Michał Bałucki

KREWNIAKI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma 

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta 

Scena dwunasta

Scena trzynasta

Scena czternasta   

AKT II

Scena pierwsza

Scena druga  

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta 

Scena szósta

Scena siódma 

Scena ósma

Scena dziewiąta

AKT III

Scena pierwsza 

Scena druga  

Scena trzecia

Scena czwarta 

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma 

Scena ósma

Scena dziewiąta

AKT IV

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia 

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma 

Scena dziewiąta 

KREWNIAKI

Komedia w czterech aktach

Bałucki Michał

OSOBY:

FELIKS LUBOWICZ, dyrektor banku
REGINA, jego żona
KATARZYNA, ciotka Lubowicza
ANNA, siostra Reginy
KAJETAN TARAPATKIEWICZ BIBIANA, jego żona
HIPCIO, FIPCIO - ich dzieci
ANIELA DUMSKA
NAPOLEON, jej syn
WIWANDOWSKI
ADOLF MIROWSKI
JÓZIA, pokojówka
LOKAJ
ŻYD

AKT I

Pokój dostatnio umeblowany, na środku puf lub stół otoczony fotelami,, po prawej stronie okno, dwoje drzwi po prawej, dwoje po lewej stronie, jedne w głębi

Scena pierwsza

ADOLF MIROWSKI, LOKAJ, po chwili ANDZIA.

ADOLF

(wchodząc środkowymi drzwiami)
Czy zastałem pana dyrektoria?

LOKAJ
Jest w swojej kancelarii. Kogóż mam zameldować?

ADOLF
Adolf Mirowski.

LOKAJ
(wchodzi na prawo).

ANDZIA
Co widzę? pan Adolf? Mamo! mamo! (zatrzymuje się} Boże, jaka ja nierozsądna, chciałam wołać mamy, jak wtedy, kiedy pan przychodziłeś do nas na lekcję! Zapomniałam, że od tego czasu dużo się zmieniło. Nasza mateczka... pan musiałeś zapewne słyszeć o naszymi nieszczęściu?

ADOLF
Wszak pisałem do pań po śmierci mamy; przypuszczałem, że panie może będziecie potrzebowały mojej rady.

ANDZIA
A ja pana posądzałam, żeś całkiem o nas zapomniał.

ADOLF
Więc panie nie odebrałyście mego listu?

ANDZIA
Czyżbyśmy były zostawiły pana bez odpowiedzi? I tak Reginka chciała pisać do pana, tylko nie wiedziałyśmy adresu. Ach, jak ona się ucieszy, skoro się dowie, że pan powrócił! Ale jakże nas pan znalazłeś?

ADOLF
Ja wcale nie spodziewałem się spotkać pań tutaj i dziwi mnie...

ANDZIA
Nie? A więc do kogo pan >tu przyszedłeś?

LOKAJ

(wchodzi)
Pan dyrektor za chwilę będzie służył. (Odchodzi środkowymi drzwiami).

ADOLF
Teraz pani już wiesz, do kogo przyszedłem.

ANDZIA
(na stronie) A ja niemądra cieszyłam się...

ADOLF .
Staram się o posadę w tutejszym banku.

ANDZIA
A to wybornie się składa, bo dyrektor banku jest właśnie mężem Reginki.

ADOLF
Siostra pani wyszła za mąż?

ANDZIA
Od dwóch miesięcy. Nie masz pan więc powodu kłopotać się o tę posadę: Reginka tylko słóweczko powie, to wystarczy. Mąż jej tak dobry, że wszystko dla nas zrobi.

ADOLF
(z uśmiechem)
Wdzięczny paniom jestem za tę  łaskawość, ale przyznać się muszę, że nie bardzo by mi to było przyjemnie drogą protekcji zdobywać stanowisko.

ANDZIA
Czyż to co złego? wszak wszyscy tu tak robią.

ADOLF
Różne są pojęcia. Według mnie wciskanie się gdziekolwiek bocznymi furtkami, drogą protekcji i stosuneczków, jest nieuczciwością i ubliżeniem. Czy pani innego jesteś zdania?

ANDZIA
Ja się na tym nie znani, ale jako uczennica pańska, muszę się pisać na jego zdalnie.

ADOLF
Nie chciejże więc pani, abym powiększał zastęp, i tak już liczny w naszym kraju, protegowanych niedołęgów. Wręczyłem dyrektorowi moje papiery - zdaje mi się, że to najwłaściwsza rekomendacja.

ANDZIA
Skoro pan sobie tego życzysz, ja nie odezwę się ani słóweczka. Ale za Reginkę nie ręczę. Jak się dowie, że pan starasz się o posadę ...

ADOLF
Toteż dobrze byłoby może, żeby się nic nie dowiedziała, i gdybym wiedział, że panna Anna umiałaby dochować tajemnicy...

ANDZIA
O! Bardzo proszę nie mieć mnie za taką paplę. Co było, to nie jest; ja już nie jestem dzieckiem, tylko panną dorosłą, i przekonani pana, że umiem milczeć. Nie przyznam się nawet całkiem, że pana widziałam — dobrze?

ADOLF
Tak byłoby najlepiej. Prawdopodobnie sprawa moja w parę dni się rozstrzygnie, a wtedy odsłonimy incognito i przedstawię się siostrze pani.

ANDZIA
No, ale pan dziś u nas będzie na herbacie?

ADOLF
A tajemnica?

ANDZIA
Prawda, przez to by się wszystko wydało. (Smutno) Więc my zupełnie pana przez te dwa dni nie będziemy widziały?

ADOLF (z czułością)
Czy to tak długi termin? 

ANDZIA
To także pytanie! Gdy się kogo trzy lata blisko nie widziało, to ... (urywa).

ADOLF
To co?

ANDZIA
E, pan mnie tylko wyciąga ma słowa, żeby się potem śmiać ze mnie. Otóż nic nie powiem; nie powiem, aż pan przyjdziesz do nas.

ADOLF
Choćby dla tego samego będę się starał skrócić ile możności termina czekania.

ANDZIA

Przychodź pan jak najprędzej, bo ja się boję, że Reginka mi tymczasem z oczu wszystko wyczyta; ona taka domyślna, a to tak trudno ukryć, jak się ma coś wesołego do powiedzenia. Tak wtedy jakoś pełno tu (pokazuje na piersi), że słowa mimo woli do ust się tłoczą. Jeżeli pan nie chcesz, żeby mnie ta tajemnica zadusiła, nie daj mi długo czekać.

ADOLF
O! pani, panno Anno, nie uwierzysz, jak to błogo człowiekowi, co sam na świecie, dowiedzieć się, że ktoś myślał o nim - czekał...

ANDZIA
A widać, że panu musiało być bardzo błogo, kiedy kazałeś nam czekać aż trzy lata. O! poczekaj pan, ja tego panu tak łatwo nie daruję; będziesz mi się musiał jeszcze wytłumaczyć z tego.

ADOLF
Z ochotą, i mam nadzieją, że mi pani przebaczysz. No, a teraz powiedz mi pani coś o was — o sobie (siadają). Więc siostra pani od dwóch miesięcy jest zamężną?

ANDZIA
(z dziecinną powagą)
Tak. Przyznam się panu, że z początku byłam bardzo przeciwną temu małżeństwu.

ADOLF
(z uśmiechem)
O! a to czemu?

ANDZIA
Bo ja nie rozumiem małżeństwa bez miłości — i nie poszłabym nigdy za człowieka, którego bym nie znała długo i nie kochała bardzo. A tu całej znajomości było raptem miesiąc. Ta madame, u której Reginka była za guwernantkę, skojarzyła to małżeństwo. Co ja się nie naperswadowałam Regince, żeby nie robiła tego głupstwa! ale teraz przekonałam się, że nie miałam słuszności, bo mój szwagier jest taki dobry, że zniewala koniecznie do kochania. Prawda, że znacznie starszy od Reginki, ale wcale przystojny mężczyzna.

ADOLF
Miałem już przyjemność poznać go osobiście.

ANDZIA
No, prawda? że wcale przystojny?

ADOLF
Bardzo ujmującej powierzchowności.

ANDZIA
A przy tym zacny, łagodny, może nawet za łagodny - a kocha, powiadam panu, Reginkę! no, że już nie można więcej — i dla mnie jest bardzo dobry. Toteż czujemy się tu obie bardzo szczęśliwe i byłoby nam zupełnie dobrze, gdyby nie ciotka.

ADOLF 
Czyja ciotka?

ANDZIA
No, niby szwagra. Ach! żebyś pan wiedział co to za ziółko! no, to się opisać nie da. Niby słodka, pokorna, a tak umie dokuczyć, że to okropność. Wszędzie się wtrąci, wszystko zgani, wszystko jej źle, oh, nieznośna! nie cierpię tej baby. Wszyscy się jej tu boją jak ognia; szwagier miękki, nie chce się jej sprzeciwiać przez dobroć serca; a Reginka obchodzi się z nią jak z jajkiem, żeby jej, broń Boże, niczym nie urazić. Ja jedna tylko, co się tej starej sekutnicy czasem odetnę, i ostro postawię.
Nie tyle za mnie, co za Reginkę; bo trzeba panu wiedzieć, że Reginka nieraz już płakała na tę nieznośną ciotkę. O, jak pan będziesz tu bywał, to się musimy na serio wziąć do niej; albo niech da święty spokój Regince, albo niech się stąd wynosi. Z panem to mi będzie jakoś  śmielej.

ADOLF
Więc przymierze?

ANDZIA
(podając mu rękę, którą on całuje) Przeciw wspólnemu nie ... (zniżonym głosem) widzisz pan - to ta! 

Scena druga

CIOTKA, ANDZIA, ADOLF.

CIOTKA
(z tabakierką w ręce, w okularach, z torbeczką  ściąganą sznureczkiem i talią brudnych kart)
A przepraszam, bardzo przepraszam, nie przeszkadzam (chce się cofnąć).

ANDZIA
Ale proszę ciotkę wejść  śmiało. W niczym nam ciotka nie przeszkadza, ten pan, to...

CIOTKA
(przerywając)
Po co się panna tłumaczy? A mnie co do tego, z kim panna rozmawia. Pannie wolno robić, co się podoba, ja przecież nie mam żadnego prawa mieszać się do tego.

ANDZIA (do Adolfa)
A co, jak się panu to podoba?

ADOLF (ironicznie)
Miła osoba.

ANDZIA
Prawda?

CIOTKA
Ja chciałam się tylko dowiedzieć, czy panna pójdziesz po te sprawunki, bo jak nie, to ja sobie sama pójdę.

ANDZIA
Przecież sama ciotka mówiła, że to nic tak pilnego.

CIOTKA
Ale całkiem nic tak pilnego... Cóż dla mnie może być pilnego? Ja mogę poczekać choćby do sądnego dnia. Żeby dla kogo innego, toby wszystko było na wyskok, ale dla mnie... Boże! nie mogę mieć nawet pretensji do tego.

ANDZIA
Słyszysz pan, jak gdera?

ADOLF
Ależ to okropna kobieta.

CIOTKA
Więc. jeżeli panna nie masz ochoty ...

ANDZIA
Ale idę, już idę, tylko zawołam Józi.

CIOTKA
A pannie ma co znowu Józi potrzeba?

ANDZIA
Szwagier nie życzy sobie, żebym sama chodziła po mieście.

CIOTKA
Fi, fi, co za wymysły! Miasto nasze nie takie przecież wielkie, żeby W nim aż zabłądzić można, chyba jak kto sam chce błądzić ... Ja chodzę już tyle lat sama, a dzięki Bogu, nic mi się jeszcze złego nie przytrafiło.

ADOLF
(na stronie)
To także porównanie.

ANDZIA
Ciekawam, co to ciotce może szkodzić, że Józia pójdzie ze mną?

CIOTKA
Bo Józia jest mi teraz potrzebną. Pozwólcież, moje panie, żeby ta Józia i mnie choć czasem coś posłużyć mogła. Przecież i ja także jakiejś obsługi potrzebuję.

ANDZIA
A więc Józia zajęta?

CIOTKA
Tak jest. Kazałam jej szukać waleta żołędnego, bo mi się znowu gdzieś zapodział przy tym waszym wiecznym porządkowaniu.

ANDZIA
A, skoro Józia ma 'takie ważne zajęcie, to będę musiała iść sama. (Do Adolfa z uśmiechem) Do widzenia - do najprędszego widzenia (wychodzi środkowymi drzwiami).

CIOTKA
(na stronie)
E! jaszczurka, widzicie ją. Jak to temu już rogi odrosły - proszę. One tu niezadługo cały dom do góry nogami przewrócą, bo cóż? kiedy kochany pan siostrzeniec pozwala im na wszystko. Zawojowały go zupełnie i robią z nim co się im żywnie podoba. Dobrze! zobaczymy, do czego to doprowadzi. (Zwróciwszy uwagę na Adolfa) To pewnie będzie znowu jakiś ich kuzynek, jeżeli nie coś gorszego. Teraz tu będą nam się walić na karki jeden po drugim krewniaki jegomościanek. O! ja to zaraz przepowiadałam, jak się Feliś  żenił. Wszystko to pewnie golcy, patrzą tylko, gdzieby się zaczepić mogli. Jak się to wnęci do domu, to tego i kijem potem nie wypędzi.

ADOLF
(który czytał dotąd gazetę, na stronie)
Cóż ta stara tak mnie obchodzi wokoło i mruczy jak bura kotka?

CIOTKA
(na stronie)
Żeby to choć przynajmniej znało uszanowanie dla starszych — nawet mi się nie ukłonił jak się patrzy, a roz piera się jakby u siebie. Pewnie to, jako żywo, na aksamicie nie siedziało (siada wśród tego monologu przy małym stoliczku, zażywa tabaką i tasuje karty).
(Głośno)
Skąd tu taki przeciąg? Mnie się zdaje,, że okno nie domknięte, trzeba by zamknąć  —  (pauza).
(Na stronie) Czy on udaje, że nie słyszy, czy to taki niedomyślny..
(Głośno) Możeby zamknął okno?... . '

ADOLF
Kto? : .

CIOTKA
(pokazując na niego głową) Hm!

ADOLF
(potrząsając głową)
Me rozumiem.

CIOTKA
(z irytacją)
No, on! 

ADOLF  .
A! on — służący. (Do Służącego, który wszedł właśnie) Idź, zamknij okno.

Scena trzecia

CIOTKA, ADOLF, LOKAJ, później JÓZIA.

CIOTKA
(na stronie)
Zobaczymy, czy tak samo będzie niedomyślny, jak go do obiadu zawołają.
(Do Lokaja) Gdzież już idziesz?

LOKAJ
Na pocztę.

CIOTKA
Czekaj. Wszystko to się rozłazi, człowiekowi nie ma kto naraz posłużyć.

LOKAJ
Czego sobie pani życzy?

CIOTKA
A tobie co do tego? ... Ty masz stać i słuchać, co ci każę. Hm, czego sobie życzę, proszę, jaki ciekawy! Podaj ani stołeczek pod nogi. Hm, życzę;
(na stronie) to te jejmościanki tak rozpuściły służbę.
(Głośno)
Gdzież stawiasz, niedołęgo - tu - bliżej. Zetrzej ten stół. Jaki to stół zakurzony - wiecznie robią porządki, ;a nigdy porządku nie ma. Czekaj jeszcze - słyszysz?
Daj mi tamten fotel, bo ten jakiś krzywy czy coś  (przesiada się). Tak, a teraz przynieś mi szklankę lemoniady, tylko bez pestek.

LOKAJ
Dobrze proszę pani (chce odejść).

CIOTKA
Czekaj, jeszcze nie, skończyłam. Powiedz Józi, niech mi przyniesie już raz tego waleta żołędnego. Przecież go musiała znaleźć do tego czasu.

LOKAJ
(odchodzi przez drugie drzwi na lewo).

ADOLF
(na stronie)
I ona jeszcze narzeka, że nie ma się kim' posłużyć. Wyborna sobie!

JÓZIA
(wchodzi z lewej strony).

CIOTKA
No, i cóż walet?

JÓZIA
Jest, proszę pani, ale tak sponiewierany, że nie wiem, czy pani będzie miała z niego pociechę.

CIOTKA
(biorąc kartą)
To pewnie sprawka panny Anny. Przysięgłabym nie wiedzieć na co, że ona tak mi zniszczyła mojego waleta. Już jej tego za wiele, że choć pasjansem czasem się (rozerwę. Ach, co ja cierpię w tym domu, to jednemu Bogu tylko wiadomo.

JÓZIA
Znalazłam go w łóżeczku u Pini.

CIOTKA
O! teraz na Pinię spędzają  — podłożyli jej umyślnie., co za hipokryzja! Pinia by nie tknęła tego za nic w świecie, bo to Pinia mądra, że poszukać takiej.

JÓZIA,
E, proszę pani, nie taka ona niewinna, jak się pani zdaje, skoro się aż rozchorowała z tego.

CIOTKA
(zrywa się)
Co, Pinia chora? czemuż mi zaraz nie mówisz tego, oślico! jakaś ty... cóż się jej stało?

JÓZIA
Z przeproszeniem pani, niedobrze się jej zrobiło - musiała się otruć tym waletem.

CIOTKA
(oglądając waleta)
Zielony! grynszpan! Otruta! moja najdroższa Pinia otruta - o! w tym jest czarna intryga. Jedyna istota przywiązana do mnie, która mnie rozumiała, którą ja rozumiałam (wśród tego zbiera żywo karty, które się rozlatują), i tej mi pozazdrościli. Chodź, muszę zobaczyć, może trzeba będzie posłać po doktora. (Odchodzi z Józią na lewo).

ADOLF
(z uśmiechem)
Konsylium zwołać ... Przyjemna osoba, . nie ma co mówić.

Scena czwarta

DYREKTOR, ADOLF, później LOKAJ.

DYREKTOR
(z pierwszych drzwi po prawej stronie)
Przepraszam pana mocno, że dałem tak długo czekać na siebie, ale miałem kilka pilnych interesów, które musiałem załatwić.

ADOLF
O! nic nie szkodzi.

DYREKTOR
Siadaj pan, proszę. (Siadają). No, miło mi powiedzieć panu, że dyrektorowie zgodzili się na powierzenie panu posady sekretarza.

ADOLF
Panu to mam zapewne do zawdzięczenia? ...

DYREKTOR
Nie tyle mnie, ile szczęśliwym okolicznościom. Mój głos nie byłby rozstrzygającym i dlatego, przyznam się panu, wątpiłem w pomyślny skutek, gdyż jakkolwiek świadectwa pańskie bardzo za panem przemawiały, to jednak obawiałem się, czy znowu jaki protegowany kuzynek nie zajmie tej posady. Bo muszę panu, jako należącemu już do naszego grona, odsłonić jedną wadliwą stronę naszej instytucji, że choruje na nepotyzm*. Cały prawie nasz personel składa się z samych kuzynków najrozmaitszego wieku i stopnia pokrewieństwa. Bałem się więc, że i teraz jaki kuzynek wlezie nam w drogę. Na szczęście,, nie było żadnego pod ręką. Zyskaliśmy na tym wiele, bo do tej małej liczby urzędników, którzy pracujemy za wszystkich kuzynków, przybywa nam jeszcze jeden zdolny człowiek, po którym sobie wiele obiecuję  (podaje mu ręką).

ADOLF
Użyję wszystkich sił, aby nie zawieść oczekiwania pańskiego.

DYREKTOR
Przeglądałem pański projekt rozszerzenia działalności naszego banku; bardzo mi się podobał. Jeżeli nam się uda to przeprowadzić, to wtedy instytucja nasza stanie na silnych nogach i nie będziemy potrzebowali drżeć   jej byt przy każdym przesileniu finansowym. (Do Lokaja) A co tam?

LOKAJ
Pan Wiwandowski pyta, czy się może z panem widzieć?

DYREKTOR
(z niechęcią półgłosem) Ten także tu potrzebny?

LOKAJ
Czy można?

DYREKTOR
No, poproś, poproś.
(Lokaj odchodzi).

ADOLF
(wstaje)
Nie będę zabierał panu czasu.

DYREKTOR
Nominacja pańska więc, jak powiedziałem, postanowiona. Potrzeba jeszcze potwierdzenia rady nadzorczej, ale to tylko prosta formalność. Od jutra zatem możesz pan rozpocząć swoje czynności. Polecę naszemu buchhalterowi, na przypadek, gdyby mnie nie było, aby pana zainstalował w biurze i zapoznał nieco z manipulacją naszą. Więc do jutra (wskazuje na prawo), tam w biurze. Do widzenia.

ADOLF
Moje uszanowanie. (Wychodzi głębią).

Scena piąta

WIWANDOWSKI, DYREKTOR.

WIWANDOWSKI
(żywy, pewny siebie, pozuje na wielkiego pana i eleganta)
Dzień dobry, kuzynie!

DYREKTOR
(z wielką ironią)

A, skądże mi to szczęście?

WIWANDOWSKI
Przyszedłem najpierw powinszować ci posady dyrektora .. . (ściska jego rękę).

DYREKTOR A następnie pożyczyć pieniędzy

WIWANDOWSKI
(obrażony)
Mój drogi, czy to żart?

DYREKTOR
Wolałbym, żeby to był  żart, ale ty pewnie na serio będziesz żądał pożyczki, bo zwykle tylko wtedy przyponasz sobie o naszym kuzynostwie i pokazujesz się u mnie.

WIWANDOWSKI
A, przepraszam, protestuję  — jest to najczarniejsza potwarz posądzać mnie o coś podobnego. (Spuszczając z tonu) Lubo tym razem masz trochę słuszności. Rzeczywiście, potrzebuję nieco pieniędzy..

DYREKTOR
Więc zgadłem?

WIWANDOWSKI
Ale tylko w połowie, bo nie dla siebie. — Mój przyjaciel, hrabia Edward, wiesz, ten z Zielonych Łączek, co to ożeniony z księżniczką d'Abancourt, przegrał wczoraj całą gotówkę w klubie; a że dziś kupuje wierzchowca za tysiąc florenów *,, więc prosił mnie, abym mu się wystarał o tę bagatelę.
Zaraz pomyślałem sobie, że ty najprędzej będziesz mógł zrobić mi tę przysługę, rozumie się, za dobry procent.

DYREKTOR
(z uśmiechem) Tylko bez zwrotu kapitału.

WIWANDOWSKI
(urażony)
Mój kuzynie, to chyba nie znasz hrabiego Edwarda, kiedy tak możesz się o nim wyrażać.

DYREKTOR
Ale owszem, znam go doskonale. Mam nawet jego fotografię w naturalnej wielkości. 

WIWANDOWSKI
W naturalnej wielkości?

DYREKTOR
Tak, chodź zobacz (bierze go za rękę i stawia przed lustrem). O! tutaj.

WIWANDOWSKI
(chwilę zakłopotany, nie wie, czy się  śmiać, czy się obrazić, w końcu uśmiecha się)
Figlarz z ciebie, kuzynie.

DYREKTOR
Prawda. 

WIWANDOWSKI
Już to dowcipu nikt ci odmówić nie może.

DYREKTOR
Przynajmniej przezorności, i na plewy wziąć mnie trudno.

WIWANDOWSKI 
No, więc kiedy tak chcesz, to ci się przyznam, że to ja właściwie potrzebuję tych pieniędzy. Spodziewam się, że mi nie odmówisz tej drobnostki. Bądź pewnym, że nie potrzebuję tego dla siebie.

DYREKTOR
Tylko dla jakiej ... przyjaciółki może?

WIWANDOWSKI
A choćby, co by w tym (było nadzwyczajnego? to należy do szyku, do zwyczaju świata, w którym żyję. Powinieneś być dumnym z tego, że masz kuzyna, który w najarystokratyczniejszych sferach...

DYREKTOR
Gra rolę lokaja i totumfackiego.

WIWANDOWSKI
A, przepraszam cię; tylko nędzna zawiść ludzka może utrzymywać coś podobnego. Wszyscy wiedzą, że żyję z nim na stopie poufałej przyjaźni. Czy ty pojmujesz, co nasza rodzina na tym zyskuje?

DYREKTOR
Rzeczywiście zysk niemały.

WIWANDOWSKI
Ja przez siebie podnoszę was wszystkich w hierarchii społecznej. Powinniście mi być wdzięczni za to.

DYREKTOR
I bardzo.

WIWANDOWSKI
A widzisz, a ty żałujesz mi tych głupich tysiąc guldenów. Obcy człowiek nie odmówiłby mi takiej bagatelki.

DYREKTOR
Więc ile to potrzebujesz?

WIWANDOWSKI
Mówiłem ci już  - tysiąc.

DYREKTOR
(maca się po kieszeniach, patrzy po stoliku)
Zaraz. (Wychodzi na prawo).

WIWANDOWSKI
Daje! jak honor kocham, nie myślałem, że tak łatwo pójdzie. Szkoda, trzeba było powiedzieć dwa tysiące, byłby może dał i więcej. Zaimponowały mu widać moje koneksje — to zawsze działa na takich dorobkiewiczów. Dobrze wiedzieć o tej słabości: będzie ją można jeszcze nieraz eksploatować.

DYREKTOR
(wraca z książeczką)
Więc ile to, ile ci potrzeba?

WIWANDOWSKI
(chrząka zakłopotany)
Te — tego — tysiąc; albo, wiesz co, daj dla równego rachunku dwa. To ci przecie wszystko jedno, bo i tak oddam ci wkrótce wszystko razem.

DYREKTOR
Dobrze, bardzo dobrze. (Pisze i mówi półgłosem) Dwa tysiące, tysiąc pięćset, to trzy tysiące pięćset; sześć osiem, dwanaście, dwadzieścia, pięćdziesiąt...

WIWANDOWSKI
Co tam tak dodajesz?

DYREKTOR
Sumuję wszystkie pożyczki, jakie w różnych czasach chciałeś zaciągnąć ode mnie, i wiesz, ile by to wyniosło?

WIWANDOWSKI
Cóż mnie to obchodzić może?

DYREKTOR
Ośmdziesiąt tysięcy sześćset dwadzieścia guldenów.

WIWANDOWSKI
I do czegoż te liczby?

DYREKTOR
Do tego, aby ci udowodnić, że gdybym za każdym razem chciał robić ci te bagatelne przysługi, to dzisiaj sam musiałbym żądać podobnych przysług od innych. Dlatego spodziewam się, nie będziesz się dziwił, że i tym razem poprzestanę tylko na zapisaniu twego żądania.

WIWANDOWSKI
Jak to? więc nie dasz nawet tysiąca guldenów.

DYREKTOR
Nawet stu.

WIWANDOWSKI
Jesteś skąpiec (nieużyty, jakiego nie widziałem w życiu. Znać w tobie parweniusza.

DYREKTOR
(z uśmiechem)
A w tobie - pana, który chciałby żyć kosztem drugich. Przeszastałeś swój majątek i teraz żyjesz kredytem, łaską, ale to tak wiecznie przecież trwać nie może. Co potem?

WIWANDOWSKI
Niech cię o to głowa nie boli. Jak już będzie bardzo krucho ze mną, to postaram się o posadę przy jakim banku lub innej jakiej instytucji publicznej.

DYREKTOR
(z ironią)
Ty, o posadę?

WIWANDOWSKI
A czemużby nie? Dziś to przyjęte w wielkim świecie; najstarożytniejsze rody biorą się do przemysłu.

DYREKTOR
Ale tu nie idzie o modę, tylko rad bym wiedzieć, do jakiej posady ty jesteś zdolny?

WIWANDOWSKI
Jak to? zdolny — co przez to chcesz powiedzieć?

DYREKTOR
Co ty umiesz? Co jesteś w stanie robić?

WIWANDOWSKI
Robić? Et, to zabawny sobie — robić, po cóż ja mam co robić? Będą tacy, co będą robić za mnie. Dla instytucji powinno to wystarczyć, jeżeli człowiek taki jak ja ozdobi ją swoją osobą  — my dajemy firmę.

DYREKTOR
Piękna mi firma.

WIWANDOWSKI
Dość by mi słowo pisnąć Edwardkowi, który żyje ze wszystkimi znakomitościami finansowymi, a wiem, że wytrzasnąłby mi z łatwością taką synekurę, ale nie chcę posuwać się do tej ostateczności, bo może uda mi się ten mariaż z ciotką hrabiego Fredzia; musiałeś o tym słyszeć...

DYREKTOR
Co? ty byś miał czoło żenić się z tym próchnem?

WIWANDOWSKI
Czemużby nie? Sam mi zarzucałeś nieraz, że jestem niepraktycznym. Otóż chcę być raz praktycznym. Baba ma dwadzieścia tysięcy rocznego dochodu, to coś znaczy! Tylko familia mi jej bruździ. Żeby się to udało jako ułożyć z nimi!

DYREKTOR
Piękny handelek małżeński!

Scena szósta

CIŻ i REGINA.

REGINA
(wychodząc z pierwszych drzwi na lewo)
Mężusiu, chodź, zobacz, jak urządziłam twój pokój.

WIWANDOWSKI
(na stronie) Jego żona! Ależ to śliczna kobieta!
(Głośno)
Bądźże łaskaw, kuzynku, przedstawić mnie swej pani. (Widząc, że Dyrektor nie śpieszy się z tym, mówi do Reginy) Jestem bliskim krewnym męża pani — Emil Wiwandowski.

REGINA
Bardzo mi przyjemnie. Może przeszkadzam panom?

DYREKTOR
O, nie, wcale; ten pan był już na wychodnym.

WIWANDOWSKI
(na stronie)
Zazdrosny - o, poczekaj, będę ja tu częstym gościem. Stary mąż, żonka młoda i przystojna. - No, też to mi będą zazdrościć w klubie takiego specjaliku!
(Głośno) Do widzenia.
(Na stronie)
Jak spojrzała!... Moja, jak honor kocham, moja! (odchodzi głębią).

REGINA
No, chodź, zobacz, czy ci się będzie tak podobało (otwiera pierwsze drzwi na lewo). Patrz, biblioteczkę umieściłam między oknami, kanapa tam — czy tak dobrze będzie?

DYREKTOR
(z czułością)
Bardzo dobrze, moja droga (bierze ją za rękę).

REGINA
A te alabastrowe figury kazałam przenieść z mego pokoju tu na kominek; na czarnym tle to będzie bardzo dobrze odbijało — prawda?' A wiem, że lubisz te figurki, to ci będzie przyjemnie mieć je naprzeciw biurka.

DYREKTOR
Jak ty pamiętasz o wszystkich moich upodobaniach!.... Doprawdy, psujesz mnie, Reginko, dogadzając mi tak we wszystkim.

REGINA
Czy sądzisz, że to nie jest wielką przyjemnością sprawiać przyjemność innym? Zresztą to obowiązek żony dbać o męża, a ja mam stokroć większy obowiązek, bo mój pan mąż był podobno nieprzyjacielem małżeństwa. Czy to
prawda?

DYREKTOR
Gdybym był wiedział, że znajdę kobietę taką jak ty ...

REGINA
Bardzo proszę nie zagadywać komplimentami, tylko się przyznać szczerze, co cię tak odstręczało od małżeństwa?

DYREKTOR
Tysiączne przykłady, moja droga. Widziałem tyle żon zwodzących swych mężów.

REGINA
A może i sam pomagałem im zwodzić.

DYREKTOR
Broń Boże! miałem zawsze poszanowanie dla cudzej własności ale słyszało się tyle w życiu o podobnych wypadkach. Zresztą rady krewnych, przyjaciół. Szczególnie ten, który wczoraj był u nas — Moryś...

REGINA
Ten, coś mówił, że został teraz radcą sądu wyższego.

DYREKTOR
Tak, to mój najdawniejszy przyjaciel i zarazem anioł stróż, który mnie chronił od małżeństwa.

REGINA 
Powiedz raczej: zły duch.

DYREKTOR
Może i to być, że odgrywał raczej rolę złego ducha, choć wiem, że robił to z najlepszego serca, jedynie przez życzliwość dla mnie: ile razy przyszła mi chęć żenienia się, umiał zawsze wyszukać tyle słabych stron w osobie wybranej przeze minie, taką okropną przepowiadał mi. przyszłość, że odbierał mi wszelką ochotę do małżeństwa.

REGINA
Obrzydliwy samolub! Szło mu zapewne o to, żeby nie stracić w tobie partnera do szachów. Jestem pewna, że i mnie nie oszczędzał.

DYREKTOR
Był wtedy w kąpielach, kiedy starałem się o ciebie.

REGINA
To moje szczęście. Będę się teraz bała tego człowieka i jego rad przyjacielskich.

DYREKTOR
Nie potrzebujesz się wcale go obawiać, on teraz już całkiem nawrócony, i to przez ciebie.

REGINA 
O! i cóż go tak zmieniło?

DYREKTOR
Skoro przypatrzył się mojemu szczęściu, sam nabrał ochoty do małżeństwa, i właśnie w tym interesie chciałem pomówić z tobą. (Siadają).

REGINA
A cóż mnie może obchodzić małżeństwo tego pana?

DYREKTOR
I bardzo, bo się chce żenić... z twoją siostrą.

REGINA
(mocno zdziwiona)
Z Andzią?

DYREKTOR
Tak. Wcale dobra partia, radca sądu.

REGINA 
Ależ to śmieszne, człowiek w tym wieku...

DYREKTOR
Młodszy ode mnie.

REGINA
Nie powinieneś się przyznawać do tego, bo wyglądasz daleko młodziej. Zresztą, co Andzia, to nie ja; ona jeszcze taka młoda.

DYREKTOR
Jeżeliby jednak Andzi się podobał; nie możesz przecie znać jej gustu...

REGINA
Otóż właśnie, że znam jej gust i tajemnicę jej serduszka. Trzeba ci bowiem wiedzieć, że trzy lata temu zakochała się w swoim nauczycielu. Sądziliśmy, że to był tylko przelotny kaprys młodego dziewczęcia, ale po jego wyjeździe przekonaliśmy się, że to było uczucie głębsze, które silnie zajęło serduszko Andzi.

DYREKTOR
Dlaczegoż więc ten pan odjechał?

REGINA
Szło mu o spokój naszej rodziny - zdawało mu się, że matka nie bardzo była z tego zadowoloną; zresztą potrzebował kończyć studia. Przed wyjazdem zwierzył mi się, że kocha Andzię i skoro tylko dobije się jakiego losu, zgłosi się o jej rękę, jeżeli serce jej nie zmieni się do tego czasu. Nie śmiał tego powiedzieć mamie, a tym bardziej Andzi, bo mówił: „Panna Anna jeszcze dziecko prawie, nie mogę więc krępować jej woli przyrzeczeniami, których by potem dotrzymać nie mogła. Może jej się trafi tymczasem jaka lepsza partia".

DYREKTOR
Jakiś, widać, zacny i uczciwy człowiek.

REGINA
Bardzo. „W pani ręce - mówił dalej - składam los mój i tajemnicę mego serca. Jeżeli można, zachowaj dla mnie to serduszko młode — wrócę upomnieć się o nie, gdy już, będę mógł nazwać ją  żoną moją".

DYREKTOR
I Andzia dotąd nie wie o niczym?

REGINA
Owszem, wie wszystko, bo po odjeździe jego tak desperowała, że dla uspokojenia musiałam jej to powiedzieć. Wiadomość, że ją kocha, pocieszyła ją bardzo, postanowiła więc czekać na niego choćby całe życie.

DYREKTOR
I sądzisz, że dotrzyma słowa?

REGINA
Czeka już trzy lata, choć w tym czasie trafiało się jej już parę dobrych partii.

DYREKTOR
Ha, w takim razie, mój biedny Moryś zostanie już widocznie starym kawalerem.

REGINA
I będzie znowu innym odradzał małżeństwo.

Scena siódma

CIŻ i CIOTKA.

CIOTKA
(z lewej strony z psem, powiniątym w kompresy)
Chodź, chodź, moje złotko, tu sobie siędziemy ładnie pięknie, postawimy sobie pasjansika (siada). Tak. (Patrząc spod oka na Reginą) Pod okiem twojej pani żadna zbrodnicza ręka nie będzie śmiała targnąć się na twoje życie. (Widząc, że Regina z mężem nie uważają na nią i całują się) A, może przeszkadzam (niby zabiera się do odejścia).

REGINA
A, ciotka...

CIOTKA
Może przeszkadzam?

REGINA
Ależ nie, cioteczko. Ja i talk muszę iść do kuchni przyrządzić ci, mężusiu, śniadanie.

DYREKTOR
Jak to? ty sama?

REGINA
Wolę sama dopilnować, bo wiesz, że na naszą kucharką spuścić się nie można. Wczoraj jadłeś przypalone kotlety. A ja bym nie chciała, żeby mój pan potrzebował szukać po restauracjach przysmaków.

DYREKTOR
(całując ją w czoło)
Poczciwa, dobra!

REGINA
A cioteczka może będzie łaskawa tymczasem powiedzieć Józi, żeby nakryła do stołu i poszła po piwo.

CIOTKA
Jeszcze czego? ja się nie mogę przecież rozerwać; widzisz, co robię.

DYREKTOR
I cóż ciotka takiego robi? Pooibwijałaś ciotka to obrzydliwe suczysko jakimiś materacykami.

CIOTKA,
Bardzo przepraszam, bo to nie żadne suczysko, tylko moja najdroższa psina, moja najlepsza przyjaciółka. Już i to pana w oczy kłuje.

DYREKTOR
Ależ, moja ciotko...

REGINA
(przerywając)
Daj pokój, mężusiu, to ja już sama pójdą powiedzieć Józi (wychodzi na lewo).

DYREKTOR
Przecież też ciotka mogłaby żonę choć w takiej bagatelce wyręczyć.

CIOTKA
A cóż ja mam wtrącać się do jej gospodarstwa? Skoro ona chce się sama zajmować wszystkim, ha! to niech się zajmuje.

DYREKTOR
I jakże się nie ma zajmować, kiedy ciotka nie chcesz się wcale wziąć do tego?

CIOTKA
Niby chcesz mi dać do zrozumienia, że nic nie robię, że po prostu zawadzam tylko. Żałujesz mi już widzę, tego kawałka chleba. Oj, doczekałam się za moje dobre serce! Własny siostrzeniec ... (ociera łzy).

DYREKTOR
Ależ, moja ciotko, proszę mi nic nie wmawiać, o czym ani myślę. Ja tylko chcę, aby ciotka przychylniejszą była mojej żonie.

CIOTKA
A cóż to, mam ją na rękach nosić? klękać przed nią? no, bo już nie wiem, co? Me dosyć to jej, że ty w nią jak w święty obraz się wpatrujesz, że unosisz się nad wszystkim, co tylko ona zrobi, (z naciskiem) nawet gdy pod pozorem gospodarskich zajęć ucieka przed twymi karesami.

DYREKTOR
Jak to? więc ciotka sądzisz?

CIOTKA
Ja nic nie sądzę. Mnie tu nie wolno mieć swojego zdania. Nie sądź, a nie będziesz sądzonym, prawda, Piniu?

DYREKTOR
(półgłosem) Ucieka od moich karesów?

CIOTKA
To tylko wiem, że ja od mego nieboszczyka męża nie uciekałam w drugim miesiącu po ślubie, ale bo też mój mąż nie był o dwadzieścia lat starszym ode mnie.

DYREKTOR
(niecierpliwie, na stronie)
Kruk złowieszczy, który straszy tylko wróżbami i nie pozwala w spokoju cieszyć się moim szczęściem! (Po chwili) Gdyby to miało być prawdą...

CIOTKA
Kiedy się ze mną  żenił, miał akurat lat...

DYREKTOR
(jak wyżej)
Ale słyszałem to już ze sto razy. (Odchodzi na prawo przez pierwsze drzwi).

CIOTKA
(tasując karty)
Nie chce ciotki słuchać, hm, prawda w oczy kole. Zakole ona cię jeszcze gdzie indziej, zobaczysz. No, cóż, Piniu, no, cóż? ... pociągniemy pasjansa? ... Czy twoi prześladowcy długo tu jeszcze będą popasać? Dobrze? Położymy sobie napoleońskiego, bo ten zawsze prawdę mówi (kładzie karty).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena ósma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czternasta   

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga  

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III

Scena pierwsza 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga  

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej