Karol Baliński

KOLENDA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

KOLENDA

POLONEZ

DZIECIOM LELEWELA

KAROLOWI NA POŻEGNANIE.

KOLENDA, POLONEZ NA GROBIE KOŚCIUSZKI i DZIECIOM LELEWELA

Karol Baliński

KOLENDA

na korzyść braci tułaczy kształcących się we Francji.

Sędziowie posiadali w kole

I położyli krzyż pański na stole

I rzekli : Ktoś ty ? — Jam sługa narodu —

Coś czynił z dawna? pytali ze złością :

Jam kraj mój kochał z dawna bo od młodu;

Więc rzekli razem: "tyś winien miłością."

Skargi Jerem.

O! narodzie mój serdeczny!

Czem ty stoisz? nieśmiertelny!

Mieszkańcze grobów połwieczny,

Niby martwy, a naczelny!

Ani tobie blask słoneczny,

Ani tobie dzień weselny!

Wszystkie twoje chwile — łzawe!

Wszystkie twoje drgnięcia — krwawe! —

A za każdem łzy wylaniem

Toś ty bielszy i jaśniejszy;

A za każdem krwi wybraniem

Toś ty tęższy i kraśniejszy!

Męczenniku czarnoksięski!

Niewolniku ty, zwycięski!

Zćwiertowany na kawały,

Jednak żywy, zdrowy, cały —

Zkąd ta siła, którą kryjesz

Pod całunów zgniłych pleśnią?...

Ach! ty manną z nieba żyjesz!

Jedną myślą, myślą - pieśnią!

Z pieśni cała twoja zbroja

I siła i niepodzielność;

Z pieśni cała przyszłość twoja,

Zwycięztwo i nieśmiertelność! —

A tę myśl — cud, źródło bytu,

Tę pochodnię, tę. kotwicę,

Któż ją zerwał z nieba szczytu

I ojczyźnie dał w skarbnicę?

Kto te czary pełne płodu

W serca ludu żywcem wpisał,

I półmartwą pieśń narodu,

Nowem tętnem rozkołysał?

Kto tę pieśń ostrzem bułatów

Wzniósł nad ludów błędną drogą?

Kto ją tak wbił w serca katów,

Że odtąd usnąć nie mogą!

Jeno patrzą z tchem struchlałym,

Rychłoż słowo stanie ciałem?

Któż mógł sprawić takie cudy ?

O zaprawdę! wielkoludy!

Ludzie wielcy sercem, cnotą,

Wielcy silną — świętą wiarą

Wielcy bolem i prostotą

I miłością i ofiarą,

Ubożuchni a bogacze,

A nazwisko ich.. tułacze!

Na pochmurnem polskiem niebie

Nie ma słońca ni księżyca,

Jeno tęcza z gwiazd przyświeca.

Niby lampa na pogrzebie;

A te gwiazdy - co tak żarzą

Tajemniczo — rzewnie — smutnie,

Co się tylko niebu skarzą...

To naszych proroków lutnie!

Jedyne światło, co świeci

Nad kołyską polskich dzieci,

I w sieroce serca leje

Taką wiarę i nadzieję,

I pogardę do ziemskości,

I tęsknotę do boskości;

Że już później w całym świecie,

W życiu całem, każdą dobą,

Nic nie widzi polskie dziecię

Jeno te gwiazdy przed sobą

I do nich rwie się do góry

Przez męczarnie i tortury,

Przez podziemne min ciemnice,

Przez pale i szubienice,

Aby tylko wyżej — wyżej,

Aby tylko nieba bliżej. —

Te to gwiazdy nas sposobią

Na wolności ofiarników

I niebiańską zorzą zdobią

Blade czoła męczenników. —

Zlicz narodzie skarby swoje :

O! tyś bogacz nad bogacze!

Zlicz te lutnie, gwiazd twych roje,

Prawie wszystkie — patrz!... tułacze!...

Naszej matki świetna szata

Krwią przetkana, a nie złotem;

Wszystkie święte boje świata

Polskich lanc jaśnieją grotem...

Zlicz narodzie te mogiły

Co świat cały przepełniły ;

Zbierz imiona tych żołnierzy,

Co do boju pierwsi biegli,

Zlicz, gdy możesz, tych rycerzy,

Co za wolność świata legli!

Któż na czele zawsze, wszędzie,

Kto wiódł te szyki wojacze,

Kto stał zawsze w pierwszym rzędzie,

Kto, narodzie ! kto ?... tułacze!

Tułacz polski! Ach! to miano

Wczoraj jeszcze pełne czci,

Wczoraj hymny mu dawano,

A dziś napój z łez i krwi!

Wczoraj jeszcze dumne cary

Hardy kark przed tobą gną,

A dziś te Herodów mary

Znowu cię mordować śmią!

Wczoraj byłeś cackiem ludów,

Dziś nędzarza padł ci los

I za tyle bolów — trudów

Ani jeden wdzięczny głos!

Wczoraj świat niósł cześć twej cnocie,

Dziś nie widzi nic prócz plam,

Chciałby ciebie znurzać w błocie,

Byś był czarnym jak on sam!

O! narodzie! od twych synów

I ty dziś odwracasz twarz!

Od nich tyle masz wawrzynów!

Od nich nawet życie masz!

A tam tyle duchów czystych,

Co tylko o tobie śnią!

A tam tyle serc ognistych,

Co za ciebie ginąć chcą!

Wielka zorza, święta zorza,

Po nad światem przeszła marno,

Cofnęła się ręka Boża,

I znów wszędzie brudno, czarno.

Na krwi, co wciąż jeszcze pluszcze,

Znowu kramy wciąż rozpięte,

Bratobójcze płatne tłuszcze,

I korony z błota zdjęte!

Świat cały szyderczym śmiechem

Bluźni dzisiaj tułaczowi

I piekielnem woła echem:

Cześć carowi! cześć carowi!

Przebacz Boże to bluźnierstwo!

My znów kiedyś za ten gniew,

Za pogardę, za szyderstwo,

Dla ich szczęścia damy krew.

I modliłem się do Boga,

Nie na wroga, lecz za wroga,

I za braci opuszczonych,

Co tak gasną w życia kwiecie,

Za tych braci rozprószonych

Po tym całym bożym świecie.

Gdy tak modlę się ze skruchą,

Za braci i za pogany,

Głos mi jakiś szepnął w ucho,

Głos dobrze i z dawna znany:

„Dla braci ginących z głodu

Idź po wsparcie do narodu!"

Poznałem — to ksiądz Ambroży,

Sługa Polski, sługa Boży,

Patron biednych, głowa bractwa,

Ojciec sierót i tułactwa.

Uścisnął, pobłogosławił,

Natchnął męztwem i wyprawił,

I krzyż święty dał na drogę —

Więc zrzuciłem z serca trwogę

I niepewność i wstyd próżny,

I ruszyłem w świat podróżny.

Z kraju żalów, więc żalnicę

Wziąłem sobie za skarbnicę.

Kto mię przyjmie nieochoczy,

Kto dar rzuci dumnie, hardo,

Temu wzgardę płacę wzgardą,

Dar choć złoty rzucę w oczy;

Kto podarkiem chociaż małym,

Ale za to sercem całem,

Temu daję dobre słowo,

A czasem i radę zdrową.

I tak idę, póki zdołam,

A po drodze witam, wołam

I zachęcam, upominam,

Przypominam i zaklinam

W imię Polski, w imię Boże

Dajcie, bracia, co kto może!

Ha! witajcie gospodarzu!

Co tak smutno? z kwaśną miną?

Znać nie tęgo z oziminą!

Nie ma rady w kalendarzu

Ale jest w poczciwem słowie,

Toć słuchajcie, co wam powie.

Święta nasza polska ziemia!

Któraż inna tak rozplenia?

Lecz choć święta, choć cierpliwa

Jednak dziś na nas się gniewa.

Bo to matka, matka szczera,

Tęskno jej po młodych synach,

Co świat niemi poniewiera,

Co tam w obcych mrą krainach.

Ona biedna myśli sobie:

Cóż, że rodzę w każdej dobie!

Cóż, że daję tyle płodu

Ile trzeba dla narodu!

Jedni bracia wszystko garną,

Drudzy z głodu giną marno!

Gdy nie chcecie żyć gromadką

Zgodnie, bratnio i miłośnie,

To mi dłużej nie być matką!

Miasto chleba piołun wzrośnie!

O! słuchajcie gospodarze!

Bóg was karze i ukarze!

Kogo bratnia łza nie pali,

Ten z bożej wyszedł opieki,

Od tego Bóg się oddali,

Bóg i Polska coraz dalej,

Coraz dalej — i na wieki!

Święte słowa — straszne słowa!

Niech je każdy w sercu chowa,

Bo w tych słowach rada zdrowa,

I jedyna, choć surowa.

Teraz, bracia, bądźcie zdrowi!

Resztę serce niech dopowie.

I znów idę póki zdołam

A po drodze proszę, wołam

I zachęcam, upominam,

Przypominam i zaklinam:

W imię Polski, w imię Boże

Dajcie Bracia, co kto może!

A tam — cóż to? co za gwary?

Ha! to gody, ślubne gody,

Do kościoła ciągną pary,

Slubny orszak panny młodej.

Kto tam płacze na złe czasy!

Patrz — to perły i atłasy!

Co tu szumu! co tu trzasku!

Co tu strojów! co tu blasku!

Co tu pereł — djamentów,

Szczerozłotych cacek, sprzętów!

Rzekłbyś biedny polski człeku,

Że w Zygmunta żyjesz wieku,

Że — ot, wczoraj — pan Żółkiewski

Wrócił z Kremla z husarzami,

I z rękawa na kraj cały

Sypnął carów skarb moskiewski:

Złote berła z koronami

Połamane na kawały.

Rzekłbyś biedny polski człeku,

Żeś przespał półtrzecia wieku,

Że co było, to nie było —

Że się tylko strasznie śniło

O kajdanach pod mogiłą.

Że niewola to sen, mara,

Że zwycięzka żyje wiara.

Rzekłbyś, że już nie ma przecie

Ani jednej łzy na świecie!

Oj! dziewczyno! oj kalino!

Czyś ty Niemka lub Moskiewka?

Wszak tyś szczera polska dziewka!

Słuchaj! bracia z głodu giną!

Zrzuć co prędzej perły, stroje,

Daj tu złote cacka twoje;

Każde cacko siłę wróci,

I zziębniałą krew ocuci,

I zwątpienia łzę osuszy,

I przywoła moc do duszy

I uchroni od rozpaczy;

Bo przypomni, że rodzina

Nie wyrzekła się tułaczy,

Że wciąż kocha i wspomina.

Och! nie perłą, nie rubinem,

Och! nie złotem błyszczeć tobie!

Córo Polski! tyś w żałobie,

Tyś sierota! matka w grobie!

Tobie błyszczeć tylko czynem!

Tobie świecić, o sieroto!

Tylko sercem! tylko cnotą!

Gdy staniesz przed oblubieńcem

Strojna tylko kwiatów wieńcem,

Zdobna tylko temi łzami

Co twoja ręka osuszy;

Świetna tylko promieniami

Bijącymi z głębi duszy;

Jeśli wtedy sam nie przyzna,

Żeś mu milsza i piękniejsza

I bogatsza i świetniejsza,

Niż dziś złotem ozłocona:

To odepchnij go od łona —

Bo to nędznik nie mężczyzna!

To nie Polak — ten niecnota,

On nie kocha nic prócz złota!

Szczerej prawdy rzekłem słowa,

Teraz pomyśl — i bądź zdrowa!

Czas nie idzie ale leci:

Niedawno słonko błyskało

I ot — wszystko już zciemniało,

Już i gwiazdka w górze świeci ;

Zadumany nie spostrzegłem,

Że już kawał drogi zbiegłem.

Noc — dokoła głucho, ciemno —

Tylko gwiazdki drzą nademną,

Wiatr tumany pędzi drogą,

Ziemia wilgotna pod nogą,

Trzebaż szukać gdzie noclegu,

Ha, tam czerni coś na brzegu,

Niby wioska, lecz w tej wiosce

Wszystkie ognie pogaszone ;

Po pracy — po ciężkiej trosce

Spi biedactwo utrudzone.

Lud jak dziecię spi głęboko,

Tylko jeszcze tam wysoko

Z pałacowej, pańskiej wieży

Jasne światło lampa szerzy.

Co to panie? gdy sen w koło

Zaległ biedne ludu chaty,

Ty bezsenne dźwigasz czoło

Od komnaty do komnaty?

Dawno północ na zegarze,

Dawno zcichły nocne straże,

Ty, choć już świt niedaleki,

Jeszcześ nie zmrużył powieki.

A twe łoże z edredenu,

Komnaty pełne rozkoszy,

Coż za powód twego splenu?

Co za troska sen ci płoszy?

Ha! sen znika przed oczyma,

Bo spokoju w duszy nie ma!

Nie pomogły ni wojaże,

Włoskie niebo, obce strony,

I przecudne peizarze,

Nawet książęce salony.

Nie pomogą i doktory,

Mędrcy świata choć najszczersi,

Nie pomogą jako żywo!

Boś ty panie duszą chory!

Ty wygnałeś Polskę z piersi,

A z nią wszelką myśl poczciwą!

Straszna próżnia pierś ci gniecie,

Czegoś szukasz wciąż po świecie,

Ale rady nie ma tobie,

Nigdzie — nigdzie, nawet w grobie,

Boś ty Polskę zabił w sobie!

Otóż wstrząsam ci nad głową

Tą skarboną narodową.

W ten grosz ciężko uzbierany

Dorzuć skarby twoje całe,

A w narodu święte rany

Zanurz serce wypruchniałe:

Niechaj twoja pierś ogarnie

Wszystkie Matki twej męczarnie,

Niech zaboli jej bolami,

Niech zatętni od jej bicia.

Wtedy, panie, zaśniesz snami

Nieznanemi w ciągu życia!

Snem, co kiedyś Bóg łaskawie,

Da Polsce spełnić na jawie.

Wtedy tylko — wtedy skona

Ten niepokój twego łona,

Ta tęsknota, co cię goni,

Co tak dręczy pokryjomu,

Bo stróż anioł cię osłoni

Cichem skrzydłem w własnym domu.

Teraz żegnam w imię Boże,

Niech ci niebo dopomoże!

Ah! jak ciężko samotnemu

Iść po smutnej ścieżce życia!

Ach! jak trudno ubogiemu

Zimnych serc przyspieszać bicia!

Toż już słabe mdleją siły!

Duch jest — ale wątłe ciało.

Trzebaż spocząć u mogiły

Bo już w piersiach tchu nie stało!

Hej! ojcowie nasi laccy!

Hej orłowie wy karpaccy!

Dajcie skrzydeł samotnemu

Wędrowcowi ztrudzonemu;

Moje dawno poszły w szmaty:

Tam o mury — tam o kraty!

Chciałbym całą Polskę zlecieć,

Z myślą świętą niby zorzą,

Całej Polsce nią zaświecić,

Och! nie moją, ale Bożą!

Waszych skrzydeł pragnę lotu,

Waszych pieśni dajcie grzmotu,

By od niego Polska cała

Łzami matki zapłakała

Nad tą dziatwą swą rodzoną,

Jak sierota opuszczoną.

Jeszcze chwilka bracia moi!

Co to tam się we mgłach roi?

Napowietrznych tłum postaci...

Ach to mary zgasłych braci!

Biedni bracia, co zwątpili

I o Polsce i o Bogu,

I rozpaczą się zabili

W obcej ziemi — w obcym progu ;

Ale nawet w skonu chwili

Legli z pieśnią przeciw wrogu,

Łaski carskiej nie żebrali,

Podsuwaną podeptali.

Toż choć grzeszni, jednak biali,

Toż choć grzeszni, nie przeklęci,

I nie poszli w zatracenie.

Lecz nad Polską zawiśnięci

Błądzą śladem marne cienie.

Jak za życia do niej dążą,

Do niej tęsknią, za nią krążą.

Już, już blizko — już, już w dłoni,

Już krok tylko stąpić nogą,

Wtem wiatr dmuchnie i odgoni!

Krok już tylko — i nie mogą!

Drogich braci błędne mary!

Grzech zwątpienia wam zawadza,

I od Polski wciąż odgradza,

Bo Polski nie ma bez wiary!

Bo tażsama wiedzie droga

Do Polski co i do Boga!

Straszne, straszne ich cierpienie!

Prośmyż im o przebaczenie.

Droga ich była ciernista!

Ciągle, ciągle w Izach powieki!

Serca w ciągłym krwawym boju,

W tęsknocie i niepokoju!

Prośmyż dla nich o spocznienie

I niech światłość wiekuista

Świeci im na wieki.

Koniec wersji demonstracyjnej.

POLONEZ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIECIOM LELEWELA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KAROLOWI NA POŻEGNANIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej