Juliusz Słowacki

KSIĄDZ MAREK

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

AKT PIERWSZY

AKT DRUGI

AKT TRZECI

KSIĄDZ MAREK

poemat dramatyczny w trzech aktach

Juliusz Słowacki

AKT PIERWSZY

Szopa wyporządzona jak na zebranie koła rycerskiego. Wchodzą: Starościc z Barku i Towarzysz Pancerny. Słychać z daleka śpiew konfederacki.

TOWARZYSZ

Słyszysz pieśni - oto z pola

Rycerze nasi wracają.

STAROŚCIC

Mam taką harfę Eola

W Anielinkach, nad strumykiem;

Lecz jej struny tak nie grają

Z szumem liści, ze słowikiem

Tęskno - dziko i żałośnie.

Jak ta pieśń, co w hymny rośnie.

TOWARZYSZ

Wracają pełni zapału,

A ksiądz Marek, karmelita,

Ludziom błogosławi z wału.

STAROŚCIC

Jak miło, gdy młodość rozkwita!

Gdy krwią biją wszystkie żyły!

Rzucić się pod sztandar Boży,

Co w stepach, z dawnej mogiły

Jak tęcza, którą na chmurach

Słońce gdzieś ojczyste tworzy,

Błyska i na złotych piórach

Dusze rycerskie unosi. -

A ta pieśń, co Boga prosi

O łaskę, politowanie;

Taka miła jak pieśń dziecka,

Rubaszna - jak pieśń szlachecka.

Święta jak organów granie,

A świeża jako zaranie 

Przyszłych nadziei narodu:  

Tak trzęsie całą mieściną,  

Że bez żadnego powodu,  

Kiedy słucham - łzy mi płyną.  

PIEŚŃ KONFEDERATÓW  

za sceną 

Nigdy z królami nie będziem w aliansach,  

Nigdy przemocą nie ugniemy szyi;  

Bo u Chrystusa my na ordynansach,

Słudzy Maryji!  

Więc choć się spęka świat i zadrzy słońce,  

Chociaż się chmury i morza nasrożą;  

Choćby na smokach wojska latające,  

Nas nie zatrwożą.  

Bóg naszych ojców i dziś jest nad nami!  

Więc nie dopuści upaść żadnej klęsce.  

Wszak póki On był z naszymi ojcami,  

Byli zwyciężce!  

Więc nie wpadniemy w żadną wilczą jamę,  

Nie uklękniemy przed mocarzy władzą,  

Wiedząc, że nawet grobowce nas same 

Bogu oddadzą.  

Ze skowronkami wstaliśmy do pracy 

I spać pójdziemy o wieczornej zorzy,  

Ale w grobowcach mu jeszcze żołdacy 

I hufiec Boży.  

Bo kto zaufał Chrystusowi Panu 

I szedł na święte kraju werbowanie;  

Ten de profundis z ciemnego kurhanu

Na trąbę wstanie.  

Bóg jest ucieczką i obroną naszą!

Póki On z nami, całe piekła pękną!

Ani ogniste smoki nas ustraszą,

Ani ulękną.

Nie złamie nas głód ni żaden frasunek,

Ani zhołdują żadne świata hołdy:

Bo na Chrystusa my poszli werbunek,

Na jego żołdy.

STAROŚCIC

Ponieśli dalej sztandary,

Poszli dalej z bronią w ręku,

A ta pieśń na fundum wiary,

Anielskiego pełna jęku,

Ściąga nam cudy - zjawienia.

Przelotne niebios humory,

Gwiazdy z grzywą, meteory,

Nocne słońca - łby z płomienia.

Szwadrony w zbrojach nieznanych,

Po obłokach malowanych

Idące truchtem i cwałem,

A jak wczora, sam widziałem,

Będąc na straży w mieścinie...

PANA, naszego obrońcę,

Co siedmiomieczowe słońce

Zapaliwszy, stał na chmurach.

I nie sam świadczę o cudzie,

Ale wszyscy moi ludzie,

Wszyscy szyldwasi na murach

Widzieli ten wizerunek

Doloris, jak brał kierunek

Ku wschodowi, świecąc miastu.

Widać, że nasz okręt tonie,

Że potrzeba nam balastu,  

Więcej szabel... więcej ducha,  

Więcej serca w naszym łonie:  

Bo ta wielka zawierucha

Niebios wszystkich nas pochłonie.  

TOWARZYSZ

Ksiądz Marek wczoraj to z ducha 

Wytłumaczył na ambonie,  

Mówiąc o różnej pokusie.  

Miecze te, powiada, bolu,

Bolące w Panu Jezusie,  

To są gorsze od kąkolu 

Wady na ojczystym polu,

Z których boleść ma Ojczyzna.  

Pierwszy miecz, co w niej usterka,

Mówił, jest to francuszczyzna,  

A drugi miecz - to szulerka.

A trzeci - to kieszeń stratna.  

A czwarty - kobiece rządy;  

Piąty - to przedajne sądy.  

A szósty - zawiść prywatna.  

A siódmy - zgniłe sumnienie.  

Te wszystkie, mówił, ościenie 

W jednym sercu, co je mieści,  

Zatknięte ręką morderczą,  

Jako błyskawice sterczą;  

Jak słońce srebrne boleści,  

Słonecznik siedmiomieczowy,  

Co ma w środku serce Boże,  

A na rękojeściach głowy 

Do panów naszych podobne.  

I znów o każdym upiorze.

O każdym mieczu magnacie

Mówił powieści osobne,

Jak sędzia na majestacie

Sądzący zbrodnie czerwone...

Potem kazał przed ambonę

Przynieść trumnicę z kościarza

I sam, z ognistą powieką,

Nogą odrzuciwszy wieko,

Kiedy się pył ruszył z kości,

Krzyknął: "Oto proch cmentarza,

Który w żywych obecności

Będzie sądzon, jak wy sami

Kiedyś, nakryci trumnami,

Przez lud będziecie sądzeni...

Oto jest proch z trupa rdzeni!

Oto jest jedna z piszczeli,

Co może na karabeli

Spoczywała do starości".

"Jeśli ty " - mówił do kości -

"Spod twojej rysiowej delii

Przy czytaniu Ewangelii

Szabli dobyłaś na światy?

Ręko! bądź błogosławiona! -

Lecz jeśli wy, stare gnaty!

Wy, spróchniałe dziś ramiona!

Wy, drzące palców kosteczki!

Dla jakiej prywatnej sprzeczki

Dobyłyście z pochew miecza,

Chłopską porąbały chatę!

Jeśli ty, ręko człowiecza,

W sygnetach a krwią ociekła,

Podpisywałaś utratę 

Naszych pogranicznych grodów?  

Jeśliś cały naród wlekła  

Za włosy w trumnę narodów 

I poiłaś go piołunem?  

Ręko hańby, idź do piekła! "  

Rzekł i kością jak piorunem  

Uderzył z czarnej ambony 

Pomiędzy lud przerażony,  

W sam środek szary motłochu,  

W sam środek czerni szepczącej 

O tej kości latającej,  

O tym poruszonym prochu,

O tym niespokojnym grobie.

Aż ksiądz, znowu ręce obie 

Zanurzywszy w trumny łonie,  

Czerepem się na ambonie 

I głową trupa oświecił.  

Czerep pacierzom polecił 

I czcił pogrzebową rzeczą;  

To go malował w przyłbicy,  

T w karbunkułach korony,  

To w cierniach, co kość kaleczą:  

Aż ten czerep uśmiechniony,  

Wziąwszy prawie twarz człowieczą,  

Co się uśmiecha, nie sroży:  

Jak drugi spowiednik Boży 

Zaczął nauczać z ambony...  

STAROŚCIC  

A tymczasem obrażony 

Pan marszałek, szlachta cała,  

Tym ruszeniem z grobu ciała,

Tym urąganiem z magnatów,

Tą obelgą antenatów,

Zamyśla porzucić sprawę.

TOWARZYSZ

Co mówisz?

STAROŚCIC

Bedą ciekawe

Dzisiejsze panów narady.

Patrzaj, regimentarz blady

Z manifestem o głos prosi;

Ale oczy nie podnosi

Na czoło marszałka dzielne.

Wchodzą i zasiadają na ławach: Pan Marszałek Konfederacji Krasiński, Pan Regimentarz Pułaski, Ks. Przełożony Karmelitów... i wielu ze szlachty. REGIMENTARZ

z manifestem w ręku

W imię Boga nieśmiertelne!

I w imię Bożego Syna!

I w imię Bożego Ducha!

Przed tym światem, co patrzy i słucha,

Jak się nasza krew tu lać zaczyna

I wulkanem pomsty z nas wybucha,

I wulkanem jęków świat przeraża -

Przed ziemią, co nas spotwarza,

Że już ojczyzny nie mamy

I o nią się dobijamy

Z mieczem w ręku - przed tronami.

Któreśmy kiedyś zakryli

Od Tutka naszymi szablami -

I przed dzieciątkiem, co kwili -

I przed starcem, co grób kopie -

I przed chłopakiem, który siada

Jak Ceres na złotym snopie 

I płacze, gdy o nędzy gada -  

Przed magnatem, co krew żłopie,  

Ludu wnętrzności wyjada 

I złoto skrwawione chowa -  

I przed tą, która jest wdowa 

Po mężu za kraj poległym -  

I przed wiekiem już ubiegłym -  

I przed tym, co w czasów prądzie 

Na sąd trupów naszych idzie -  

Wydarci przeszłej ohydzie 

Stajemy z tym pismem na sądzie;  

Sądem krwi nie przerażeni,  

Ani dumni, ani bladzi:

W środku rzezi i płomieni,  

Przy biciu gwałtownych dzwonów;  

Pany na czele czeladzi,

Wodzą na czele szwadronów,  

Księża tłum prowadząc niemy 

W blasku krzyżów i kagańców,  

Danych świętych zmartwychwstańców;  

Na sądzie wszyscy stajemy!  

I podnosząc ręce blade,  

I wskazując racy wzięte,  

Tę wszystkich narodów zdradę  

I to morderstwo nieświęte  

Na naszych spełniane ciałach 

Rzucamy w czasu koryto.

Bogdajby kiedyś odkryto,  

Że na tych przekleństwa skałach 

Zatrzymane ludów wody

Pierś swoją o nas rozbiją -

Staną i w kałużach zgniją,

Nie mogąc wejść na te wschody,

Któreśmy sypali sami

Wiekom - kładąc się trupami.

Bogdajby kiedyś odkryto,

Że tu, gdzie nas zabijano,

Ludów patronkę zabito;

Że tu, gdzie Polski kolano

Pierwszy raz przed nędzą klękło:

Nowa jest ludów Kalwaria -

A tam, gdzie jej serce pękło,

Gdzie zapłakała jak Maria:

Jest miejsce lamentowania -

A tam, gdzie ją kat pogania

Knutem, cierniami i spiżem,

A ona padła pod krzyżem

W koronie z blasków słonecznych:

Jest miejsce upadków wiecznych

I śmierci okropna przystań -

A tam, gdzie matka rycerzy,

Choć w grobie, w grób nie uwierzy:

Jest miejsce wieczne zmartwychwstań -

Jest duch, co z grobu wyrywa -

I kos żadnych się nie boi.

Panowie! to miejsce stoi!

To miejsce! - Bar się nazywa.

Tu my, rycerze bez plamy,

Z odkrytą przed Bogiem głową,

Pod chorągwią Jezusową

Za kraj nasz pomumierany,

Zatknąwszy wieczne sztandary 

Dla miłości i prawdy, i wiary.  

MARSZAŁEK 

Szanowny regimentarzu,

Mówisz tak, jak na Golgocie,  

Mówisz tak, jak na cmentarzu.  

I tak by się nam w istocie 

Należało dziś zachować;  

Krzyże nosić i całować,  

Samym je zatykać w ziemię,  

Nauczając przyszłe plemię,  

Jak los przeciwny pokona -

Za prawą rękę i lewą 

Dać się przybijać na drzewo,  

Aby widział nasz morderca,  

Że otworzywszy ramiona 

Pokazujemy i serca.

Ale sądzę mój kolego,  

Że wola Nieśmiertelnego 

Chowa nas na większe czyny.  

Więc z tej ubogiej mieściny,  

Gdzieśmy się teraz zamknęli,  

Nie chciałbym uczynić jeszcze 

Grobu dla obywateli.

REGIMENTARZ

Panie! przechodzą mię dreszcze!  

Z gwałtownego chłonę żaru! ...  

Pierwszy raz ktoś mówi w radzie 

O hańbie... o wyjściu z Baru...  

MARSZAŁEK

dobywając wpół szabli

Hańba! Cóż to mi ty?...

REGIMENTARZ

Panie,

Niech twoje słowo zostanie

W gardle,szabla niech się kładzie

Do snu i niech się nie budzi.

Dawno ja żyję sród ludzi!

Z ródzinymi panami żyłem,

Obelgi nieraz znosiłem

Dla ojczyzny i dziś zniosę.

A jeśli kto mimowolną

Obaczy na rzęsach rosę

U obelżonego starca?

To wszakże i mnie mieć wolno

Przy białej siwiznie marca

I lód,co szkłem w oczach świeci...

Bo ja mam aż czworo dzieci,

A czworo żywych pod niebem;

A gdy na mnie hańba spada,

To,panie,tym jednym chlebem

Nas pięcioro się najada...

A czy to łza w oczach stoi

I błyszczy w źrennicy biednej,

To pięciorgo się napoi,

Panie,z tej jednej łzy wielkiej...

Bo kto na świat się nie gniewa,

Często,chociaż łez nie lej,

W serce - rzeki łez wylewa.

MARSZAŁEK

Jeślim obraził - boleję.

REGIMENTARZ

Dosyć.Gadajmy o Barze. 

Więc wola jest rzucić miasto... 

MARSZAŁEK 

Dosyć spojrzeć tu na twarze... 

Żaden tu nie jest niewiastą 

Ani dzieckiem nie jest w duchu;

Widziano nas przy harmatach...

Lecz dać się ciągnąć w łańcuchu? 

I przy ruskich kazematach

W błocie przed Braneckim legać? 

Mnie - co jestem z panów panem. 

Nazywać jego hetmanem? 

I grzeczności z nim przestrzegać? 

Być jego sługą?Gdy mogę, 

Do Turczech dziś pojechawszy, 

Jutro tu powrócić krwawszy, 

Zgnieść tę moskiewską stonogę, 

Stanąć mu butem na głowie, 

Królowi napędzić strachów.- 

Cóż?- Czy nieprawda,panowie, 

Że tak lepiej!?z hufcem spachów!? 

SZLACHTA

Lepiej!

MARSZAŁEK 

Zgodne głosy słyszę... 

A oto patrzcie,

dobywa listu.

Tu pisze

Pan Potocki,nasz podczaszy,

Że Turek już Moskwę straszy 

Nad Prutem,stanąwszy w sile... 

Cóż mu!po naszej mogile? 

SZLACHTA krzycząc

Do Turków całymi szwadrony! . . .

Wchodzi Ksiądz Marek.

KS. MAREK

Niechaj będzie pochwalony

Jezus Chrystus. -

na stronie

Szatan głuchy

Żadnej nie dał odpowiedzi.

W tej szopie widać złe duchy

I zło - co otworu śledzi.

Aby zerwać naszą zgodę.

głośno

Gdzie tylko okiem powiodę,

Zasmucone widzę twarze...

REGIMENTARZ

Mój księże, źle z nami w Barze.

Myślemy z miasta uchodzić.

KS. MAREK

A miastem kto ma dowodzić?

REGIMENTARZ

Na cóż dowództwa w pustoszy?

MARSZAŁEK

Dosyć tej wojny kokoszy!

Tej manifestów papierni!

Byliśmy krajowi wierni

I wiernie jemu dotrwamy.

Lecz tu w Barze już nie mamy

Prochu, jadła ni pieniędzy.

Gorszy pocałunek nędzy

Niż pocałunek Judasza;

I wszystkie cnoty rozpłasza,

KS. MAREK

Marszałku! panie narodu!  

Czyś ty dzisiaj doznał głodu?  

Otruł się na miejskiej wodzie?  

I pomyślał o tym w głodzie,  

Ażeby naród opuścić? -  

Pan Bóg ci może odpuścić,  

Jeśli to się w głodzie stało,  

Jeśli twoje biedne ciało 

Zaczęło się trząść na kości...  

Pan Bóg jest pełny litości,  

Jeśliś głodny był - przebaczy...  

Lecz panie! o ta stodoła 

Tego mi nie wytłumaczy,  

Przez jakiego ty anioła 

Ducha - byłeś ogłodzony? ...  

Powiedz, czy upiór czerwony,  

Jakie rodowe widziadło,  

Odpycha od ciebie jadło?  

Straszy cię? jeść nie pozwala?  

Albo krwią okrzepłą kala 

Ten chleb, który bierzesz w usta? -  

Mówisz o nędzy? - Ta pusta 

Stodoła, ta szopa Żyda,  

Panie, pałacem się wyda,  

Jeśli ją który z twych wnuków 

Ujrzy wygnańca oczyma.  

Patrzaj, co tutaj jest bruków 

Z jedwabi... gdzie okiem trącę,  

Dywan na powietrzu trzyma

Srebrne gwiazdy i miesiące,  

Kwiaty, takie winogrady,

Ża dają oczom pokusy.

Więc także blade turkusy

Patrzą niby na obrady

Z szabel brylantowych czoła

Jakoby oczy aniołów.

Więc ten dom i od kościoła

Bogatszy, bo dół kościołów

Często z ludzkich trumien bywa -r> A tu morze złotem pływa

Po pas w tej żydowskiej stajni.

Więc jeżeli wy przedajni? -

Czego nie daj, Boże wielki -

Kto was kupi? gdzie są fanty?

Kto znajdzie takie brylanty,

Co by waszej krwi kropelki

Były godne? warte były? ...

Więc wyznaj, że ani nędza,

Ani głód jedzący żyły

Poradził - ale ta jędza.

Co krew polską dawno chłepcze,

Tchórzostwo do ucha szepce...

Nie chwytaj za miecz, człowieku!

Ja ksiądz prosty, powiem tobie,

Że tu leży Polska w żłobie,

Lecz Polska nie tego wieku,

Żywa - nie przez nasze czyny.

Szanuj sen świętej dzieciny,

Która, gdy oczy otworzy

A uczuje boleść ciała,

Najpierwej będzie płakała,

Taka ją ciemność zatrwoży

Z naszych grobów uczyniona,  

I brak matczynego łona 

Tak ją w żłobeczku rozkwili.  

Szanuj! - bo tu. gdzieśmy żyli,  

Śród naszej niby opieki,  

Bogu i ziemi na chwałę 

Poczęło się dziecko małe,  

Które będzie żyło wieki!  

O! gdybyś wiedział, jak one 

Przed narodami wystrzeli,

Jaką ogromną koronę 

Włoży - jakie berło chwyci:  

Chociaż wódz obywateli,  

Co są w rodach znakomici,  

Nie śmiałbyś przed tą maleńką 

Ruszyć ni szablą, ni ręką 

I stałbyś tam u podwoi,  

Jak żebrak prze królem stoi.  

Ja ci nie powiem, kto ona,

Pozwalam jak szaleńcowi 

Pożyć, a sam też w ramiona 

Nie wezmę piastować żłobu:  

Bom jest już podobny snowi,  

Bliski męczeńskiego grobu.  

Ale że tu jest to dziecię,  

To wiedzą małe ptaszęta 

Świegocące mu w błękicie,  

Gdzie słoma wichrem podjęta 

Błękit niebios pokazuje...  

Koń to już wojenny czuje,  

W kącie stojący przy sianie,  

Bo kiedy poczucie ducha

Pójdzie ludziom w urąganie:

To świat go podlejszy słucha

I nieraz harfą się stanie,

Na którą Duch Boży dmucha,

Aż słońce się ludziom odsłoni...

Człowieku! niech cię Bóg broni,

Abyś zwątpił o proroctwie!

Bo wkrótce! w całym sieroctwie

Twego nieszczęsnego rodu,

Gdy odrzucon od narodu

Krwią się do krzyża przyklei,

Sercem przylgnie do przyszłej ojczyzny:

Nie zostanie - prócz nadziei -

Żadnej po ojcach puścizny;

Nie zostanie, gdy wyjęczy

Całą boleść; tylko, panie,

Oto się chwytać tej tęczy,

Którą przez wieków otchłanie

Z proroczych ust teraz ciskam...

Więc się nie dziw, że tak błyskam

Jak Mojżesz duchem natchnięty,

Żem jest jako ów Jan święty,

Widzący to - co ja widzę...

Bo zaprawdę - jestem w lidze

Z duchami i ze świętymi!

A chociaż niski na ziemi,

To duchy okryte zbroją

Na ramionach moich stoją!

I kończą się gdzieś w bezkońcach,

W świecie - gdzie gwiazd zawierucha.

W gwiazdach, w meteorach, w słońcach,

Za słońcami - w słońcu ducha.  

MARSZAŁEK 

Czegóż chcesz w tej egzaltacji?  

I co ma ona za związek 

Tu? ... gdzie pierwszy obowiązek 

Zbawić panów, naszych braci.  

Szlachetnych ludzi ostatki?

KS. MAREK

Panie, zostań! z tej gromadki 

Nie zginie żaden.  

MARSZAŁEK 

Kto ręczy?  

KS. MAREK

Pan.

MARSZAŁEK 

Co za znak?

KS. MAREK

Zagrzmi działo.  

Po chwili milczenia słychać strzał.  

Czy słyszycie, że zagrzmiało,  

Aż belka w stodołach brzęczy 

Jak echo kościelne nad ludem?  

Wchodzi Artylerzysta Polski.

ARTYLERZYSTA

Panie, pękło nam na ćwierci 

Jedno działo, ale cudem, ale cudem 

Puszkarze uszli od śmierci,  

Myślą, że świat cały runął,  

Śledzą, kto ognia podsunął,  

I kupią się - a szlachectwo 

Już krzyczy: "Ogień i zdrada! ... " 

MARSZAŁEK

Czyli to boskie świadectwo

I głos, który z niebios gada?

Czy zrządzenie przypadkowe?

O to nie zachodźmy w głowę.

A jeśli takie portenta

Brać nam za rozkazy z nieba?

To harmata rozpęknięta

Mówi... że wyjeżdżać trzeba

Unosząc ducha i serce.

Wstaje.

KS. MAREK

Zabierz z sobą te kobierce,

Własnością są twego rodu.

MARSZAŁEK

Gdzie ja ogrody zasadzę,

To ptaszki z mego ogrodu,

Nawet gdy się wyprowadzę,

Mają prawo żyć wiszniami:

Choć tu jedwab jest murawą,

A hafty złote drzewami;

Ten, kto ma do gruntu prawo,

Ma prawo do drzew i kwiatów.

Wychodzi

KS. MAREK

Więc sprzęt twoich antenatów

Pójdzie do Żyda rabina,

Który wynajął stodołę.

REGIMENTARZ

Upadać Polska zaczyna!

Zarzucam żupana połę

Na oczy, by nie widziano,

Czy z twarzą wstydem rumianą,  

Czy z twarzą łzami zalaną 

Stary Pułaski odchodzi.  

Pole teraz waszej młodzi,  

Niechaj nowe gniazdo lepi;

Bo oto my, wodze starzy,

Jako żebrakowie ślepi,  

Uchodząc z narodu straży,  

Ręką macamy, gdzie wrota,  

Co na wygnanie prowadzą.  

Niech wam duchy boskie radzą!  

Niechaj rośnie patryjota 

I nowy kościół zakłada. . .  

Co do mnie - byłaby zdrada.  

Gdybym nie szedł za Podole,  

Gdzie pan marszałek nas wiedzie...  

KS. MAREK

Szable zostawiasz na stole!

REGIMENTARZ

Kto był na cudzym obiedzie,  

Nie bierze sztućców gościnnych,  

Ale zostawia dla innych,

Zaproszonych na dzień drugi;  

Weźcież miecz Pańskiego sługi,  

Przeze mnie tu zostawiony,

I czyńcie nim, co potrzeba:  

Na ucztę wołajcie wrony 

I kruki, i pomsty z nieba.

Wychodzi

KS. MAREK

Szabla mi się nie należy.

Lecz przez nią Pan Bóg uderzy.

Przypasuje pałasz.

KS. PRZEŁOŻONY KARMELITÓW

Ja także na żadną zgrozę

Nie wydam Pańskich ołtarzy;

Lecz obnażę z relikwiarzy

I sakramenta uwiozę,

Aby splamione nie były.

KS. MAREK

A cóż nam zostawiasz? Mogiły?

Ojcze! Ojcze przełożony!

Gdyby tu jedna owieczka

Pańska, jeden człek raniony

Miał zostać w nędznej mieścinie,

Co podobna do okrętów

Na morzu rozpaczy ginie:

Gdyby ten jeden, o panie,

Ranny wołał sakramentów?

Rękę swoją kładł na ranie,

Głowę zwiędniałą pokłonił

I tchu duchowego bronił

Z rozpaczą w zawrotnej głowie:

A Pan Bóg przyjdzie i powie

Słowo ostatniej pociechy:

"Przebaczone ci są grzechy!

Duszo święta, wychodź z ciała!"

Gdyby jeden został taki

Najlichszy między żebraki?

Pańska by przy nim została

Myśl i miłość Pańska przy nim. -

A myż co, mój księżę, czynim?

My, co o jutrze nie wiemy,

A tu grzeszni zostajemy,

Aby tego jutra dożyć:  

Gotowi żywot położyć,  

Nakryć się prochu mogiłą,  

Ducha oddać w ogniu, w dymie,  

Byle się tylko święciło  

Przenajświętsze Boga imię 

W obliczu świata i szyków,  

Nad trupami schyzmatyków:  

Byle hostie krwią rumiane,  

Wilgotne naszymi łzami  

I w niebo egzaltowane

Drzącymi rannych rękami,  

Egzaltowane i drzące,  

Póki stanie mocy w kościołach,  

Świeciły na wysokościach 

Ludom, jak pełne miesiące 

Pośród pożarnych płomieni. -  

A gdy na to odważeni 

Zostajemy tu na rzezie,

Ty myślisz, ojcze wielebny,  

Że nam Bóg jest niepotrzebny,  

Charłakom jęczącym w nędzy? -  

Więc pan tej jedwabnej przędzy  

Nie chciał zwlekać przez hajduki 

I zostawił złote bruki,  

Po których chodził wspaniale,  

Jak na opuszczonej skale

Morze swe perły zostawia!  

Więc drugi, którego wsławia 

Nie ród, lecz wielka ofiara,  

Droższa od pereł, rubinów,

Uczyniona ze krwi synów -

A przecież, kiedy go wiara

W moc własnej szabli odbiegła,

Zostawił ją, aby strzegła

Rzeczy od człowieka świętszych,

Kościołów i serc gorętszych

A osadzonych na Bogu

A ty sam z kościoła progu

Uchodzisz! ksiądz poświęcony!

I gdybyś twymi ramiony

Mógł, co Samson z dawnych czasów,

Wyrwałbyś bramy z zawiasów

I poniósł z sobą wydarte,

A potem przedawał ćwieki. . .

A gdyby co były warte

Okna, co patrzały wieki

Niby źrennice tęczowe,

Które anioł w ołtarz wsłupił,

W skrwawioną Chrystusa głowę:

Tobyś je, panie, wyłupił,

A potem nosząc przedawał

Kawał szkła - za ziemi kawał.

Łan tęczy za łan pszenicy. -

Ja wiem, że w twojej winnicy,

Gdy zbierzesz, coć urodziła,

Nie będzie ptaszyna piła

Słodkiej rubinowej wody

Z żadnej sierocej jagody;

I zaćwierka gdzieś na płotach

Mówiąc: "Jak ci ludzie Bozi

Zapomnieli o sierotach! .. . "

Lecz ksiądz, co Bogu uwozi 

I ucieka z Nim za bramy?

Tego my jeszcze nie znamy

W Polsce od dawnego wieku!

A co ty wiesz? ty, człowieku!  

Czy Bóg nie chce zostać z nami 

I patrzeć, jak umieramy?  

I karmić sakramentami?  

I dusz naszych wszelkie plamy

Krwią swoją obmywać drogą?  

A co ty wiesz? czyli trwogą  

Włożon do twoich zanadrzy 

Duch sakramentów nie zadrzy?  

I nie zlęknie się tych kości,  

Gdzie żaden już duch nie gości? -  

A co wiesz? czy tajemnice

Po sakramentach zamknięte 

Nie pierżchną by gołębice,  

Nie zlecą się w jedno święte 

Miejsce - gdzie były już miecze.  

A teraz jest pokój Boży -  

W to biedne serce człowiecze,  

W moją pierś, co się otworzy  

Pełna radośnej boleści 

I wszystkie! wszystkie pomieści!  

Nie - Boga nie weźmiesz zgoła.  

Boć to nie jest tobie dane. . .  

Oto idę do kościoła,  

Sakramenta porwę w dłonie 

I pójdę - i śród kul stanę.  

KS. PRZEŁOŻONY

Temu księdzu na ambonie

Tumanić ludem zakażę.

Wychodzi

KS. MAREK

Idźcie! idźcie! - a ja w Barze

Z ostatkiem ludu zostanę.

Zbiorę całą moją rzeszę,

Tęcze moje chorągwiane

Na miejskich wałach rozwieszę

I odprawię nabożeństwo

Święte do krwawego krzyża:

A Pan, co ludy uniża,

Da mi tryumf - lub męczeństwo

I swoją wolę pokaże.

Wychodzi z resztą szlachty. Wchodzi Żyd Rabin.

RABIN

Teraz my tu gospodarze.

Zamiećmy izbę po panach.

Nu - jest zysk na tych dywanach.

Kto zyska, a kto też straci

Na tej to konfederacji -

A Moskal dywany kupi. -

Judyt! Judyt! - hejne! hejne!

Woła do drzwi bocznych. Wchodzi Judyta

RABIN

Nu, co ty, szejne morejne,

Zapłakana? - Szlachcic głupi

Nagadał się i wychodzi. . .

A mnie pan marszałek dobrodziej

Nie zapomniał! pan kochany! Podarował mi dywany.

Nu, czemu ty, głupia, szlochasz?

JUDYTA

Ojcze, jeśli ty mnie kochasz,  

To porzuć te darowizny.  

Na co nam? - My bez ojczyzny!

Na co nam takie wystawy?

RABIN

To dobrze, ale te ławy  

I te makatne pościele 

Ja schowam na twoje wesele,

Aby ty na nich usiadła.  

JUDYTA

Obwiniesz mnie w prześcieradła,  

Złożysz trupa na drabinie,  

Każesz wynieść, nim zadniało...  

A jak goim spotka ciało,  

To przeżegna się i minie,  

A jak dziecko - to będzie się bało 

I u matki się rozpłacze,  

I pod rantuchem ukryje...

Nu, a jak kruk - to zakracze.

Nu - a jak pies - to zawyje.

A jak księżyc - to pobladnie.  

A jak gwiazda - to upadnie.

A jak słońce... Nie, my Żydzi,  

Nas nigdy słońce nie widzi 

W prześcieradła obwiniętych,  

Szybko na cmentarz niesionych; -

Bo my na prawach przeklętych 

Pośród ludzi, przerażonych 

Nasza modlitwą gorącą,  

Naszą mogiłą stojącą,  

Krwią białych macowych przaśnic 

I blaskiem naszych szabaśnic,

I tajnych komor ciemnością,

I tą żółtą naszą złością.

Co się w oczach jadem kręci:

My tu na wieki wyklęci

Jak ogromne cherubiny,

Co w trumnach zamkniętych siedzą.

Nu - a ci ludzie nie wiedzą.

Co ja mogę - kiedym sroga.

Co ja wiem - od Pana Boga.

Jaki ja im garnek z gliny

Ulepię - co duchem zrobię. . .

Jaki duch w mojej osobie?

Nu - ja wczora na konwalie

Na mogiłki poszła nasze

I patrzała na batalie,

Na działa i na pałasze -

A w prochu był obłok jazdy,

A kule jak srebrne gwiazdy,

A bomby nad nimi w górze

Jako płomieniste róże,

A wystrzelone harmaty

Jeszcze do góry dymiące

Jak z ogniów siarczanych kwiaty,

A podkowy koniów - jak miesiące!

Nu! - ja tak patrząc z mogiłek

Na te ognie, na te krew,

Zmarszczyła na czole brew,

Wzięła gliny kilka bryłek,

Wzięła z grobu trochę piasku

I przeciwko temu blasku

Rzuciła - że poszli w nic

Jak tysiąc zagasłych świec,  

Gdy wiatr przeleci bożnicą. -  

Bo ja była błyskawicą!  

Duchem, co krwią pole broczy!  

Śmiercią - gaszącą ich oczy!  

Naszej wiary tajemnicą!  

Aniołem na boskich posyłkach,  

Który piorunami strzela!  

Zmartwychwstaniem Izraela,

Stojącym już na mogiłkach!  

A przed Bogiem - małą mrówką.  

Przed aniołami - aniołem;  

A śród popiołów - popiołem.  

A przed ludźmi - jak zawsze Żydówką 

Pogardzoną.  

RABIN

Nu, Judyta -

Ty pierwszy raz jesteś taka?  

Słyszę tam pana Polaka,  

Co się o austerie pyta.  

Zakryj się - bo ty w płomieniach 

Za jasna na jego oczy.

Wchodzi Klemens Kosakowski.

KOSAKOWSKI

do sług za karczmą  

Niechaj tu Grzegórz zatoczy 

Mój karaban... a tu w sieniach 

Powiązać moje brytany. . .  

A tu ćwieki wbić do ściany 

I pozawieszać szturmaki,  

Szable, kindżały, kulbaki.  

A wymieść dom Żyda brodą.

do rabina

Żydzie! staję tu gospodą.

RABIN

A panie, a kto ty taki?

KOSAKOWSKI

Niech tego Żyda wywiodą

I zakneblują mu pyski.

Kto ciekawy, szpiega bliski.

RABIN

Nu, żartuje pan wielmożny.

KOSAKOWSKI

Żydzie, ze mną bądź ostrożny,

Bo u mnie - Żyda powiesić

To tak jak w pejsy go trzepnąć.

RABIN

Nu - a czy ty umiesz wskrzesić?

Ty możesz, człeku, oślepnąć

Patrząc na niewinną krew.

KOSAKOWSKI

Patrz, pierś mam taką jak lew,

A nozdrza takie jak koń,

A w żyłach gwałtowną skroń,

A włos koloru płomieni.

Biada! kto mię zarumieni,

Ale temu stokroć biada,

Przed którym twarz mi się blada

Stanie - by opłatek Boży.

Lew się ducha we mnie sroży

I rzuca się, i rwie ludzi,

Wprzód nim się rozum obudzi.

do Judyty

Żydówka, ściągnij mi buty.  

Judyta klęka i całuje mu nogi.  

Co robisz?

JUDYTA

Całuję twe nogi.  

KOSAKOWSKI

Co to jest? - Precz mi z podłogi!  

JUDYTA

na kolanach

Panie! ty wczora z reduty

Jako Judasz Machabeusz

Skoczył na moskiewskie działa.  

Ja cię z mogiłek widziała 

Śród panów - choć ty chudeusz 

W szaraczku, a oni w złocie,  

W turkusie i w karmazynie -

To ty chodził po dolinie 

Na koniu - jak Golijat jaki.

Włos twój był jak ogień w grzmocie!  

Czapka jak srebrzyste ptaki,

Jak orzeł, co z nieba runie 

I usiądzie na piorunie!  

Nu, a twój koń był czerwony 

I ubrany cały w druty,  

I czterema miesiącami podkuty;  

A w boju taki szalony

I tak ogniem z pyska strzela,

Jak smok w pismach Izraela. -

Otóż ja tu, Żydowica,  

Do nóg ci, panie, upadła 

I twój proch ustami kradła;

Bo tyś jest z królów narodu;

Ja z narodu - niewolnica.

Z Jerychańskiego ogrodu

Róża, między obce ludy

Przesadzona i kwitnąca;

A królewna z rodu Judy...

Nu! niech mię twa noga trąca!

W piersi mię podkówką wytnij!

Niech się moja pierś zbłękitni

I twego herbu dostanie

Od twojej czarnej podkówki...

Ja wiem, że dla mnie, Żydówki,

Ty jest król, wielmożny panie!

Ale ja powiedzieć chciała,

Czego zamilczeć nie mogła,

Że ja twej szabli pomogła,

Kiedy ty leciał na działa...

RABIN

Nu, Judyt - ty oszalała!

JUDYTA

wstaje i odsłaniając welon mówi z gniewnym zapałem.

Ja Judyt! ja Judyt - Judyta!

Nu, ja nie straszna nikomu,

Póki moja twarz zakryta!

Ale z oczów mego gromu

Ja cisnę na was zagładę,

Bo ja duch, co wszystko odmieni.

Nu, ja kiedyś wezmę i szpadę

Jasną - ze złotych płomieni.

Wychodzi.

KOSAKOWSKI

Rabinie! czy ta szalona

To córka twoja? czy żona?

Wcale nie mam do niej wstrętu.  

Czysta, mało ma akcentu.  

RABIN

Panie, to jest moja córka.  

Dziewica.

KOSAKOWSKI

Cha! cha! cha! Żydzie! ...  

RABIN

na stronie

Ten człowiek patrzy na Turka.  

KOSAKOWSKI

Słuchaj mnie, żyłem w bezwstydzie,  

Na kartach i pijatyce,

Kochałem i Żydowice,  

I szlachcianki, i Cyganki:

A tak mnie zna Litwy księstwo,  

Że gdyby nie moje męstwo,  

Dawno by mnie już - na drzewie...  

Czyni gest duszenia się.  

A jednak do mnie się czepi...  

Tak w serce Bóg coś zaszczepi,  

O czym często człowiek nie wie,  

A w sercu to Boże ziarno  

(Choć się szlachcic oddał biesu) 

Działa jak ziarno magnesu,  

Tak że się doń ludzie garną 

I kochają. - Człowiek taki 

Na coś musi być potrzebny.  

Otóż ja, ów łotr haniebny,  

Ów Kosakowski pyszałek,  

Tak się umiem dać we znaki,

Mam za sobą tyle gałek

Sejmikowych, tyle szabel,

Furdyng, rapierów, karabel,

Ile ich ma sam Radziwił.

A jużem raz świat zadziwił,

Porwawszy aż sejmik cały,

Palestrę i trybunały

W jednym miasteczku na Żmudzi;

I z sotkiem tych różnych ludzi

W kontuszach i taratatkach,

Ubranych w niedźwiedzie burki,

Niektórzy w żelaznych siatkach,

A ci w lisy, ci w marmurki,

A ci przy szablach w jaszczurze,

A drudzy niosąc dwururki

Pozaczepiane na sznurze

Jako hiszpańskie gitary:

Cały, mówię, ten tłum szary

Wiodąc jak stare żurawie,

Pokazałem się w Mitawie,

Gdzie wtenczas Sas Karol młody,

Bez wojska i bez pieniędzy,

Oblężony, prawie w nędzy,

I bez chleba, i bez wody -

Bo pompy Moskal poimał -

W zamku się książęcem trzymał

Jako pszczoła w głębi ula,

Mając na to rozkaz króla,

Aby dzierżał swoje księstwo;

Rozkaz! - patent na męczeństwo!

Bo sejm zamiast posłać szyków

Posłał mu dwóch senatorów,

Jakby rzec, dwóch spowiedników,  

Dwóch nietoperzy, upiorów,  

Dwie chorób, dwie dżum i krupów,  

Dwóch sejmowych kościotrupów 

Posłał mu sejm. - Senatory 

Dziwny w potrzebie rynsztunek! -

Otóż ja mu na ratunek  

Przyszedłem i umysł chory 

Podparłem... (jak brytan wierny,  

Choć go czasem i nie karmią,  

On przy domie jak odźwierny) 

Tak ja przed moskiewską armią,  

Poleciwszy duszę Bogu,  

Położyłem się na progu 

Warcząc, bo mi tam, mospanie,  

Brakło zębów na kąsanie.  

I tak my Polacy górą 

Lub z Moskalem oko w oko.

Aż z carską inwestyturą 

Przyjechał Biren z Sybiru.  

Zda się, że go wiedźmy wloką 

Na tron śród wroniego skwiru,  

Kacią zbryzgały posoką  

I pokazały spod chmury  

W płachcie z moskiewskiej purpury 

Przemrożonego do kości.  

Jego oczy pełne złości 

I ognia, jak owe doły 

U bałwana ze śniegoły,  

Przestracha na arendarzy:

Co jak latarnie cmentarzy

Przez wydrążone dwie jamy

Leją płomieniste błamy

Światła... we mgle gorejące

Jako cmentarne miesiące...

Ten trup ciągle nam wybladły

Groził - te oczy nas jadły...

Bo nie ma straszniejszej rzeczy,

O! Żydzie, nad wzrok człowieczy,

Błyszczący w sińcach wygnania

Jako w oprawie ze stali:

Wzrok, który chęć królowania

Rubinem piekieł zapali...

Otóż patrz na moje oczy,

Takie są jak u Birena.

Odmienionać wprawdzie scena,

Tu się rzecz o naród toczy,

O poklask idzie gromadny,

Nie zaś o tron samowładny:

Ale mi to Bóg nadarzył,

Że magnateria ucieka;

A potrzeba znów człowieka,

Co by się na wszystko ważył

I los, który się wałęsa,

Ćwiekami przybił do siebie.

Takim obaczą w potrzebie

Kosakowskiego Klemensa...

Bo choć ksiądz o Bogu gada,

To w szable wierzy gromada;

Choć tu ksiądz o cudach gęda,

Od szabli idzie komenda;

Choć tu w żywot wieczny wierzą,

Do mnie żywoty należą.

Ja miasto mam w moim łonie,  

Ja go ogrzewam - ja bronię.  

Ja na wroga wyprowadzę 

Nawet karczmy, nawet mury;

A kiedy trzeba? do góry  

Jak wulkanem je wysadzę 

Bez drzenia, bez drgnienia powiek. -

Teraz wiesz - com jest za człowiek;  

Więc - mój kochany rabinie.  

Oto na ten skrypt książęcy  

Musisz mi dać sto tysięcy 

Dukatów i milczeć głucho,  

Bo nawet trup twój zaginie,  

Jak namiot przed zawieruchą 

Wichrem Jehowy zmieciony.

RABIN

przeglądając skrypt 

Nu, panie - ja milijony

Wydam zaraz na skrypt taki. . .

Ja nie wiem, dla kogo one,

Ale będą zapłacone 

Tej nocy... mam dwa przetaki

Złota... sługa niski pana!  

KOSAKOWSKI

Żydzie, to skrypt na sułtana,  

Na nim ty nie będziesz tracił,  

Choć się jak cytryna wyciśniesz. . .  

Lecz jeśli mi przed kim piśniesz,  

Żeś mi taki skrypt zapłacił?  

Żydzie! ... tak mi pomóż, Boże!  

Nic cię z mych rąk nie wykupi.  

RABIN

A ja byłbym,panie,głupi,

Gdybym gadał,nim otworzę

Kredyt - u Wielkiego Turka.

KOSAKOWSKI

Niechaj ani twoja córka,

Ani firanki u łóżka,

Ani pod głową poduszka

Nie słyszą jednego słowa.

RABIN

A czy żadna inna głowa

O tym nie wie?

KOSAKOWSKI

Żadna inna.

RABIN

Nu!to moja będzie winna

Albo pańska,jeśli o tem

Kto na powietrzu zagada.

KOSAKOWSKI

Zaraz mi przychodź ze złotem.

Żyd wychodzi.

Jak mi na serce spada

Kamień!- Cudzy pieniądz biorę;

Skrypt na Potockich pisany.

I w złocie kradzionym piorę

Brudny honor mój karciany.

Groszów publicznych grabieżą

Przeszłe me opłacam długi.

Zabiłbym,gdyby kto drugi -

Lecz sam to nazwę - kradzieżą.

Wchodzi Rabin z pieniędzmi i uderza go po ramieniu.

Kto to jest?

RABIN

Nu - rabin panie,

Z pieniędzmi - nie miej strachu... 

Chodźmy do stancji na dachu 

Liczyć...póki w skarbie stanie... 

Wychodzą oba.Wchodzi Judyta i Jozafat. 

JUDYTA

Chłopaku, chrześcijaninie,  

Zapal mi, proszę, latarnię,  

Chodź - i za mną nieś tę skrzynię...  

W miasteczku ciemno i gwarnie.

Weź szablę i pistolety,  

Weź kij, co psy odpędza.  

Pójdę do świętego księdza. -  

JOZAFAT

Do księdza?  

na stronie

Z tej się kobiety 

Zrobił szatan stujęzyczny.  

JUDYTA

Zapal ten kaganiec śliczny,  

Tę latarnię z pargaminu,  

Co jako księżyc z bursztynu 

Po ciemnych ulicach chodzi;

Księżyc, który na srebrnicy  

Róże malowane rodzi 

I rzuca po błotach ulicy,  

Gdzie ja, Żydówka, przechodzę,  

Tęczę - za most mojej nodze;  

Kwiaty rzuca na kałuże,  

Abym stąpała na róże...  

JOZAFAT

na stronie

Co ten zły duch przez nią plecie

O papierowej łojówce!

Co za język w tej Żydówce! . . .

JUDYTA

Nu - pudło trzymaj na grzbiecie.

Nie gadaj nic, ale prowadź,

A pomnij, by fanał nie zgasnął.

Wychodzą. Wchodzi Kosakowski i Rabin.

KOSAKOWSKI

Żydzie! ktoś tu drzwiami trzasnął,

Ktoś wyszedł.

RABIN

Nu - złoto schować

A nie dbać, czy tu kto chodzi.

Niech się pan rotmistrz dobrodziej

Nie boi... Niech pan naczelny,

Taki wojak wielki, dzielny,

Żydowi także zaufa.

KOSAKOWSKI

Ćwiekami nabita kufa

Dla ciebie, Żydzie, gotowa,

Dla twoich kości i grzbietu;

Jeśli ten dom nie dochowa

Tak jak mogiła - sekretu. . .

Pamiętaj - źle z tobą będzie.

Mój krwawy Dyjogenesie,

Jeśli kto słowo wyniesie

Za dom. - A gdzie twoja córka?

RABIN

Nie wiem; może jedwab przędzie,

Może z jedwabnego sznurka 

Zwleka perły kałakuckie. . .  

Dziewczyna ma serce ludzkie -

Może gotuje balsamy,  

Szarpie strzępi dla szpitali  

Albo się w modlitwie pali 

I płacze jak Rachel u Ramy.  

KOSAKOWSKI

Zawołaj mi ją.  

RABIN

A po co?

KOSAKOWSKI

Bo ona wyszła za bramy.  

RABIN

Nu - ona nie chodzi nocą.  

KOSAKOWSKI

Łżesz, Żydzie. - Oto ci powiem.  

Że kiedyś ty liczył złoto,  

To ja na uliczne błoto 

Spojrzałem w ciemne czeluście;  

I gdzieś pod księżyca nowiem 

Postać, cała w białej chuście,  

Jak słup w bieliznę ubrany,  

Mgłą owinięta pochmurną,  

Za księżycem z porcealny,  

Za powietrzną jakąś urną 

Złotą, świecącą dokoła 

Jak lilija, co kielichem

Złotym oświeca anioła:  

Postać taka do kościoła 

Szła i spotkała się z mnichem.

Ten mnich - to ksiądz karmelita.

A ta postać - to Judyta.

RABIN

Panie mój - to być nie może.

Judyt! - nie ma jej w komorze! -

Nu, prawda, że poszła. - Judyta! -

Nu, ja nie wiem, jasny panie,

Gdzie moja córka ukryta?

Pójdę na poszukiwanie.

Wchodzi Jozafat z latarnią.

A gdzie ty bywał, mój sługo?

JOZAFAT

Pannę rabinównę wodził.

RABIN

A gdzie z twoją panną chodził?

JOZAFAT

O tym rozpowiadać długo.

Gdybyś mi był na Wielkanoc

Dał na kolędę złotówkę,

Powiedziałbym, gdzie Żydówkę

Odprowadziłem dziś na noc.

RABIN

Jozafacie, ja ciebie odpędzę!

JOZAFAT

Czytujesz w Talmudu księdze,

A nie wiesz, gdzie córka chodzi?

KOSAKOWSKI

otwierając drzwi do szynkarni

Hej! Albeńska moja młodzi,

Proszę tu do mnie z szynkarni.

Wchodzi Bojwił i Litwinów kilkunastu w kurtach szarych, w czapkach przeszytych drutami.

Panowie, kto wami dowodzi?

BOJWIŁ 

Ty, jak zawsze, diabeł Klemens,  

Infernum nec Deum tremens;

Na róg przysięgliśmy sarni 

I na buty Radziwiła.  

KOSAKOWSKI

Otóż wybieram Bojwiła,  

Namiestnikiem go stanowię;  

Jeżeli się tylko dowie,  

Że mię na koniu widziano 

Z tą srebrną szablą nad głową,  

I w ręku z tą chustą rumianą:  

Niech mi da rycerskie słowo,  

Zgiąwszy przed Bogiem kolano,  

Że mój karaban zaprzęże,  

Mój trzos weźmie i manatki  

I wyjedzie za rogatki

Nie dbając na warty księże...  

A choćby sto gromów trzasło 

I świat drzał, niech nie uważa,  

A na takie moje hasło 

Powiesi tu arendarza...

do rabina

Dobry jesteś i uczynny,  

Więc niechaj ci twarz nie bladnie;  

Bo jeżeliś ty niewinny,  

To ci włos z głowy nie spadnie.  

do Litwinów 

Wziąć go i strzec... Niech za bramy 

Nie wychodzi... Gdy ujrzycie

Mój znak, to go powiesicie.  

Przysięgacie?

LITWINI

Przysięgamy!

Koniec wersji demonstracyjnej.

AKT DRUGI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT TRZECI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej