Edward Lubowski

KROK III

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

ROZDZIAŁ V.

ROZDZIAŁ VI.

ROZDZIAŁ VII.

ROZDZIAŁ VIII.

ROZDZIAŁ IX.

ROZDZIAŁ X.

ROZDZIAŁ XI

KROK DALEJ

powieść

Tom III.

Lubowski Edward

ROZDZIAŁ I.

BANKIER POLAK.

Dawno już nie widzieliśmy pana Wileckiego i jego przyjaciółki, nadobnej, pulchniutkiej pani Joanny.

Mogło się dużo zmienić w świecie polityki, a nawet bankierskim, ale na panu Wileckim śladu jakich bądź zmian znać nie było. Nie iżby stracił już zupełnie dawną rzutkość, lub bystrość intelligencyi, nie można nawet powiedzieć, żeby ociężał w wygodach i zleniwiał, poprostu tylko zacietrzewił się w swojem zamiłowaniu kollekcyjnem, które jak czasem odzywał się z uśmiechem: "odrywając go od zagłębiania się nad charakterem ludzi, dawało mu nieoceniony spokój i złudzenie. " Zamiłowanie to jego, nazwał ktoś delirium maiolicum, gdyż pan Wilecki temu rodzajowi teraz wyłącznie się poświęcił. Jak wiemy, pani Joanna nie przeszkadzała mu nigdy w tem zajęciu, owszem, należało widać do jej polityki niewieściej, popierać rozkochanie się w tych cackach, wykluczających raz na zawsze obawę o rywalkę. Sama też zajęta swą toaletą, zmienianiem umeblowania w swych salonach, czytaniem romansów, które ją do łez wzruszały, a często i sen odbierały, wiodła życie najszczęśliwsze, nietylko bez burz i piorunów, ale zgoła bez chmurki.

Raz tylko jeden przy obiedzie ujrzała pana Wileckiego zamyślonym i zafrasowanym, a przedewszystkiem milczącym i tającym przed nią przyczynę milczenia.

Po wielu a wielu usiłowaniach dowiedzenia się o co chodzi, usłyszała te tylko słowa:

— Rozkołatał mi dziś głowę stary mój kassyer... stary poczciwiec ale rutynista... a przytem nie lubi Simunda...

— Simunda? — pobladła trochę pani Joanna.

— Lecz cóż takiego mówił? — nalegała zaniepokojona.

— Nie warto powtarzać... interessa, operacye finansowe, kursa, et cetera, et cetera.

Po obiedzie jednak nie poszedł pan Wilecki do swych ulubionych cacek, ale na dół, do kantoru, gdzie siedział do późnego wieczora.

Pani Joanna przelękła się naprawdę. Nie wiedziała o co chodzi, ale usłyszawszy nazwisko Simunda, poczuła dreszcze w całem ciele. Noc całą przepędziła bezsennie, i nazajutrz, nie mogąc dłużej pohamować swej niecierpliwości, posłała cichaczem sprytną swą garderobianę do starego kassyera z prośbą, ażeby w nieobecności pryncypała, pofatygował się do niej na górę.

Dopiero w południe stawił się kassyer na górze, niezmiernie zadziwiony tem niezwykłem zawezwaniem. Idąc po schodach, postanowił trzymać się ostrożnie na wszelki wypadek i odpowiadać monosyllabami. Nie wiedział jednak z kim ma do czynienia.

Pani Joanna, przywitawszy go bardzo uprzejmie i zmusiwszy do wypicia kieliszka starego węgrzyna, rzekła obcesowo:

— Nie będę z panem udawać. Jestem bardzo zaniepokojoną. Nie wiem, co pan mówił panu Wileckiemu. ale wiem, że była mowa o Simundzie, a to wystarcza, ażeby zadrzeć, bo ja tego człowieka nienawidzę i boję się. A pan?

Staremu oczy zaiskrzyły się z gniewu i rąbnął od razu:

— Jabym go utopił pani dobrodziejko. Obym się omylił, lecz on nas zgubi, ten pluder niemiecki!

— Nas, to jest?

— Nas wszystkich, bo jak pana Wileckiego, to i nas biednych urzędników, a przecież służę w tym domu 35 lat. Alboż sto razy nie mówiłem panu, ale pan słuchać nie chciał. Oczarował go bestya, a teraz...

— Co teraz, mów drogi panie! — błagała pani Joanna, blizka zemdlenia.

Kassyer zagryzł sobie wargi, przypomniawszy, że miał być ostrożnym. Drugi kieliszek i piękny a łzawy wzrok pani Joanny, a więcej jeszcze nienawiść długo tłumiona do Simunda, rozwiązały mu język.

— Co to proszę pani... At, kara boska, czy czary! Alboż nam źle było? Cały kraj wiedział o nas, interessa robiły się same piękne, złote, bez naszego starania się, kredyt ogromny, zapasy gotówki, poszanowanie i zagranicą, przyszłość spokojna, murowana... trzeba przekleństwa, zjawia się ten pluder, mani pana, obałamuca, pan się broni długo, aż nareszcie, dyabeł wie dlaczego, ulega...

Popił znowu i dobrze zrobił, bo nie widział łez spływających, pani Joannie po zbladłej twarzy, łez udręczenia, że to ona, niestety, przyczyniła się lekkomyślnie do tego obałamucenia, po owym podarunku Simunda, za który w ten sposób chciała mu odpłacić.

— Wplątał naszego pana w tę spółkę z Regensborgiera i pojechał do Wiednia finansować niby interes... a odtąd same tylko hiobowe wieści, bo raz telegrafuje, że kupi, gdy akcye spadną i kupuje po ogromnej cenie, którą podaje za nizka, drugi raz, gdy już kupił, telegrafuje, że akcye spadają na łeb, że trzeba sprzedawać, potem radzi się niby pana czy czekać, czy sprzedać, a pan nasz — dodał ciszej — zamiast jechać na miejsce i przekonać się samemu co się dzieje, siedzi najspokojniej, jak gdyby tu chodziło o fraszki.

— A czyż tak wielkie straty?

__ Pani dobrodziejko, straszliwe, okropne, nieśmiem mówić, ale kto wie. czy nie połowa majątku...

— Chryste panie! — krzyknęła pani Joanna, trzęsąc się. jak w febrze.

Zapalony kassyer, nie uważając na nią, pędził dalej, głównie dla tego. że sobie przyobiecał być ostrożnym.

— I daj Boże, żeby się tylko na tem skończyło, lecz ja się boję, o, straszliwie się boję! — zawołał z boleścią, że...

— Co, co? — przyskoczyła do niego pani Joanna i porwała go za obie ręce, patrząc mu w oczy tak przerażonym wzrokiem, że kassyer w jednej sekundzie ochłódł i rzekł spokojnie:

— Przebacz pani, nienawiść do tego rabusia unosi mnie za daleko i widzę za czarno. Jeszcze mamy czem się ratować, ratujmy się, lecz wszak pani dopomoże swym wpływem...

— Wszystko zrobię natychmiast, lecz poradź pan jak?...

— Przedewszystkiem odebrać tamtemu prokurę, wszelką moc działania w czembądź... jeżeli już nie zapóźno... a potem, wziąwszy się w kupę. możemy się za lat kilka odreparować. Tylko z tym szatanem z piekła precz, precz, powiadam pani póki czas!... póki czas pani dobrodziejko!

Pani Joanna załamała ręce i zaczęła chodzić po pokoju, jak obłąkana...

Przestraszył się kassyer i, kłaniając się nizko prosił, aby go nie zdradziła przed pryncypałem, ale ona ani słyszała co mówił. Na myśl, że człowiek ten, którego kochała więcej od swoich wygód, zabaw i namiętnostek, straci może cały majątek, swój spokój, z którym tak był szczęśliwy, a po części przez jej wstawienie się za Simundem, ogarniała ją rozpacz, dochodząca do szału.

Dawno już kassyer wyszedł, drapiąc się w głowę i rozmyślając przez drogę nad tem, czy może nie trzymał się zbyt ostrożnie, gdy ona, jeszcze chodząc po pokoju, darła wszystko na sobie, szlochała głośno, stawała bezwiednie przed lustrem, wychylała się za okno, jak gdyby ztamtąd wyczekiwała zbawienia.

Garderobiana, widząc ją w tym stanie, pobiegła, nic nikomu nie mówiąc, po pana. Po długich szukaniach. znalazła pana w sypialni, zatopionego tak głęboko nad jakiemiś papierami, że po dwakroć musiała dać mu znać o sobie.

Kiedy zwrócił się do niej, ujrzała twarz jego czerwoną, płomienną, włosy rozrzucone w nieładzie, a oczy dziwnie ponuro błyszczące.

Takim nigdy jeszcze nie widziała swego pana, więc przelękniona bąkała:

— Nic, proszę pana... tylko pani trochę... nie żeby była słaba... ale tak, jakoś niespokojna...

— Co takiego? — krzyknął szorstko, jak jeszcze nigdy.

— Niespokojna pani... więc chciałam, żeby pan zobaczył...

— Jeszcze mi tego trzeba! — mruknął pan Wilecki i szybko wrzuciwszy wszystkie papiery do szuflady, którą starannie zamknął, pobiegł, pędząc przed sobą coraz bardziej pomięszaną garderobianę.

Na progu rzuciła mu się pani Joanna na szyję, i zaszlochała głośno.

Pan Wilecki zrozumiał, że ona wie wszystko, więc rozrzewniony nie myślał łudzić jej. ale gorąco całując ją po rękach, rzekł:

— Moja droga, dotychczas dobrze nam było, teraz nadeszła zła, okropna chwila.

— A ja nieszczęsna, która prosiłam za tym przeklętym!

— Nie czyń sobie wyrzutów, droga Joanno, bo wtedy, gdyś ty go popierała, ja wierzyłem mu już zupełnie! A! fatalność! — zawołał, szarpiąc się za włosy i chodząc szerokiemi krokami po pokoju — tak, bo gdybyś znała cały proces psychologiczny mojego postępowania z tym łotrem! Od pierwszej chwili nieufałem mu, ale podobała mi się jego zdolność, zabiegłość i szalona pilność. Postanowiłem go trzymać przy sobie i wyręczać się nim. bom już trochę zleniwiał, a może, bom się zanadto rozkochał w moich zabawkach, ale nie powierzać mu nigdy nic ważnego, nic takiego, w czemby on miał wolną rękę. Wiedziałem matematycznie, że on mnie zdradzi, czułem to instynktem, wiedziałem na pewno, bom się wreszcie dowiedział jego haniebnej przeszłości. Pomimo to, zwolna, nieznacznie, uspił mnie, odurzył nie moję świadomość albo sumienie, ale moję energią. A przytem ciekawy byłem, czy ja jeden z pomiędzy tylu, wytrzymani z nim experyment. I oto dla czego pozwoliłem mu wejść w układy z Regensborgiem, tembardziej, że znałem Regensborga, jako uczciwego człowieka. Kazałem składać sobie sprawozdania — dawał mi je i co dziwniejsza: nie kłamał. Kiedy kupił akcye, kupił je taniej już, a więc dobrze, tylko że sprzedał je w chwili ostatecznej, w chwili paniki powszechnego krachu. Jest w tem machynacya i podstęp... Prawda, powinienem go był odwołać zaraz po kupnie, lecz jakiś demon krępował mnie i czarował, aż i było już zapóźno... Przeklęty człowiek, bo gdyby mnie tylko zrujnował!...

— Zrujnował! — krzyknęła Joanna z rozpaczą. — Zrujnował, więc ci nawet pół majątku nie zostanie?

Pan Wilecki, gorzko się rozśmiawszy usiadł znękany i umilkł.

— Anastazy powiedz wszystko, powiedz prawdę! Wprawdzie nie jestem twoją żoną, ale potrafię się poświęcić tak, jak żona!

— Biedna kobieto, ciebie mi żal najbardziej! O, cieniu ojca mego! — załamał ręce z trzaskiem, — przebacz mi!

— Co to znaczy, co to znaczy, na wszechmogącego Boga! powiedz, zaklinam cię! Ty mnie jeszcze nie znałeś, jeśli myślisz, że cię opuszczę, że nie podzielę z tobą ostatniego łachmana. Anastazy zaklinam cię na naszę miłość, powiedz mi wszystko!

Pan Wilecki milczał, ale gdy Joanna zobaczyła łzy. spływające mu po twarzy, rzuciła mu się do nóg, objęła je rękami i łzami, proźbami, starała się go pocieszyć.

— Jakże jesteś dobra — rzekł nareszcie słabym głosem — niech ci Bóg odpłaci tę chwilę spółczucia, której, przyznaję, niespodziewałem się po tobie. Bałem się... czy się nie przelękniesz mojej ruiny, ty, coś przywykła do zbytków, zabaw... i wierzaj mi Joanno, gdybym nie był w tej chwili tak upadły, ja ciebie w tej chwili prosiłbym, ażebyś się zemną połączyła ślubem dozgonnym. Ale teraz — rzekł z boleścią, odsuwając ją od siebie — już zapóźno, musisz oddzielić swój majątek. Na szczęście, masz jakąś summkę, która ci życie jakie takie zabezpieczy... o! czemużeś nie chciała brać odemnie więcej, dlaczego wierzyłaś mi zanadto! Byłaby cząść majątku ocalała dla ciebie przynajmniej! Tak Joanno, rozstańmy się dzisiaj, rozstać się musiemy...

Joanna patrzała na niego, przez chwilę przekonana, ze zmysły utracił, w najwyższej obawie zawołała:

— Prawdę całą powiedz mi, jeśliś mnie kiedykolwiek godzinę w życiu kochał!

Pan Wilecki padł znów na krzesło i westchnął, ciężko załamując ręce.

— Chcesz mnie doprowadzić do szaleństwa! — zawołała z największą rozpaczą.

— Dobrze więc — rzekł nagle p. Wilecki — powiem wszystko. Dlaczegożbym miał taić, gdym jest niewinny. Wiedz, że nie tylko cały majątek rai zabiorą, na dopłatę zobowiązań najrozmaitszych i na wyrównanie strat, w które mnie wpędził Simund, ale co najstraszniejszą... O! jakże trudno wymówić, choć przysięgam ci, jestem niewinny... kilka depozytów zostało naruszonych... Nie pogardzaj mną. przysięgam na popioły rodziców moich... ja ich nie naruszyłem, atoli gdym wczoraj sprawdzał bilans... nie. ta hańba przybija mnie do ziemi... jutro sam się oddam sądom... niech mnie wtrącą do więzienia! Zawiniłem moją lekkomyślnością, a wreszcie nikt nie uwierzy, że nie ja naruszyłem depozyty...

— Wszyscy uwierzą, że to on! Nie lękaj się, znają ciebie, postawiemy świadków, wszyscy twoi ludzie... ten łotr znany, obronisz się... nie może cię spotkać hańba, tylko nie trać odwagi drogi mój, ja cię nie opuszczę!

Mówiła to głosem szybkim, urywanym, pamiętając tylko o tem, że jego trzeba podnieść na duchu, choć czarno jej było przed oczyma i blizką była zemdlenia.

Pan Wilecki, trzymając jej rękę, nie miał odwagi odpowiedzieć, nie chciał jej odebrać wszelkiej nadziei, w którą sam nie wierzył. Znał groźbę takiego faktu, jakim jest naruszenie depozytu, wiedział, że on przedewszystkiem jest odpowiedzialny, że zanim się rzecz wyświeci — co byłoby wreszcie trudno — w opinii świata zostanie już shańbiony.

W tej chwili jednak żałował tylko całą duszą tej biednej kobiety, którą dotychczas uważał za zabawkę, odmawiając jej praw żony, a która teraz odpłaca mu najgłębszem przywiązaniem. Może i wolałby, ażeby go nie kochała. Przynajmniej lżej byłoby jej znieść cios ten... Sprzeczne uczucia miotały jego duszą i czuł się w tej chwili najnieszczęśliwszym, ale i w tej chwili także przyszło mu błyskawicznie namyśl, ile to nieszczęścia tuła się między ludźmi, ile cierpień przechodzi większość, o czem on dotychczas, pomimo swej dobroci i szczodrobliwości, nie wiedział wiele.

Nagle ożywiła się pobladła i spłakana twarz Joanny. Zapytała:

— Jak wiele wynosi summa tych depozytów? Pan Wilecki wzruszył ramionami i rzekł prawie niechętnie:

— Nie tak wiele, ale dziś i ta summa jest dla mnie. który już nic nie posiadam, niedościgłą. Gdy wszystko wierzyciele sprzedadzą, jeżeli sprzedadzą nie raptownie, zaledwie zaspokoją swe pretensye...

— Lecz powiedz wiele?

— Sto dwadzieścia tysięcy guldenów.

Pani Joanna uderzyła w ręce z radością krzyknąwszy:

— Ocalony jesteś! dziecko, czyż nie wiesz, że summa moja wynosi 80, 000? Stary dzieciaku; lamentujesz tutaj, a ja, taka bogaczka, zamiast odrazu rzecz załatwić, rozpaczam razem z tobą.

Pan Wilecki, potrząsnąwszy głową smutnie, rzekł:

— Nie pozwolę nigdy na to, a potem, ofiara nadaremna...

— Czy dla tego, że niemam jeszcze 40, 000?... Złapałam cię, a moje brylanty, a moje koronki, te koronki, które w przeszłym roku otaxowała Grudnicka na 60, 000, a moje meble, fatałaszki... Słuchaj Anastazy, gdy to wszystko spieniężę — a zrobię to jutro raniuteńko, spłacę nie tylko twoje śmieszne depozyty, ale zostanie nam jeszcze kilkadziesiąt tysięcy. A wiesz przecież, że prześlicznie umiem haftować, boś sam nieraz podziwiał mój talent. Ty także umiesz przecież to i owo, weźmiemy się do pracy i będzie nam lepiej niż dotychczas, w tem próżniactwie, które... teraz mogę ci szczerze powiedzieć... brzydziło mnie czasem, a co gorzej: nudziło. I cóż mój pan na to?

— Co?... co?... — ukląkł i wyciągnął ręce ku niej — ja tylko mogę ucałować kraj twojej szaty i błagać o przebaczenie, że cię teraz dopiero nazywam żoną.

I w długim uścisku, szlachetniejszym od wszystkich przez lat tyle, serca ich połączyły się na wieki węzłem, którego nie rozerwie żadna ludzka potęga, bo go zadzierzgnęło wielkie, prawdziwe przywiązanie.

Pan Wilecki, dzięki przywiązaniu zacnej i wiernej Joanny, ocalał przed hańbą i mógł powtórzyć frazes Franciszka I: tout est perdu, sauf l'honneur. Pozwolił ze spokojem sekwestrować, okładać aresztami cały swój majątek ruchomy i nieruchomy. Przyszłość nie przerażała go, bo wiedział, że zapracować potrafi, gdy zechce, bolał go tylko los Joanny i los... kollekcyj. Wstydził się sam przed sobą, że jeżeli go kiedy ogarniała rozpacz i zniechęcenie, to wtedy, gdy pomyślał, że te cacka zebrane z takim trudem i z takiem umiejętnym zamiłowaniem, zabierze pierwszy lepszy handlarz za marne pieniądze i rozproszy bezmyślnie po całym świecie.

Dla niego były one czemś więcej, zrósł on się z niemi i tak polubił, jak się lubić zwykło przyjemne zajęcie, które nam zabrało wiele godzin życia i stało się niemal przyzwyczajeniem. Nie szukał on nigdy rozrywek po za domem, nie puszył się swem bogactwem, nie pragnął nikogo olśniewać; — żyjąc cicho przy swych zbiorach, znajdował w ich rozporządkowaniu, porównywaniu i układaniu, tyle wewnętrznego spokoju i rozkoszy, ile uczony przy swych badaniach i odkryciach.

Dziś pożegnać się z niemi musi na zawsze i zacząć pracować, jak ubogi człowiek, któremu przy trosce o chleb powszedni, nie wolno myśleć o niczem więcej.

A świat tymczasem, ten świat, który dotąd podziwiał go tylko i zazdrościł mu, na wieść o jego ruinie, miał dlań słowo pogardy, zaledwo czasem... litości. Jedni, a tych była większość, z oburzeniem powstawali na człowieka, który milionów zachować nie umiał. Nie żałowali przytem gorzkich przymówek jego zamiłowaniu do zbiorów, które uważali za czczą zabawkę, niegodną człowieka poważnego, a zwłaszcza bankiera.

Drudzy, i tych było sporo, odmawiali mu wszelkich zdolności finansowych, formułując wyrok swój temi słowy że Polak nie będzie nigdy bankierem. Dziwili się nawet dobrodusznie, że mu się tak długo "udawało. " Ci zaś i tamci, potępiali go stanowczo za to, że wdawszy się w grę giełdową, przegrał tak głupio. Jeżeli zaś jedni i drudzy nie mogli nic zarzucić jego uczciwości, skoro wszystko, co miał, iść miało na zaspokojenie wierzytelności, to nie bez tego, iżby taka bezinteresowność nie wydała im się dziwactwem. Wielu z szyderców wiedziałoby, jak postąpić w takim razie, choćby na tem źle wyszli wierzyciele. Oni z groszem na czas usuniętym, nie zasłużyliby z pewnością na nazwę "naiwnych. "

Było wszakże kilku dobrych ludzi, którzy pospieszyli mu z ofiarowaniem pomocy. Pan Wilecki podziękował im z całego serca, ale ofiary nie przyjął. Wiedział już, ile go kosztuje ofiara Joanny.

Dotychczas pozostawiono mu sprzedaż koliekcyj z wolnej ręki, w przekonaniu, że w ten sposób więcej przyniesie, aniżeli drogą licytacyi. Sąd zachowywał się w ogóle względnie i z pewnym szacunkiem dla Wileckiego.

Miał jednak w nieszczęściu doznać nadspodziewanego* szczęścia. Pewnego poranku zjawił się u niego hrabia Symforyan z jakimś towarzyszem. Rozgrzawszy go kilkoma słowami pociechy, przedstawił mu tego pana, jako wielkiego amatora i chętnego kupca jego kollekcyj.

— Nigdym tyle nie żałował — rzekł hrabia — co dzisiaj, że nie jestem bogaty. Odkupiłbym wszystkie twoje zbiory i zostałyby się u nas i tybyś ich dalej razem zemną pilnował, lecz przynajmniej gdy tego nie mogę, Anglik ten zapłaci rzeczywistą ich wartość. Zapłaci dobrze, bo się zna na tem. a ma stosunki takie, że zawsze jeszcze odprzeda z uczciwym zyskiem. Pamiętasz panie Wałecki naszę rozmowę — mówił dalej hrabia melancholijnie, gdy już weszli na górę i zaczęli szczegółowo rozpatrywać nagromadzone tam i systemmatycznie ułożone skarby — kiedym się pana wypytywał o Regensborga. Wtedy ty go broniłeś, jam go przeklinał, i dziś... tyś zrujnowany, a mój Adam!... — westchnął ciężko i odwrócił głowę.

— Także! —zawołał przerażony pan Wilecki.

— Podobno, dobrze nie wiem, bom już dawno u nich nie był, a zresztą Adam tułał się gdzieś po świecie i teraz dopiero powrócił. Giełda, przeklęta giełda, której uczciwy człowiek nigdy znać nie powinien... o i dwie takie fortuny, lecz ciebie zniszczył podobno podstępnie Simund?

Pan Wilecki machnął ręką i milczał. Czuł słuszność wyrzutów hrabiego, ale w tej chwili były one dla niego zbyt srogie.

— Dać się zaplątać przybłędzie obcemu i stracić nagle taką fortunę i takie stanowisko! O! panie Wilecki. przebacz mi i wierz, że cię żałuję, jak brata, ale nie godziło się tak lekceważyć mienia swego i... imienia! — dodał z goryczą.

— Nie mam nic na swoje usprawiedliwienie — odrzekł zimno pan Wilecki i dla tego zacznę się dorabiać chleba cierpliwie, a przyznasz panie hrabio, że w moim wieku "zaczynać" zakrawa trochę na heroizm.

Hrabia uścisnął mu serdecznie rękę i rzekł z ogniem: Bądź spokojny, tożby już było źle z naszem obywatelstwem, gdybyśmy takiemu człowiekowi, jak ty panie Wilecki, nie dopomogli.

— Nie panie hrabio, żadnej pomocy nie przyjmę, jedynie tylko pracę. Zasłużyłem na nią, choćby była krwawą i trudniejszą dla mnie, aniżeli dla każdego innego.

Anglik tymczasem rozglądał się bacznie i z widocznem zadowoleniem, czasami z wykrzykiem zachwytu. Postrzegłszy to pan Wilecki, rozpogodził czoło i prawie zapomniał o swem położeniu. Zaczął mu opowiadać niektóre szczegóły, pokazywać niezwykłe zalety, objaśniając gdzie i przy jakiej sposobności udało mu się nabyć tę lub ową rzadkość. Anglik kilkoma uwagami dał się poznać jako wytrawny znawca, ale zarazem znać w nim było dobrze wychowanego i uczciwego człowieka, bo nad pięknością szczerze się zachwycał, zamiast taić swój zachwyt w zamiarze kupienia taniej.

Po dwóch godzinach takiego przeglądu, panu "Wileckiemu oczy się zaiskrzyły i twarz zarumieniła z zadowolenia, że znawstwo jego w nabywaniu zostało ocenione. Gdy już mieli wychodzić, zatrzymał się Anglik i rzekł krótko:

— Kupię to wszystko tak jak stoi ryczałtem, i powiem odrazu co dam. Targować się nie chcę i nie lubię; są tu rzeczy nie mające dla mnie znaczenia, bo ja mam ładniejsze, ale są i unikaty lub tak piękne, że panu zaszczyt przynoszą. Sprzedasz pan?

— Muszę — odrzekł p. Wilecki ze smutkiem. Gdy Anglik wymienił summę, p. Wilecki omało nie skoczył mu na szyję z radości. Rzekł tez równie szczerze:

— Nie taję, że summa ta jest pięćkroć większą, aniżelim się mogł spodziewać, ale gdy ją pan daje, ja biorę z wdzięcznością.

— Daję to. co rzeczywiście warte! — dokończył Anglik po gentlemańsku i wyciągnął rękę na znak zawartej ugody.

Hrabia Symforyan równie ucieszony, zapytał pana Wileckiego:

— Cóż, kontent jesteś?

— Szczęśliwy, nie kontent — odrzekł Wilecki, dziękując mu gorąco — bo powiem hrabiemu, że teraz nie będę nawet potrzebował tak ciężko pracować.

Istotnie odebrawszy ową summę i po zaspokojeniu wszystkich długów, zostało mu się jeszcze na czysto, ze sprzedaży tych cacek, kilkadziesiąt tysięcy, co w połączeniu z pozostałą z wypłat sumką pani Joanny, stanowiło przyzwoity kapitalik, z którym można było zacząć na nowo życie skromne, ale dostatnie.

W dwa miesiące potem, z cichego przedmiejskiego kościołka wychodziła para nowo-zaślubionych. Na twarzy mężczyzny jaśniała pogoda, z oczu kobiety płynęły łzy szczęścia. Przed półrokiem nie marzyła nigdy pani Joanna o tem, że będzie żoną jednego z bardzo poważanych obywateli w kraju. Na wsiadaniu do karety, która oboje zawieźć miała do nowonabytej wioski w Rzeszowskiem, (p. Anastazy uczył się gospodarować choć po pańsku, gdy był jeszcze w domu ojca) odezwała się pani Wilecka:

— Wiesz Anastazy, wstyd, co teraz powiem, ale pomimo tego powiem.

— Mów śmiało, moja kobiecino!

— Tego Simunda błogosławię w duchu, bo jemu zawdzięczam, że jestem twoją żoną.

— Ale bynajmniej nie jemu. że cię dziś kocham więcej niż kiedykolwiek.

Kilku koniecznych, a obojętnych świadków pożegnało odjeżdżających, z bliższych znajomych nie zaprosili nikogo, jednego tylko hrabiego Symforyana. Ale hr. Symforyan, także już na wyjezdnem do swego synowca ks. Adama, ciężko zaniemógł. Przysłał im tylko drżącą ręką nakreślone powinszowanie.

Odjechali szczęśliwsi, niż byli wtedy gdy im świat zazdrościł majątku. Oczywiście pan Wilecki należał do kategoryi tych starego autoramentu ludzi, którzy straciwszy fortunę, nie strzelają sobie w łeb, ani nie upadają tak nizko, że ich już podnieść nie można. Może nie cenił dosyć pieniędzy, ale bądźcobądź cenił dosyć ludzką swą godność.

I jakże nie miał go połknąć taki Simund?.. ten bohater giełdowy dzisiejszej chwili, który zbrodnię uważa wtedy dopiero za zbrodnię, gdy podchodzi pod paragraf kodexu kryminalnego i gdy go się już wyminąć nie dało.

Podstęp, oszustwo, zdrada, chytrość, obłuda, rabunek, to jego środki, ale przysłonięte siatką machinacyj i operacyj giełdowo - handlowo - przemysłowych, których rozwikłać nie umieją często sądy z całym aparatem prokuratorów i sędziów śledczych. Owoce zresztą tych operacyj bywają tak imponujące, że zmuszają tłumy do trzymania się z należnym respektem. Nie chodzi o to. jak zrobił kto miliony, ale że je zrobił i że je ma. Poco węszcie dłużej zastanawiać się nad faktami znanemi. a dziś niemal codziennemi. Ci bogacze powstający z najnowszych spekulacyj tego rodzaju, należą, już do quatrieme etat dorobkiewiczów, nie mających może przyszłości, ale rozpierających się w teraźniejszości z niewypowiedzianym cynizmem.

Historya pana Simunda nie jest zaczerpniętą z fantazyi, ale z najrzetelniejszej rzeczywistości. Jeden z jego towarzyszy opowiadał w kilka dni po krachu wiedeńskim, dzieje tego krachu. Ktoś z obecnych zapytał go: "A jakże pan? straciłeś?" Przeciwnie! wyrwał się ze szczerością wcale naiwną. Ci. co mówią "przeciwnie" w podobnych wypadkach, to rodzeni bracia p. Simunda. On co prawda nikomu się nie tłomaczył ani nie opowiadał, urządziwszy się tylko w jednym z nowo wybudowanych na spekulacyą pałaców (nabył go za funt akcyj nic nieznaczących). Zaczął wnet imponować Wiedniowi, zbytkami, które imponowały dlatego, że świeżo po krachu należały do rzadkości. Wkrótce potem rozwiódł się ze swoją wierną, ale starannie zawsze przed okiem ludzkiem ukrywaną małżonką. Zapewnił jej skromne alimenta i wyprawił do ojczystego miasta. Sam zaś, ponieważ był, jak wiemy, chłopak namiętny, zapoznał się z bardzo... bujnie rozwiniętą Rumunką. Namiętność jednak nie przeszkadza jego ambicyi. Równocześnie stara się o baronowstwo gotajskie i o kilka orderów Słonia. Hippopotama lub Nosorożca. Chodzi mu przedewszystkiem o ustrojenie fraka.

Później, gdy mu będzie potrzeba, rzuci grubą summę na szpital lub osady poprawcze i może za taki czyn patryotyczny, dochrapać się i rzeczywistego tytułu. A potem może go i pomnik nie minie. Na tym tu biednym świecie, dziwnie się wszystko plecie...

ROZDZIAŁ II.

ROZBITEK.

Znałem matkę, która jedynaka swego, obdarzonego duszą artystyczną, odchowawszy dotąd, dopóki się duch jego żądny szerszych horyzontów. nie zerwał wyżej. — wysłała w świat daleki na naukę. Została sama, a była wdową i była niezamożną. Żyjąc istotnie kawałkiem tylko suchego chleba, co miała grosza, wszystko posyłała jedynakowi, przepowiadając mu świetną przyszłość, a na samą myśl tej przyszłości, z rozkoszą głodząc się i cierpiąc męki samotności i opuszczenia.

Jedynak pracował olbrzymio. za olbrzymio na swe wątłe zdrowie, rósł w sławę i tak samo cieszył się rychłym a tryumfalnym powrotem do matki. Lecz nieubłagana choroba pochwyciła go w kleszcze i przykuła do łoża na długie miesiące, a gdy nabrał tyle siły, że się mógł dźwignąć, lekarze i przyjaciele zapewniając go, że przy matce odzyska zdrowie, popchnęli go do domu.

Rozpaczy matki, gdy dopiero teraz dowiedziała się o jego chorobie, nie wyobrazi sobie nikt— tylko matka, każda, która w dziecku swem jedynem widzi ostatni cel swego życia. Dzień cały. który jeszcze czekać musiała na niego, był dla niej pokutą, gorszą od wszystkich tortur, wymarzonych przez romansopisarzy, od mąk piekła, opisywanych naiwnie. Z błędnym wzrokiem, wpijając sobie paznokcie w piersi, zanosząc się od płaczu, który był nieludzkim rykiem, czekała na niego długie godziny przed progiem domu.

Przywieźli go... gromadka znajomych i ciekawych otoczyła wynędzniałego i wybladłego, smutnie pokręcając głową." jedna tylko matka zatopiwszy wzrok w jego oczach ożywionych nadzwyczajnym blaskiem radości, radości z przywitania matki... odżyła, bo w tych oczach dopatrzyła się iskierki życia... nadziei.

I uratowała go biedna i nie puściła już od siebie, pod błogosławieństwem zakazując mu dobijania się sławy.

Tak samo przyjęła księcia Adama jego matka.

Wybladłego. ponurego, z przybitym ku ziemi wzrokiem, trzymał pod ramię Farmer, nie śmiejąc spojrzeć w oczy ani matce, ani Annie... nie śmiał kłamać, wyrażać nadziei jego odrodzenia nawet spojrzeniem.

Jedna tylko matka, objąwszy go wzrokiem głębokim, przenikającym do duszy, bez słowa wyrzutu, tuliła go w swojem objęciu i długo trzymała przy piersiach. Nie chciała o nic pytać, nic się dowiadywać — jakim powraca, takim go przyjmuje, lecz nareszcie powraca, a jeśli złamany i przygnębiony, to teraz właśnie się odrodzi. Ból czy nieszczęście starło z niego młodość, energią i chęć życia, lecz ten ból przeminie, a jeśli nie przeminie, to się przerodzi w pogodny smutek i oczyści duszę.

Tak myślała matka w tej chwili i długo jeszcze potem. Gdy wszyscy zwątpili, a zwłaszcza baron Farmer, ona z rozpromienioną twarzą szlachetnej, czystej jak łza kobiety, czekała spokojnie, modliła się gorąco, milczała z uśmiechem tylko i wyjaśnioną twarzą, patrząc w oczy swemu jedynakowi.

A przecież syn ten był ostatnim potomkiem wielkiego imienia, wielkiej sławnej rodziny. W nim spoczywały wszystkie nadzieje, że ostatnia ta latorośl zakwitnie i wyda owoc. Kto tyle za sobą ma czynów swoich przodków, co książę Adam, ten odżyć powinien i odrodzić dla nich, dla czci własnego rodu, dla obowiązku, którego mu się zaprzeć nie wolno. On ten obowiązek — rozumowała matka — pozna wtedy, gdy się z ran swych wygoi. gdy wiele z tych boleści, które dziś wydają mu się niezagojone, staną się tylko przykrem wspomnieniem, a może tylko żalem o to. że mogły być kiedykolwiek boleścią.

I była spokojną, jak nikt z całego otoczenia — dla syna tylko czulszą niż dawniej, nigdy żadnem słowem, żadną aluzyą, nie nasuwając tak niedalekiej przeszłości. Raz nawet, gdy widziała łzy po cichu płynące po licach Anny, domyśliwszy się ich przyczyny, skarciła ją surowo a Farmerowi, który małomównością swoją nie dosyć zdawał się jej okazywać wiary w odrodzenie Adama, powiedziała dosyć szorstko:

— Nie sądź pan Adama jak pierwszego lepszego młodzieńca. On cierpiał wiele i cierpi jeszcze, ale cierpienia swe przetrawi i stanie się tak mężnym, jak był jego ojciec... Krew kłamać nie może!

I prawie się w tej chwili nie myliła księżna.

Książę Adam, tak rozbity i znękany, tak zgnębiony, że jasno zebrać myśli nie zdołał, tak czując się poniżony, że ludziom w oczy wstydził się patrzeć, w ostatnim jednak jeszcze zakątku swej duszy wierzy], że przyjdzie czas, iż się z ciężaru win swoich Otrząśnie i szaloną energią dawny tryb życia zdobędzie.

Byłto słaby zaledwo promyczek wiary w siebie, ale go nie opuszczał jeszcze i ratował od ostatniego obrzydzenia, jakie miał do siebie samego. Niedosyć-że mu było, że najpiękniejsze uczucia młodości stopił w jednej nieczystej i występnej namiętności, jeszcze dla tego, że się przeląkł pracy wytrwałej, mającej odbudować zrujnowany majątek, postawił na jednę kartę, na hazard, na spekulacyą to, co miało mu służyć za podstawę do odbudowania. W czemże jest lepszy od rozpasanego namiętnościami awanturnika, który dla kobiet i gry, ryzykuje honor swój, byt i przyszłość? Jakąż może dać pewność matce, rodzinie, krajowi, sobie, że teraz pracować potrafi? A wreszcie, czy będzie już mógł pracować spokojnie, czy lada dzień wierzyciele nie rozszarpią licznych włości, zostawiwszy go może z matką i siostrą na jednej wioszczynie? Więc nawet czasu mu nie zostanie na rezygnacyą, na ów spokój wewnętrzny duchowy, mogący mu kiedyś powrócić siły i ochotę do nowego życia?

Już go nachodzą żądaniami i pozwami, już teraz trzeba na zimno praktycznie i rozważnie bronić się na każdym kroku, ratować, z jednymi traktować o zwłokę, drugim zapłacić, innym przyrzec zapłatę w terminie.

A on nie może się zdecydować nawet na to, ażeby szczerze i jasno zwierzył się matce... a kiedy Farmer go nagabuje, zbywa go obojętnemi słowy, bo jego wstydzi się najsromotniej. Wierzycieli, którzy jak stado kruków zjawiać się zaczynają, odgania na chwilę, a ponieważ urok jego nazwiska nie zgasł jeszcze, więc wierzą mu i czekają.

Lecz tu radzić trzeba codziennie i krzątać się i zabiegać i trudzić, zapomnieć o mitrze a harować jak ekonom, i biegać do prawników jak zaściankowy chudopachołek. Gdyby mógł mieć myśl swobodną, gdyby poczucie winy i ciężar nieszczęścia nie tłoczyły go jak zmora! Zwolna, ów promyczek nadziei gasł w nim i blednął, aż on bezwładny i apatyczny, nie chciał wiedzieć co się z nim stanie za godzinę.

I teraz popadł w ów stan martwoty, która nie jest jeszcze ostatniem znieczuleniem, ale zaczyna być automatycznem tylko spychaniem leniwo płynącego czasu. Wrzawa zewnętrznego świata dochodziła go, nie budząc w nim żadnych wrażeń, a świat myśli i uczuć nie wichrzył już w nim burzą, ani nie nurtował boleścią choćby najstraszniejszą, lub namiętnością najdzikszą, lecz skupił się w jakiemś dziwnem uczuciu swojej własnej niemocy i niedołęztwa. Ta niemoc, bezwładność i niemal zrezygnowanie ze wszystkiego, co zatętnić może świadomością życia, opasały go tak dokoła, jak owe zaspy piaskowe Samumu, nieszczęsnego wędrowca na pustyni.

Niema chyba groźniejszej epoki dla człowieka jak taka. Wszystkie władze ducha zostają pogrzebane bez nadziei wskrzeszenia i wszelka energia fizyczna, nawet ta najkonieczniejsza do spełniania automatycznych ruchów. Ubogi i pozbawiony rodziny w tym stanie, kona z głodu; otoczony tak czule jak książę Adam. dogorywać może długo.

A istotnie zaczęło się dogorywanie.

Za prostracyą moralną szła fizyczna: ubytek sił niezmiernie postępujący szybko i częste bezsenne noce. Godzinami całemi siadywał książę w pokoju swoim z zanurzonym w ziemię wzrokiem, z czołem pomarszczonem dziko, pomimo że nie myśl je marszczyła. Kiedy wyrywany gwałtem z tej zadumy przez wiernego sługę Wawrzyńca, szedł do matki i siostry, wtedy na sekundę zdawał się ożywiać. Wykrzywiał usta uśmiechem, który nikogo nie oszukał i starał się mówić, ale mówiąc, nie słyszał sam dźwięku słów swoich, ani nie czekał na odpowiedź. Ostatnią resztką woli czuł, że trzeba te biedne kobiety złudzić pozorem życia, lecz na to stać go już nie było. ażeby je złudzić istotnie.

Zakazawszy komukolwiek z obcych zbliżać się do siebie, zapomniał i o wierzycielach, z którymi baron Farmer układał się potajemnie, tak że się nikt tego nie domyślił. Książę zapomniał o wszystkiem, a raczej nie pamiętał o niczem. Zaczęło się dla niego życie wegetacyjne... a i to wnet się przerwało ku jego większemu nieszczęściu. Bo z tego życia martwoty, wyrwała go bezsenność posunięta do najwyższego stopnia, bezsenność ta straszliwa, która doprowadzić może do pozbawienia zmysłów. Martwotę przemieniła na nadzwyczajną wrażliwość, wyradzającą rozbudzenie wyobraźni do potwornych rozmiarów, do wizyonerstwa i halucynacyi.

Książę zaczął teraz cierpieć jak potępieniec. Matka przestała marzyć o jego odrodzeniu, o jego obowiązkach, chciała w nim tylko ratować syna. Zawezwała najsłynniejszych lekarzy, którzy po długich badaniach oświadczyli, że cierpienia są moralne, które wprawdzie leczą się także środkami racyonalnemi, ale do użycia tych środków potrzeba trochę woli. a tej właśnie nie widzą w pacyencie. bo książę rad ich nie słuchał, lecz sam z własnego natchnienia, wtedy gdy bezsenność doprowadzała go do szaleństwa, uspokajał się pewną dozą opium.

Jakie to biedne było życie, zrozumie każdy!... Rodzina patrzała mu w oczy z najwyższym niepokojem, słudzy z widoczną trwogą, jeden tylko Wawrzyniec burczał go, jak wtedy gdy był jeszcze dzieckiem i nie odstępował na krok, bo był tego świadkiem kilkakrotnie, że książę w najwyższem rozdrażnieniu, sięgnął ręką za pistolet wiszący nad łóżkiem. Nie powiedział o tem nikomu, ale co noc układał się na ziemi przy jego łożu i pilnował wiernie.

Smutek ponury zawisł nad tym domem. Księżna zaczęła niedomagać, taiła jednak chorobę, starając się ciągle być przy synu. Lecz obecność jej zdawała, się go niepokoić i drażnić. Może cierpiał podwójnie jej bólem, a może stawała się dlań żywym wyrzutem. Raźniej mu szło z Anną. Grając mu ukochanego Szopena, odrywała go na chwilę od wspomnień, które w tej nowej fazie jego zdrowia, szarpały go jak straszliwe furye.

Troski jednak o zagrożony majątek, nie doznawali wcale. Kilka razy, w pogodniejszych chwilach, dziwiło to niezmiernie Adama. Nie domyślał się nawet, ile Farmer potrzebował użyć zręczności, ażeby oddaliwszy od nich ruinę, nie zdradzić się z tem, że to on uczynił. Pod pozorem, że trzeba zastąpić chorego Adama, ofiarował się księżnej z zastępstwem w gospodarstwie i administracyi majątku. Księżna zgodziła się z wdzięcznością i od tego czasu baron bywał codziennie w ich domu, uważany prawie jak członek rodziny. Jeden tylko Adam. dziękując mu za pomoc i wyręczenie, nie zwierzył mu się dotąd z owej fatalnej spekulacyi giełdowej, sądząc naiwnie, ze ona zostanie i dla niego tajemnicą, a może tylko oddalając chwilę rozmowy, której się wstydził jak najdotkliwszego upokorzenia. Atoli baron nietylko wiedział wszystko, ale przenikał stan jego duszy. Ileż razy pragnął go pocieszyć i podnieść, wlać w niego wiarę w możliwość naprawy złego, odkryć mu swą duszę, którą paliło gorące życzenie uratowania ich domu, powrócenia szczęścia jemu. matce... Annie!

Napróżno! Ilekroć otwierał usta do serdecznej rozmowy. Adam z pośpiechem trwogi zamykał mu je zwrotem na inny przedmiot, albo ziębił go jednem spojrzeniem. Książę starał się widocznie trzymać go w pewnych granicach, których przekroczenie uważałby za obrazę... Każdy inny na miejscu barona, miałby żal o to, lub czułby się dotknięty. On jednak litował się nad nim tembardziej, przestawszy tylko ponawiać prób bezpożytecznych. Tak upłynęło kilka długich ciężkich miesięcy.

Napozór szło wszystko po dawnemu, a raczej szło lepiej. Rozumna i energiczna administracya Farmera, który nie umiał niczego robić w połowie, podnosiła szybko gospodarstwo, odkrywała źródła dotąd nietykane, rozwinąwszy źle lub niedbale wyzyskiwane. Ludzie dworscy, urzędnicy i ekonomowie, dawniej zasypiający sprawę, dziś wzięli się do ładu nie na żarty, nie żałując swej pracy, bo byli przywiązani do domu księztwa. Farmer obliczył, że pięć lat takiego gospodarstwa i rozumnej oszczędności, a dałyby się spłacić olbrzymie choćby długi. Tego rodzaju fortuny pańskie lekkomyślność może nadwyrężyć, ale tylko najwyższa niedbałość i marnotrawstwo, strawić do szczętu. Zaspokoiwszy najgwałtowniejsze długi, obliczył baron mniej więcej, ile strwoniła nieopatrzność Adama, lecz się tem nie przeraził, owszem widział, jak rzekliśmy, ratunek pewny. Z jakąż radością powiedziałby to Adamowi. Lecz teraz coraz rzadziej mówić z nim można było. Słabnął i niknął w oczach, głęboka melancholia wyryła się na jego twarzy takim wyrazem bezmiernej boleści, że baron nie mógł patrzeć na niego bez wzruszenia.

A obie biedne kobiety, matka i siostra! Obie taiły swoję boleść przed sobą i przed Adamem. Dla siebie przybierały twarz spokojną, dla niego uśmiechniętą. Matka u stóp krzyża Zbawiciela, nawoływała z próżnym jękiem Jego litości, ofiarowywała śmierć swoję za jego życie, błagała z taką natarczywością, jakgdyby czekała cudu: odpowiedzi żywem słowem. Po całych nocach tarzała się w prochu, modląc się o przebaczenie za winy przodków i oddalenie kary na ich potomku.

Anna modliła się także, ufając, że modły jej będą wysłuchane, obie jednak wierzyły tylko w miłosierdzie, odpychając od siebie ze zgrozą rezygnacyą. Najlżejsze polepszenie jego zdrowia, wydawało się im promykiem słońca, które im sam Bóg zsyła, ulitowawszy się łez ich i rozpaczy.

Farmer czytał z twarzy obydwóch kobiet ich ciężką dolę. nie śmiał jednak wlewać w nie nadziei, bo jej sam nie miał. Starał się tylko odwrócić ich uwagę, choćby na chwilę, wskazać im cel jakiś w przyszłości, przygotowywać je zwolna do ciosu, którego był pewny, a który jego samego przeszywał dreszczem...

Z każdym innym ratunek byłby możliwym, z Adamem, z jego dumą i skazaniem się dobrowolnem na taką pokutę — niepodobny. Farmera przeraziło szczególniej to, że Adam zażywał opium. Wawrzyniec przyniósł mu flaszeczkę, zapytując z obawą, coby to być mogło. Tym razem nie mógł i nie chciał milczeć dłużej.

Upatrzywszy chwilę poobiednią, gdy obaj zasiedli na tarasie zamkowym, otworzył świeżo przysłaną gazetę i zaczął czytać głośno najświeższe depesze polityczne.

Adam słuchając przez chwilkę, skinął ręką ze znużeniem. Farmer z winął gazetę i rzekł:

— Nudzi cię polityka? A dawniej, pamiętasz... jak każden fakt polityczny zajmował nas żywo i gorąco. Dobre to były czasy!... szliśmy rażeni z ruchem świata, jego trudem i rozwojem.

Po licach Adama przemknął się uśmiech gorzki.

— Dlaczego mój drogi — mówił baron — tak z góry zasklepiasz się we własnych tylko myślach, zrywając ze wszystkiem, co stanowi treść życia naszego... wierzaj mi, gdybyś tylko chciał...

— Gdybym mógł chcieć! — przerwał z cicha Adam.

— Mógłbyś, gdybyś chciał — tak odwrócę twoję odpowiedź.

— Spojrzyj na mnie — rzekł znowu gorzko Adam, — czy wyglądam na człowieka, któryby miał jeszcze prawo do czegobądź!

— Chciałeś takim się stać drogi Adamie! Przez Boga. gdybym nie znał twojej młodości, myślałbym żeś bayronistą. ale już wyszliśmy z tej epidemii. Dziś wśród świata realnego, ty istotnie jesteś nadzwyczajnym fenomenem. Znam twoję duszę i znam twoje rozczarowanie, które takiego człowieka jak ty, nie ogłusza, ale przygniata... lecz przytępić i znieczulić nie powinno nigdy, bo tak... poprostu się nie godzi... Gdybyś był sam na świecie, ubogi i samotny, rozumiałbym twoje bezwładne opuszczenie się na fale i chęć zaginienia w odmęcie, ale z twą młodością, nazwiskiem, polem do działania i tak szlachetną i świętą matką i siostrą... o drogi przyjacielu, wierzaj mi, że grzeszysz ciężko...

— Grzeszę według ciebie... albo według siebie:pokutuję za grzechy.

— Samobójstwem? — zawołał, nie mogąc się pohamować Farmer.

Lica Adama zlekka się zarumieniły, odparł jednak żywo:

— Ręczę ci za to. że się nie pozbawię życia.

— Pozbawiasz się go zwolna, wyrzeczeniem się wszystkiego, co ma związek ze światem, czynem, życiem... tą bezwładnością, z której mógłbyś się otrząsnąć tak łatwo, a nareszcie, dopomaganiem moralnemu samobójstwu przez tak zabójczy środek jak opium!

Adam znów uśmiechnął się z goryczą.

— Gdyby nie ten środek, dający mi spokój przez kilka godzin, możebym wyszedł z cierpliwości... i nie czekał.

— Nie, Adamie, to straszne co czynisz i co mówisz. Niema boleści pod słońcem, którejby nie ukoił czas, silna wola, praca, obowiązek, tysiące środków, gdy kto tylko z dziwną zaciętością sam się ich nie wyrzeka, a ty...

— A ja!... drogi mój i wierny przyjacielu. Wszystko to, co ty mi mówisz, mówiłem i ja sobie, i wierzaj mi: ja znam siebie, o! znam dobrze... wiem, jak daleko sięga moja wytrwałość...

A potem — dodał nagle z wielką energią — człowiek uczciwy odpowiedzialny jest przedewszystkiem przed własnem sumieniem i jeżeli zbłądził, sam siebie ukarać powinien, sam. bo nikt go sprawiedliwiej ukarać nie potrafi...

Jakąż wreszcie pociechą — odezwał się po chwili — mógłbym być dla rodziny, kraju, kogobądź... urodziłem się z miękkiem, wrażliwem do zbytku usposobieniem, pierwsze wrażenia złe czy dobre, wyryły się na niem głęboko, tak głęboko, że nic ich zatrzeć nie zdoła, i ztąd mam doskonałą świadomość tego. com uczynić był powinien! Nie uczyniłem, bo świadomości sprzeciwiał się temperament, słaby charakter, nerwy, albo ja wiem co... lecz się nie łudzę, że dziś złamany, zniechęcony, bez wiary w siebie, bez żadnych złudzeń co do świata, przebiedz mogę tę samą drogę. którą przebiedz mi należało, gdym był świeży i zdrowy na duchu i ciele i miał tysiące ideałów. Ani mnie to nie przygnębi, ani nie skrzepi na duchu, że surowy moralista nie znajdzie w przyczynach mego złamanego życia, dostatecznego na to materyału; człowiek jest sam robotnikiem swojej doli i sędzią, a lampa tak długo się palić może, dopóki w niej starczy oleju... Nie potrząsaj głową Mikołaju... zgaduję cięższy i najsłuszniejszy twój zarzut... boleść mojej matki i siostry!... matki, która utraci syna a zarazem ostatniego potomka wielkiej rodziny, siostra jedynego opiekuna... Nad tem cierpię okropnie! Że jestem ostatni, na to zasłużyłem, a może tak i lepiej. Kto wie, jakiego upokorzenia oszczędzam swojemu następcy. Czasy dziś srogie, wszystko się równa do takiego poziomu, że człowiek ze wspomnieniami historycznemi i z dumą tych wspomnień, czuć się będzie musiał nieszczęśliwszy od tych. którzy sobie łatwiej ze zrównaniem poradzą... a potem ta nasza rola wyłączna już się skończyła... Nazwisko stanie się tylko ciężarem i przedmiotem... nie zazdrości, ale podejrzeń i nienawiści...

Lecz dosyć na dzisiaj, o! widzisz, już dłużej mówić mi trudno... niechaj ci Bóg...

— Alboż w niego wierzysz, gdy tak mówisz!

— Wierzę! — odrzekł silnie — niestety, źle mi z tem, że go sobie wyobrażam trochę inaczej, jak długi szereg moich naddziadów. ale też dla tego, widzisz mnie teraz takim nędznym i litości godnym! Bóg moich naddziadów posłałby mnie zbolałego na daleki taniec z Tatarem lub na kresy i powróciłbym wyleczony... Dajmy temu pokój mój bracie... niech ci jednak szczęście zakwitnie za twoje serce dla nas!

I wyciągnął rękę do niego, a Farmer cisnął go do piersi długo, nie umiejąc już znaleźć słowa perswazyi i pociechy...

Na szczęście dla obydwóch, bo ich rozrzewnienie dławiło za gardło, stanęła we drzwiach oszklonych księżniczka Anna, z baczną trwogą patrząc w ich twarze.

Adam pierwszy ją spostrzegł i skinął ręką, zapraszając do siebie. Gdy weszła, przyciągnął ją ku sobie, a wskazując na Farmera, rzekł tonem umyślnie lekkim:

— Anulu droga, pamiętaj uważać go za waszego opiekuna... gdy mnie już...

— Nie kończ! — zawołała z płaczem, całując jego wychudłą, rękę — o jakżeś okrutny Adamie!

Farmer był w tej chwili bledszy od księcia. Chciał uspokajać, ale pomyślał, że byłoby to łudzeniem, któremu niedługo rzeczywistość zaprzeczyć mogła w sposób okrutny.

Książę jednak całując złociste włosy Anny, mówił dalej swobodnie i prawie wesoło:

— Nie lękaj się. wcale nie mam ochoty pożegnać was tak prędko... dziś mi lepiej i zapewne będzie mi coraz lepiej, wszak jeszczem młody... ale mi wstyd dziś samego siebie, żem taki niedołężny, że gdyby nie oto ten nasz przyjaciel, majątek nasz poszedłby na marne... bo on tu teraz wszystkiem a zanim sam zająć się czem potrafię, on wam musi pomagać, radzić, słowem, opiekować się. Rozumiesz mnie teraz malutka? — mówił dalej, starając się utulić zaszlochaną — a zaraz łzy! Nigdybym cię nie posądził, że ci tak o nie łatwo, tobie, coś się dotychczas tylko śmiać umiała i trzpiotać...

— O jakże to już dawno — zawołała z wybuchem — byliśmy tak szczęśliwi, a ja tego nawet wtedy nie czułam... ah! bracie... drogi bracie, co ci się stało, powiedz, jakie wielkie nieszczęście obaliło cię tak od razu i czyż już nie możesz znaleźć pociechy w nas, którzy cię ubóstwiamy... o Adamie mój drogi!..

Zesunąwszy się na kolana, położyła głowę na jego kolanach, szlochając głośno.

Długo tajonej boleści nie mogła już powstrzymać.

Książę wzruszony głęboko, zaprzestał mówić... położył tylko obie ręce na jej głowie. Może ją błogosławił, może prosił tego Boga swojego o wynagrodzenie szczęściem dziewczęciu za jego nieszczęścia!...

Farmer, po którego twarzy płynęły łzy strugą, stał niemy i do miejsca przykuty. Nareszcie książę odczepił ręce od jej głowy i przechylił się na wznak. Straszliwa bladość powlekła jego twarz, oczy na pół się przymknęły. Farmer poskoczył żywo i zaczął go cucić. Anna z krzykiem pobiegła wołać ratunku.

Po chwilce książę otworzył oczy. Ujrzawszy pochylonego nad sobą Farmera, rzekł zcicha:

— Czułem że mdleję, a nie miałem siły powstrzymać się od zemdlenia... Patrz, coraz gorzej zemną. Pamiętaj, pamiętaj gdy mnie już nie będzie... o niej i o matce.

Nadbiegli słudzy i Anna z matką. Książę widząc przerażenie wszystkich, rzekł:

— Nie pieśćcież mnie tak, bo mi wstyd! Chory jestem, lecz przecież i zdrów kiedyś będę... Matko droga! zawołał, nagle z wielkiem uczuciem, porywając jej rękę — przebacz mi. ja wiem ile ty cierpisz przezemnie! Winny jestem, ale i godzien twojej litości!

— Dziecko moje, kochałam cię zawsze jak najlepszego syna, bo takim byłeś zawsze dla mnie!...

Farmer, lękając się nowego osłabienia Adama, rzekł szybko:

— Słusznie mówi Adam. że go pieścimy zanadto, a z nim właśnie obchodzić się trzeba surowo. Skoro nas będzie słuchał, będzie zdrowszy, ale widzę, że tylko ja tu zatrzymałem swą powagę. Zatem teraz rozkazuję ci Adamie odpocząć, a za kilka godzin, gdy się wzmocnisz na siłach, zawieziemy cię do lasku. Wrześniowe łagodne słońce orzeźwi cię i rozweseli, głównie zaś o to chodzi, ażebyś wesołością pokonał chorobę, która cię chce znudzić.

— A was już dawno znudziła! — zawołał z uśmiechem książę.

— Niepoczciwy! — szepnęła Anna, biorąc go pod rękę z jednej strony a Farmer z drugiej.

Nadspodziewanie i ku wielkiej radości matki, której lekarze oświadczyli, że księciu głównie i jaknajwięcej spać trzeba — książę zasnął smacznie. Nakazano cichość dokoła, Została przy nim matka i Anna.

Farmer wysunął się na palcach z pokoju i wolnym krokiem, z głową przepełnioną najsmutniejszemi myślami, wyszedł na taras.

Mimowoli zaczął porównywać swoje życie z życiem Adama. Ileż on przeszedł doświadczeń gorzkich i zawodów, ileż razy pragnął śmierci, a jednak żyje zdrów i silny jak nigdy, tylko walki za własne szczęście już nie chce... Gdyby wtedy, gdy tak cierpiał, miał matkę, któraby go tak ukoić pragnęła jak matka Adama, byłoby mu życie innym poszło torem... dziś z tyloma zasobami doświadczenia i energii, samotniejszym jest jednak aniżeli wówczas, gdy go zdradzono i opuszczono. Są więc boleści i boleści, albo są ludzie i ludzie. Jednego świat zabija, drugiego leczy rozczarowaniem lub przeboleniem...

On nie jest rozczarowany, a może i nie przebolał... bo są gorycze, których najdłuższe życie zapomnieć nie da... ale owe święte marzenia młodości, sięgające ku niebu nie z zuchwałością, lecz z uniesieniem wiary, że na tym świecie miłością wielką, szlachetnością i poświęceniem wszystko zdobyć można, — przepadły już na wieki.

O! żal mu ich bardzo, żal jeszcze teraz, żal będzie dopóki oddycha!

Postradał wszystko, za czem goniła pierwsza jego młodość, poznał złość, zmienność i przewrotność ludzi i nic już dziś od nich nie pragnie; niechżeby mu się zostaią jego wiara zapalna, gorąca, olbrzymia w możliwość ideałów!

Z tą wiarą, która była zarazem dla niego najwyższą poezyą, a może i jedyną religią, wybiegł w świat roztrącać piersiami wrogie przeszkody i oto rozbił się w jednej chwili, zleciał z niebotycznych gór na płaską ziemię, a podniósłszy się z niej z trudem, nadaremnie nanowo usiłował wzlecieć w górę. Życie samo w sobie tyle ma ohydy, tyle poniżających smutków, tyle upokorzeń własnego ducha, że gdy się przyjdzie do równowagi i trzeźwości, to tę trzeźwość przyjmuje się z rozpaczą konieczności. W szale i on, tak samo jak Adam, pierwszy swój ideał zawarł w miłości kobiety, więcej miłość samą czcząc w niej aniżeli kobietę, ale gdy on zawiedziony zeszedł na utarty gościniec uczuć i wrażeń, pogodziwszy się z praktyką życia, Adam pierwszego zawodu swego zapomnieć nie mógł i nie chciał... On zgodził się na konieczność, obliczył, co uczynić powinien jeszcze, dopóki żyje; Adam konieczności przypuszczać nie chciał... Kto z nich szczęśliwszy, czy ten. co rok za rokiem razem z siwiejącym włosem, z zwiędłemi liśćmi jesieni, stygnąć będzie coraz bardziej i zapominać nawet swego żalu za marzeniami, czy ten, co rozbitego ducha swego wraz z ciałem do wiecznego ułoży spoczynku?...

Gdy siostrze przyszłość zapewni, zostanie jeszcze samotniejszy. Za nikogo mu już poświęcać się nie będzie trzeba... Za nikogo i za nic!... krajowi odda, co ma, wreszcie kraj poświęceń jego nie zechce, możeby mu je wziął za złe... wszak i najhojniejszy dar bierze się, nie od każdego... a on, jeszcze nie starł z siebie stygmatu, za który już go raz zdeptano...

W czasach ogólnego wstrząśnienia, możeby jego ofiara życia zaważyła trochę, w czasie organizacyi normalnej, więcej jego majątek potrzebny, aniżeli praca jego ducha, aniżeli najtęższy wysiłek woli!...

I tak gorzkniejąc coraz bardziej, zapomniał o tylu latach pracy żywotnej, która mu dała spokój i tę pewność, że nie działał nigdy z samolubstwa, z zemsty cofającej się wstecz, lub ambicyi tuzinkowej, szukającej jedynie pozoru zasługi i chwały u świata. Zapomniał, że rany jego duszy, zagoiły się dawno szacunkiem powszechnym, jakim go otaczano, a ranę serca, ową miłość do Sydonii zagoiło już dawno... nowe, stokroć silniejsze a nawet czystsze marzenie, bo nie szukające celu i... ostatnie.

W tej chwili wielkiego wzruszenia, jak zawsze w takich chwilach, widział tylko wszystkie epizody bolesnego swego życia, wszystkie te momenta krwawe, tak przygnębiające, iż zdaje się, że po nich niema już ratunku, wskrzeszenia i nadziei, że niema litości u ludzi, ani pociechy w niebie, że niewysłowiona męka, jest jedyną, strawą człowieka, którego serce biło żywo... Wszystkie widział teraz w jednym skupionym obrazie, tak samo groźne, jak wtedy, tak samo przedrzeźniające szyderczo jego boleści, tak samo ohydne!...

Jakże zazdrości Adamowi!... on rozegrał stawkę swego życia szybko i skończy, a jemu życie, długie jeszcze dni obiecuje żelaznego zdrowia.

Tak, szczęśliwsi ci. których rozigranego ducha ciało pomieścić nie mogąc, pęka jak rozsadzone naczynie!

Nagle drgnął. Ramienia jego dotknęła się delikatna rączka Anny.

Baron odwrócił się szybko, nie śmiejąc jednak spojrzeć jej w oczy, lecz ona pierwsza odezwała się:

— Stałam długo za panem i nie śmiałam przerywać zamyślenia... Powiedz pan szczerze — rzekła, stając przed nim — Adam cię przeraża?... o! panie! — załamała ręce — nie znasz mojej rozpaczy, mojego zwątpienia.... ja, która nigdy dotąd śmierci nie widziałam, widzę ciągle Adama na katafalku ze złożonemi rękoma, z twarzą wychudłą, a tylko z oczyma rozwartemi, patrzącemi z wyrzutem... Obraz ten nęka mnie we śnie i na jawie. Boże, miałożby to być przeczucie! Wszystko tak ponure naokoło nas, nikt nie śmie przemówić słowa nadziei, pan zwłaszcza, którego słowo waży u mnie tyle, milczysz... boisz się łudzić, prawda?

Chwyciła go za ręce i oczyma pełnemi łez. przeszywała do głębi. Pragnęła i lękała się odpowiedzi. Baron otrząsnąwszy się gwałtem z dręczących go wspomnień, zdobył się na spokojny wyraz twarzy, ale łudzić nie śmiał. Wolał boleść mężnej dziewczyny uspokoić inaczej. Rzekł więc:

— Nadziei tracić nie mamy powodu księżniczko, zdrowie Adama polepszyć się może, ale lękam się, że dusza jego schorzała i rozbita, nie da się już nigdy uspokoić... a takie życie bez chwili wytchnienia i pogody byłoby dla niego stokroć okrutniejszą męczarnią. Ja znam historyą jego życia i znam naturę jego wyjątkową, odrębną... a czy go kocham, mówić nie potrzebuję, pomimo tego. kto wiś, czy dla was nie patrzeć na jego męki, nie byłoby lżej. Kiedyś zrozumiesz księżniczko słowa moje, dziś wydają ci się okrutne... O! nie płacz droga pani, zawierz mi, że krew moję wytoczyłbym do kropli za was... za niego!... Odwagi księżniczko na Boga, na miłość matki, zaklinam!

Przytrzymał Annę, która ukrywszy twarz w dłonie, łkając cicho, zachwiała się na nogach.

Stała tak długo, tłumiąc łkanie, bez słowa więcej na ustach i bez skargi... Farmer, który oddałby tak, jak rzekł, życie swoje za życie Adama, nie śmiał teraz przerwać tej pierwszej, a tak wielkiej boleści młodego dziewczęcia... złorzeczył w duszy swojej szczerości, mierzącej odwagę Anny własną odwagą i siłą i drząc cały, patrzał na nią z najwyższem przygnębieniem. Nareszcie Anna po chwili, która jemu wydała się najokrutniejszą godziną całego życia, odsłoniła twarz białą jak lilja i rzekła do niego cicho, lecz z uspokojeniem:

— O jedno błagam... czuwaj pan nad naszą matką.

I zanim baron odrętwiały i zgnębiony, znaleźć mógł słowo odpowiedzi, już jej przy nim nie było. Popatrzał za jej śladem, a westchnąwszy pełną piersią, szepnął: Biedna! — lecz nagle ożywił się, roziskrzył oczy blaskiem radości prawie, i wyprostował dumnie, jakgdyby świat cały zdobywać mu przyszło na nowo.

A chociaż świata nie zdobędzie, lecz poświęcać ma się już dla kogo.

ROZDZIAŁ III.

NIEMIODOWE MIESIĄCE.

Na piątej stacyi za Wiedniem na kolei wschodniej w drodze ku Szwajcaryi, pociąg kuryerski zatrzymuje się kilkanaście minut.

Stacya była niezwykle ożywioną. W okolicy znajdowało się opactwo, w którem odbywał się odpust, dużo więc osób dojeżdżało koleją do najbliższej stacyi, zkąd dalej wybierało się końmi lub piechotą.

Przed wagonami wszakże pierwszej klassy, stoi dwóch wojskowych i jeden cywilny, zagłębieni napozór w ożywionej rozmowie, lecz w rzeczywistości zaglądający chciwie do osobnego coupé pierwszej klassy. Mówią ze sobą półgłosem po francuzku, a ów cywilny, wysoki i wymokły blondyn, z monoklem, w oku. z torbą podróżną przez plecy, zdaje się odpierać argumenta towarzyszów.

Jeden z wojskowych, rotmistrz od ułanów, zawołał nareszcie zniecierpliwiony dosyć głośno:

—- Tu sera toujour le meme! — na co cywilny wzruszając ramionami, odrzekł:

— Que faire. c'est ma vocation!

A w tej chwili, z owego coupé wychyliła się za okno główka kobieca w eleganckim podróżnym kapelusiku, jakgdyby tym ruchem chciała potwierdzić niezrozumiałe dla osób trzecich, słowa młodzieńca. To go zdecydowało, bo w tej chwili podając rękę towarzyszom, wspiął się na stopnie tuż przyległego wagonu, i otworzył drzwiczki.

W chwili, gdy był już jedną nogą w wagonie, dał się słyszeć dzwonek, a równocześnie jakiś wysoki mężczyzna, w biegu dopadł drzwiczek wagonu, w którym siedziała piękna kobieta, szybko je roztworzył i tak samo szybko zatrzasnął za sobą.

Dał się słyszeć świst lokomotywy, dwaj wojskowi zawołali jeszcze: "Au revoir!" i pociąg rozwinął swoje parowe skrzydła w pełnym biegu.

Na każdej stacyi, na której pociąg zatrzymywał się kilka minut, ów blondyn wychodził szybko z wagonu i używał spaceru po platformie, pilnie zaglądając w okno, w którem się ukazała piękna kobieta. Czasami wynagrodzony został pojawieniem się bladej i interessującej jej twarzy, i to zwykle wtedy, gdy towarzyszący jej wysoki jegomość wychodził albo do bufetu, albo wyprostować znużone swe członki.

Manewrowanie to, które przenikliwy nazwałby Porozumiewaniem się, trwało aż do Lindau, gdzie jadący do Szwajcaryi wsiadają na statek parowy. Po raz pierwszy wtedy, a było to nad samym ranem, mógł się przyjrzeć nasz blondyn całej eskorcie pięknej sąsiadki. Najpierw wysiadł ów wysoki mężczyzna i podał jej rękę, którą ona milcząco przyjąwszy, posunęła się wolnym krokiem naprzód. Za nią tuż. szła zgrabna młoda dziewczyna, widocznie panna służąca, a tuż za nią zjawił się w tej chwili z wagonu drugiej klassy, barczysty mężczyzna, niosący drobne pakunki w ręku. oczywiście służący tych państwa. W chwili, gdy passażerowie przechodzić mieli pomost, ów jegomość towarzyszący damie, zwrócił się na prawo, zapewne ażeby wykupić bilety, z czego natychmiast blondyn skorzystał, przysunąwszy się tak blizko do pięknej damy, że aż zwrócił uwagę idącego w tyle służącego. który coś pomruczał pod nosem. Wtem piękna pani upuściła chustkę od nosa. blondyn schylił się szybko, ażeby ją podnieść, dotknąwszy jednak chustki poczuł w niej jakieś obce ciało, coś niby kartkę zwiniętą w kilkoro. Snać wprawny w tego rodzaju niespodzianki, zręcznie i szybko usunął kartkę, a uchyliwszy grzecznie kapelusza, oddał chustkę pani. która mu za to podziękowała bardzo wdzięcznym uśmiechem.

Ujrzawszy jej twarz, stanął oczarowany.

Tak pięknej nie spodziewał się. gdyż poprzednio rzuciwszy zaledwie na nią okiem, przeczuwał raczej, że musi być ładną, aniżeli był tego pewny.

Z uśmiechem dumy i zadowolenia pospieszył naprzód, ażeby swobodnie przeczytać kartkę. Stanąwszy w tyle kajuty, roztworzył ją szybko i przeczytał te słowa:

"Jedź pan za mną. a przy pierwszej sposobności dopomóż do porzucenia niegodziwca, który mi towarzyszy. "

Wymokły blondyn osłupiał. Jako Wiedeńczyk przywykły był do łatwych zdobyczy, w czem mu pomagały jego kapitały bankierskie, ale żeby tak odrazu, od jednego spojrzenia, zwyciężyć cudownej urody kobietę, dystyngowaną, bo to poznał od razu. bogatą, sądząc po służbie i osobnem coupé, to przechodziło jego zarozumiałość. Z uśmiechem tryumfu i politowania, przypomniał teraz sobie przestrogi towarzyszy, odradzających mu pościg za tą cudną pasażerką. Oni nie tylko wątpili w jego tryumf, ale wprost zeń szydzili. O! jakże ich upokorzy, gdy tajemniczą piękność przywiezie incognito do Wiednia; bo nie co innego sobie obiecywał z pewnością. Chodziło tylko o sposób ucieczki, ale niezawodnie ona sama mu go wskaże. Dalejże więc za nią, tylko teraz trzeba być ostrożniejszym, nie pokazywać zanadto swojej persony, ukradkiem tylko, gdy trzeba będzie się gdzie porozumieć.

Uśmiechnięty i w wybornym humorze, wszedł do kajuty, każąc sobie podać butelkę najlepszego wina. Wszedłszy, ujrzał damę swoję, siedzącą na kanapie i przerzucającą książkę oprawną w czerwone okładki, zapewne Bädaeckera — tak zaraz pomyślał — i jej tyrana, siedzącego obok i zagłębionego nad wiedeńską Presse.

Usiadłszy nieopodal, zaczął mu się przyglądać.

Zaraz mu się nie podobały marsowa i ponura fizyonomią i muskularne członki. W tej chwili nawet zdawało mu się, że ucieczka nie pójdzie tak łatwo, a gdy się przypatrzył ręce opartej o krzesło, ręce ogromnej i żylastej, serce mu jakoś mocniej bić zaczęło. Spojrzawszy jednak w stronę pani, dostrzegł na jej ustach uśmieszek, a w wielkich, ciemnych (jakiego były koloru dokładnie nie wiedział) oczach ogień, który go tak dalece zgalwanizował, iżby się nie zawahał nawet przed jakimś czynem waryackim.

— Biedna kobieta — dumał — tyranizowana przez tego brutala... bo kto ma taką łapę i takie spojrzenie, ten musi być brutalem... A potem, czyż mówią co do siebie? On czyta i ona czyta, i jadą do Szwajcaryi, gdzie marzyć się zwykło niebiańsko we dwoje... cóż to, ona coś mówi po cichu do garderobiany i wskazuje na mnie?... Aha rozumiem, sprzymierzeniec, dziewczyna będzie nam potrzebna... a może uda mi się capnąć obie... tożto będzie hałas w Wiedniu!

W tym momencie spojrzenie jego skrzyżowało się ze spojrzeniem wysokiego jegomościa. Zadrżał mimowoli i zwrócił wzrok w brudnawy pułap kajuty.

— Tygrysie ma spojrzenie ten człowiek! — pomyślał, otrząsając się mimowolnie — a tak spojrzał na mnie. jak gdyby czytał w moich myślach. Zemszczę ja się na tobie, mój panie srogi!

Przez cały czas podróży na statku, nie było sposobu szepnąć sobie nawzajem choćby słówko. Groźny jegomość był zawsze nieopodal, a choć zdawał się nie patrzeć w stronę swej towarzyszki, naszemu młodzieńcowi zdawało się. że wzrok jego prześladuje go wszędzie.

Błękitne niebo bez żadnej chmurki, powietrze czyste, przewiewane lekkim, orzeźwiającym wietrzykiem, zapraszało pasażerów na pokład.

Nasz młodzieniec wyszedł tam już przedtem jak niepyszny, i trochę osowiały siadł na ławeczce, przemyśliwając ciągle nad wykradzeniem. Odstąpić nie myślał, chociaż nie czuł się bez trwogi, ale właśnie wydrzeć ofiarę takiemu, zakrawało na bohaterstwo. Gdy się już raz znajdzie z nią w Wiedniu, albo skoro będzie trzeba, w Paryżu, ureguluje łatwiej ten maleńki fait accompli...

Po upływie godziny, wtedy gdy prawie zwątpił czy ją tyran wypuści na świeże powietrze, ujrzał ją nagle o dwa kroki od siebie, a przy niej wierną służącę. Tyrana, ani jego pomocnika, owego kamerdynera, nie było. Rozradowany wpatrzył się w nią; i ona zatopiła w nim wielkie swe. pełne wyrazu oczy. Dreszcz rozkoszny wstrząsnął nim. zerwał się. ustępując jej miejsca na ławeczce, zkąd był najlepszy widok na jezioro, i już. już otwierał usta, aby się zapytać jak ma dalej postąpić, gdy w tej chwili spostrzegł, że twarz jej przybrała surowy wyraz, a równocześnie ktoś za nim rozsunął z trzaskiem krzesło składane. Odwrócił się szybko. Barczysty kamerdyner podsuwał pani swojej krzesło, a był tak brzydko namarszczony jak jego pan.

Usunął się niechętnie. lecz przyszło mu na myśl, że list za pośrednictwem służącej, łatwiej się da przemycić. Poszedł więc czemprędzej na drugi koniec statku, i tam wyrwawszy kartkę z pugilaresu, w kilku słowach wyraził gotowość do największych poświęceń, zapytując zarazem o rozkazy i radę.

Z kartką w ręku przechadzał się długo po pokładzie, ale kamerdyner stał ciągle wyprostowany jak świeca za stołkiem swój pani, a służąca czy nie śmiała, czy też nie chciała zrozumieć znaczących mrugań jego oczu.

Sytuacya stawała się coraz trudniejszą, bo przecież niepodobna mu było nieodstępować ich na krok, zwłaszcza przy widocznej podejrzliwości tyrana.

Na szczęście, kiedy przybito do brzegu, dowiedział się, że jadą dalej do Rhigi-Culm, owej sławnej góry. na którą umyślnie dla zobaczenia wschodu słońca, zjeżdżają Anglicy i Amerykanie. Tam przecie i jemu wolno podziwiać wspaniałe widowisko, a chyba fatalizm jakiś przeszkodziłby porozumieniu się na dobre. Niepokoiła go tylko ta okoliczność, że uciekać nie można koleją żelazną w Szwajcaryi podczas nocy. Uciekać zaś końmi przed człowiekiem, który zapewne ścigać będzie z zajadłością, nie jest rzeczą zbyt bezpieczną.

Jak postanowił, tak wykonał.

Odłączywszy się teraz umyślnie od nich. w Rhigi-Culm nawet usiadł przy table d'hôte zdaleka. Spać nie myślał wcale, wolał przeczekać noc całą aż do budzącego się świtu.

Gwiaździsta i spokojna noc zapowiadała ciekawym licznie tu zebranym, urzeczywistnienie celu, dla którego przyjechali z rozmaitych stron świata. A byli tu Francuzi, Włosi. Rossyanie, Anglicy i Amerykanie.

Nasz młodzieniec stawił się pierwszy na miejscu, zkąd zazwyczaj przypatrywano się wschodowi słońca. Zgorączkowany niepokojem, wyczekiwaniem i nieprzespaną nocą, zaglądał chciwie w oczy nadchodzącym kobietom.

Już dawały się słyszeć okrzyki uwielbienia całego tego różnobarwnego tłumu, a tej, która go więcej obchodziła od wszelkich piękności natury, nigdzie ani śladu, bo śladem wydałaby mu się chociażby służąca. Zaczął się nawet gniewać na niedomyślność swojej heroiny, która pomimo tak pilnego strzeżenia, mogła przecież dać mu znak jakiś lub wskazówkę. Pogrążył się w zadumie, wahając się, czy ma dalej trwać w powziętem postanowieniu, gdy nagle uczuł na ramieniu dotknięcie delikatną rączką i posłyszał tych kilka słów wyszeptanych: "W Zürichu zabawimy kilka dni, próbuj pan tam. "

Czemprędzej wyciągnął rękę z przygotowaną kartką, ale nagle zamiast uściśnienia aksamitną rączką, żelazne jakieś kleszcze tak zgniotły mu palce, że aż z bólu wrzasnął.

— Proszę za mną — odezwał mu się ktoś nad uchem, zwolniwszy uścisku ale nie puszczając ręki.

Młodzieniec spojrzał przed siebie i ujrzał tyrana, który z marmurowo spokojną twarzą, z oczyma zimnemi, przeszywającemi jak stal. pociągał go za sobą. Młodzieniec był przekonany, że go zaprowadzi trochę na ubocze, a ztamtąd zepchnie na dół. Spadnięcie takie łatwo poszłoby na karb prostego i zdarzającego się tu wypadku. Teraz przypomniał sobie ostrzeżenie przyjaciół i z siłą rozpaczy opierał się. chcąc pozostać na miejscu.

— Nie bądź-że pan dzieckiem — posłyszał znowu głos — skoro się panu zachciało być bohaterem. Rozmówię się z panem krótko, a jeżeli i potem zechcesz za inną chodzić jak cień, sobie tylko przypiszesz następstwa niezbyt miłe.

Trochę uspokojony, tembardziej że tyran puścił już jego rękę, zabrawszy tylko miłosną kartkę, szedł posłuszny tuż obok niego. Gdy uszli kilkadziesiąt kroków, tyran zatrzymał się i rzekł szorstko:

— Żądam od pana słowa honoru, że natychmiast ztąd wyjedziesz i spotkania zemną unikać będziesz. Dajesz go pan?

— Przyznasz pan, że postępowanie pańskie...

— Bez frazesów, czekam odpowiedzi stanowczej.

— A gdybym się...

Nie dał mu dokończyć, mówiąc:

— Dzieciaku, nie tobie zemną walczyć, zgniotę cię jak robaka, a płakałyby po tobie piękne Wiedenki. Chcesz pan może pojedynku, zginąłbyś, jak mucha, lecz ja na takie ceremonje nie mam ochoty, sprzątnę cię przy pierwszej sposobności. Alboż w tej górzystej i przepaścistej Szwajcaryi mało mamy okazyjek?! A wreszcie nie żądam odpowiedzi od pana. wiedz tylko, że ostrzegać nie lubię.

I odszedł szybko, pozostawiwszy młodzieńca niewesołym wcale myślom.

Wrodzona duma radziła mu opór, ale ta jakaś dzikość tego człowieka, ta jego łapa, która słusznie tak urn się nie podobała odrazu, ogromnie ostudziła jego awanturniczość donżuańską. Przedewszystkiem jednak poszedł się przespać do hotelu, odłożywszy do następnego dnia dalsze postanowienie.

Istotnie nazajutrz przespawszy się. zjadł śniadanie obfite, a zjadłszy śniadanie, nabrał ducha... i pierwszym pociągiem powrócił na drugi brzeg jeziora Bodensee, ztamtąd jednak nie myśląc wracać do Wiednia, gdzieby go może wyśmiano, ale nad Ren, gdzie przecie nie zawsze jeżdżą z pięknemi kobietami tak srodzy ludożercy.

Nasz tyran tymczasem, ze swą cudownie piękną żoną zabawiwszy dwa dni w Rhigi, wybrał się dalej na przejażdżkę po malowniczej Szwajcaryi, zatrzymawszy się znowu w uroczem Ragatz.

W uroczem tem miejscu kąpielowem. bawiło w tym czasie niewiele jeszcze gości.

Przekonał się o tem z widocznem zadowoleniem posiadacz pięknej nieznajomej, kazawszy sobie podać skoro tylko zajechał do hotelu, "listę gości. "

Gospodarz wietrzący dobrego passażera, dopytywał się o rozporządzenia co do obiadu, polecając mu kuchnię table d'hote, jako najwyborniejszą w całej Szwajcaryi. Otrzymał jednak w odpowiedzi, iżby obiad przyniesiono na górę do pokoju pani. która jest trochę słabą.

Rzeczywiście pani oświadczyła swemu posiadaczowi, że czując się słabą, nie wyjdzie wcale. Uczyniła nawet więcej, bo położywszy się na kanapie, zabroniła komukolwiek przerywać jej tak potrzebną chwilę spoczynku. Wierna tylko służąca siedziała przy pani. usiłując się z czegoś nadarmo usprawiedliwić.

Rozdrażniona i zdenerwowana piękna kobieta, mówiła do niej gwałtownym, choć cichym głosem:

— Kazałam ci zanieść list do jego pokoju, lecz tyś się bała. Czegoś się bała. gdy los twój odemnie zależy?

— Proszę pani, George (kamerdyner) tak szpiegował, że trzy razy gdy już wysunęłam się po cichu na kurytarz, zastępował mi drogę, pytając: dokąd idę. Miałam się przyznać?

— Mogłaś wyśliznąć mu się z pod ręki, cóżto, nie jesteś kobietą!

— Byłby mnie wytropił, a zresztą ten pan zamknął się w swoim pokoju i ani nosa na świat nie wyścibił.

— Do niczego jesteś! — zawołała z passyą piękna kobieta, odwróciwszy się twarzą ku ścianie.

Garderobiana wstała po cichu i usiadłszy w drugim rogu pokoju, zaczęła wyjmować suknie z dwóch ogromnych kufrów.

Nagle jednak zerwała się pani z kanapy i kazała garderobianie wyjąć tekę z papierami, a przedewszystkiem drzwi zamknąć na klucz i nie puszczać nikogo, zwłaszcza zaś pana. Poczem zasiadłszy do pisania, pisała aż do zmierzchu.

Garderobiana zapalając świece, ujrzała dwa wypieczone rumieńce na licach pani, która teraz zapieczętowawszy kilka napisanych listów, odezwała się do niej w te słowa:

— W jednym z tych listów, znajduje się polecenie moje wypłacenia ci 3. 000 guldenów, w razie gdybym ci sama wypłacić ich nie mogła w ciągu roku. Robię to dla tego, ażeby się zapewnić o twojej wierności i ślepem dla mnie posłuszeństwie. Chcesz mi być oddaną zupełnie?

— I bez tego poszłabym za panią w ogień — odrzekła garderobiana, całując pani swej ręce.

— Wymkniesz się więc z temi listami, tak żeby cię nie widziano, na pocztę, opłacisz kwity pocztowe i przyniesiesz mi je jako dowód. Rozumiesz?... a za kilka dni. gdy ci dam znać, udasz chorobę, tak żebym była zmuszoną zostawić cię tu gdziekolwiek. Zostawszy. pojedziesz tam gdzie ci powiem i czekać będziesz dalszych moich rozkazów. Przystajesz?

— Co tylko pani każe, zrobię, ah! bo ja sama tak się tego naszego pana boję jak dyabła. Boże. Boże, kiedy też pani będzie znów u siebie?

— Zależy to od tych listów właśnie i od tego. czy się lepiej spiszesz aniżeli w Rhigi. Teraz żeby ci ułatwić wymknięcie się na pocztę, wyjdziemy niby na przechadzkę.

Garderobianej udało się wysłać listy niepostrzeżenie, co tak uspokoiło jej panią, że nazajutrz pozwoliła się posiadaczowi swojemu obwozić po okolicach i zdecydowała na dłuższe w tem uroczem miejscu pozostanie. Po kilku dniach wysłała znów służące na pocztę, aby się dowiedzieć czy nie przyszła oczekiwana odpowiedź posterestanie. Garderobiana wróciła z niczem i z niczem wracała w kilku dniach następnych.

Wtedy zniecierpliwienie pani doszło do najwyższego stopnia. Okazywała je w sposób brutalny swojemu posiadaczowi, który jednak znosił je z marmurowym zawsze spokojem. Spokój ten, stereotypowy uśmiech, a czasem cyniczne słowo odpowiedzi, doprowadzały ją do spazmów.

W kilka dni jednak potem, nietylko się uspokoiła, ale okazywała nawet głośno najwyborniejszy humor, co jednak nic a nic nie zdziwiło, ani nie uspokoiło jej posiadacza. Przeciwnie, zdawało się. że go to cokolwiek niepokoi.

Pozorna harmonia tak się ustaliła, że postanowili razem zwiedzić poblizkie kąpiele Pfaffersbad.

Słynne to źródło gorącej czarnej wody, wytryskuje wśród straszliwej, skalistej przepaści hucząc złowrogo, jak morze wezbrane przed burzą.

Ponad tą dziką i czarną otchłanią a 1500 stóp nad strumieniem, umocowano żelaznemi klamrami po obu stronach skały, drewnianą wązką kładkę, po której przejść można do ciasnej w skale wykutej jaskini, będącej wodozbiorem. Dym i wyziewy, otaczają patrzących ztąd sinym gęstym obłokiem, tamując oddech i przeszywając mimowolną trwogą.

Wspaniałe grozą widowisko, ale niebezpieczne dla nieuważnych. Najmniejsze pośliznięcie a śmierć pewna.

Piękna kobieta, gdy jej zaraz z początku proponował towarzysz zwiedzenie tego ciekawego miejsca, odmówiła krótko, teraz przeciwnie odzyskawszy humor, sama zaproponowała wycieczkę.

Dzień był prześliczny, jasny, bez żadnej chmurki na niebie, gorąco umiarkowane zasłoną gór.

Wybrali się sami i pieszo przez dolinę Tarniny.

Towarzysz był czegoś ponury, milczący i zamyślony, kobieta śpiewała ciągle arye z rozmaitych oper nie siląc się na podtrzymanie rozmowy. Byli zresztą snać przyzwyczajeni do nieoglądania się na siebie.

Ona zatrzymywała, się po drodze, przypatrując malowniczej okolicy, on szedł ciągle naprzód, powolnym i jednakim krokiem. Gdyby się był obejrzał znienacka za siebie, byłby dostrzegł iskrzącego wściekłym gniewem spojrzenia kobiety, lecz może się go domyślał i dlatego nie był ciekawy.

Gdy doszli do domu kąpielowego, ona uczuła się cokolwiek znużoną i usiadła na ławeczce przed domem. Towarzysz poszedł po odźwiernego, ażeby ich zawiódł do samego źródła.

Za chwilę doprowadził ich tenże do owej kładki, po której przechodziło się na drugą stronę ku jaskini.

Kobieta zawahała się trochę i pobladła, zapewne pod wrażeniem ponurego i dzikiego widowiska. Towarzysz z dziwnym uśmiechem zapytał się jej. czy trwa jeszcze w ochocie przejścia przez niebezpieczny mostek, czy się. nie lęka zawrotu głowy?

Otrząsnęła się z wrażenia kobieta i odrzekła zimno i krótko, że przybyła tu po to tylko, ażeby być wszędzie i widzieć wszystko.

Odźwierny poleciwszy ostrożność, usiadł na boku, a oni oboje wstąpili na mostek. Mężczyzna spytał się jej znowu, czy chce żeby szedł za nią, czy żeby jej torował drogę? Odrzekła, że naturalnie powinien iść naprzód.

Kobieta postąpiwszy krok na kładce zawieszonej nad okropną czeluścią, zadrżała i chwyciła się silnie za poręcz. Dym przytem osłonił ich wnet oboje i przykrył jakby szarym grubym płaszczem.

Trwało to tylko minutę, bo zaraz postąpiła krok naprzód, ostrzegłszy towarzysza żeby na nią nie zważał.

Szli powolnie.

Mężczyzna nie obejrzał się ani razu. Tak doszli do środka kładki.

Szum i huk potoku zagłuszyłyby słowa, gdyby je do siebie mówili, ale oni szli w milczeniu, ona głęboko zamyślona, on obojętny i spokojny jak zawsze.

Nagle w jednem błyskawicznem mgnieniu oka, zwrócili się do siebie.

Żelazną ręką schwycił jej rękę wyciągniętą ku niemu...

Spojrzeli sobie w same białka... ona nie kryła nienawiści i zamiaru, który on odgadł i jednym ruchem zniweczył. Tak stali chwilę naprzeciw siebie, jedną ręką spleceni, bladzi oboje — ona z przestrachu i złości, on z hamowanego a nurtującego go gniewu. Nareszcze on pierwszy roześmiał się szydersko i tak głośno, że ten śmiech przytłumił ponure warczenie potoku, i rzekł:

— Nie zapomniałem ja twego charakteru Marysieńko i gdyś objawiła chęć pójścia tutaj, wiedziałem dla czego? Więc śmierci mej chciałaś?

— Z pewnością.

— Ale przekonałaś się, że zemną walczyć trudno, może teraz będziesz mi posłuszniejszą?

— Nigdy.

— Zobaczymy, ułożę ja już ciebie, dawałem sobie rady z gorszemi, co zdawałoby się niepodobnem. A teraz napatrzywszy się cudownego malowniczego widoku — dodał z niedającą się opisać ironią — wracajmy... Nie chcesz iść naprzód, boisz się mnie? Nie chcę ja twojej śmierci, a po co mi jej, ja chcę pokuty twojej, długiej i nudnej jak życie i tę mieć będziesz. Dobrze, więc ja pójdę wpierw.

Tak uczynił. Poszedł, poczem przy zejściu rękę podał z prawdziwą galanteryą swej towarzyszce, czem mocno zbudował się odźwierny, zazdroszcząc temu panu — musiał być kawalerem — tak ślicznej żony.

Czytelnik odgadł zapewne, że tym mężczyzną był major Figarrero, a tą kobietą piękna Marysia, wdowa po baronie von Regensborg.

Zmusiwszy ją do wyjazdu, wiózł z sobą, jak niewolnicę. Wiedział jednak, że woli jej nie opanował, że jestto niewolnica, która za jakąbądź cenę z więzów swych się wyzwoli. I dla tego oboje walczyli ze sobą chytrością, podstępem, instynktem szkodzenia. Ona nie chcąc narażać się na skandal w Wiedniu, opuszczona nadto przez najwierniejszych, w czasach gdy żył baron Regensborg i gdy był potężny, uległa, ale na to tylko, ażeby przy pierwszej sposobności uciec od mego i najokrutniej zemścić się. Jakie on miał plany odgadnąć było jej trudno, przeczuwała jednak, że się połączył z nią nie z miłości. Przypuszczała u niego tak samo chęć zemsty, nie wiedząc tylko, jaką ona być miała.

Manewr jej w drodze z owym Wiedeńczykiem, miał na celu wyswobodzenie się jaknajprędsze, widziała się bowiem strzeżoną i szpiegowaną zajadle przez męża i jego wiernego kamerdynera.

Każdy jej zamiar zdawał się przebiegły mąż czytać nie z jej oczu, bo była mistrzynią w maskowaniu się, ale z wzięcia się jej, ze zmiany humoru. Zapamiętał widocznie doskonale usposobienie jej z dawnych czasów, gdy pojął ją młodziutką, a już tak chytrą i obłudną.

Nieudana ucieczka z Wiedeńczykiem wprawiła ją w gniew niepohamowany, miała nowy dowód, jak jej pilnuje, na pozór nie patrząc wcale i nie zważając. Chwyciła się ostatniego ratunku, napisała do kilku dawnych wiernych, a zwłaszcza do Walerego, żądając od nich. ażeby przybyli do Szwajcaryi i uwolnili ją siłą lub podstępem. Nieotrzymanie żadnej odpowiedzi było dla niej nieomylną wskazówką, że mąż wszystkie odpowiedzi przejął. Ztąd nagła jej udana wesołość i propozycya wycieczki do Pfaffersbad, którego położenie poznała dokładnie z rozmów i opisu.

Myśl zbrodni nie powstała w niej nagle, ale miała dosyć czasu dojrzeć, pomimo tego nie zadrżała ani na chwilę przed nią. Stawiła wszystko na kartę, bo po życiu, w którem było tyle łez i występków, zakończenie przy jego boku, musiało być męczarnią i najokropniejszą pokutą. Regensborga, który ją ubóstwiał, zgubiła wprawdzie z własnej winy, ale za głównem przyczynieniem się jego. Miałażby teraz żyć z zabójcą, mieć w nim wieczny i żywy wyrzut sumienia, miałażby wreszcie — o co jej najwięcej chodziło — przestać królować w świecie zabaw i zbytków, bez których nie wyobrażała już sobie możliwości życia?

Chęć zemsty podbudzało jeszcze przypomnieni podstępu, dziwnego czaru, sama nie wiedziała czego, w który ją uwikłał ten pierwszy mąż, taki dawniej prostak i niedołęga. Dała się schwytać w sidła jak naiwne dziewczę, po raz pierwszy w życiu i to przez tego przed którym należało jej uciekać na kraniec świata. Wszystkie więc pobudki psychiczne i materyalne, nakazywały jej bronić się do ostatka i obronić.

Nie wiedziała w tej chwili co pocznie dalej, ale była gotową na wszystko. Słowa które wyrzekł do niej, gdy zbrodniczą jej rękę powstrzymał, potwierdziły tylko jej przewidywania. Nie taił się z tem że gotuje dla niej pokutę, pokutę długą.

Jaka była ta pokuta nie chciała się zastanawiać, wiedziała, że będzie obmyśloną z taką samą nienawiścią, jaką ona czuła dla niego. Nie w tym jednym punkcie była pewną swej nad nim wyższości; tak nienawidzieć, jak ona jego, potrafi tylko kobieta, która nieuszanowawszy nigdy żadnej świętości, widzi nagle przed sobą człowieka, obracającego z urąganiem w niwecz wszystkie z tak krwawym trudem zdobyte cele.

Kiedy powrócili do domu, wiedzieli oboje, że między nimi stoczy się teraz walka o życie. On jednak nie zmienił ani twarzy, ani postępowania. Przy ludziach grzeczny, uprzejmy, czuły nawet, we cztery oczy pełen zjadliwej ironii lub wyrafinowanego w okrucieństwie cynizmu. Ona przeciwnie, przy ludziach okazywała mu jawnie swoję wzgardę, kompromitowała go umyślnie swoją zalotnością z pierwszym lepszym, a w cztery oczy lżyła go i przeklinała, czasami rzucając się na niego w niehamującym się szale gniewu.

Wszystkie jej wybryki i wybuchy, znosił nie tylko z lodowatym spokojem, ale umyślnie gniew jej podniecał szyderstwem i przypominaniem różnych faktów jej życia, które znał wszystkie.

Byłoto życie tygrysa i pantery, w jednej zamkniętych klatce.

Każda inna kobieta byłaby padła zgnębiona moralnie i fizycznie, ona ukrywała nawet przed nim napadające ją czasem spazmy, ażeby nie zdradzić się z żadną słabością, a po każdej takiej scenie, zdawało się. że jej przybyło nowych sił.

Pewnego dnia jednak okazał nieubłagany mąż pewne zniecierpliwienie. Nagle kazał pakować rzeczy i zapowiedział swój żonie, że pojadą wprost nie zatrzymując się nigdzie, do Galicyi, najprzód do jej wsi, a potem do jego dóbr, które niedawno temu nabył.

Sprzykrzyła mu się oczywiście ta okrutna komedya. Żona posłyszawszy ten wyrok, pobladła ze zgrozy i przerażenia. Byłto cios wymierzony w samo serce. Ma jechać tam, gdzie niedawno dopiero z pierwszym bądźcobądź szanowanym mężem, zdobyła sobie z takim trudem stanowisko? Ma dokończać życia, jako ofiara w tych miejscach, gdzie niedawno panowała wszechwładnie, jako uwielbiana królowa wszystkich mężczyzn, którzy się do niej zbliżyli?

Co wreszcie powiedzą ci wszyscy, którzy unikali jej dla jej zaciemnionej przeszłości, gdy ją teraz znów ujrzą z nowym jakimś mężem, a co straszniejsze, gdy się dowiedzą, że ten nowy mąż jest dawnym, pierwszym i jedynie legalnym, że nakoniec jest on kamerdynerem księcia Mikołaja, mężem Marysi, garderobiany nieboszczki księżnej!

Więc całe życie fałszu, udawania, przyoblekania się w nową skórę, więc całe rusztowanie zbudowane rzec można, naprawdę krwią i potem, ma runąć w gruzy przywalając ją ciężarem hańby, upadku i ostatniego upodlenia?! Gdyby się nie wstydziła, płakałaby w niebogłosy i rwała sobie włosy z ostatniej rozpaczy.

Jeżeli takim ma być początek pokuty, jakże dalsza będzie straszną?

Lecz nie — ona raczej zabije się, jeżeli uciec nie zdoła w drodze, a tam nie pojedzie.

Tysiączne plany przychodziły jej do głowy. Chciała się oddać władzom jako ofiara okrucieństwa, chciała męża oskarżyć jako oszusta i awanturnika: wnet jednak musiała przyznać, że zdoła się on wylegitymować najskrupulatniej zebranemi papierami i że ze wstydem powrócić będzie musiała do niego.

Po raz drugi w życiu zadrżała, przestraszywszy się następstw swego dawnego życia. Pierwszy raz przy łożu konającego Regensborga, uczuła wyrzut sumienia, teraz widmo śmierci przeleciało przez jej wyobraźnię. Miałażby to być kara niebios za tyle zbrodniczych czynów, za tyle zdrad, za pomiatanie najszlachetniejszemi uczuciami, za tylu z jej winy nieszczęśliwych?

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej