Zygmunt Szczęsny Feliński

KONFERENCYE DUCHOWNE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

PRZEDMOWA.

POMYŁKI DRUKU

KONFERENCYA III.

KONFERENCYA IV.

KONFERENCYA V.

KONFERENCYA VI.

KONFERENCYA VII.

KONFERENCYA VIII.

KONFERENCYA IX.

KONFERENCYA X.

KONFERENCYA XI.

KONFERENCYA XII.

KONFERENCYA XIII.

KONFERENCYA XIV.

KONFERENCYA XV.

KONFERENCYA XVI.

KONFERENCYA XVII.

KONFERENCYA XVIII.

KONFERENCYA XIX.

KONFERENCYE DUCHOWNE

Tom II

Feliński Zygmunt Szczęsny

Słuchajcie słowa Pańskiego synowie izraelowi,
bo sąd Panu z obywatelami ziemi:
albowiem niemasz prawdy i niemasz miłosierdzia
i niemasz znajomości Boga na ziemi.

Ozeasz IV, 1.

PRZEDMOWA.

Przewodnicząc niegdyś młodym Lewitom na drogach życia wewnętrznego, uzbierałem w ciągu lat kilku spory zapas materyałów, które, chociaż nie wyczerpują przedmiotu i wiele pod każdym względem pozostawiają do życzenia, przy ubóstwie wszakże naszej literatury ascetycznej, nie bez pożytku może będą dla gotujących się do świętych obowiązków kapłańskich, dla tych zwłaszcza,, którzy obcych języków nie znają.

Ożywiony tą nadzieją, a mając obecnie aż nadto wolnego czasu, zabrałem się do przejrzenia zgromadzonych materyałów, a uporządkowawszy je wedle ogólnego planu, odważam się dziś owoc mej pracy do publicznego użytku zaofiarować.

Lecz jakkolwiek książka niniejsza przeznaczona jest głównie dla Seminaryów, śmiem wszakże tuszyć, że przeczytanie jej nie będzie bez korzyści i dla starszych też współbraci, co sami już około zbawienia dusz w Winnicy Pańskiej pracują.

. Nikomu nie tajno, jak mało czasu zajęcia parafialne pasterzom zwykle zostawiają, jak ciągle obcowanie ze światem ducha gorliwości wyziębia, jak wreszcie ustawiczne udzielanie się innym, przy zaniedbaniu książki i ćwiczeń duchownych, uzbierane w Seminaryum zasoby wewnętrznego życia wyczerpuje.

Smutna to zaiste, ale aż nadto, niestety, pospolita kolej, jaką większa część parafialnego duchowieństwa od pierwiastkowej gorliwości do wyziębienia ducha przychodzi. Pozostaje wprawdzie w głębi serca wiara, pozostają dobre chęci nawet, ale, z powodu zaniedbania środków zaradczych, dusza czuje się coraz to chłodniejszą, coraz to słabszą, coraz to upadku bliższą. Kocha ona jeszcze cnotę, ale tak jak rozdwojone serce kochać jest zdolne. Pragnie ocknąć się z odręwienia, robi nawet w tym celu pewne wysiłki, ale ta żądza, te usiłowania nigdy prawie z dziedziny pragnień w dziedzinę czynu nie przechodzą; chęć zaś dobra, co nie stała się postanowieniem, co nie opanowała woli, jest jak iskierka na zgliszczach, co spotykając dokoła spopielałe tylko zarzewie, nowego pożaru wzniecić już nie potrafi. Zaledwie ją łaska Boża zapali w sumieniu, zaledwie mdłem światełkiem swojem grożącą duszy przepaść rozświeci, aleć już skała lenistwa, lub żużle namiętności słaby jej promyk tłumią, w ciemniejszym jeszcze mroku zniemożoną duszę pogrążając.

Tem śmielej, Bracia Najmilsi, odkrywam przed Wami tę wciąż krwawiącą się ranę naszego powołania, że i sam tylekroć dotknięty nią zostałem, ilekroć wedle rad innym udzielanych postępować zaniedbałem. Nie krytyka przeto i chęć potępiania przez usta moje przemawia, lecz głębokie i serdeczne współczucie, jakiem wspólność tylko cierpienia duszę natchnąć może. Bolejąc nad Wami, boleję i nad sobą razem, bo niedola Wasza moją też niedolą.

Nie przeto wszakże ręce opuszczać i niedołężnie kwilić mamy, że nas niebezpieczna niemoc trapi: im dłużej owszem w gnuśności lub zapamiętaniu trwaliśmy, tem skwapliwiej zerwać się nam trzeba z grzechowego barłogu, by znowu na wyżyny chrześciańskiej doskonałości podążać. Przecie Ten, co nas wezwać raczył wie dobrze, z jakiej ulepił nas gliny, i nie dziwi Go bynajmniej, zawsze do upadku skłonna niedołężność nasza; nie odwróci się przeto od nas, ani nas odtrąci, byleśmy ufni w miłosierdzie Jego niezwłocznie powstali, o przebaczenie i ratunek wołając. Stańmy tylko śmiało na nogi i ręce doń z ufnością wyciągnijmy, a wnet doznamy, jak łaskawy i potężny jest zarazem nasz Pan, Sędzia i Przewodnik.

Szczęśliwy będę, jeśli słowa moje staną się dla Was zachętą, światłem lub pomocą w tej zbawiennej wewnętrznego odrodzenia pracy, gdyż w tym jedynie celu przemawiam dziś do Was z głębi samotnego ustronia mego.

Was zwłaszcza, duchowne dziatki moje, którym miałem szczęście przewodniczyć niegdyś, gdyście pierwsze kroki na drodze powołania waszego stawili, z głębi kochającego Was zawsze po ojcowsku serca upraszam, byście te kartki uważnie przewertować chcieli. Może znana i sympatyczna dla Was przed laty mowa wywoła dawne wspomnienia, dawne rozbudzi uczucia; może wyciśnie Izę skruchy, łzę żalu za minioną gorliwością, a te łzy, te wspomnienia podniecą może zniemagającą wolę, rozpalą stygnącą miłość i uśpionego ducha powołania rozbudzą.

Nie sądźcie wszakże, Bracia, że w niniejszych konferencyach coś nowego, coś niezwykłego znajdziecie. Światowa tylko mądrość sili się na błyszczącą formę i zdumiewające poglądy, by wewnętrzną próżnię olśniewającą szatą przysłonić; apostoł zaś wiekuistej prawd}' za blichtrem gonić nie potrzebuje, kiedy szczere złoto pełną dłonią rozsypywać może. Dla niego aż nadto wystarczy, jeśli przy jasności i gruntowności wykładu, w głębi sumienia może sobie powiedzieć z Mistrzem: „Nauka moja nie jest moja, ale Tego, który mię posłał" (Jan VII, 16). Być wiernem echem zawsze młodego, choć odwiecznego głosu Kościoła, w przedstawieniu obowiązków kapłańskich i środków wykształcenia się na ministrów ołtarza wedle serca Bożego, — oto jedyna ambicya moja, jedyny cel tego pisma.

Wzgląd ten jednakże, iż traktowane tu przedmioty są stare i powszechnie znane, jako nie zmniejsza wewnętrznej ich wartości, tak też i od zastanawiania się nad niemi odwodzić nas nie powinien; boć i sternik przecie wzroku od igły magnesowej nie odrywa, chociaż wie dobrze, iż ona stale na północ jest zwrócona. Jako on przeto oczy ma ustawicznie w kompas utkwione, nie dlatego, by w nim zmianę jaką spodziewał się dopatrzyć, lecz by doń kierunek okrętu zastosować; tak i my, Bracia Najmilsi, nie przestawajmy nigdy za Pańskim śledzić zakonem, by wedle nieomylnych jego skazówek wszystkie objawy duchowego życia urządzić.

Co do zewnętrznego wszakże układu niniejszego dzieła, starałem się unikać wedle możności wszelkiego naśladownictwa, nadając mu, tak w całości jak i w pojedyńczych częściach własny i odrębny charakter. I nie sprzeciwia się to bynajmniej wierności wygłaszanym przez Kościół zasadom, nic o treść tu bowiem lecz o sposób jej traktowania chodzi. Jako tożsamość chrześcijańskich zasad rozmaitości w żywotach Świętych nie wyłącza, gdyż każdy z nich w inny sposób tegoż naśladuje Chrystusa; tak i niezmienność objawionego światła nie przeszkadza bynajmniej najrozmaitszemu ugrupowaniu pojedynczych jego promieni, stosownie do przedmiotu, który głównie oświecić pragniemy. Ś. Franciszek Salezy porównywa prawdy wiary do znanych powszechnie kwiatów, co choć we wszystkich zarówno kwitną ogrodach, w najrozmaitsze jednak dają się układać bukiety i wieńce, gdyż każdy ogrodnik wedle własnego urządza je smaku, tem więcej nadając im krasy i wdzięku, im głębiej w harmonię barw i kształtów wtajemniczyć się zdołał. Nie śmiem pochlebiać sobie, że ułożone tu ręką moją ewangeliczne kwiatki w równie ozdobny jak u innych wianek się uwiły, lecz że z natury swojej są one wonne i piękne, śmiało je przeto w niezdarnym nawet podaję układzie, tą pokrzepiony otuchą, iż wyrozumiałość Wasza te nieudolną rozplecie wiązankę, a ze znalezionych w niej kwiatów wdzięczniejszy i milszy sercom Waszym wianuszek uwije. Oby tylko praca moja przyczyniła się do chwaty Bożej a będzie to i dla mnie najpożądańczą też chwałą.

POMYŁKI DRUKU

W TOMIE I-szym:

Stron: Wiersz:   Wydrukowano: Należy poprawić:

4 3 męża węża

4 4 oblubienica Oblubienica

46 6 różowy różany

46 22 mistrza ministra

51 26 odmawiać odnawiać

53 6 światowych świątobliwych

62 1 wasze nasze

63 13 rosa zorza

69 34 przyjąćby przyjąć

78 20 zamiłowania cnoty zamiłowania tej cnoty

89 7 trwog trwogi

91 1 wstaje ustaje

94 29 dość doń

101 31 mający mającej

106 37 Może Możeż

112 1 wzywa i głosem wzywa głosem

161 2 pierworodnem uczynkowem pierworodnem i uczynkowem

176 35 ich jego

197 6 w których po których

197 7 duszę podobnego duszę z podobnego

197 15 godzili zgodzili

205 22 da mierzyć chce mierzyć

239 6 jedynie jedyne

247 4 lub innego bądź innego

247 10 opoment oponent

251 27 pobudzonym pobudzanym

254 34 Zapatrując się Uważane

263 31 główne głównej

267 19 moralnym normalnym

278 24 o dla to dla

293 14 potem i łzami potem, łzami

KONFERENCYA I.

O celu powołania kapłańskiego.

„Dana mi jest wszelka władza na niebie i na ziemi.

Idąc tedy nauczajcie wszystkie narody,

chrzcząc je w imię Ojca i Syna i Ducha Ś.

Nauczając je chować wszystko, com wam kolwiek przykazał.

A oto ja jestem z wami po wszystkie dni,

aż do skończenia świata,"

Mat. XXVIII, 18.

Temi słowy, odchodzący już do Ojca Syn Boży, nadaje władzę i posłannictwo nietylko wybranym przez się Apostołom, z którymi do skończenia świata pozostawać nie mógł, lecz i tym wszystkim, co rozpoczęte przez nich dzieło w długim szeregu wieków sprawować mieli. W tych też słowach każdy minister Kościoła znajduje zarazem i skazówkę swych obowiązków, i niezbędną dla nieudolności ludzkiej otuchę, że im podołać zdoła.

Tak, Najmilsi Bracia: i nas kapłanów, co w obecnej chwili służbę w świątyni Pańskiej sprawujemy, tak samo powołuje sam Zbawiciel, jak Piotra i towarzyszów jego powołał; i nam toż samo do wszystkich narodów daje posłannictwo, i z nami wreszcie przyrzeka tak samo być nieodstępnie łaską swą i wszechmocą, jeśli zgodnie z Jego wolą sprawować będziem święte nasze urzędowanie.

Wobec tej tożsamości posłannictwa, obowiązków i pomocy, cóż zdaje się naturalniejszego, jak tożsamość też postępowania? A jednali, możemyź oddać sobie to świadectwo, że wiernie naśladujemy Apostołów? Możemyż przynajmniej powiedzieć sumiennie, że szczerze naśladować ich usiłujemy? a nawet, że chęć tego naśladowania stanowi najgorętsze serc naszych pragnienie?

Nie lękajmy się z całą otwartością odpowiedzieć na te pytania; boć nie stoimy przed trybunałem sędziego ziemskiego, którego pozorem niewinności omamić można, lecz pyta nas o to ów Sędzia nieomylny, którego pokornem tylko wyznaniem winy i szczerem nawróceniem przejednać jeszcze zdołamy.

Cofnijmy się więc w przeszłość i wyznajmy szczerze: czy obierając stan duchowny stawiliśmy sobie za ideał, do którego zdążać pragniemy, owych Galilejskich rybaków, z ich ubóstwem, trudami i poniewierką, co znosząc przez całe życie wzgardę i prześladowanie, męczeńskim wreszcie zgonem apostolstwo swe zapieczętowali? Czy może ideałem, co się nam uśmiechał, byli raczej owi, z najsmutniejszych epok kościelnego życia, duchowni dygnitarze, co dworując magnatom i królom, i sami po królewsku żyjąc, o to się jedynie troszczyli, by dogodzić wielkim u świata, chociażby kosztem sumienia, a pozyskawszy ich względy i schroniwszy się pod skrzydło ich opieki, używać bez obawy władzy i dostatków, cześć tylko i dostojeństwo pasterskie zostawiając sobie, obowiązki zaś urzędu i przywiązane do nich trudy na upośledzonych zwalając pomocników?

Darujcie, Najmilsi Bracia, że tak bez ogródki postawiłem to zasadnicze pytanie; lecz na cóż się przyda w tak ważnej sprawie wymijanie prawdy, kiedy gruntowne tylko jej zbadanie zabezpieczyć nas może od najsmutniejszych następstw? Wszak wszyscy niemal, coście tu zebrani, zupełną jeszcze posiadacie swobodę opuścić stan duchowny, albo w nim pozostać; nie lepiejźe odrazu ukryte działań naszych obnażyć sprężyny, niż dozwolić obłudzie kryć się pod płaszczem nieświadomości, aż do chwili, gdy wyższe święcenia na zawsze już drogę do odwrotu przetną?

Nie tajno mi, Bracia, jak pospolitem jest dzisiaj to błędne mniemanie, że wstępujący do zakonnego lub duchownego stanu aspirant, do tego tylko stopnia cnoty może być obowiązanym, jaki praktykuje się w społeczności, której ma członkiem zostać; jak gdyby rozprzężenie obyczajów i upadek karności mogły kiedykolwiek prawem dla sumienia zostać!

Nie, Najmilsi Bracia: obowiązek nigdy nie przestaje być obowiązkiem, chociażby świat cały z pod niego się wyłamał, gdyż nie na ludzkiej, lecz na Boskiej opiera się on woli. Wspomnijcie potop, wspomnijcie Sodomę i Gomorę; w chrześcijańskich zaś czasach zburzenie Jerozolimy i upadek rozwiązłego Rzymu, a nie będziecie wątpić, że Przedwieczny Sędzia nie zważa w wyrokach swoich na liczbę przestępców, lecz tem surowiej owszem karci zgorszenie, im szersze zdołało ono ogarnąć koło.

Każde powołanie ma wyraźnie określone i nieodwołalne obowiązki, od których spełnienia nikt na sądzie Bożym wymówić się nie zdoła ani cudzym przykładem, ani własną lekkomyślnością. Obierający stan małżeński powinien być dobrym mężem, oddzielający się od świata klasztorną kratą dobrym zakonnikiem, przyjmujący zaś duchowne święcenia dobrym sługą ołtarza, chociażby wkoło siebie żadnego doskonałego nie spotykał wzoru.

Jeśli przeto nie chcemy utracić własnego zbawienia i zawieść nadziei, jakie Oblubienica Chrystusowa w nas pokłada, nie oglądajmy się wcale na postępowanie oziębłych lub lekkomyślnych kapłanów, chociażby liczba ich była przemagająca, lecz starajmy się naśladować Apostołów i ich świętych następców, gdyż w ich tylko przykładach znajdziemy prawdziwe sług Chrystusowych wzory. Dopóki zaś posłannictwa naszego nie pojmiemy tak Szczytnie, jak oni je pojmowali, i dopóki obowiązkom naszym nie oddamy się z równą jak oni gorliwością; dopóty kapłanami wedle serca Bożego stać się nie zdołamy, dopóty praca nasza w winnicy Chrystusowej nie wyda oczekiwanych przez Niebieskiego Gospodarza owoców.

Może zarzucić mi kto zechce, że przy najlepszych nawet z naszej strony chęciach, naśladować Apostołów nie zdołamy; oni bowiem posiadali moc nadprzyrodzoną czynienia cudów, któremi prawdziwość posłannictwa swego stwierdzali; my zaś, nie otrzymawszy tej władzy, stajemy wobec natrząsającego się ze wszelkiej cudowności świata, z całem brzemieniem ludzkich ułomności, a bez żadnych widomych dowodów, że Bóg nas posyła, i że opowiadana przez nas nauka jest rzeczywiście Boska i nieomylna. Cóż więc dziwnego, że apostolstwo nasze, przy największej nawet gorliwości, pozostanie próżnem i jałowem? Zarzut ten wszakże, jakkolwiek słuszny na pozór, nie ma rzeczywistej podstawy ani w Ewangelii, ani w dziejach Kościoła. Prawda, że cuda przyczyniły się niemało do rozszerzenia Ewangelii, jako znaki niebieskie działające na niewiernych; władza wszakże cudotwórcza jest tylko jednym ze środków, jakich Opatrzność w dziele Odkupienia używa. Że zaś środek ten nie jest bynajmniej ani koniecznym, ani najważniejszym, wykazuje się oczywiście z przykładu Najświętszej Panny, która, o ile wiemy, daru cudów nie otrzymała wcale, pomimo iż Anioł zapewnia Ją przy zwiastowaniu, iż jest łaski pełna. Któż przyjął w dziele Odkupienia większy udział od Tej, co stopą dziewiczą starła głowę piekielnego męża? A jednak, ta oblubienica Ducha św., Matka Bożego Syna i Niebios Królowa, nietylko nie uczyniła ani jednego cudu w ciągu całego pobytu swego na ziemi, lecz prowadziła owszem żywot tak prosty i pospolity, iż nie było w nim ani jednego pojedynczego czynu, któregoby każda inna niewiasta naśladować nie była w stanie. Zdaje się, że Zbawiciel umyślnie usunął z drogi swej Boskiej Rodzicielki wszelką nadzwyczajność, by niewątpliwie nas przekonać, iż pokorna wierność łasce milszą Mu jest nad zdumiewające czyny. Co też stwierdzają i natchnione słowa Maryi: „Wejrzał na niskość służebnicy swojej.... i uczynił mi wielkie rzeczy, który możny jest" (Łuk. I, 48). Lecz i w gronie tych świętych sług Chrystusowych, co w czasie swoim niemniej obfite jak sami Apostołowie zgromadzili na niwie Pańskiej żniwo, iluż jest takich, co daru cudów wcale nie posiadali! Patrzmy na Ojców Kościoła, na założycieli zakonnych zgromadzeń, na rozsypanych po wszystkich częściach świata Misyonarzy; czy wielu z tych potężnych atletów wiary otrzymało dar zewnętrznych cudów? A jednak któż się nie zdumieje na widok olbrzymich zdobyczy, jakich oni apostolstwem swojem dokonali? Wprawdzie moc cudotwórcza nigdy nie ustała w Kościele tak, iż we wszystkich wiekach Kościół posiadał i dziś posiada Susze uprzywilejowane, przez które Pan cudowną moc swą światu ukazuje; lecz wyjątkowy dar ten nie jest bynajmniej główną przyczyną dokonywanych przez te wybrane naczynia nawróceń; istotnym bowiem ich sprawcą jest sam Bóg, który łaską swoją dokonywa w głębi duszy cudów niewidomych, równie godnych podziwienia, jak widome cuda wszechmocy. Do spełnienia zaś tych cudów wewnętrznych skłania przedewszystkiem Pana siła wiary, nadziei i miłości samego Apostola, który tem skuteczniej przyczyni się do wewnętrznego odrodzenia grzeszników, im wyżej w apostolskich cnotach postąpi. Dar cudów nadto nietylko do własnego udoskonalenia naszego nie dopomaga, lecz bez należytej pokory stać się owszem może niebezpiecznem dla duszy sidłem, dając do zarozumiałości i próżnej chwały pochop. To też gdy rozesłani na opowiadanie Ewangelii uczniowie, wróciwszy z pierwszej apostolskiej wycieczki, cieszyli się, iż złe duchy są im podległe, Zbawiciel zgromił tę ich próżną radość i z tego tylko cieszyć się im pozwolił, iż imiona ich zapisane są w księgach żywota. Daru cudów lękać się raczej, niż pożądać powinniśmy, z powodu nieumartwionej pychy. Gdyby jednak dla sprawy Bożej potrzeba było cudownych znaków, to i dziś mocen jest Pan sługi swoje cudotwórczą obdarzyć władzą. Miejmy wiarę Grzegorzów, Mikołajów i Bernardów, i miejmy ich pokorę, a i przez nas przenosić Pan będzie góry i wskrzeszać umarłych, ilekroć będzie to potrzebne dla Jego chwały i ludzkiego zbawienia.

Niemasz wątpliwości, Najmilsi Bracia, iż nie cuda zewnętrzne, co zdumiewają tłumy, lecz ukryte i Bogu jednemu wiadome cuda zaparcia się, miłości i pokory, konieczny warunek apostolskiego powodzenia stanowią. Najprawdziwszym nawet cudom niewiara łatwo zaprzeczyć może, przypisując je czynnikom przyrodzonym; lecz nie. podobna zapoznać cudu poświęcenia, gdyż żadne przyrodzone uczucie nie może nas skłonić do zaofiarowania życia za naszych prześladowców. Żeby zaś dotykalnie prawie o tej prawdzie się przekonać, rzućmy okiem na historyczny rozwój działalności apostołów przedwiecznej prawdy, aby z niewątpliwych i wciąż powtarzających się faktów wysnuć ogólne, że tak rzekę, chrześcijańskiego apostolstwa prawo.

Od chwili, gdy szatan, skusiwszy Ewę, zatknął na ziemi chorągiew buntu, świat cały podzielił się na dwa obozy: jeden, coraz to liczniejszy, groźny i hałaśliwy, którego godłem pycha i samolubstwo; drugi szczupły, cichy i pokorny, którego godłem miłość i ofiara. Pierwszy woła, pełen wyniosłości: „Wstąpmy na niebo, nad gwiazdy Boże wywyższmy stolicę naszą.... będziem podobni Najwyższemu" (Izai. XIV, 13). „Uciśnijmy ubogiego sprawiedliwego, a nie przepuszczajmy wdowie, ani się starca wstydajmy...a moc nasza niech będzie za prawo sprawiedliwości.... Chodźmy w wieńcach różanych, póki nie uwiędną. Żadna łąka niechaj nie będzie, którejby nie miała przejść rozpustność nasza.... wszędzie zostawiajmy znaki rozkoszy, gdyż to jest cząstka nasza, i ten jest dział" (Mądr. II, 10, 11, 8, 9). Drugi, cierpliwy i skromny, chociaż pełen bohaterskiej odwagi, z okiem wzniesionem na Boskiego Baranka, powtarza za Nim z wiarą i ufnością: „Błogosławieni ubodzy duchem.... błogosławieni cisi, błogosławieni, którzy płaczą, którzy łakną i pragną sprawiedliwości; błogosławieni miłosierni, czystego serca i pokój czyniący; błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości" (Mat. V, 3...). A stwierdzając czynem to wyznanie swoje, odpuszczają najdotkliwsze krzywdy, miłują swe nieprzyjacioły i dobrze czynią prześladowcom swoim; nic nie żądając w zamian od ludzi, od Boga zaś w przyszłem dopiero życiu nagrody oczekując. Dwa te przeciwne obozy, z których pierwszy ściga i prześladuje, drugi zaś wiernie tylko stoi przy sztandarze i pierś zań mężnie nastawia, niczyjej krwi nie rozlewając, krom własnej, dwa te mówię obozy, raz wszedłszy w zapasy, wciąż walczą z sobą i walczyć będą bez rozejmu aż do skończenia czasów. Ta jednak zachodzi tu różnica, że bój ten pod Zakonem Obietnicy był rozpaczliwem starciem garstki wybranych wśród wybranego ludu z całym ludzkim rodzajem, tak że bez cudownego wdania się Opatrzności chorągiew prawdy zawszeby została obalona; pod Zakonem zaś Łaski przedstawia nierówną wprawdzie, ale porządną walkę wyćwiczonego i należycie przez wodzów swych sprawionego hufca wiernych wyznawców Krzyża, z nieprzeliczonym, lecz zwaśnionym między sobą tłumem bałwochwalców, niewiernych lub przeniewierców, których jedyną spójnią jest wspólna nienawiść objawionej prawdy. Wieki rodzą się i konają, pokolenia zmieniają pokolenia, a charakter tego boju pozostaje zawsze niezmienny; wciąż albowiem powtarza się to dziwne zjawisko, którego klucz jest na Kalwaryi, iż złość szatańska wówczas właśnie najsroższy cios odbiera, kiedy shołdowawszy sobie niemal świat cały, na zgliszczach i ruinach prawdy tron swój już ustalać poczyna. Tak stało się przed wielkim kataklizmem, gdy Bóg, ujrzawszy, iż ,,wszelkie ciało popsowało drogę swą na ziemi.... a wszystka myśl serca była napięta ku złemu po wszystek czas" (Gen. VI, 12, 5), zniszczył wodami potopu całe pierwiastkowe stworzenie, a z niewielu ocalonych w arce Noego świadków tej katastrofy wywiódł nowe pokolenia, coby Go lepiej znać i miłować umiały. Tak stało się też przy spaleniu ogniem siarczystym rozpustnej Sodomy; przy wydawaniu Żydów w moc ich nieprzyjaciół, ilekroć zapominali Pańskiego Zakonu, zwłaszcza zaś przy Assyryjskiej i Babilońskiej niewoli, a następnie przy cudownem ratowaniu Wybranego Ludu z rąk ich ciemięźycieli, przez wybranych na to przesłańców, ilekroć nawróciwszy się do Pana, znowu na prawą drogę powracali. W każdym z tych wypadków Opatrzność wdaje się bezpośrednio w tok dziejów ludzkiego rodzaju i jednym niespodzianym zwrotem wywraca najlepiej usnute plany swych przeciwników. Lecz nigdy szatan nie sądził się tak bliskim, a raczej tak pewnym zwycięstwa, jak w chwili, kiedy zwolennicy jego sromotnie do krzyża przybiwszy Bożego Syna, samowładnie już panować się zdawali. Aż oto z krzyża właśnie różczka odrodzenia wykwita, i śmierć pożartą jest wówczas, gdy mniema, iż źródło żywota pochłonęła. Zarówno nieprzebrany w miłosierdziu, jak nieugięty w sprawiedliwości Sędzia, dopóty karzące ramię powstrzymuje, dopóki w sercu Jego nieprzyjaciół tli jeszcze choć słaba upamiętania iskierka; lecz skoro miara nieprawości dopełnioną zostanie, skoro dłuższa cierpliwość rozzuchwalaćby tylko mogła buntowników, wówczas spada jak błyskawica i pomsta na krnąbrnych, i dla prześladowanych ratunek. Patrzmy na Mojżesza, co od trzody na wybawiciela Wybranego Ludu powołany, tak cudownie dopełnia niemożebnego na pozór posłannictwa; patrzmy na Gedeona, co na rozkaz Pański z trzema zaledwie stami mężów niezliczone hufce Filistynów poraża; patrzmy na Dawida, co mocny wiarą i ufnością olbrzymiego zwalcza Goliata; patrzmy zwłaszcza na Apostołów, co od sieci wezwani do opowiadania Ewangelii, bez nauki, skarbów i potęgi, wszystkie niemal narody hołdownikami krzyża czynią, a przekonamy się, iż jedyne współdziałanie, jakiego Bóg wymaga od tych, których w dziele Odkupienia za współpracowników chce użyć, jest zupełne zaprzanie się i ochocza natchnieniom Jego powolność, połączona z nieograniczoną w Nim ufnością. Jako Chrystus Pan, ubogi, słaby i wzgardzony, siłą ofiary zwyciężył i przeistoczył świat cały, tak też i ci, co dokonane przezeń na Kalwaryi dzieło w szeregu wieków sprawują, nie w orężu, skarbach lub świeckiej mądrości, nie w cudownych nawet mocy Bożej objawach, lecz w doskonaleni zaprzaniu się i ścisłem z Bogiem zjednoczeniu potrzebną ku temu siłę znajdują.

I zaiste: przypomnijmy sobie, Najmilsi Bracia, jak dziwnie Królestwo Boże na ziemię przyszło i jak cudownie korzenie swe zapuściło! Któż to bowiem jest jego założycielem i sprawcą? Oto, mniemany syn cieśli, w skromnej stajence, w żłobku narodzony, w ubóstwie i pracy przez lat trzydzieści żyjący i od najbliższych nawet zapoznany; w publicznem zaś życiu swojem na urągowisko i wzgardę wydany, policzki, bicze i wszelkiego rodzaju obelgi od wyuzdanego żołdactwa znoszący. Nim zaś ten Mąż Boleści, między łotrami na krzyżu zawieszony, najhaniebniejszą śmiercią żywota doczesnego dokona, oto wychodzi na drogi i opłotki, wzywa dwunastu prostaczków na swych Apostołów, a dawszy im posłannictwo do wszystkich narodów ziemi, rządy im Królestwa swego powierza. Cóż może być pokorniejszego i w oczach ludzkich bardziej godnego wzgardy? Co mądrość tego świata z takich początków wróżyć sobie może? A jednak tych dwunastu prostaczków, wśród których znalazł się jeszcze jeden zdrajca, posłuszni Pańskiemu wezwaniu i Duchem św. umocnieni, idą śmiało pomiędzy pogańskie narody rozsiewać słowo Boże i dobrą nowinę Odkupienia im zwiastować. Niebawem ta szczupła gromadka, ubogacona siedmiorakim darem Pocieszyciela, staje się solą ziemi i światłością świata; za jej sprawą łaska Boża rozlewa się na miliony i wkrótce świat niemal cały wyznawcami krzyża napełnia. Siłą ich miłość, rozkoszą ofiara, tryumfem zaś — najzawziętszych przeciwników nawrócenie. Za bogów przez  zabobonny lud obwołani, rwą szaty ze zgrozy i boleści, iż się bałwochwalstwo popełnia; prześladowani zaś i męczeni cieszą się i dziękują Bogu, iż stali się godnymi ucierpieć dla Chrystusa. Nim śmierć męczeńska zapieczętuje to równie płodne w ciernie jak i owoce posłannictwo Apostołów, przelewają oni swym następcom trudy i pociechy świętego urzędu swego. Zrazu Pan cudami stwierdza posłannictwo sług swoich, lecz w miarę, jak Królestwo Boże szerzy się i umacnia, cuda i znaki nadprzyrodzone coraz rzadszemi się stają, chociaż zawsze tenże Duch ożywia pasterzy Kościoła, zawsze taż łaska im towarzyszy. Ziarno miłości Bożej, rzucone ręką Zbawiciela i Jego Apostołów, za pieczą i staraniem ich następców, rozrasta się w drzewo niebotyczne i ocienia ziemię całą. Ilekroć zaś ludzkość znowu przez potęgę ciemności zagrożoną bywa, wnet wypatruje Pan między sługami swymi najpokorniejsze i najlepszej woli męże, a udarowawszy je mocą i światłością z nieba, stawia na wyniosłości, jako obronne miasto na górze osadzone, co każdemu naśladowcy Chrystusa bezpieczny przytułek w warowniach swych zapewnia i jako jasną pochodnię na świeczniku umieszczoną, co zbłąkanym wędrowcom drogę wśród ciemności ukazuje. Tak to przychodzili z kolei, dla obrony Kościoła od coraz to nowych wtargnień ducha bezbożności i kacerstwa, Święci Ojcowie, Doktorowie Kościoła i Patryarchowie przeróżnych Zakonów, co bądź żywym głosem, bądź pismami, bądź zakładaniem odpowiednich potrzebom czasu zgromadzeń, zwłaszcza zaś własnym przykładem, grasującym zgorszeniom i błędom skuteczną tamę kładli, a Pan był zawsze z nimi, ścieląc im pod stopy ufnych we własne siły przeciwników, co tryumfowi krzyża zawzięty opór stawiali.

Takich to przodków spadkobiercami, takich to mistrzów uczniami, takiej to chorągwi żołnierzami jesteśmy! Co przez nich Pan w czasach ubiegłych dokonać raczył, to w czasach obecnych przez nas dokonać pragnie i dokonać nie omieszka, skoro my sami niewiernością naszą błogich zamiarów Stwórcy udaremniać nie będziemy; boć ani ramię Pańskie nie skróciło się dzisiaj, ani wrogowie krzyża znaleźć mogą kryjówkę, kędyby ich ono dosięgnąć nie było w stanie. Dziś, jak i ongi, Pańska jest ziemia i napełnienie jej (Ps. XXIII, 1); dziś, jak i ongi, dość Panu ściągnąć prawicę, by łuki mocnych zdruzgotać a niewinnie uciśnionych tarczą swej opieki zasłonić. Jeżeli zaś Opatrzność dzień pomsty dla bezbożnych a tryumfu dla wiernych odwleka, to przeto jedynie, że miara nieprawości z jednej, próby zaś i zasługi z drugiej strony jeszcze nie spełniona. Lecz czyńmy tylko z głębi serca pokutę, współpracujmy gorliwie z łaską Bożą i z nieograniczoną ufnością zdajmy się na Opatrzność, a moc Boża objawić się nie omieszka, albowiem bliski już dzień porachunku: oto u drzwi już Pan!

Tak, Bracia Najmilsi: od wierności to przedewszystkiem naszej urzeczywistnienie miłosiernych względem nas zamiarów Pańskich zależy; dość bowiem wyzuć się całkowicie z samych siebie, dość stać się powolnem w ręku Opatrzności narzędziem, by w świętem, do którego wezwani jesteśmy żniwie równie obfite jak wielcy poprzednicy nasi zgromadzić plony. Jeśli więc tryumf prawdy przyspieszyć pragniemy, to złóżmy na progu świątyni, do której tak łaskawie Zbawiciel wzywać nas raczy, wszystkie doczesne względy i światowe nadzieje, a wyzuwszy się z samych siebie i wziąwszy krzyż swój na ramiona, wstępujmy śmiało w ślady tych świętych sług Chrystusowych, co chlubą, obroną i pociechą Kościoła się stali.

Ale jakże podobno dalekimi jeszcze od wzorów tych jesteśmy! Jak głęboko tkwią jeszcze w sercach naszych miłości świata korzenie! Wołamy wprawdzie usty: „Pan cząstką dziedzictwa mego"; ale w głębi serca ileż to cząstek całkiem doczesnych osiągnąćbyśmy radzi! Azaż me wiemy, że dwom panom służyć niepodobna? Azaż nie wiemy, że kto świat ten miłuje, nieprzyjacielem jest Boga? Choć teraz przeto stanowczo i z całego serca zawołajmy ze św. Bernardem: „Bóg mój i wszystko". Niech Bóg będzie dla nas wszystkiem, nic, krom Niego, nie pragnijmy, a skoro dlań wszystko poświęcimy, . wszystko też w Nim niechybnie odnajdziemy. On będzie ojcem, bratem, przyjacielem naszym; On obrońcą i pomocnikiem; On skarbem, pociechą i podporą naszą; On nadzieją, zachętą i najpożądańszą nagrodą. Lecz na to potrzeba nietylko oddać Mu wszystko, ale też i chętnie, albowiem ochotnego jedynie dawcę Pan miłuje (II Kor. IX, 7). I taka. jest dziwna natura ofiary, iż ten w niej tylko rozkosz znajduje, kto ją całkowicie i z wesołem sercem składa; ktokolwiek zaś dając, chociażby wiele, dla siebie jednak coś zachowuje, lub za oddanem tęskni, taki, zamiast pociechy i nagrody, wewnętrzną sobie tylko gotuje torturę i pomstę Bożą ściąga, jak to widzimy na smutnym przykładzie Ananiasza i Safiry. I ta to jest właśnie owa tajemnica Królestwa, o której Zbawiciel, rozradowawszy się Duchem św., zawołał: „Wyznawani Tobie Ojcze, Panie nieba i ziemi, iżeś to zakrył od mądrych i rozumnych a objawiłeś to maluczkim" (Łuk. X, 21).

Tak, Najmilsi Bracia: maluczki tylko, t.j. cichy i pokorny, jak Baranek Boży, w stanie jest zrozumieć tajemnice Królestwa, obiecanego wiernym naśladowcom Jego; bo tylko cichy i pokorny czuć może radość wśród najsroższych utrapień, zadowolenie wśród doskwierającego niedostatku, spokój wśród srożącej się burzy i bezpieczeństwo wśród pastwienia się oprawców. Tajemnicę swego Królestwa odsłonił Niebieski nasz Nauczyciel, gdy rzekł do uczniów swoich: „Królestwo Boże w was jest" (Łuk. XVII, 21) i póki szukać go będziemy gdzieindziej, póty tajemnicą ono dla nas pozostanie. „Albowiem Królestwo Boże", jak uczy Apostoł, „jest sprawiedliwość, i pokój, i wesele w Duchu świętym" (Rom. XIV, 17). Wszystkie zaś te dary gdzieżindziej znaleźć  można, jeśli nie w głębi serca, co się wszystkiego dla Boga wyrzekło, co woli Jego świętej wszystkie upodobania swoje poddało i co nie zna innego zakonu, nad słodkie jarzmo Chrystusowe? Komu Pan pozwolił spotkać choć raz na swej drodze kapłana całem sercem oddanego Chrystusowi, ten dotykalnie prawie o tem się przekonał, że w głębi wierzącego i miłującego serca Królestwo Boże przemieszkiwa. A nietylko we własnem sercu kapłan taki Królestwo to nosi, lecz i w sercach też bliźnich szerzy on je i krzewi, wszędzie sprawiedliwość, i pokój, i wesele w Duchu świętym szczepiąc. I nie dziw; siejbą albowiem Bożą jesteśmy, przeznaczoną na to, by żniwo obfite w czasie swoim Panu zgotować; ziarno zaś, jak uczy Zbawiciel, by plon wydać mogło, samo wprzód całkiem obumrzeć i znicestwić się niejako musi.

Kapłan, coby tak obumarł sobie, iżby miał prawo zawołać z Pawłem św.: "Z Chrystusem jestem przybity do krzyża; a żywię już nie ja, ale żywie we mnie Chrystus" (Gal. II, 19); mógłby też śmiało powtórzyć za nim w godzinę śmierci: „potykaniem dobrem potykałem się, zawodum dokonał, wiarem zachował, naostatek odłożon mi jest wieniec sprawiedliwości, który mi odda Pan, Sędzia sprawiedliwy w on dzień" (II Tym. IV, 6). I nie wnijdzie do przybytków chwały sam jeden, lecz jeśli nie narody całe, jak św. Paweł, to przynajmniej liczne rzesze wiernych, którym przewodniczył, wprowadzi z sobą pospołu, by koronę chwały jego stanowiły.

Ale zły za to kapłan, co własnych a nie Pańskich szukał wciąż pożytków, nietylko żadną dla Kościoła nie stanie się pomocą, lecz najskuteczniej się owszem do ruiny jego przyczyni, zwątpienie i zepsucie wśród powierzonej sobie owczarni szerząc. Do kapłanów to zwłaszcza stosować należy to powiedzenie Izajasza Proroka (XV, 2, 3) o winnej latorośli, co będąc najcenniejszem z drzew leśnych, póki trwa w winnej macicy i obfity owoc przynosi, staje się całkiem nieużyteczną od chwili, gdy żywotność swą postrada; gdyż z niej ani naczynia żadnego uczynić, ani kołka nawet wyciosać niepodobna, tak iż na spalenie tylko się godzi.

I zaiste: jaką dla ludzkości korzyść przynieść potrafi kapłan, co ducha powołania utracił, a przestawszy już być światłem świata, na świeczniku jednak pozostać pragnie? Żołnierz, rzemieślnik, kupiec, mogą , służyć pożytecznie bliźnim, chociażby nie posiadali odpowiednich stanowi swemu cnót chrześcijańskich; ale jaką, pytam, dodatnią siłę wniesie w łono społeczeństwa kapłan wyzuty z cnót kapłańskich ? Zgorszenie tylko i ruina każdy krok jego nacechują, a przekleństwo i złorzeczenia tych, których przykład jego powiedzie na bezdroża, świadczyć będą przeciwko niemu jeśli nie przed ludzkim to przed Bożym sądem.

Póki czas przeto, Najmilsi Bracia, póki śluby nieodwołalne nie związały was jeszcze na wieki z Oblubienicą Chrystusową, pilnie przypatrzcie się powołaniu waszemu, a skoro z was który nie poczuje w głębi serca gorącego pragnienia ukształtowania się na ten wzór jaki nam zostawili Święci, niech bez wahania opuści szeregi milicyi Chrystusowej; stokroć bowiem lepiej wieść uczciwy żywot w świecie, niż obdarzyć świątynię kapłanem nie wedle ducha Bożego. Ci zaś, którym sumienie wydaje to świadectwo, iż nic krom Boga nie szukają i spełnienia tylko świętej Jego woli pragną, niech Mu się wspaniałomyślnie i bez podziału na służbę oddadzą, postanowiwszy iść za Nim tak wiernie i wytrwale jak szli wybrani Jego wszystkich wieków Apostołowie, wstecz się nie oglądając i przed żadną nie cofając się ofiarą.

My wreszcie, cośmy już poprzysięgli wieczystą Oblubienicy Pańskiej służbę, śmiało i bez wahania zabierzmy się do świętej odrodzenia naszego sprawy, byśmy się wedle wzoru na górze nam ukazanego wykształcili. Uszykowaliśmy się już pod chorągwią Chrystosową, a więc Wodza naszego, bez zdrady, opuścić nam nie wolno. Sprzeniewierzyć się wprawdzie w służbie Jego możemy, lecz nie w mocy już naszej raz przywdziane barwy zrzucić. Święty charakter kapłaństwa wieczystem już znamieniem dusze nasze napiętnował, a znamię to będzie lub chwałą naszą w Niebie, lub hańbą i udręczeniem w piekle. Jeszczeź będziemy się wahać, Bracia Kapłani, wobec tej strasznej dylemy? Jeszczeź gnuśnieć zechcemy w tem rozdwojeniu serca, co tylekrotnie już na progu zaguby nas postawiło? Nie daj tego Boże! Ocknijmy się raczej z zabójczego oziębłości letargu a naśladując świętych przodków naszych w kapłaństwie wszystko bez zwłoki i targów opuśćmy dla Chrystusa, by wszystko w Chrystusie odnaleźć. Wyzujmy się tylko całkowicie z samych siebie, przyobleczmy zbroję Boskiego Wodza naszego i podajmy sobie ręce jako synowie jednej matki, jednej chorągwi żołnierze, a zwycięstwo niechybnie przy nas pozostanie; gdyż Pan, co niczego więcej nie pragnie, jedno by królestwo Jego rosło i krzewiło się na ziemi, sam walczyć i zwyciężać za nas będzie. I stanie się, iż owce poznają głos pasterzów swoich, i pójdą za nimi na święte pastwiska, Izami skruchy zroszone, słońcem wiary ogrzane i wonnym miłości kwiatem zdobne. I nie będzie już w Owczarni Chrystusowej ani przybranych w owcze skóry wilków, ani najemników, jedno dobrzy pasterze, za którymi owieczki bez oporu pójdą, gdyż każdy z nich, na wzór Boskiego Mistrza, duszę swą odda chętnie za owce swoje. Oto, Najmilsi Bracia, prawdziwy cel naszego powołania. Oto do czego się zabieramy wstępując do Pańskiej Świątyni i pragnąc na służkę się jej poświęcić. Wielkie to zaiste i trudne przedsięwzięcie, podołać mu wszakże, za łaską Bożą, zdołamy, skoro przez Pana jesteśmy istotnie wezwani i skoro całem sercem powołaniu naszemu oddać się zechcemy. Kto wątpi jeszcze o swem wezwaniu, niech stara się przedewszystkiem nabrać pod tym względem pewności, gdyż niepodobna stanąć u mety, póki cel podróży jasno wytkniętym nie zostanie. My zaś, cośmy już powołania naszego pewni, wyrozumiejmy należycie stawiane nam przez Kościół wzory, umiłujmy je całem sercem i starajmy się wiernie naśladować, a możemy być pewni, że Pan nie odmówi nam swej pomocy w ciągu doczesnej walki, a gdy nadejdzie godzina porachunku, własne w nas dary swoje jako nasze zasługi wynagrodzi, mieszcząc nas obok wiernych sług swoich w przybytkach chwały, kędy świecić będziemy jako światłość utwierdzenia i jako gwiazdy na wieki wieczne.

KONFERENCYA II.

O Powołaniu.

„Nie wyście mnie obrali, alem ja was obrał,

i postanowiłem abyście szli i przynieśli owoc".

Jan XV, 16.

Wspomnieliśmy, Najmilsi Bracia, iż dwa są niezbędne warunki, by oddający się na służbę Kościołowi mógł zostać dobrym kapłanem, a mianowicie: Boskie wezwanie i bezwarunkowa ofiara. Przypatrzmyż się teraz bliżej obu tym warunkom.

Przytoczone przed chwilą słowa Zbawiciela tak są jasne, iż nie pozostawiają żadnej wątpliwości pod względem potrzeby powołania; skoro bowiem nie my Zbawiciela, lecz Zbawiciel nas obiera, najlepsza przeto wola z naszej strony nie zapewni owocu apostolskim pracom naszym, skoro sam Pan nas nie obierze i nie postanowi sprawcami swej Winnicy. Kwestya zatem powołania jest najpierwszą i najważniejszą dla zabierającego się do stanu duchownego, gdyż skoro przekonamy się że nie jesteśmy wezwani, nie pozostaje nam nic innego jak odstąpić od zamiaru, póki cofnąć się nam jeszcze wolno.

Na to jednak by rozstrzygnąć kwestyę. własnego powołania trzeba wprzód poznać czem jest powołanie samo w sobie? a następnie, jakie są nieomylne znaki, po których poznać możemy czyśmy istotnie wezwani?

Przystąpmy naprzód do rozwiązania pierwszego pytania.

Komuż nie znane to niemniej trafne jak pospolite porównanie doczesnego żywota do żeglugi po burzliwem morzu? Człowiek — to żeglarz; morze — to świat ten, z potrójnej pożądliwości falami; łódź, po za którą zguba nieuchronna — to zbudowany na Piotrze Kościół; sumienie — to rudel; wola Boża — to polarna gwiazda, na którą sternik wciąż spoglądać musi, by należycie rudlem zakierować; port wreszcie, stanowiący kres doczesnej pielgrzymki — to Niebieska Ojczyzna, gdzie szczęśliwy wędrowiec, który swej nawy o szkopuły nie roztrącił, po znojnej podróży pożądany znajduje odpoczynek.

Porównanie to, dotąd tak wierne, w tem wszakże niedokładnem się okazuje, ze wszyscy, w tejże łodzi i do tegoż portu żeglujący wędrowcy, jedną i tąż samą zmierzają doń drogą; gdy tymczasem dążący do Królestwa Niebieskiego pielgrzymi, chociaż wszyscy w tejże Piotrowej żeglują lodzi, przeróżnemi wszakże po falach życia kierują się szlakami, i zaledwie u kresu znowu się spotykają. Otóż, te rozmaite ścieżki, ręką samego Stwórcy na toniach doczesności zakreślone, stanowią różne powołania, któremi Ojciec Niebieski dzieci swoje do wiekuistej Ojczyzny prowadzi.

Żeby to cudowne działanie Opatrzności choć w głównych zarysach zrozumieć, nie trzeba tracić z widoku tej zasadniczej pod względem powołania prawdy, iż Pan Bóg jest jedynym sprawcą wszystkiego dobra, jakie w ciągu wieków za pośrednictwem ludzi ma być dokonanem na ziemi. Najwyższa i Wszechmogąca Mądrość nietylko sama plan zakreśla i do wykonania jego wzywa robotników, lecz obranym przez się narzędziom niezbędnej udziela siły, by zadaniu swemu sprostać zdołały. „Albowiem, mówi Paweł św., stworzeniem Jego jesteśmy, stworzeni w Chrystusie Jezusie na uczynki dobre, które przedtym Bóg zgotował abyśmy w nich chodzili" (Efez II, 10). Z których to słów poznajemy, że nietylko mające się dokonać dobre sprawy Opatrzność zawczasu przygotowała, lecz obmyśliła też sposób ich wykonania, t. j. postanowiła kogo i kiedy do każdej sprawy ma powołać.

Jeszcze wszechmogące: stań się! drzemało w łonie Przedwiecznego, a już Ten, co przed poczęciem czasu dokonanie wieków przygotował, ogarnął ojcowską troskliwością mirjady mających się narodzić łudzi, i każdemu z nich na oceanie bytu naznaczył  właściwą ścieżkę, po którejby łódka jego najbezpieczniej do niebieskiego portu zawinąć mogła. W nakreśleniu tej ścieżki, opatrzny świata Budowniczy niemniej ma na względzie szczęście człowieka, jak i własnej chwały rozszerzenie; doprowadzając bowiem do skutku przedwieczne swoje zamiary, nietylko uwielbiać nakazuje nieomylną mądrość swoją, lecz otwiera też człowiekowi obszerne pole do zasługi, za którą zawczasu szczodrą mu przygotował nagrodę. Wprawdzie Ojciec Niebieski, uchylając w księgach świętych cząstkę zasłony ukrywającej przed wzrokiem naszym działanie Opatrzności, nie objaśnia nam stosunku przeznaczenia do wolnej woli, co zawsze niezgłębioną dla rozumu tajemnicą pozostanie; ale daje nam przynajmniej objąć, choć w niewyraźnych zarysach, tę dziwną harmonję, jaką nietylko w materyalnym, lecz i w duchownym też świecie dostrzegamy. Napróżno, ślepa na wpływ Opatrzności mądrość tego świata, gubi się w labiryncie hypotez, by drogi dziejowe wytłómaczyć, błędny ognik przyrodzonego rozumu, zamiast je rozjaśnić; coraz to grubsze ciemności na minione czasy nagromadza, przeto że w przeszłych kolejach ludzkiego rodzaju owoce ludzkich tylko zabiegów chce upatrywać. A jednak, życie, bądź pojedynczego, bądź zbiorowego człowieka, przedstawia dla bezstronnego badacza tak wyraźne dowody ustawicznego wpływu Opatrzności na rozwój wypadków, iź zaślepiona tylko albo zła wola zapoznać wpływ ten może. Dla wierzących za to jakież to obfite światło na dziejowe karty tryska z owych Ducha św. wyroków, co nam Boga, nietylko jako Stwórcę, lecz i jako Rządcę świata przedstawiają! Chrześcijańscy dziejopisarze od dawna już tę bogatą minę rozkopują, coraz to nowe żyły szczerego złota prawdy w niej znajdując. My wszakże, nie chcąc rozszerzać zakreślonych nam samą naturą rzeczy szranków, poprzestaniemy na zastosowaniu tej życiodawczej prawdy do zajmującego nas w tej chwili przedmiotu, t.j. do kwestyi osobistego powołania.

Jako dobry gospodarz, co rozmaitych potrzebując posług, odpowiedniego do każdej wybiera najemnika, a postawiwszy go przy właściwej mu pracy, ściśle potem przestrzega by jej nie odstępował i gorliwie powinność swą spełniał; tak też opatrzny świata Rządca powołuje do Winnicy swojej wybranych przez się robotników i sam każdemu odpowiednie wyznacza zajęcia, żadnej innej, krom rozkazanej, nie przyjmując od nikogo posługi, chociażby się komu zdawało, że praca jego gdzieindziej pożyteczniejszą być może dla samego Gospodarza. I słusznie. Skoro bowiem Pan Bóg jest jedynym wszelkich spraw dobrych wykonawcą, my zaś narzędziami tylko wszechmocy Jego jesteśmy, i skoro On jeden pojmuje w całej rozciągłości ogólny plan działania, który sam nakreślił, nie do nas przeto, ale do Mego, ocenienie użyteczności prac naszych należy, gdyż On jeden rzeczywistą ich wartość oszacować jest w stanie. A i we własnym też naszym interesie powinniśmy zupełną okazać powolność, niezrozumiałym nawet dla nas rozporządzeniom Ojca Niebieskiego; On bowiem, nietylko dla każdego z dzieci swoich właściwą przygotowuje pracę, lecz mając ją ciągle na względzie, każdemu od kolebki udziela odpowiednich przymiotów i stosowne przygotowuje łaski, by z włożonego nań posłannictwa należycie wywiązać się był w stanie. Stąd też, kto za głosem wezwania Bożego pośpieszywszy, obowiązkom obranego stanu jest wierny, ten wszelkie na drodze swej spotyka ułatwienia, tak że bez trwogi i znoju u ostatecznej mety staje. Kto zaś drogę swą zmyli i na manowcach się zbłąka, chociażby do właściwego chciał zmierzać portu; ten z niemniejszemi zawadami wciąż walczyć będzie musiał, jak żeglarz płynący przeciw prądowi, co siłą tylko wioseł naprzód posuwać się może, gdyż wartkie fale co chwila łódkę jego wstecz cofnąć usiłują. Patrzmy na pierwiastkowy Kościół: jaka tam zgoda, jaki pokój, jaka jedność panuje! a to dlatego, że wszyscy, umiłowawszy gorąco i bezwarunkowo wolę Bożą, jak najwierniej pełnić ją usiłują. To też Paweł św., podziwiając tę cudowną harmonję jaka wśród wiernych panowała, pomimo źe jedni najpospolitsze w Kościele pełnili posługi, podczas gdy inni u szczytu władzy i godności stali, woła w rozradowaniu: „Różności darów są, lecz tenże Duch, i są różności posług, ale tenże Pan, i są różności spraw, ale tenże Bóg, który sprawuje wszystko we wszystkich" (I Kor. XII, 4). Gdyby zaś kto zapytał: dlaczego Niebieski Sprawca Winnicy jednych do chwalebnych, drugich zaś do pospolitych powołuje zajęć? odpowiedzielibyśmy słowami tegoż Apostoła: „O człowiecze! coś ty jest, który odpowiadasz Bogu? Zali rzecz lepiona mówi temu który ją ulepił; przecz żeś mię tak uczynił? Zali lepiarz gliny w mocy niema aby z tejże bryły uczynił jedno naczynie ku uczciwości a drugie ku zelżywości?" (Rzym. IX, 20). I zaiste: któż Stwórcy zaprzeczyć może prawa dać stworzeniu swemu to lub owo przeznaczenie?. Nie od Niegoż zależy naznaczyć nam wedle upodobania cel życia, jak od Niego zależało samo obdarzenie nas tem życiem? Azaż czyni przez to krzywdę istocie, którą z nicestwa wywołał, i która do samego nawet istnienia żadnego nie posiada prawa, że w łańcuchu tworów wyższe lub niższe czyni z niej ogniwo ?

Ale jest inne jeszcze porównanie św. Pawła, wykazujące nie już sprawiedliwość tylko, lecz i nieograniczone też miłosierdzie Stwórcy, w rozdzieleniu tak darów jak i posług pomiędzy ludzi. Nazwawszy Kościół ciałem Chrystusowem a wiernych Jego członkami, porównywa on to mistyczne ciało do ciała przyrodzonego, i powiada, źe jako w ciele wiele jest członków, z których każdy odrębną pełni posługę, a jednak żaden nie jest niepotrzebny, lecz wszystkie owszem tak dalece przyczyniają się do wspólnego pożytku, iż ani jednego nie masz członka, bez którego ciało obejśćby się mogło, tak też i w Kościele, pomimo różnorodności posług, tak mądrze umiarkował Pan wzajemny stosunek między członkami Chrystusowego ciała „aby nie było rozerwanie w ciele, ale iżby jedne członki o drugich toż staranie miały. A jeśli co cierpi jeden członek, społu cierpią wszystkie członki; choć bywa uczczon jeden członek, współ się radują wszystkie członki. .. Albowiem w jednym Duchu my wszyscy w jedno ciało jesteśmy ochrzczeni" (I. Kor. XII, 25, 13). Duchem zaś tym jest Duch Boży, Duch miłości, którym przepojone pojedyncze członki, nietylko bez zazdrości, lecz z prawdziwą owszem rozkoszą spełniają najpospolitsze nawet posługi, skoro te dla ciała Chrystusowego są potrzebne. Więcej powiem: ten Duch miłości sprawia, iż pojedyncze członki nietylko chętnie posługują sobie nawzajem, lecz że członki pośledniejsze zastawiają się za uczciwsze, ilekroć tym ostatnim niebezpieczeństwo jakie zagraża. Jako ręka śpieszy ponieść cios głowie przygotowany, choć wie że sama ciężko postrada, tak każdy też przywiązany syn Kościoła poświęci bez wahania wszystkie osobiste korzyści, byle tą ofiarą widomą głowę Kościoła, a nawet którego z zasłużonych ochronić pasterzy. To też każdy kto głębiej wniknie w Boską organizacyę Kościoła, kto zastanowi się uważniej nad ową tajemniczą spółką dóbr duchownych, którą Świętych obcowaniem zowiemy, kto nie straci z pamięci tej ważnej okoliczności, iż zapłata w Niebie nam zgotowana, nie do rodzaju obowiązków lecz do wierności w ich pełnieniu jest zastosowana, każdy, jednem słowem, co duszą całą wcieli się w nadprzyrodzone życie Kościoła, przyznać nie omieszka, iż Niebieski nasz Ojciec nietylko żadnej nikomu krzywdy nie czyni, powołując jednych do zacniejszych, drugich zaś do pospolitszych posług, lecz że ów podział pracy, przy wspólności pożytków, jest jednym z najcudowniejszych miłości Jego objawów, co rodząc w sercu każdego wdzięczność za posługi odebrane od wszystkich, mnoży też miłość wzajemną i ogólną masę szczęścia.

Rozpatrzywszy powołanie ze strony Boga, rozpatrzmy je teraz ze  strony człowieka.

Widzieliśmy już, że Stwórca przygotował przed wieki wszystkie sprawy dobre, jakie w czasie właściwym przez ludzi wykonać zamierza; widzieliśmy nadto, że każdego z przeznaczonych do jakiejbądź posługi zawczasu obdarza Pan odpowiedniemi do przyszłych zajęć jego przymiotami, gotując dlań oraz stosowne do powołania jego łaski. Podwójna ta opieka Opatrzności wystarczyłaby aż nadto każdemu z ludzi do wywiązania się z posłannictwa swego, gdyby zła wola człowieka nie udaremniała błogich zamiarów Stworzyciela.

Smutna to jest i upokarzająca, a jednak niezaprzeczona prawda, że człowiek, w skutek pierworodnego skażenia, tak się częstokroć na własne zaślepia dobro, iż bądź dla braku rozwagi, bądź z wiedzą i zastanowieniem, sprzeciwia się woli Bożej i przygotowanemi na drodze jego łaskami wzgardza. Na to więc, by wezwany przez Pana przeznaczeniu swemu odpowiedział, nie dość jest, by w głębi duszy usłyszał głos Pańskiego wezwania i miał sobie zapewnioną pomoc nadprzyrodzoną, ale niezbędnem jest nadto jego własne przyzwolenie i szczere a wytrwałe po ukazanej mu ścieżce postępowanie, co wszystko, językiem kościelnym, współpracowaniem z łaską się zowie. Im całkowiciej człowiek zamrze sam sobie, im zupełniej wyzuje się z własnej miłości, z własnego sądu i z własnej woli, im jaśniej wreszcie pozna, im goręcej umiłuje, im wierniej spełni wolę Bożą, tem doskonalej powołaniu swemu odpowie; i takie to właśnie całkowite wywiązanie się z swego posłannictwa na ziemi doskonałością chrześcijańską się zowie.

Jedna jest przeto doskonałość chrześcijańska, względnie do wewnętrznego usposobienia człowieka, a mianowicie: całkowite zaparcie się samego siebie, a przejęcie się tak zupełne Duchem Bożym, by mieć prawo zawołać z Pawłem św.: żyję już nie ja, żyje we mnie Chrystus. Gdyby wszyscy ludzie tak usposobieni i tak wewnętrznie wyrobieni byli, wola Boża byłaby doskonale w każdem powołaniu spełnianą, i wszyscy zdołaliby się uświęcić, niezależnie od rodzaju obowiązków jakie podobałoby się Panu włożyć na każ dego. Ale, niestety, tak nie jest, i od chwili upadku Adama tak nigdy nie było na tej ziemi. Ogromna większość ludzkiego rodzaju, sobą tylko i dogodzeniem namiętnościom swoim zajęta, ani troszczy się o poznanie, a tem mniej o wierne woli Bożej spełnienie, szykując się owszem nierzadko pod sztandarem jawnych Chrystusa przeciwników. A i wśród wyborowej nawet mniejszości jakże mało jest takich co się z Bogiem nie targują, co granic ofierze swej kłaść nie chcą i nie cofają tego dzisiaj co poświęcili wczora! A jednak, pomimo że wszelkie ciało skaziło drogę swoją, Opatrzność nie przestaje rządzić światem, a co dziwniejsza, rządzi nim za pośrednictwem ludzi, nie nadwerężając wolnej woli człowieka. O, zaiste! Jakich to cudów mądrości i łaskawości potrzeba, by tak trudną i doskonałą sprawę za pomocą tak nieudolnego, a częstokroć i przekornego spełniać narzędzia, nie druzgocząc go w razie oporu, pomimo że wszechmocna włada niem prawica! I, o niewdzięczności nasza! świat przez sześćdziesiąt już wieków na te cuda mądrości i miłosierdzia patrzy, a jak rzadki jest ktoby się rozmiłował w Panu, ktoby, uwielbiając dobroć Jego, powolnem narzędziem Opatrzności chciał zostać! O ile wszakże cuda wyrozumieć i objaśnić można, postaram się zdać sprawę z tego, w jaki sposób Ojciec nasz Niebieski przeprowadza swe plany za naszem pośrednictwem, pomimo całą nieudolność, a częstokroć i krnąbrność naszą.

Narzędzia jakiemi Pan posługiwać się musi przy wykonaniu swych zamiarów, rozdzielić można na trzy główne grupy, a mianowicie: przekorne, bierne i powolne, że pominiemy pośrednie odcienia. Przypatrzmyż się każdej z tych grup po kolei.

Narzędziami przekornemi są ludzie, co rozmyślnie i ze świadomością woli Stwórcy się sprzeciwiają, otwartą walkę ustanowionemu przezeń porządkowi wypowiadając. Trawieni nienawiścią dla Kościoła i wiernych sług jego, radziby oni wywrócić Królestwo Boże na ziemi, zabijając w sercach wiarę, psując dobre obyczaje i odejmując wszelkie środki działania tym, co mając sobie zwierzoną straż Chrystusowej Owczarni, gorliwie się zastawiają o cześć Wodza swego i mężnie za całość dziedzictwa Jego walczą. Potrzebujęź mówić, że w stosunku do tego obozu o współdziałaniu z łaską mowy być nie może? A jednak i ci najzawziętsi rządów Opatrzności przeciwnicy, radzi nie radzi, za narzędzie do spełnienia planów jej służyć muszą; tylko że Pan, pragnąc ich użyć, nietylko im opatrznych zamiarów swoich nie objawia, ale na oczy ich owszem tak grubą rzuca zasłonę, iż nigdzie Bożego palca nie dopatrując, bezwiednie się do spełnienia planów Opatrzności przyczyniają, i to najczęściej wtenczas, gdy sądzą iż same ich podwaliny podkopują. Mądrość Przedwieczna żadnych nie daje im natchnień, lecz korzysta jedynie z ich ślepej zawziętości i dopuszcza, by doprowadzili do skutku swe zbrodnicze zamiary, zostawiając tylko sobie wyprowadzenie z nich potrzebnych dla Bożego porządku następstw. Takiemi narzędziami byli przełożeni Synagogi względnie do spełnienia dzieła Odkupienia, w chwili gdy ukrzyżowali Zbawcę; takiemi byli następnie Nerony, Domicyany i Tyberyusze; takiemi są i będą aż do skończenia świata wszyscy jawni prześladowcy wiary, co bądź siłą miecza, bądź powagą prawa, bądź wpływem pióra i szkoły nad wywróceniem wpływu Ewangelii pracują. Są oni w ręku Pańskiem jużto ogniem probierczym, z którego szczere złoto zasługi tem czystszem i świetniejszem wychodzi im silniejsze przetrwało upalenie; już taranem rozbijającym na drodze Pańskiej zawady; już trąbą budzącą z letargu oziębłości zbyt ubezpieczonych stróżów Świątyni; już wreszcie biczem Bożym, chłoszczącym zarówno jawnych niedowiarków jak i fałszywych braci, co ustami wprawdzie do krzyża się przyznają, lecz sercem i uczynkami bałwanom pożądliwości służą.

Narzędziem znowu biernem są ludzie, zagrzebani całkiem w troskach doczesności, dla których świat ducha w oderwanej chyba teoryi istnieje, ale w życiu rzeczywistem żadnego na ich postępowanie wpływu nie wywiera. Nie nastając oni wprawdzie na religię, a niekiedy nawet ściśle zewnętrze jej praktyki zachowują, ale też nie przyczyniają się do jej tryumfu, nie mówię już krwią lub mieniem, lecz ani kropelką nawet znoju, ani najlżejszem umartwieniem, ani drobną chociażby ofiarą. W życiu też codziennem rządzą się zasadami nic wspólnego nie mającemi z Ewangelią, chociaż nie zdają sobie nawet sprawy z tego jak dalece duchowi świata ulegają. To też i tego rodzaju ludzi, z powodu zupełnej ich obojętności na rzeczy Boskie, Opatrzność używa tylko jako bezwiednie działające narzędzia, polecając im zgodne z upodobaniem ich sprawy. Na ich to barkach przedewszystkiem leży staranie o materyalne potrzeby ludzkiego rodzaju; oni to, wedle współczesnego wyrażenia, przyczyniają się głównie do wzrostu bogactwa i dobrobytu społecznego, rozwijając przemysł i handel, i dając milionom rąk zarobkowanie. Łatwo pojmiecie, Najmilsi Bracia, że i tu właściwe współdziałanie z Bogiem miejsca mieć nie może.

Wybór przeto Opatrzności, ilekroć chodzi o chętne i świadome współpracowanie, paść może tylko na trzeciego rodzaju ludzi, których narzędziami powolnemi nazwaliśmy, przeto że mają szczerą i stateczną wolę współpracowania z Panem w dziele Odkupienia. Ale i tu nawet, ileż to jest jeszcze samolubstwa, ile targów, ile warunków w chwili ofiary! Pan jednak, w miłosierdziu swojem, nie usuwa nikogo ze szranków z powodu przyrodzonej ułomności; używa On owszem najsłabszych nawet, byle dobrej woli ludzi, skoro użytemi być pragną. Żeby jednak sprawa Królestwa Bożego na tem nie cierpiała, zastosowuje On zawsze rodzaj powierzonej posługi do zasobu darów tak przyrodzonych jak i nadprzyrodzonych, t.j. mniej uposażonym powierza sprawy pospolite, do ważniejszych zaś używa najbardziej uprzywilejowane dusze. Jakkolwiek wszakże głównym obowiązkiem każdego powołania jest wierność woli Bożej, stopień wszakże doskonałości wymaganej od każdego nie jest równy; oczywista jest bowiem rzeczą, że im natura powołania jest wyższa tem wyższego też wymaga stopnia doskonałości. Na to n.p. by zostać dobrym gospodarzem lub urzędnikiem, dość cnoty zwyczajnej, przy zachowaniu zupełnej swobody w tem wszystkiem co nie jest grzechem; lecz zakonnik, co winien we wszystkiem wiernie naśladować Chrystusa, nie może być wzorowym, skoro w najdrobniejszej nawet czynności nie zastosuje się do obranego Wzoru.

Na tej to zasadzie Kościół św. dzieli powołania na trzy główne stany, ściśle określając niezbędny dla każdego stopień doskonałości, a mianowicie: stan świecki, w którym godziwe jest małżeństwo; stan duchowny, dozwalający zachowania własności osobistej i swobodnego użycia woli, w zakresie nie objętym służbą kościelną, t.j. w sprawach nie mających związku z obowiązkami kapłańskiemi, i stan zakonny, wymagający ścisłego spełnienia wszystkich rad Ewangelicznych.

Pierwsza grupa obejmuje wszystkie rodzaje bądź publicznych, bądź prywatnych posług, jakich społeczeństwo potrzebuje dla zapewnienia swego bytu doczesnego, jak administracya, sądownictwo, wojskowość, przemysł, gospodarstwo, handel, rzemiosła i wszelkiego rodzaju służba i wyrobnictwo; niezbędny zaś tu stopień chrześcijańskiej doskonałości zależy na wiernem zachowaniu przykazań i cierpliwem znoszeniu zsyłanych przez Opatrzność krzyżów. Do tej pierwszej grupy ogromna większość ludzi jest powołana, i na to, by obrać bez obawy który z należących doń stanów, dość jest pragnąć uświęcić się przez wierne obowiązków jego pełnienie, miłować te obowiązki i mieć wewnętrzne świadectwo sumienia, że P. Bóg nie powołuje duszy ani do świątyni, ani do klasztoru. Jakoż, jedna z najmniej wątpliwych oznak powołania do pierwszej grupy jest owo rzucenie zasłony na wzrok duszy, co przy najlepszej skądinąd woli i szczerem zamiłowaniu cnoty, nie dozwala jej dojrzeć i zrozumieć wzniosłości i zasługi duchownego lub zakonnego powołania. Dusza niewezwana nie potępia wprawdzie wyższych stopni doskonałości, korzy się nawet przed niemi, ale sądzi wszakże, iż najpożyteczniej dla chwały Bożej, dla dobra bliźnich i dla własnego zbawienia pracować może w stanie świeckim, którego obowiązki jasno pojmuje i wielką ich ważnością do głębi jest przejęta. Ktoby zaś przy wyborze stanu szukał nie środków służenia Bogu i bliźnim, lecz śródków najłatwiejszogo używania, lekceważąc sobie tak ogólne powinności chrześcijańskie jak i obowiązki obranego stanu, ten nie zabezpieczy swego zbawienia, chociażby obrał powołanie najmniej krępujące osobistą swobodę, gdyż po za miłością i wiernem spełnieniem woli Bożej niemasz możebnego zbawienia.

Mamże potrzebę dodawać, że w każdym razie nie godzi się obierać stanu, którego obowiązki z samej natury swojej są niegodziwe, przeto że sprzeciwiają się przykazaniom Boskim lub Kościelnym. Takiemi są n.p. zatrudnienia fałszerzy monety, kontrabandzistów, lichwiarzy, wszelkiego rodzaju oszustów, niemniej jak tych wszystkich, co spekulują na skażonych namiętnościach, ułatwiając bliźnim ich zadowolenie. Zatrudnienia podobne nie są właściwie stanem, lecz sprzysięźeniem raczej na społeczeństwo, jak bandy zbójców i złodziei; te zaś co działać mogą bezkarnie pod zasłoną praw krajowych są jeszcze szkodliwsze, gdyż ludzka sprawiedliwość nie jest w stanie ich dosięgnąć, jak dosięga zbrodniarzy, co otwartą wypowiedzieli wojnę społeczeństwu.

Wystrzegać się też trzeba obierania stanów niebezpiecznych, których obowiązki nie sprzeciwiają się wprawdzie bezpośrednio przykazaniom, lecz stawiają pełniących je w bliskiem niebezpieczeństwie grzechu, narażając ich na ustawiczne pokusy. Do takich stanów należą zatrudnienia karczmarzy, służących po oberżach, kawiarniach i innych miejscach dla publicznej zabawy przeznaczonych, gdzie moralność łatwo bywa na szwank narażona, z powodu panującego wśród uczęszczających tam zepsucia. Stany takie godzi się obierać chyba w ostateczności, kiedy niepodobna znaleźć innego środka utrzymania; albo osobom wyjątkowo pewnym siebie, z powodu wieku, temperamentu lub wypróbowanej cnoty.

Stan duchowny ma za cel urzędowanie pasterskie, i obejmuje całą hierarchię Kościoła nauczającego. Tu nie dość być dobrym chrześcijaninem na to, by się wiernie z obowiązków powołania swego wywiązać; ten bowiem kto obrawszy sobie Pana za cząstkę dziedzictwa swego cały się na służbę Kościołowi zaofiarował i pasterzem dusz zostać pragnie, winien zupełnie oderwać serce od świata i wyrzec się godziwych nawet dla zwyczajnych chrześcijan pociech życia rodzinnego, by całe swe serce módz bez podziału oddać Chrystusom i pieczy swej powierzonym duszom. Od chwili gdy suknia duchowna oddzieliła go od świata, rodziną ministra ołtarza winna być jego owczarnia, polem działalności jego — świątynia, koroną zaś chwały — pozyskane Chrystusowi dusze. Kapłan coby się chciał dzielić pomiędzy światowe i religijne troski, ani Boga, ani ludzi całkowicie zadowolnić nie potrafi, a zbawienie własne z pewnością na szwank narazi. To też nic dziwnego, że Kościół wymaga od kapłana by stanowczo i na zawsze wyrzekł się małżeństwa, ślubując dozgonną czystość, a także, by w rzeczach tyczących się obowiązków swego stanu, Biskupowi swojemu posłuszeństwo poprzysiągł. Że jednak sługa ołtarza, w rzeczach nienależących do powołania, godziwą zachowuje swobodę, i że własności swej bez grzechu używać ma prawo, byle serce od zbiorów oderwał, stan przeto duchowny nie stoi jeszcze na najwyższym chrześcijańskiej doskonałości szczeblu, jako obejmujący cząstkowe tylko, nie całkowite rad ewangelicznych spełnienie.

Na szczycie hierarchicznej, pod względem doskonałości powołania, drabiny, powagą Kościoła umieszczony został stan zakonny, przeto że do jego istoty należą śluby ubóstwa, czystości i posłuszeństwa, t.j. trzy rady Ewangeliczne, co obejmują zupełne zaparcie się samego siebie, nietylko pod zewnętrznym, ale i pod wewnętrznym też względem. Do tego stopnia doskonałości obowiązane są głównie osoby należące do zakonnych zgromadzeń, co śluby posłuszeństwa, ubóstwa i czystości w ręce przełożonych złożyły; utrzymać się wszakże na nim winny i te dusze uprzywilejowane, co idąc za natchnieniem łaski, w głębi sumienia tylko też przyrzeczenia Panu uczyniły; t.j. co z miłości Chrystusa zupełną z siebie złożyły Mu ofiarę, a chociaż zewnętrznie pozostają w świecie, serce swe wszakże, kratą umartwienia i zaparcia się, tak doskonale odosobnić pragną, by do tej poświęconej Panu świątyni żadna żądza światowa przystępu znaleźć nie zdołała. "

Widzimy przeto, że świątobliwość osobista i doskonałość stanu są to dwie rzeczy całkiem różne; uświątobliwić się bowiem można w każdym stanie, przez wierne przywiązanych doń obowiązków pełnienie, i w każdym też stanie winnym potępienia stać się można, skoro się obowiązkom tym sprzeniewierzy. Głębsze to wniknienie w naturę powołania wykazuje nam jasno, jak gruby błąd popełniają ci wszyscy, co sądzą iż najlepiej zbawieniu swemu zaradzą, jeśli najdoskonalszy sobie stan obiorą; nic bowiem nie pomoże świętość powołania, skoro nie w tym ale w innym stanie Sprawca Zbawienia potrzebne nam pomoce przygotował, lub skoro my sami z przygotowanych nam łask korzystać zaniedbujemy. Jeśli posługa Apostołów tak miłą Panu i tak obfitą w owoce była, jeśli im chwałę wiekuistą w niebie a na ziemi wdzięczność potomnych pokoleń zapewniła, to nie z powodu zacności apostolskiego urzędu, lecz z powodu żre ich sam Zbawiciel powołać doń raczył, a oni bez wahania za wezwaniem Pańskiem poszli i wiernie z łaską Jego współpracowali; los zaś Judasza najwymowniej świadczy, iż powołanie samo nie zbawia, chociażby z natury swojej było najdoskonalsze i niewątpliwie od Boga pochodziło. Wezwanych i wiernych każde powołanie doprowadza do nieba; nie przeczymy wszakże, iż stopień chwały zastosowany bywa nietylko do zasług osobistych, lecz i do natury powołania. Im doskonalszą złożył kto ofiarę na ziemi, tem wspanialsza też czeka go nagroda w niebie. Tak do Apostołów woła Pan: „Zaprawdę powiadam wam, iż wy, którzyście szli za mną, w odrodzeniu, gdy usiędzie Syn człowieczy na stolicy majestatu swego, będziecie i wy siedzieć na dwanaście stolicach, sądząc dwanaście pokolenia Izraelskie" (Mat. XIX, 28). O dziewicach zaś świadczy Jan św. w Objawieniu (XIV, 3, 4), że chodzić będą za Barankiem, śpiewając Mu pieśń, której żaden inny śpiewać nie może. A i tu nawet na ziemi, innej poufałości zażywają z Panem dusze, co na wiernem tylko pełnieniu przykazań poprzestają, a innej te co wszystko w miłosnej ofierze Oblubieńcowi swemu przyniosły. To też nie dziw że Kościół tak wysoko o doskonałości zakonnego powołania trzyma i tak gorąco dusze uprzywilejowane zachęca, by się garnęły na te gody Niepokalanego Baranka, na które je tak łaskawie i tak uprzejmie zaprasza. Za to mądrość tego świata, co wartość spraw ludzkich wyłącznie ze stanowiska materyalnego ich pożytku ocenia, uważa zachowanie rad Ewangelicznych za płonną i bezowocną, ślepym fanatyzmem natchnioną torturę, co żadnej dla nikogo nie przynosząc korzyści, zgubną jest tylko, tak dla poddających się jej pojedyńczych osób, jak i dla społeczeństwa całego, co w nich potrzebnych pracowników traci. Na właściwem miejscu postaram się wykazać wam, Najmilsi Bracia, wysokie znaczenie ofiary, tak co do jej zasługi przed Bogiem, jak i pożytku dla bliźnich; dla pojęcia wszakże pożytku powołania duchownego i zakonnego dla społeczeństwa, dość przypomnieć wspomniany już wyżej podział posług w Kościele Chrystusowym, gdzie, chociaż każdy członek inną pełni powinność, z pracy j ego wszakże całe korzysta ciało. Ekonomia polityczna uważa podział pracy za jeden z najcenniejszych owoców cywilizacyi, i ma słuszność. Lecz skoro tak jest, to czemuż racyonaliści niektóre tylko uwzględniają potrzeby, z zapoznaniem innych, i to najważniejszych? Jeśli słuszna należy się wdzięczność tym, co nas karmią, odziewają i umysł nasz zdrową zasilają nauką, to czemuż zapoznawać zasługę tych, co pracują nad zaspokojeniem potrzeb duszy, które stokroć są ważniejsze od potrzeb ciała. Wszak od umoralnienia i wewnętrznego wyrobienia obywateli kraju zależy nietylko wiekuiste szczęście indywiduów, lecz i doczesna pomyślność społeczeństwa, które nie omieszka rozprządz się, skoro w łonie jego zamrą publiczne i prywatne cnoty. Dziejowe doświadczenie woła na nas głosem upadłych narodów, iż biada społeczeństwu, co obfitując w materyalne dobra, nie ma czem zaspokoić duchowego głodu. Prawda że Chrystyanizm posiada w swej istocie odradzającą siłę, ale siła ta przez Kościół tylko w żyły społeczeństwa przelaną być może, ministrowie przeto Kościoła powinni znaleźć uznanie i wsparcie w łonie społeczeństwa, któremu moralne zdrowie powracają; i jeśli słuszna należy wdzięczność lekarzowi ciała, to słuszniejsza jeszcze lekarzowi duszy. Kapłan wedle serca Bożego, to nieoszacowany skarb dla społeczeństwa, bo on nietylko uczy przepowiadaniem, buduje przykładem i umacnia Sakramentami, ale też wstawia się i pośredniczy między ludem i Bogiem. Mało jest takich, co mają dość czasu, odwagi i gorącości ducha, by dużo modlić się, umartwiać i nad Pańskim rozmyślać Zakonem; a jednak bez tego życie nadprzyrodzone nie może trwać w Kościele; otóż Kapłan i Zakonnik dopełniają tej posługi na korzyść całego Chrystusowego ciała, korzystając z owej cudownej spółki dóbr duchownych, co czyni wszystkich uczestnikami zasług każdego. Wszystkie te jednak prawdy, pomimo całą ich oczywistość, nie znajdują uznania u racyonalistów, co gwałtem zaślepić się pragną na wszelkie dobra, skoro te liczbą, wagą lub miarą ocenić się me dają. Nie pojmując ani potrzeb ducha, ani nadprzyrodzonego stosunku naszego z Bogiem, jedni z nich całkiem zapoznają stronę moralną ludzkości, troszcząc się jedynie o dobrobyt materyalny; drudzy zaś uwzględniają wprawdzie potrzebę cnoty, ale radziby znaleźć ogólną jakąś i dla wszystkich jednaką jej normę, i to nie na religii lecz na przyrodzonym tylko rozumie opartą, wszelkie zaś drogi wyjątkowe bezwarunkowo potępiają. Upraszczać a następnie powtarzać też same wzory wydaje się im szczytem mądrości. Wojska, floty, ulice, fabryki — oto jest owoc ludzkiej twórczości, a raczej ludzkiego naśladownictwa, dla którego mnogość, ogrom i regularność są jedynym doskonałości probierzem. Ich ideał społeczeństwa — to olbrzymi warsztat pracowników, co nie zna innego celu nad pomnożenie produkcyi i ułatwienie używania, ani innej cnoty nad podzielenie się z głodnym zbywającym kawałkiem chleba.

Me tak wszakże u Boga. Patrzmy na twory ręką Wszechmocnego uczynione, a przekonamy się, iż przy doskonałej harmonii największa w nich rozmaitość panuje. Gdzie n.p. znajdziemy dwie skały, dwa drzewa, lub nawet dwa całkiem jednostajne listki? Wszędzie symetrya bez cyrkla, wszędzie ozdoba bez piększydeł, wszędzie zgoda i odpowiedność bez tożsamości i powtarzali. Równie samoistne, a jednak najmędrszym prawom podlegające życie spostrzegamy też i w świecie ducha. Wszystko tam dąży do Boga, a jednak wszystko odmienną ku Memu zmierza drogą. Kto zastanawiając się z wiarą nad żywotami Świętych Pańskich, nie struchleje z podziwu wobec tej dziwnej rozmaitości kolei, jakiemi oni do zjednoczenia się z Bogiem dochodzili? Widząc obok Niepokalanej Maryi Maryę Magdalenę, obok Jana Ewangelisty. Dobrego Łotra, obok króla Ludwika kmiotka Izydora, kto, pełen uwielbienia dla niedościgłych Opatrzności rządów, nie zawoła pokornie z Psalmistą: „Od Pana się to stało a jest dziwnem w oczach naszych" (117, 23). Napróżno pyszny umysł niedowiarków w wybujałym fanatyzmie źródła tej rozmaitości szuka; bluźnierstwa ich nic nie objaśniają i nie przekonywają nikogo, gdyż nic podobnego w dziełach ludzkich nie spotykamy. Lecz jakkolwiek człowiek cielesny nie pojmuje, co jest Ducha Bożego, nie przeto jednakże odmieni się natura tego Ducha, który, wedle świadectwa Przedwiecznej Prawdy: „kędy chce tchnie, i głos Jego słyszysz, ale nie wiesz, skąd przychodzi i dokąd idzie" (Jan III, 8). Mądrość tego świata nigdy tego nie zrozumie, iż nie pod miarą Pan daje Ducha i nie po jednym gościńcu wiedzie wybranych swoich do Nieba; to też tajemnica powołania zakryta jest przed nią, tak iż żaden z książąt wieku tego jej nie poznał, lecz wybranym swoim objawił Pan przez Ducha swego, aby wiedzieli, co im od Boga jest darowano.

Z tego wszakże, iż przy wyborze stanu na płytką mądrość zwolenników świata zważać nie należy, nie wynika jeszcze wcale, byśmy za pierwszem natchnieniem, co nas do świątyni pociąga, natychmiast iść mieli; łatwo bowiem zdarzyć się może, iż zamiast za głosem Bożym, pogonim za mrzonką własnej wyobraźni lub za ułudą szatana, który, wedle świadectwa Pisma św., w anioła światłości przemienić się gotów, by nas w swe sidła ułowić. To też Jan św. woła na nas: „Najmilejsi, nie każdemu duchowi wierzcie, ale doświadczajcie duchów, jeśli z Boga są" (I. Jan IV, 1). Jeśli zaś w każdym stanie omyłka w wyborze jest tak niebezpieczna, iż samo zbawienie na szwank narazić może, to jak wielkie musi być to niebezpieczeństwo w stanie naszym, co zupełnego oderwania się od świata wymaga! Niewezwany do służby Bożej, zobowiązując się do ofiary przenoszącej siły przyrodzone, przyjmuje na swe barki brzemię, co nie omieszka przygnieść go swym ciężarem; na pomoc zaś z nieba liczyć nie ma prawa, skoro nie za Bożą, lecz za własną wolą pogonił. Jakkolwiek przeto, Bracia, jużeście suknię duchowną przyoblekli, gotowość waszą do usłuchania Pańskiego wezwania wykazując, nie wprzódy wszakże godzi się wam ostatecznie służbę Kościołowi poślubić, aż gdy po gruntownem zastanowieniu się nad pobudkami, które was do obrania duchownego stanu skłoniły, usłyszycie, jak niegdyś Apostołowie, to pocieszające w głębi duszy Pańskie zapewnienie, iż nie wyście Go obrali, ale On obrał was; gdyż wówczas tylko możecie być pewni, iż nigdy wam nie zabraknie ani pomocy w przeciwnościach, ani ratunku w pokusach, ani błogosławieństwa w pracach, albowiem ramię wszechmogące zastawiać się za was i walczyć z wami będzie. Zastanówcie się tylko nad sobą bezstronnie i szczerze, tego jedynie pragnąc, aby wiernie spełnić wolę Bożą, a Pan, co najgoręcej zbawienia wszystkich pragnie, opatrznych zamiarów swoich względem was nie omieszka wam objawić, wskazując ową przed wieki zakreśloną drożynę, co każdego z was najpewniej do Królestwa Niebieskiego doprowadzić może.

Koniec wersji demonstracyjnej.

KONFERENCYA III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XVIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONFERENCYA XIX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej