Konwersja wykonana przez firmę Netpress Digital Sp. z o. o.

Spis treści

§ 1.

§ 2.

§. 3.

§. 4.

§. 5.

§. 6.

§ 7.

§ 8.

§. 9.

§. 10.

§. 11.

§. 12.

§. 13.

§. 14.

§. 15.

§. 16.

§. 17.

§. 18.

§. 19.

§. 20.

§. 21.

§. 22.

§. 23.

§ 24.

§ 25.

§. 26.

§ 27.

§ 28.

§ 29.

§. 30.

§. 31.

§. 32.

§. 33.

§ 34.

§. 35.

§ 36.

§. 37.

§. 38.

§. 39.

§. 40.

KODEKS ŚWIATOWY

Czyli Znajomość życia we wszelkich stosunkach z ludźmi

Alquié Rieupeyroux Louise

§ 1.

KONIECZNOŚĆ OBEZNANIA SIĘ ZE ZWYCZAJAMI ŚWIATA.

Nikt nie zaprzeczy, że obejście z ludźmi rozmaite bywa, stosownie do stanowiska, wieku i płci, tych i owych osób. Inaczej zachować się należy z wielką panią, a choćby tylko z damą światową, inaczej ze służącą; młody człowiek też inaczej zachować się powinien, a inaczej starzec. Łatwy ztąd wniosek, że co u jednych może się nazywać najwyższą grzecznością i uprzejmością, jako też najdoskonalszą znajomością zwyczajów światowych, to samo u drugich, byłoby wprost szorstkością. Niepospolici pisarze utrzymywali, że uprzejmość płynie z serca, i dla tego niepotrzebuje żadnych reguł ani przepisów, że elegancya, dystynkcya, wykwintne manjery, są wrodzone ludziom tak zwanego "dobrego towarzystwa", że więc darów tych, które się odziedzicza ze krwią, lub nabywa według innych przez intuicyą, — drogą wskazówek posiąść nie można.

Zapewne, że pewien wrodzony takt, delikatność i zdrowy rozsądek, zastępuje u wielu zaznajomienie się ze zwyczajami światowemi, — bo naprzykład delikatność, każe być uprzejmym dla każdego, na jakiembądź znajduje się stanowisku, a zdrowy rozsądek nakazuje szanować zasługę w każdej sferze społecznej, lecz ponieważ ogół ludzi nie składa się z natur wyjątkowych, obdarzonych którąbądź z powyższych zalet, a cóż dopiero wszystkiemi trzema naraz, zatem lepiej jest poddać się pewnym regułom. Wreszcie i najwyższa delikatność serca, niekoniecznie wiedzieć może, jaki kiedy złożyć trzeba naprzykład wizytę kondolacyjną.

§ 2.

UPRZEJMOŚĆ. 

Uprzejmość zawiera w sobie wszelakie cnoty społeczne, których się wyrzec niepodobna, jeżeli chcemy być przyjemnemi dla naszych bliższych lub dalszych znajomych. Niezbędną jest ona nietylko we wszelkich związkach społecznych, ale i w interesach i we wszystkich stosunkach z ludźmi. Kto sądzi że ona mu jest niepotrzebną, staje się wnet nieznośnym dla wszystkich. Uprzejmość wreszcie łagodzi obyczaje, niedopuszcza do kłótni, ucisza często gniewy i nienawiści, zmusza je do miarkowania się; ona nakoniec przyczynia nam spółczucia u zwierzchników naszych, lub osób stojących od nas wyżej, a wzbudza dla nas szacunek u niższych.

Uprzejmość trzeba zaszczepiać dziecku od najpierwszych lat, dla tego iżby później nie wydawała się sztuczną, a więc albo obrażającą tych do których się stosuje, albo uniżonością ze strony tego, który chce ją okazać.

§. 3.

UPRZEJMOŚĆ WYŻSZYCH WZGLĘDEM NIŻSZYCH I ODWROTNIE.

Prawdziwą wyższość łatwo poznać po niezwykłej a nader delikatnej grzeczności, niezdolnej popełnić czegokolwiek, co tchnie pospolitością lub gburowatą poufałością. Potrzeba więc nakazywać dzieciom wielką grzeczność ze sługami, ale zakazywać poufałości z nimi, bo jedna i druga strona winny się szanować! Niższy stanowiskiem, skoro zwierzchnik jego, lub ktoś wyżej odeń stojący ubliża mu, posunie się wnet do odwetu. Nie trzeba nigdy pewnego rodzaju zwierzeń, czynić przed niższym, ani mu tajemnic powierzać, bo można kiedyś rumienić się za tę chwilę wylania.

Z tego też względu dobrze jest, gdy słudzy i w ogóle niżsi stanowiskiem, odzywają się do wyższych przez trzecią osobę:

"Czy sobie pan życzy?" "Czy Wasza Excellencya pyta się?" "Czy pan hrabia wiedzieć pragnie?" itp. — a także wyżsi żądając czegoś od niższych lub podwładnych, niepowinni nigdy zapominać tego dobrego słówka: "proszę bardzo", albo: "dziękuję".

Wreszcie niżsi stanowiskiem, są często wyżsi intelligencyą, wiadomościami czy nauką, jako: nauczyciele, urzędnicy, sekretarze, a zatem tych trzeba uważać jak sobie równych, ale i ci znowu nie powinni nigdy zapominać, że zależność ich, za którą im płacą, staje się nieuniknioną przeszkodą w samowolnem a poufałem zbliżaniu do chlebodawców. Karol X. podniósł pęzel Tycyanowi, ale ten przyjął go z rąk cesarza z najwyższem uszanowaniem. Niższy (skoro już na to wyrażenie zgodzić się nam potrzeba) nie usiądzie wobec swojego zwierzchnika, jeżeli ten pierwszy miejsca mu nie wskaże.

Urzędnicy winni być zawsze ubrani przyzwoicie i schludnie, — guwernantce nie należy dawać lekcyi w negliżu. Ale też i chlebodawcy zawsze o tem pamiętać mają, że nauczyciele i guwernantki pierwsze po nich miejsce w domu zajmują, a ci którzy w śmiesznej próżności gotowi ich uważać za sługi, dowodzą gminnego wychowania i pospolitego umysłu.

Trudno tu wreszcie szczegółowo określać wzajemne obowiązki jednych wzglądem drugich, każdy jednak dobrze pojmuje, że uszanowanie dla wyższych stanowiskiem, lub poważnych wiekiem, nietylko nikomu nie przynosi ujmy, ale owszem uszlachetnia.

§. 4.

PROWADZENIE KORESPONDENCYI.

Jakiś spostrzegacz utrzymywał, że pismo odsłania charakter mężczyzny, a więcej jeszcze kobiety. Pisać jednakże poprawnie stylem jasnym i wykwintnym, nie oznacza bynajmniej jeszcze znajomości życia, a przeciwnie, kto posiada znajomość życia, ten będzie też umiał i pisać.

W korespondencji albowiem, znajomość zwyczajów świata, pożyteczniejszą bywa od stylu. Wielkie frazesy i słowa wyszukane, dobre są w książce albo na mównicy, ale w liście śmieszne są, lub niestosowne.

Forma listu, jego zwinięcie, papier użyty, są to wszystko drobiazgi, a jednak znamionują od razu wiek, stanowisko i charakter piszącego, ułożenie zaś listu, formułki grzeczności, jego takt i znajomość świata.

Są osoby bądące uosobistnieniem porządku i czystości; — nigdy w ich listach niedostrzeżesz najmniejszego przekreślenia lub skrobania, pismo ich czyste i wyraźne, znać że się zawsze dobrem piórem posługiwali, a papier ich czyściutki jest i nie zmięty. Inni przeciwnie przekreślają każdy wyraz, bo charakter ich jest niezdecydowany, dodają dwa lub trzy postscripta, bo są roztargnieni i zawsze o czemś zapominają. Inne znowu (a mamy tu na myśli kobiety, zwłaszcza stare panny i niepoprawne kokietki) nie piszą inaczej tylko na różowym papierze, zaopatrzonym w czuły emblemat lub girlandę niezapominajków malowanych, zdradzając przezto charakter romansowy albo płochy.

Reguła wszakże jest tu nader prostą:

Pod tytułem, zaczynać się powinno zaraz list, pomiędzy równymi, niepotrzeba marginesu, lecz gdy się pisze do osób wyższych, zostawia się go na wszystkich stronnicach, a każdą stronnice, kończy się z pewnym odstępem.

Pożegnanie w liście czy komplementa, zaczynają się od wiersza po nad podpisem.

Pod podpisem francuzi umieszczają swój adres, a datą na pierwszej stronnicy u góry albo na lewo pod podpisem. U nas mniej więcej taki sam porządek się zachowuje, wyjąwszy w listach ceremonjalnych, urzędowych lub wyrażających jaką prośbę.

Formuły kończące list, są rozmaite, stosownie do osób do których się pisze. Używa się wszakże następnych:

"Racz Wielmożny (Szanowny) panie przyjąć wyrazy głębokiego poważania z jakiemi zostają" etc, albo:

"Mam honor pisać się z prawdziwym szacunkiem Pana Dobrodzieja sługą". albo:

"Polecając się łaskawej pamięci WPana Dobrodzieja, pozostaje z głębokim szacunkiem." itd. itd.

Gdy kto jest utytułowany, potrzeba tytuł ten wymienić na kopercie i przy zaczęciu listu.

Nie pisze się też nigdy do osób wyższych na bilecie, lecz tylko do równych sobie i do niższych. Na bilecie pisze się tylko z zaproszeniem, lub gdy się ma coś niezbyt ważnego lub długiego do zakomunikowania.

Prośby do wyższych lub urzędowych osób, piszą się nadto na liście dużego formatu, zostawiając jak rzekliśmy, wielki odstęp (margines).

Listy z powinszowaniem lub kondolacyą, powinny być krótkie, a te ostatnie wzmiankujące o wielkich przymiotach zmarłego i o pociesze jakiej szukać trzeba.

Listy ważne i do osób wyższych pisane, lepiej pieczętować lakiem aniżeli opłatkiem, papier zaś sam winien być bez żadnych dewiz i emblematów..

List rekomendacyjny dany komuś, nie powinien być zamknięty; w korespondencyi zaś handlowej, potrzeba zawsze zawiadomić, czy się odebrało list na który się właśnie odpowiada, przyczem należy krótko podać jego treść i datę, czego właśnie w listach towarzyskiego charakteru, unikać należy.

§. 5.

PEWNE REGUŁY PRZY OBIADACH, ŚNIADANIACH ITP.

Każda gospodyni wie zapewne, że przy obiadach proszonych, talerze do zupy leżą przed każdym gościem, że każdy z nich mieć powinien przed sobą po prawej cztery kieliszki. Porządek win taki bywa we Francyi: po rosole Madera, po pierwszej potrawie wino Bordeau lub burgundzkie, — wina reńskie i Chateau -Ykem podaje się pomiędzy potrawami chłodnemi a pieczystem, Xeres przy słodkich rzeczach, a podczas desseru wina słodkie i tokaj. Szampańskie wina na wielkich obiadach daje się od samego początku obiadu.Śniadania tak zwane dinatoires, zaczynają się o 11. rano, kończą zwykle o 3. po południu; przy śniadaniach a la fourchette, zimne potrawy odgrywają główną rolą.

Mężczyźni przy tych śniadaniach nie potrzebują się ubierać we frak. Służący powinien zawsze przynosić półmiski z lewej, wino zaś nalewać z prawej strony. Przy wielkich też obiadach, wypada iżby goście mieli przed sobą kartę potraw i win, jakie spożywać mają.

Kiedy liczba zaproszonych osób nie przechodzi sześciu, wtedy gospodyni wyznacza każdemu jego miejsce. To wyznaczenie miejsc, jest rzeczą nie małej wagi, bo bardzo często powstają ztąd gniewy obrażonej miłości własnej. Gospodarz i gospodyni zajmują miejsce w środku stołu, jedno naprzeciw drugiego, ażeby mieć baczność na usługą i rozmową swych gości. Gdy gospodyni nie ma męża, prosi kogoś z krewnych lub przyjaciół, żeby jej w tem dopomógł.

Kiedy do stołu posługuje dwóch służących, w takim razie ci zaczynają najprzód od osoby siedzącej po prawej stronie gospodarza, potem idą do osoby siedzącej po lewej, potem powracają do drugiej osoby z prawej, i każdy już potem obsługuje swoją stronę. Przy zwykłych obiadach i śniadaniach, służący zaczyna od damy po prawej, potem po lewej, potem powraca do prawej i idzie tak jak wymieniliśmy wyżej, gospodarzowi zaś przynosi półmisek na ostatku.

Zwyczaj angielski przychodzenia punkt o oznaczonej godzinie na obiad, przyjął się już wszędzie, a więc i pomiędzy nami, — więc równie niegrzecznie jest, przyjść pół godziny przedtem, czy dziesięć minut potem.

Potrzeba koniecznie odpowiedzieć że się przyjmuje lub nie zaproszenie na obiad, gdyż gospodyni licząc na oznaczoną liczbę gości, musi wiedzieć naprzód czy każdy dopisze.

Po obiedzie, oddaje się w tydzień potem wizytę tak zwaną de digestion, której karty wizytowe nie zastąpią.

Gdy kto nie przyjął zaproszenia, powinien niemniej złożyć wizytę, z podziękowaniem. Ktoby jej nie złożył, wydawałoby się jak gdyby zrywał stosunki.

Gospodarz nie może dłużej nad pięć minut czekać na spóźniających się na obiad, inaczej obraziłby tych, co już przyszli.

Młodzi ludzie, zanim podadzą ramię damom ażeby je poprowadzić do sali jadalnej, powinni zaczekać aż starsi zrobią wybór, oni zaś przedewszystkiem powinni wybierać kobiety starsze pomiędzy temi, które zostały. Mężczyzna podaje zawsze prawe ramie, zatem dama lewe. Przy przejściu przez drzwi lub przez passaż, wchodzi pierwszy przed damą, co jest naturalne, bo chodzi o to, żeby sukni damie swej nie nadeptał. (Anglicy wchodzą za damą). Młodzi ludzie powinni się przyzwyczaić do tego, iżby nie jedli ani za prędko, przezco okazaliby niecierpliwość wzglądem tych którzy jeszcze nie zjedli, — ani za wolno, przezco opóźniają usługę, a czy się skończyło czy nie, potrzeba, skoro się zjawi służący, pozwolić zabrać sobie talerz.

Po rosole kładzie się łyżką na talerzu dla tego, iżby służący zabrał ją razem z talerzem. Co do innych potraw, ponieważ nie każdy dom zaopatrzony jest w tak wielką liczbą serwisów, kładzie. się nóż i widelec tuż obok, tak jednak, iżby nie. zwalać obrusa.

Niejednokrotnie zdarza się, że młodzi ludzie znajdują się przy stole ze swymi zwierzchnikami, otóż trzeba się strzedz nieprzyzwoitości, mlaskania jeżykiem, skrzypienia nożem i widelcem, namyślania się długiego nad wyborem kawałka z półmiska, chrupania kości zębami, dotykania owoców palcami, wymaczania chlebem sosów z talerza itp. itp.

Kiedy gospodyni daje znak wstania od stołu, wtedy każdy z gości powstaje również, kładzie serwetę przy nakryciu i podaje ramię swej sąsiadce. Umysł i żołądek powinny być swobodne i dlatego rozsądniej jest, nie najadać się zbyt obficie.

Nie wypada też chwalić jakiejś potrawy, chyba że jest rzeczywiście nadzwyczajnej dobroci lub rzadkości. Wina sławne chwalić można, lecz nie należy podawać przepisu potraw, ani opowiadać jak się je u siebie przyrządzać każe. Zapytany przez gospodarza o dobroć potrawy, nie powinien ganić choćby była najgorszą, ale owszem uniewinniać jeszcze kucharza, a gdy się przypadkiem znajdzie na talerzu włos lub inną jakąś nieczystość, zdjąć ją trzeba niepostrzeżenie.

Dowodem bywa najgorszego wychowania , gdy gospodarz służących wobec gości łaje, lub łajać każe kucharza; co najwyżej wolno mu przy złej potrawie upomnieć iżby ją pominięto.

§. 6.

W SALONIE I NA BALU.

Zwyczaje są odmienne dla mężczyzn i dla kobiet. Kiedy naprzykład przyjętem jest, iż mężczyzna zdejmuje rękawiczkę z ręki lewej, kobieta bez rękawiczek naraziłaby się na śmieszność.

Młodzieniec składający wizytę, zostawia w przedpokoju paltot, parasol i laskę, a z kapeluszem trzymanym w jednej ręce, wchodzi do salonu.

Na powitanie podaje lewą rękę a nie prawą, która narazić go może na popełnienie niezgrabnego ruchu.

Wszedłszy do salonu, kieruje się najprzód ku gospodyni domu, pokłoniwszy się jej, oddaje ukłon innym członkom rodziny, a potem osobom które już zna.

Młodzi ludzie powinni zaczekać aż im ludzie starsi lub poważni stanowiskiem, pierwsi podadzą rękę. Usiadłszy na krześle nie wypada zakładać nogi na nogę, ani rozkładać się wygodnie lub poruszać niespokojnie; stojąc zaś, strzedz się wkładania rąk do kieszeni, bo jestto pospolitością nie do darowania.

Kiedy potrzeba młodemu człowiekowi mieć wolne ręce, wtedy może kapelusz postawić na ziemi lub pod krzesłem, ale nigdy na łóżku, gdy się przypadkiem znajduje w sypialni. Skoro też zdjął rękawiczki, powinien je znowu nałożyć przed odejściem.

Młodzieży obojej płci, strzedz się należy wszelkich sprzeczek (czy choćby prostych zaprzeczeń) z osobami starszemi, choćby już przez samo uszanowanie dla ich wieku. Wtedy bowiem gdy są pewni tryumfu z tego że ich przekonali, ani wiedzą jak są pożałowania godni.

Skoro się jest zaproszonym do domu w którym się dotąd nie bywało, oddaje się kartę wizytową, albo składa się wizytę przed balem i po balu. Jeżeli zaproszonemi były damy, naówczas czekają one na rewizytą, jeżeli zaś mężczyźni, w takim razie ażeby bywać w tym domu stale, potrzebują umyślnego w tym celu zaproszenia.

Zwyczaj wymaga, iżby na balu, gospodarz domu i jego synowie, przetańczyli raz przynajmniej ze wszystkiemi tańczącemi damami. Zwyczaj ten staje się niemal obowiązkiem. Również i młody człowiek zaproszony na bal, powinien przedewszystkiem tańczyć z gospodynią lub jej córką, a potem dopiero z innemi damami, lecz i teraz najpierw z temi, w których domu bywa.

Gospodyni wypada postarać się w sposób bardzo delikatny, iżby kobiety nie obdarzone urodą, znalazły danserów. Potrzeba im to tak zrobić, iżby i danserów niezmuszać i tych upośledzonych dam nieurazić.

Damy niezdejmując nigdy podczas balu (również jak i mężczyźni) rękawiczek, nie trzymają teraz w rękach nic prócz wachlarza, i co najwyżej chusteczki, którą ukrywać trzeba, zamiast jak dawniej bywało, ostentacyjnie pokazywać.

Dobrze jest przyzwyczaić się do tańczenia z wachlarzem i chusteczką w ręku, ażeby niepotrzeba ich było ciągle szukać po stołkach lub wysyłać za poszukiwaniem swych danserów.

Pospolitością też jest wielką, chichotać się ze swym towarzyszem z poza wachlarza lub szeptać; nie wypada równie tańczyć kilkakrotnie z jednym i tym samym w ciągu wieczoru, chyba że jestto narzeczony lub że się jest w małem kółku.

Kiedy się chce dwie osoby z sobą zapoznać lub jedną drugiej przedstawić, rozsądek i takt nakazują poradzić się ich przedtem, czy sobie tego życzą. Przedstawia się zawsze młodszą osobę starszej, niższą stanowiskiem wyższej, mężczyznę kobiecie, a nigdy kobiety mężczyźnie, chyba że tym mężczyzną jest jakiś wielki personat, lub osoba duchowna.

Zazwyczaj panna nie przedstawia nikogo swoim rodzicom (lubo bywają wyjątki) ani żona mężowi, zwłaszcza gdy chodzi o mężczyzn; mąż przeciwnie przedstawia swej żonie przyjaciół i znajomych. Lecz czasami przedstawia się krewnych lub rodziców, naprzykład mąż może przedstawić żonę swą innej damie, córka rodziców swych ale damie poważnej wiekiem. Nic też nieubliża młodzieńcowi czy dziewicy, gdy się im powie: "Pozwól pan że go przedstawię mojej matce lub mojemu ojcu".

Na tem kończymy ogólne reguły co do balu — o szczegółowych pomówimy później.

§ 7.

WIZYTY, KARTY WIZYTOWE, PREZENTA.

Każda wizyta wymaga tej grzeczności iżby ją oddano, czyli rewizyty. Posłać kartę swoją wizytową zamiast złożenia wizyty osobiście, znaczy chcieć zerwać stosunki z tą osobą.

Wizyty nie składa się nigdy przed godziną drugą w południe, ani po szóstej po południu. Zwyczaj ten chociaż wzięty od francuzów, którzy zwykle koło szóstej jadają obiad, utrzymał się i u nas. Nie czyni się też wizyt w niedzielę lub świata, chyba że się jest umyślnie zaproszonym, gdyż dnie te przeznacza zwykle każda rodzina dla zebrań ściśle familijnych.

Gdy się jest u kogoś z wizytą, a ktoś drugi nadszedł, niewypada zaraz odchodzić, ażeby się niewydawało że się ucieka, niemniej przeto nie trzeba czekać z odejściem aż ten drugi się pożegna. Jestto reguła, którą tern ściślej zachowywać trzeba, nawet w stosunkach najbliższej przyjaźni, że nowo-przybyly mógł mieć coś ważnego gospodarzowi do powierzenia.

Wizyta ceremonialna trwa od piętnastu do dwudziestu minut.

Przyjąwszy zaproszenie na obiad, na bal czy też na wieczór, potrzeba złożyć wizytę najdalej w następujących ośmiu dniach. Jeżeli się nie przyjęło zaproszenia, natenczas karta wizytowa wystarcza.

Gdy kto otrzymuje zaproszenie do takiego domu, w którym dotychczas nigdy nie był (mężczyzna czy kobieta), powinien przed dniem balu czy obiadu, złożyć wizytę lub kartę, a także po balu czy obiedzie. W ten sposób owi wydający bal czy obiad dopiero po trzech wizytach, rewizytują.

Przyjmując u siebie gości, nie czyta się i nie wychodzi z salonu, nieprzeprosiwszy wprzódy.

Wizyty noworoczne stanowią pod tym wzglądem wyjątek, bo można je już składać od południa, a mężczyźni przychodzą we fraku i w białej krawacie.

Karty wizytowe najstosowniejsze są dużego formatu, na pięknym brystolu, lecz nigdy złocone po brzegach. Młode panny nie mają swoich kart wizytowych, lecz dopisują się na kartach swych matek.

Mężczyzna składa tyle kart wizytowych ile w domu tym który odwiedza, znajduje się mężczyzn, kobiet i młodych panien, kobieta składa tylko karty dla kobiet.

Gdy się przyszło z wizytą a niezastało się nikogo, natenczas zagina się szeroko kartę do góry, ale z tej strony końcem do góry, gdzie jest wyryte nazwisko; przy wizycie kondolacyjnej, zagina się kartę ze strony odwrotnej.

Karty wizytowe składa się zawsze za każdą doznaną grzeczność, za otrzymany podarek, za list zawiadamiający o małżeństwie, śmierci lub urodzeniu, wesołej lub smutnej przygodzie. Gdy się przychodzi z pożegnaniem i niezastaje osoby do której się przyszło, w takim razie dopisać trzeba na karcie: "z pożegnaniem".

Nareszcie nie posyła się nigdy karty wizytowej przez pocztę, osobie wysoko położonej, lecz się ją odnosi osobiście.

Co do podarków, tych niżsi nie dają swoim zwierzchnikom, natomiast ci (zwłaszcza naczelnicy domów handlowych) udzielają je czy to w formie gratyfikacyj pieniężnych, czy powiększenia pensyj.

Panienki mogą dawać prezenta swoim nauczycielom, lecz ci nie są obowiązani do odwdzięczenia się. Przedmioty wszakże darowywane nauczycielom, niepowinny nosić zbyt wielkiej cechy pożyteczności, bo takie daje się tylko wyłącznie sługom lub blizkim krewnym.

§ 8.

ZAWARCIE MAŁŻEŃSTWA.

I.

Jakkolwiek w wielu okolicznościach można się zwolnić z reguł etykiety, dobrze jednak jest znać je, ażeby nigdy nikogo nie urazić.

We wszystkich epokach chwili przedślubnej , zwyczaje zdają się mnożyć.

Miody człowiek chociażby znal rodziną panny, z którą się pragnie ożenić, niemoże jednak sam o jej rąkę prosić, a jeżeli nie ma blizkich krewnych, powinien na ten cel uprosić osobą sobie życzliwą a wiekową.

Taki panuje zwyczaj.

Zanim się wystosuje formalną prośbą o rękę, bada się delikatnie rodziców panny celem zmiarkowania, czy wogóle mają oni zamiar wydać swą córką za mąż, czy jej już komu innemu nie obiecali, czy im chodzi przedewszystkiem o majątek, a przytem starający dowiaduje się, jeżeli mu na tom zależy — o majątku panny. W ten sposób, gdyby mu najwięcej chodziło o majątek, po zasiągnięciu informacyj, zawczasu cofnąć się może.

Rodzice wywiedziawszy się ze swojej strony, odpowiadają przyzwalająco — panna nie jest nigdy świadkiem ani tej odpowiedzi, ani rozmów w kwestyi majątkowej.

W czasie tych nieuniknionych preliminarjów, projekt małżeński trzyma się w tajemnicy. Młody człowiek przestaje bywać przez ten czas w domu przyszłej swej narzeczonej. Dopiero kiedy rodzice czy opiekunowie już całkowicie się zgodzili i ułożyli, następuje akt uroczysty, to jest że rodzice młodzieńca udają się do rodziców panny i proszą o jej rękę. Wtedy dopiero przywołują córkę, która daje swe przyzwolenie i ściska serdecznie rodziców swego narzeczonego. Maleńka komedya zadziwienia odgrywa się zazwyczaj w takiej chwili, jakkolwiek panna nietylko dobrze wiedziała przedtem o co chodzi, ale nawet powinna była wiedzieć.

Skoro tylko słowa zostały zamienione, obie rodziny zapowiadają małżeństwo, to jest oddają wizyty swoim przyjaciołom i znajomym, zawiadamiając o małżeństwie bliskiem córki swej lub syna. Zaczyna się naturalnie od najbliższych krewnych, pisząc do nich gdy mieszkają nie na miejscu. Potrzeba starać się uczynić to najrychlej, bo gdyby się oni przypadkiem dowiedzieli o tem od obcych, czuliby się urażeni.

Gdy komuś mówią o bliskości takiego małżeństwa, należy winszować gorąco i choćby się wiedziało coś niekorzystnego o młodym człowieku lub pannie zamilczeć. Najprzód ostrzegającemu nieuwierzonoby, posądzając go jeszcze o zazdrość, a potem on sam zrobiłby sobie wrogów w obydwóch rodzinach. Chyba iż zarzut niezmiernej jest wagi, uczynić go obowiązany, bo w każdym innym wypadku skoro nie jest pytany, nie ma prawa mówić.

Gdy kogoś o zawrzeć się mającem małżeństwie zawiadomiono, powinien tenże natychmiast złożyć wizytę, a ponieważ w czasie poprzedzającym ślub, nie przyjmuje się nikogo, azatem uskutecznia on to przez zostawienie karty wizytowej.

Zazwyczaj rodzice panny, wydają obiad nazajutrz albo też w kilka dni po przyjętych oświadczynach, na którym prócz narzeczonego i jego rodziców lub krewnych, są tylko krewni rodziców panny. Nazajutrz znowu taki sani obiad wydają rodzice narzeczonego.

Z tych dwóch uczt całkiem poufałego charakteru, wykluczeni są stanowczo obcy. Narzeczona ma zazwyczaj podczas tych obiadów toaletę białą lub jasną, skromną, a na piersiach kwiat odłamany z bukietu, który przyniósł narzeczony, ponieważ przypomnieć trzeba, że natychmiast po przyjętych oświadczynach, młody człowiek posyła wspaniały bukiet kwiatów naturalnych, Całkiem białych jakabądź byłaby to pora, wraz ze swą kartą — a rodzice panny muszą oddać wizytą tego samego dnia lub nazajutrz najpóźniej, rodzicom narzeczonego, zapraszając ich zarazem na ów obiad.

Przy wszystkich tych wizytach etykietalnych, mężczyźni są w czarnym fraku. Pierścionek zaręczynowy wręcza się przed obiadem.

Skoro już raz wiadomość o małżeństwie się rozeszła, rodzina panny młodej już więcej w domu swym nie przyjmuje. Dnie przyjęć (jour fixe) ustają i rodzina ta w innych domach bywać zaprzestaje. Rozumie się, że się obie rodziny widują ciągle; rzecz zaś prosta, że obcy krępowaliby zaręczonych swoją ciekawością a i sami znaleźliby się w fałszywej pozycyi. Wreszcie, w tem położeniu ma się do myślenia o tylu ważnych rzeczach, iż niepodobna jest zajmować się zwykłemi błahostkami.

Narzeczony otrzymał prawo bywania u swej narzeczonej o każdej dnia godzinie. Jestto może nieraz bardzo żenujące, tembardziej że matka panny musi być zawsze podczas odwiedzin obecną, lecz do narzeczonego należy być dyskretnym i zawsze wprzódy dobrze się wywiedzieć o godzinach, w których mógłby się zjawić bez krępowania nikogo.

Powinien zawsze poprzedzić swą wizytę przesłaniem bukietu, którego kolor przechodzi odcienia coraz ciemniejsze od dnia zaręczyn, tak że w wilją ślubu, powinien być cały purpurowy.

Bukieciarki paryskie znają się na tem doskonale — u nas nikt tej ścisłości niewymaga ani na nią nie zważa.

Gdy narzeczony mieszka w jednem i tym samem mieście i oddaje wizyty codziennie narzeczonej, wtedy i bukiety posyłać mu wypada codziennie.

Raz przyjęty jako narzeczony, ma zawsze swe nakrycie przy obiedzie. Niepowinien się lękać, że przezto nadużywa uprzejmości, a swoją drogą, wypada, gdy ma czas, tegoż dnia jeszcze raz odwiedzić narzeczoną (prócz obiadu). Naturalnie, że wszystko to zależy od zajęć i stanowiska obojga. Nieszkodzi to bynajmniej, gdy podczas tych odwiedzin, panna zajętą jest igiełką, a w toalecie starannej ale skromnej — wieczorem zaś suknia dekoltowana. Narzeczony również starannie ubrany — a wieczór we fraku.

Gdy już się zbliża dzień ślubu, matka może czasami zostawiać sam na sam narzeczonych, ale lepiej gdy zostawi zawsze drzwi otwarte i pod jakimbądź pozorem od czasu do czasu wraca do nich. Narzeczonemu wolno już teraz być poufałej ale zawsze z wielkim szacunkiem, a podczas wszelkich wizyt, ramię swoje ofiarować ma nie swojej narzeczonej ale jej matce.

Staranie się to przedślubne, trwać powinno najmniej trzy tygodnie. (Jestto minimum). Lepiej jednak i przyzwoiciej gdy się przeciąga dłużej.

Pierwszemi prezentami są, ze strony narzeczonego, wspaniały bukiet z białych kwiatów, który posyła tego poranku, w którym przyjęte zostało jego oświadczenie. Później dać może pierścień, który sam wsuwa swej narzeczonej na czwarty palec ręki lewej. Zazwyczaj pierścionkiem tym są dwa złote kółka złączone ze sobą i oprawione w kosztowny kamień "biały", jeżeli to być może.

Narzeczony oddając pierścionek, może poprosić rodziców panny o pozwolenie pocałowania jej, i wtedy całuje ją w czoło, we włosy albo w rękę. Narzeczona wdzięcznie postąpi, gdy codzień oderwie od bukietu swego narzeczonego dwa kwiaty i jeden z nich przypnie sobie do gorsa, a drugi jemu ofiaruje.

Już za drugą wizytą zwyczajem jest, że ona mu daje jakąś drobną pamiątkę, czyto pierścionek czy medalion przyczepić się dający do zegarka a zawierający jej włosy lub fotografią.

Wyprawa panny młodej składa się z bielizny jej osobistej, bielizny stołowej i z sukien zwyczajnych. Moda ciągle się zmieniająca, niepozwala na sprawienie wielkiej liczby kosztownych sukien.

Zazwyczaj koronki liczą się do wyprawy, każdego zaś rodzaju bielizny daje się po 12 tuzinów, różniących się wszakże formą, jakością i garniturem. Naturalnie że bogactwo i elegancya wyprawy, zależną jest od majątku i stanowiska rodziców panny młodej.

Narzeczony zanim wybierze prezenta ślubne, może się przedtem wypytać narzeczonej o jej gust. Zazwyczaj jednak z klejnotów, daje się złoty zegarek z cyfrą, piękny medaljon z brylantami, dalej kolczyki i t. p., przyczem rządzić się trzeba tą zasadą, że lepiej mieć mniej biżuteryj a pięknej, aniżeli wiele a niegustownej lub bez wielkiej wartości.

Umeblowaniem zupełnem przyszłego wspólnego mieszkania, zajmuje się narzeczony. Posyła się też podarki innym członkom rodziny w dniu podpisania kontraktu ślubnego, a ci w zamian się zaraz odwdzięczają, tak iżby podarki ich oglądać mogli wszyscy tego samego wieczoru. Pan młody niech nie zapomina o podarku dla tej osoby, która zjednoczyła to małżeństwo, albo dla tej, u której narzeczeni schodzili się w odwiedziny przed ślubem, — a także pamiętać, ma o rodzeństwie najbliższem swej przyszłej i swych druchnach. On to zawsze i wszędzie daje gratyfikacye gdzie potrzeba, niezapominając o służących u jego narzeczonej.

Ciotki i wujowie, bracia i siostry narzeczonego, czynią podarki narzeczonej, zazwyczaj wybierają się na ten cel przedmioty użyteczne, jak n. p. serwis srebrny, mebel piękny, elegancki powóz, lub coś podobnego.

Jeżeli się małżeństwo zrywa, w takim razie ten który jest przyczyną, odsyła wszystkie podarunki, tamten zaś ma prawo zachować to co otrzymał.

Nie zawiera się ślubu podczas wielkiej żałoby. Podczas małej, żałobą przywdziewa się zaraz nazajutrz po weselu. Nie bierze się też ślubu wtedy, gdy ktoś z rodziny ciężko chory, ale się go odracza.

Młody człowiek nieprzyjęty, nie powinien zachowaniem się swojem wzglądem rodziny z którą się chciał połączyć, okazać żadnej urazy. Najlepiej, gdy na czas jakiś w takim wypadku, wyjedzie z miasta; — jeżeli się zaś wkrótce potem ożeni z inną, niechże tam nie posyła zawiadomienia o tern. (Lettre de faire part).

Narzeczona, gdy małżeństwo się zerwało, najlepiej uczyni, wybrawszy się w podróż.

II.

W dniu ślubu, narzeczony przybywa ze swą rodziną po narzeczoną, oddając jej bukiet cały z białych kwiatów.

Koszta powozów i ceremonii ślubnej, ponosi pan młody, a przeciwnie koszta uczty czy balu, rodzice panny młodej.

Listy zapraszające, pisane po wspólnej naradzie, rozsyłają się na ośm dni przed dniem ślubu; listy zawiadamiające (lettres de faire part), przeznaczone dla osób nie mieszkających w tem samem mieście, albo dla swych przełożonych lub też podwładnych, dla tych, z którymi się bliżej nie żyje, jednem słowem, dla tych, których się widzieć nie pragnie na ślubie, posyłają się w ciągu piętnastu dni po zawartym związku.

Zazwyczaj siostra panny młodej bywa druchną, brat lub przyjaciel pana młodego drużbą. Drużba i druchna muszą być wolnego stanu bezwarunkowo.

Powozy posyła się tylko rodzinie, świadkom i drachmę. Do kościoła jadą w pierwszym powozie: panna młoda, jej matka lub opiekunka, a ojciec na przodzie powozu, — potem powóz druchny, świadków i innych członków rodziny.

Ojciec panny młodej lub jej opiekun, podaje jej rękę do ołtarza — za niemi, pan młody podaje rękę jej matce, drużba druchnie, a dalej świadkowie z najbliższemi członkami rodziny.

Nieprzyzwoitością jest, gdy młoda panna zwraca głowę niedbale w tę lub ową stronę, powaga i wstydliwość, nakazują tu mimowoli pochylić skromnie głowę. Niemiłem też bywa dla pana młodego, gdy jego przyszła — jakto się zdarza często — tak jest wzruszoną iż się zanosi od szlochu lub mdleje — wzruszenie nie powinno tu przechodzić w rozpacz, jeżeli wybór był dobrowolny.

Panna młoda zdejmuje przy ołtarzu rękawiczkę, gdy ma wdziać pierścionek, a na zapytania kapłana ma odpowiadać głosem zrozumiałym.

Od ślubu do zakrystyi, pary idą w następnym porządku: ojciec pana młodego prowadzi pannę młodą, pan młody swoją teściową; mąż tejże matką pana młodego. Doszedłszy do zakrystyi, podpisują się obecni , a panna młoda dziękuje wszystkim swym krewnym i przyjaciołom.

Zaproszonym należy być w kościele przed przybyciem państwa młodych, a również nie wypada im pod żadnym pozorem wyjść, zanim przedtem nie powitają w zakrystyi panny młodej. Jeżeli znają tylko pana młodego a jej nie, w takim razie on przedstawia ich swej żonie, której wypada znaleźć uprzejme słówko dla każdego. Panna młoda nie przedstawia swego męża, chociażby zaproszeni w najpoufalszych byli stosunkach z zaślubionymi, nie powinni ich jednak w takiej chwili długo zatrzymywać; uściśnienie ręki, krótkie serdeczne słowo, wystarcza tu zupełnie. Można jeszcze ostatni raz pożegnać państwa młodych przy wyjściu.

Wychodząc z zakrystyi, podaje już młody małżonek ramią swojej żonie...

Zwyczajem bywa, że pan młody wsiada do powozu sam ze żoną wtedy, gdy ją zawozi do swego domu, albo wtedy, gdy wkrótce mimo gości zaproszonych, których przyjmują ich rodzice, — wyjechać mają za granicą czy na wieś.

Kiedy w dniu ślubu, rodzice panny młodej bal wydają czyli tak zwane wesele, wtedy panna młoda nie zmienia swej sukni tylko po prostu dekoltuje się cokolwiek, na głowie zaś zatrzymuje wieniec z kwiatów, odrzucając tylko zasłoną.

Czy wyjeżdżają zaraz po ślubie za granicę czy nie, wizyty poweselne (visites de noces) zaczynają się dopiero w miesiąc po ślubie. Miesiąc ten służy na przyzwyczajenie się do nowego położenia, atoli obiady familijne nie wchodzą w rachubą tej kwarantanny poślubnej. Nowo zaślubieni oddają wizyty tym tylko, z którymi i dalej utrzymywać chcą bliższe stosunki a nie tym wszystkim, którzy byli obecni na ślubie.

Osoby, które otrzymały zaproszenie na ślub lub zawiadomienie, czy byli w kościele czy nie, powinni złożyć swą kartę wizytową w ciągu ośmiu dni, czy to panu młodemu czy rodzicom jego czy też rodzicom panny młodej, stosownie do tego, z kim pozostają w bliższych stosunkach. Ale byłoby to uchybieniem najprostszym zasadom zwyczajów światowych, gdyby się złożyło wizytę państwu młodym wprzód zanim ją ci złożyli.

Zaproszeni na ucztę weselną, składają wizytę rodzicom pana lub panny młodej, stosownie do tego, którzy ich zaprosili.

Młody człowiek, którego przyjaciel żeniąc się zaprosił go na wesele, składa mu dwie karty wizytowe, ale czeka z wizytą, dopóki go tenże nie zaprosi.

Kiedy już państwo młodzi pooddawali swe wizyty poweselne, oddaje się im takiemi samemi ucztami i wieczorynkami, jakie oni urządzali w czasie przedślubnym.

Koniec wersji demonstracyjnej.

§. 9.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 10.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 11.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 12.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 13.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 14.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 15.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 16.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 17.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 18.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 19.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 20.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 21.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 22.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 23.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§ 24.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§ 25.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 26.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§ 27.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§ 28.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§ 29.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 30.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 31.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 32.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 33.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§ 34.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 35.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§ 36.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 37.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 38.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 39.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

§. 40.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej