotykają  się.

Scena pierwsza

W polu.

ADAM, ANNA duo

Już się skowronek kwili,

Już macierz wabi pisklęta,

Już słońce zza gór się chyli,

Jużci to w polu chłopcy, dziewczęta —

I my co żywo

Pódźmy na żniwo.

Mamy sierp zębaty,

Mamy ostre kosy,

To w tej stronie, to i na tej

Uścielem zboże w pokosy.

Potem panu wieniec damy,

Bo go, bo go kochamy!

To w różowe wstążki,

To w plon złoty żniwa,

To i w kwiaty, i gałązki

Zwijmy wieniec w trzy ogniwa.

Potem panu go oddamy,

Bo go, bo go kochamy!

Scena druga

JAN, AGATA duo

Pójdź, pójdź co prędzej,

W głodzie i nędzy,

Od słońca wschodu

Robić do zachodu —

I całym zyskiem

Są  łzy z uciskiem!

Powtarza się.

CHÓR

Ach, umrzeć raczej

Jak żyć w rozpaczy,

W pracy, ucisku,

Nie mieć chleba w zysku.

ADAM do Jana

Lecz skąd rozpacz, gdy nam Bóg obfite dał  żniwa?

JAN

Winszuję-ć, mój Adamie; wiem, że  twoja niwa

Najobfitszego zboża okryta jest plonem,

Lecz pójdź, zobacz, zapłaczesz nad moim zagonem.

Nie zboże, ale dzika trawa go okryła,

Nie wiem, z czego ja, siostra, matka będzie żyła?

A nikt w nędzy nie wesprze, nie dźwignie w chorobie,

Legł ci też tatuś, a z nim czworo dzieci w grobie,

I my weń pójdziem z nędzy!...

ADAM

Ej, wybaczże, kumie,

Waszego narzekania wcale nie rozumię!

O granicę sialiśmy, z jednej pola strony

Razem rosa padała na nasze zagony,

Czemuż więc u mnie zboże, a u ciebie trawa?

Oj, zły z Jana gospodarz, zła roli uprawa!

Ej, bodaj cię! O biedną Agatkę mi chodzi.

JAN

Bądź jak ja, a i tobie nic się nie urodzi.

ANNA do Adama

Dziwnyś ci, ten narzeka, a ty jego łajesz,

Nie przyczyniaj mu smutku, kiedy nic nie dajesz.

AGATA

Dobrze mówisz, Anusiu, i Adam nie zgadnie,

Jakie może nieszczęście na niego przypadnie.

JAN

Gdy ma wszystkiego z gębę, toteż mu się prawić

Tak zachciało - niech prawi...

ADAM

Chciejże się więc sprawić,

Co cię głodem, co nędzą tak zastraszać może,

Czy pożar, czy wód wylew, czy grad potłukł zboże?

Czyli zwierz wam podusił wolce i jałochy?

JAN

niecierpliwy

Ej, wreszcie pilnuj swego czy sierpa, czy sochy,

A nie śmiej się z mej biedy, dość ja mam, nieborak,

Że mi pan mój dokucza, ba, każdy, kto dworak.

AGATA do Jana

Ach! tak, tak, pódźmy robić, serce drżeć zaczyna,

Znowu plagi odbiorę, uboga dziewczyna.

JAN

Dobrze mówisz, iść trzeba.

ANNA 

A dokąd?

JAN

Na tłukę...

ANNA

Czekaj.

JAN

Trudno...

ANNA  dobywa chleba

Przynajmniej weź tę chleba sztukę.

Adam Agusiu! Czyli także odchodzisz, kochanie?

AGATA

Odchodzę.

ADAM

Weźże z sobą ten ser na śniadanie.

AGATA

Bóg ci zapłać, już mi się i jeść odechciało.

JAN

Weź dla matki, wiesz, w chacie nic się nie zostało.

Scena trzecia

Ciż i Kaczała.

KACZAŁA

A są tu moje chamy? Oj, te, te hultaje!

AGATA

Ach, zginiemy...

JAN

Już po nas!

ADAM

Kto to nas tu łaje?

KACZAŁA goniąc Jana

A ty chamie, ty niecnoto,

Nic nie robisz to, to, to, to.

Będęż panem bez intraty?

Będęż panem bez intraty?

O, będą baty,

O, będą baty!

do Agaty

I ty dziewczę, ty ladaco,

Stoisz sobie po co? na co?

Będęż panem bez intraty?

Będęż panem bez intraty?

O, będą baty,

O, będą baty!

ADAM

Co widzę?

KACZAŁA  do Jana

Jeszcze stoisz?

ANNA

Ach, umrę, dlaboga!

KACZAŁA  do Agaty

I jeszcze się opierasz?

ADAM krzyczy

Gwałtu! gwałtu! trwoga!

AGATA, JAN, KACZAŁA

trio

AGATA, JAN

Lituj się, panie, nad człekiem!

Wszak ci podobne stworzenie!

KACZAŁA

Nie, nie, nie.

AGATA, JAN

Porusz się nad łzą, nad jękiem!

Utul nasze rozkwilenie.

KACZAŁA 

Nie, nie, nie.

AGATA, JAN

Ach! nieszczęśni, płacz, zgryzoto!

KACZAŁA

To, to, to.

AGATA, JAN

Byś nas męczył, idziem po to.

KACZAŁA

To, to, to.

CHÓR

O okrutny losie srogi!

Nieszczęśliwość dla człowieka,

Gdzie go nędza, gdzie batogi,

Praca w pocie czoła czeka. (Powtarza.)

Scena czwarta

Adam, Anna biegając w pomieszaniu.

ADAM

Ach! Przebóg, moja siostro, zlękłem się za katy!

Czy ten jegomość panem mej ślicznej Agaty?

Biedne dziewczę, ze strachu jak ryba latała,

I mnie, niech go kat spiska, aż febra porwała.

Ach! Jakaż radość z pana naszego przybycia!

Tego spotkać, prawdziwie, człek niepewien życia.

ANNA

A drwiłeś, gdy Jaś gadał o nędzy i głodzie.

ADAM

Któż wiedział, że ma pana właśnie po Herodzie.

O, już teraz mu wierzę, gdzie dziedzic tak dziki,

Poddani niebożęta, żywe męczenniki.

Lecz my Jasia, Agusi możem los odmienić,

Capnij chłopca, ja z siostrą myślę się ożenić.

Jak oni się dostaną między nasze kmiecie,

Pomyślą, że są w niebie lub na innym świecie.

ANNA

Oj, prawda, niebożęta właśnie się odrodzą,

Na tę odmianę stanu jednak czy się zgodzą?

ADAM

A już też musieliby mieć chyba źle w głowie,

Nie turbuj się, zmówiny skończę w jednym słowie,

Jeśli tylko się tobie podoba chłopczyna...

ANNA

Gdzież mam daleko szukać?

ADAM

Bo co mnie, dziewczyna

To się z duszy podoba, dziewczę gdyby lato.

ANNA

I Jasiowi nie wadzi.

ADAM

Zaśpiewajmy na to.

duo

Agatka piękna i Jasiek miły,

Gdyby się serca nasze spoiły,

Prace rolnicze i wszystkie chwile

Pędzilibyśmy słodko i mile.

Chatka, witając tak lubych gości,

Wdzięk by wydała czułej radości,

A tatuś kontent, wsparty na ławie,

Błogosławiłby naszej zabawie.

ANNA

Ojciec idzie...

ADAM

Ach, szczęścia jakież go zjawiły!

Scena piąta

Ciż i Maciej.

MACIEJ

A jeszcze to nie w polu, mój synalu miły?

Piękna-ć pogoda sprzyja, zboże oschłe z rosy

Pod plonem się zginając twej wygląda kosy.

Możemy napakować w tym roku stodoły,

Lecz nie żałujcie, dziatki, pracy i mozoły.

Zawsze jednak od Boga zaczynajcie prace!

I módlcie się za pana: „Ach, niech go nie tracę!

Niech nas pierwej wszystkich śmierć w grobie pokryje,

A on dla dobra ludzi jak najdłużej żyje!"

ADAM

Tatusiu, nie leniąc się na chleb zarabiamy,

Wszakże mię widzisz z kosą, a siostrę z grabiami,

Jeszcze właśnie o rosie szliśmy w pole z rana,

Gdy Agatkę i brata spotkaliśmy, Jana.

Chłopka, co to tu zaraz mięszka za strumykiem,

Pod tym nieludzkim panem...

ANNA

Powiedz raczej: „dzikiem".

ADAM

A że sobie śpiewałem szczęśliwość wieśniaczą,

Chciałem, by wraz śpiewali, patrzę, oni płaczą.

Patrzę po krótkiej chwili, aż tu dziedzic srogi

Wpadł, a zamiast pociechy wyrżnął im batogi.

ANNA

Niby wilk wpadł, tatusiu, co niewinne jagnię

Kłem spienionym przecina i zadusić pragnie.

ADAM, ANNA

duo

Ach! Tatusiu, ledwie tchniemy,

Już, już ledwo że żyjemy,

Na ten widok gdy wspomniemy,

Już, już ledwo że żyjemy.

Jak śmierć wybladła

Toczy się nędza,

Za nią złość zjadła

Goni i zrzędza: Czemu stoisz?

Czy batoga Się nie boisz?

Tu płacz, trwoga,

Ach! dlaboga, dlaboga!

MACIEJ

Dziatki! Ci nieszczęśliwi naukę wam dali,

Byście waszego pana dobrego kochali.

Dziękujmy Opatrzności, że tego nie chciała,

Aby naszym był panem nieludzki Kaczała,

A w szczęściu swym kontenci pódźcie sprzątać pola,

Powiem wam, jaka Jana dotyka niedola.

ANNA na boku do Adama

Mów ojcu, że kochamy...

ADAM do Anny

Nie wiem, jak powiedzieć.

MACIEJ

Te wasze tajemnice rad bym, dzieci, wiedzieć,

Nie godzi się przed ojcem zamysły zatajać,

ADAM

Nie godzi, ale bojaźń...

ANNA

Możesz nas połajać.

MACIEJ

Moje dzieci, czyż dla was tak jestem okrutny?

Już to dla serca ojca przymus bardzo smutny,

Gdy karą do dobrego musi dzieci nękać,

Kocham was, wy mnie także, nie chciejcie się lękać.

Umiem władzę ojcowską miarkować  łaskami.

ADAM

Więc powiemy.

ANNA

Zapewne.

ADAM

Oto się kochamy.

MACIEJ

Dobrze, dobrze, i owszem, ukochane dzieci,

Jeśli miłość, która się w sercach waszych nieci,

Jest miłość przyzwoita, czysta i niewinna,

Przez nią was uszczęśliwić myśl moja nie inna.

Kogoż to więc kochacie?

ADAM

Agatę.

ANNA

Ja Jana.

ADAM

O pozwolenie pójdziem dopraszać się pana.

MACIEJ

Ojca najłaskawszego doznawając w panu,

Jemu najprzód doniesieni o odmianie stanu.

Widzi-ć on to z radością, jak dla chwały Bożej,

A dla niego z pożytkiem lud się w wiosce mnoży.

Pomnę dobrze, gdy jeszcze byłem poganiaczem,

Ojciec ledwo wychował jedno dziecko z płaczem,

A że sześć ich pochował, sam uciekł w ostatek.

Też jak było, tak było, dziesięć tylko chatek.

Teraz już osad liczem majętnych trzydzieści,

A wieluż z płaczem poszło, że się tu nie zmieści.

ADAM

Toć właśnie jak najprędzej chciałbym mieć  żonisko,

Abym tu jakie takie mógł złapać siedlisko.

ANNA

Ach, i mnie, mój tatusiu, jeśli mię kochacie,

Osadźcie pod tym panem w jakiej takiej chacie.

MACIEJ

Umarłbym niespokojnym, bym tego nie sprawił,

I wszak dla was obojga domkim już wystawił.

Lecz, dziatki, Jasiek nędzny, Agatka uboga.

ADAM

Tatusiu, będziem robić, będziem prosić Boga,

Będziem z sobą  żyć zgodnie, stąd pewne dobytki.

ANNA

Wszak też wydobyć ludzi z tak niewoli brzydkiej 

Zapewne jest zasługą...

MACIEJ

Tak, tak, moje dziecię,

Dobrze, że nieszczęsnego los tkliwie czujecie.

Zezwalam już na wszystko, zezwalam z ochotą,

Najpewniej się zbogacić można pracą, cnotą.

Idźcież już w pole robić, i córko, i synie,

Niechaj dla was tak drogi czas żniwa nie ginie.

Bądźcie pewni, że tyle mym starunkiem sprawię,

Że dziś w odmiennym stanie wam pobłogosławię.

ANNA

Dziękujemy, tatulu, jak się zakrzątniemy,

To w dzień jeden dwudniową pracę odrobiemy.

ADAM, ANNA, MACIEJ

Bądźmy weseli, oracze szczęśliwi,

Bądźmy na nasze dobro wiejskie czuli,

Wszak mamy rolą, która nas żywi,

Chatkę, co w cichym zakątku tuli.

Bądźmy weseli,

Byśmy pożęli,

Będzie chleb, grosze,

Wszystkiego po trosze.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA DZIEWIĄTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT DRUGI

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ostatnia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej