Bronisława Ostrowska

KSIĄŻKA JUTRA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OKŁADKA

PAPIER

DRUK

TEMAT

KSIĄŻKA JUTRA CZYLI TAJEMNICA GENIUSZA DRUKARNI

Bronisława Ostrowska

Bohaterski Miś, czyli pierwsza książka moja dla dzieci od lat dziesięciu do stu, przysporzyła mi wielu przyjaciół.

Chwalono tam umiejętność ujęcia przezemnie wielkich kwestyi wojennych aksamitnemi łapami małego niedźwiadka.

Zachęcano, abym pokusiła się w dalszym ciągu o poruszenie, w sposób równie swoisty, współczesnych naszych przeżyć pokojowych.

Zresztą czyż potrzeba było zachęty? Próba ujęcia w książkę, poprzez wczoraj i jutro, cudu naszego dzisiejszego dnia stanowiła chyba sama przez się zadanie dostatecznie nęcące.

Nad zadaniem tem myślałam długo.

Rezultatem jest, niezamknięty i niezatytułowany jeszcze, rękopis tej książki, którą, razem z niniejszym wstępem, do druku oddaję.

Przeznaczam ją dla młodzieży od lat trzynastu do stu trzech, bo przecież dzieci postarzały od czasu Misia o całe doświadczenie niepodległościowe.

Książka ta nie jest tem, czem chciałam ją widzieć.

Przeżycia trudniejsze są do spisania od przygód, a może też zabrakło mi do pomocy Misia, z jego wesołym magnesem świata rzeczy.

Czuję to tak wyraźnie, że, gdyby, teraz jeszcze, jakiś chochlik drukarski zechciał przyjść mi niespodzianie z pomocą, przyjęłabym bez wahania jego współpracę.

A jednak w książkę tę włożyłam dużo mojej prawdy własnej i dlatego, pomimo wszystkich zastrzeżeń, z dobrą myślą oddaję ją w ręce czytelnika.

Niechże odnajdzie w niej trochę tych prawdziwych drgnień, które każdy uważa za swoją serdeczną tajemnicę, a które są może wspólną tajemnicą przeżywanej przez nas wszystkich chwili.

Do autorki

— ?!

a b c d e f g h i j k l ł m n o p r s t u w

x y z

Oddawszy do druku gotową część rękopisu, otrzymałam z powrotem do korekty sam wstęp, zaopatrzony najniespodziewańszym dodatkiem.

Jeżeli jest to prosty przypadek, albo żartobliwa mistyfikacya, proszę, niechaj zostanie odrazu usunięta, bez żadnych dalszych konsekwencyi.

Jeżeli jednak jest to tajemnicza odpowiedź, wezwanego przezemnie nieopatrznie, chochlika drukarskiego, —

w takim razie, —

ha, ha!

w takim razie —

kropkę w odpowiedzi na wykrzyknik ze znakiem zapytania chcę uważać za wyraz zgody, a, na podanym mi szemacie kropek, piszę następującą umowę:

Ja, autorka, na niniejszej książce podpisana, powierzam korektę tejże książki kryjącemu się za alfabetem, niewiadomemu współpracownikowi.

Zastrzegam przytem punkty następujące:

a) włączenie w książkę w formie materyałów wyjaśniających najpierwszego dodatku wraz z niniejszą odpowiedzią;

b) niezniekształcanie figlami drukarskiemi pierwotnego tekstu i wyraźne wyróżnianie od niego ewentualnych dodatków; pochyłością czcionek

c) pozostawienie mi prawa ostatecznej kontroli.

Książkę osądzi czytelnik.

A teraz, podpisawszy z lekkiem sercem ciężki cyrograf literacki, przyznaję, że poraz pierwszy w życiu będę odczytywać z ciekawością korektę mojej własnej książki.

A co po za tem?

Mój Boże! Wszystkie napisane i nienapisane arcydzieła ukrywają się ostatecznie — w alfabecie.

OKŁADKA

Jesteś w lesie.

Zstąpiłeś w żywy, ciepły, szumiący cień. To czuby leśnych drzew kołyszą się w mocnym błękicie. Wysoko ponad niemi płyną białe obłoki.

Wiosna.

Drobne listki brzóz chichocą migotliwie w słońcu. Puszyste sosny śmieją się do rozpuku, rozpalając na każdej igle brylantową iskrę.

Bezustanny, wielogłośny świergot ptaków zda się przepełniać świat i przelewać aż het, po za brzegi.

Na wylocie leśnej drogi stanęła sarna.

Podniosła głowę, wyciągnęła szyję i patrzy czujnie w las, skamieniała, sprężona do skoku. Ruchliwa siatka słońca, przesianego przez liście, zda się ją łowić w misterne, złote sidła.

Nagle, skrzecząc, poderwała się z gałęzi sójka.

Na leśnej drodze zdaleka rozległ się głuchy turkot.

Sarna drgnęła i uskoczyła błyskawicznie wbok, znikając bez śladu w gęstwinie. Ledwie że zakołysały się za nią krzaki kalin, pokrytych białym kwiatem.

Teraz na zakręcie słychać już wyraźnie tętent kutych kopyt na miękkiej, soczystej trawie. Zaturkotała wesołem pozdrowieniem bryczka, i, z pod nawisłych gałęzi, wyłonił się zaprząg, wstrzymany pewną ręką na skraju samotnej polany.

Mężczyzna, siedzący po lewej stronie, jednym skokiem znalazł się na ziemi.

Widzisz, — tędy pójdzie trasa kolei, — zawołał, rozglądając się żywo na wszystkie strony. — Wierzyć się nie chce, że już wszystkie formalności odwalone. Pomyśl, co za postęp w tej dziczy!

Masz zasługę, — odpowiedział, uśmiechając się zlekka, pozostały w bryczce mężczyzna.

Czekaj, — mówił pierwszy, rozkładając wyjęty z kieszeni plan i chodząc z nim od drzewa do drzewa, — radbym choć pierwszą linię sam zaznaczyć.

I już, wyciągniętemi z pod siedzenia bryczki, przyborami, znaczył dokoła pnia najbliższej sosny czerwoną, kolistą linię, co objęła pień drzewa, jak purpurowa obręcz.

Szedł dalej, prosto przed siebie i znaczył pień za pniem.

Mała dziewczynka, trzymająca z dumą, uwiązane u kozła, lejce, zwróciła się do zamyślonego obok niej mężczyzny:

Tatusiu!

A co, Broniu?

Co to tutaj będzie, tatusiu?

Tu pójdzie kolej, — odpowiedział powoli, patrząc na długie, gubiące się szeregi rudych, białych i fioletowych pni.

Dobrze, tatusiu, kolej. A te drzewa? — spytała znowu, po długim namyśle.

Te drzewa padną, — brzmiała krótka odpowiedź.

W najgłębszem zdumieniu odłożyła lejce i, po pniu najbliższej sosny, zaczęła patrzeć ku górze, coraz bardziej zadzierając do tej czynności głowę i odrzucając na plecy kapelusz.

Po złotej, jedwabistej kolumnie pnia wzrok jej wspinał się, jak wiewiórka, aż, doszedłszy do rozpięcia zielonej korony, nie zatrzymał się wcale, tylko rozpłynął i rozbujał, jak wiewiórka na rozkołysanych gałęziach.

Czub sosny kiwał się z dobrotliwą powagą, jakgdyby żartobliwie groził rozpostartemi konarami i uśmiechał się zarazem figlarnie każdą napuszoną kępką igliwia.

Nabrała w piersi tchu, ale z wrażenia nie zdołała westchnąć. Ześlizgnęła z powrotem wzrok po prościuteńkim pniu i popatrzyła na sąsiedni dąb.

Olbrzymi, pełen narości, żylasty pień wznosił się ku górze, jak sama potęga. Gałęzie sięgały odeń w przestwór ruchem tak pewnym i mocnym, jak ciosy miecza. Pod chwalebnemi wieńcami młodych liści zdawały się rzucać komuś w przestrzeń jakiś niezłomny, tajemniczy nakaz.

Spojrzenie dziecinne, nieprzywykłe do wielkości, obsunęło się w podziwie aż do podnóża dębu, gdzie zalegał głęboki, soczysty cień. W cieniu tym z ulgą wypatrzyło srebrzyste piórka konwalii.

Teraz dziewczynka patrzała kolejno na szeregi drzew od ich zielonego podnóża, do wierzchołków, przeganiających, zda się, białe obłoki.

Postać, oddalającego się w tej olbrzymiej kolumnadzie, człowieka wydała jej się tak znikomą, że, zaparty poprzedniem wrażeniem, dech w piersi wyleciał teraz swobodnie w odetchnięciu ulgi.

Nie padną! Nie padną! — uspokoiła się pewnością tak oczywistą, że nie warto było stwierdzać jej nowem pytaniem. Aż ruszyła ramionami w pogardliwem przeświadczeniu: — Któżby takie mógł zwalić?

Popatrzyła na ojca i, mimo całkowicie poważnego wyrazu jego twarzy, domyśliła się nieomylnie: Żartował.

Zmuszona do wyboru między powagą i prawdą dorosłych ludzi a powagą i prawdą drzew, — zaufała bez wahania drzewom.

A, rozstrzygnąwszy tak pomyślnie drażliwą kwestyę, uspokojona, zsunęła się z bryczki i poszła zbierać pod dębem konwalie.

Tymczasem czerwona linia znaczonych pni sięgała coraz dalej cienkim, stanowczym pasem. Jak żyła krwi, wlewającej się w las obcem tętnem niewiadomego życia.

* 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Śladem czerwonej linii zaroiło się rychło w leśnej samotni od ludzkiego ruchu i gwaru.

Zato zwykli mieszkańcy leśni zaczęli opuszczać kolejno zagrożone swoje siedziby.

Najpierwszy stary lis o rudej kicie wyprowadził się przezornie z kryjówki u stóp najwyższej, znaczonej do wyrębu sosny. Płochliwe sarny przenosiły się pośpiesznie w niezakłócone jeszcze ostępy, unikając nawet wodopoju w blizko ciekącym strumieniu. Ptaki, wijące wiosenne gniazda w gałęziach, niepokoiły się krzykliwie i unosiły wysoko w błękit, odlatując i wracając w niepewności.

A tymczasem w wilgotny mech zasadzano miernicze tyki. Przeciągano sznury. Stukano, rachowano, pisano.

Aż w jeden ranek, niemniej od innych pełen radości i słońca, przez szumiący, błyszczący, śpiewający las gromada łudzi z siekierami na ramieniu przyszła na wyznaczone miejsce.

Zmilkły gawędy i żarty, rzucane po drodze, podniosły się w górę głowy, pobiegły oczy po dalekich, wyniosłych wierzchołkach drzew.

Bór ci jest tęgi! — mruknął z uznaniem najstarszy drwal.

Abo to też i my nie tęgie? — odciął wnet zawadyacko jeden z młodych. I zdjął z ramienia topór, w którym rozbłysło niespodziewanie całe słońce.

Drwale roześmieli się chórem.

Las szumiał.

Rozeszli się szeroko po czerwonej linii skazanych drzew, rozmachnęli topory, płonące słońcem, i zastukotał po szerokim lesie mocny, krótki, potężny śpiew wyrębu.

Z ziarna, z małego ziarna, nikłego jak źdźbło piasku, wyrosłyśmy, wybujałyśmy, zalesiły się w bór.

Jedne przez drugie, jedne ponad drugie, byle głąbiej korzeniem, byle wyżej szczytem!

Z małego ziarna w nieskończoność niebieską.

Jak wszystko —

jak wszystko.

Pola i domy ludzkie chroniłyśmy piersiami od wichrów i burz.

Ptaki budowały nam gniazda w gałęziach; zwierzęta się kryły w jamach pod korzeniami.

Macierzyńskie wszelakiemu stworzeniu, długo, długo dojrzewałyśmy w słońcu dla ciebie.

Jak wszystko —

jak wszystko.

Witamy was, topory, wrzynające się w żywy nasz rdzeń!

Bolesna jest śmierć, bolesne są narodziny.

Że padamy nie w zastoju upadku i próchna, ale zgarnięte wichrem skrzydeł Archanioła pracy, —

Ciosy wasze bezwzględne, ostrza wasze śmiertelne —

Błogosławimy. —

Jak wszystko —

jak wszystko.

Damy ci kolebkę, i damy ci trumnę, i damy ci krzyż na rozdroże.

I damy ci białą, papierową kartą, abyś w nią zamknął to, co ci śpiewamy.

Abyś w nią zamknął wspólną drogą naszą z małego ziarna w nieskończoność niebieską. —

Jak wszystko —

jak wszystko.

* 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Na południe przycichła na porębie praca.

Drwale prostowali spracowane bary, przylegali nawznak na mchu, albo siadali plecami do pni, spożywając zabrany z domu posiłek.

Niejednemu baba przyniosła obiad w dwojakach i przysiadała obok, patrząc, jak w tęczę, w jedzącego. Albo też pytlowała mu bez pamięci wszystkie zdarzenia dnia.

Do rosłego drwala, rozłożonego na mchu i gwiżdżącego w słońce, przyszła żona z kilkoletnim wyrostkiem.

Dzieciak miał czuprynę płową, jak strzecha i niebieskie oczy w twarzy opalonej, umorusanej od zjedzonych po drodze jagód. Śmiał się do ojca niebieskiemi zębami i przebierał z radości bosemi piętami po mchu.

Mały, czarny kundel obskakiwał ich naokoło, kręcąc uciesznie ogonem, i starając się raz w raz polizać twarz leżącego.

Poszed, Kruczek! Na tu na, Kruczek! — zaśmiewał się malec i, wywróciwszy kozła, tułał się po mchu, odganiając psa rozmachanemi w powietrzu rękami i nogami.

Jasiek, cichoj! trza dać ojcu zjeść, — uspokajała go matka. — Michał, a odgońże raz tych utrapieńców!

Wreszcie Kruczek skapitulował, przyległszy, swoim psim zwyczajem, z czterema podgiętemi łapami do góry, a drwal złapał syna i, podniósłszy się z nim razem, podrzucił go wysoko i postawił z powrotem na ziemi.

Zmykajże tera, Jasiek. Dawaj jeść, Jagna!

Nad polaną stało wysoko letnie już słońce.

Cisza była wielka, bo nawet ptaki, spłoszone wyrębem, odleciały. Tylko gdzieś bardzo daleko kukała kukułka.

Południe odpoczywało.

Matulu! nie pójdę do domu, — postanowił nagle malec. — Ostanę w boru z tatulem. A nie zgubisz się to? — spytała matka.

Co się ma zgubić! — poparł syna drwal. — Chcesz, to mu Kruczka ostaw. Na odwieczerz wróci se ze mną.

A no, jakeś mu rad.

Popatrzyła poczciwemi oczami zpod nasuniętej chustki na męża i na syna zkolei, zabrała wypróżnione dwojaki i zaczęła się zbierać do odejścia.

A żebyś mi pod wyrąb nie podłaził, pamiętaj Jasiek! Żebyś ojca słuchał! Bo obaczysz... Bede, matulu, bede. Ostańcież z Bogiem.

Poprawiła chustkę, pogłaskała małego, kiwnęła wesoło głową i odeszła, migając między drzewami kolorową odzieżą w słońcu.

Jasiek biegał naokoło, piszcząc co chwila z uciechy.

Cie-go! jaki przybył robotnik! Taki, to ci odrazu pół lasu zetnie! — żartowali drwale.

Mały zawstydził się i przysiadł koło ojca razem z nieodstępnym Kruczkiem.

Tatulu! powiecie gadkę?

Odczep się, Jasiek!

Tatulu, jedną jedniusieńką! Byle ten raz!

A o czem?

Byle nie o czem, tatulu! Aby długą!

Słuchaj że tedy:

Był drwal. I miał syna. A jak temu drwalowi żona umarła, to wziął mu macochę. A ta macocha tak ci znienawidziła tego sierotę, że powiada ojcu: nie chcę go więcej żywić, weź go do lasu i strać. Niech go tam wilki zjedzą. — Co tu robić? Zaprzągł drwal szkapę do wózka, dał dzieciakowi pokryjomu kromkę chleba, zawiózł go do straśnie wielgiego boru, zsadził z wozu i powiada tak: Idź uzbierać se jagód, a ja tu drzewa na wóz nałożę. A jak będziesz błądzić, to ino zakrzyknij na mnie: ta-tulu! a ja ci tą kołatką zakołacę: ko-łat! — Idzie chłopak, idzie, a tu tymczasem ojciec uwiązał kołatkę do drzewa, żeby nią wiater kołatał, a sam pocichu zaciął konia i jazda do domu! Zbiera ten sierota jagody w tym borze, zbiera! a co go strach obleci, to krzyczy: ta-tulu! a kołatka mu na tym drzewie odpowiada: ko-łat! Tak on znowu: tatulu! A kołatka: kołat!

No, Jasiek, — przerwał sobie nagle opowiadanie, — czas! Później ci tę gadkę dokończę. Idź se z Kruczkiem na jagody, idź! Ino nie tamój, precz od rębaniska. Nie stracę cię, jak onego sierotę. Nie bój się!

Roześmiał się szeroko białemi zębami, przeciągnął się, ujął topór w garść i poszedł z innymi do roboty.

* 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh *

Jasiek z Kruczkiem zagłębili się w podszyty las. To była dopiero roskosz!

Ku schylającemu się wciąż nad jagodami chłopcu, głąb leśna zewsząd patrzy bez oczu, szepce bez ust i świergoce, świergoce!

Żeby tak znaleźć ptasie gniazdo! W takich gęstych krzakach mogłoby się łatwo przytrafić. A tu nic.

Rudy błysk przeleciał po sośnie i zastygł. Zatrzymana w pół pnia wiewiórka szczekoce gderliwie wdół, uderzając łapkami w korę.

Marzenia Jaśka i Kruczka stały się jednym wspólnym podrzutem ku rudej kicie wiewiórki: Żeby to taką złapać! Cicho... cichutko!

Nowy błysk skoku i nadzieje utonęły, bezpowrotnie w rozkołysanej gęstwinie: Uciekła!

Urażonego Jaśka przywabia pod strzępiasty namiot paproci rozpaczliwe ujadanie Kruczka.

O co chodzi?

Czy o tego trzmiela, co, bucząc, przechyla do ziemi łodygę leśnego dzwonka?

Chcąc zbadać ukryty przedmiot psiej nienawiści, Jasiek zbliża się ostrożnie. Przykucnąwszy, dostrzega, leżącą w trawie bez ruchu, szarą, nastroszoną kulę. Probuję ją wziąć w ręce. Ukłuła go niemiłosiernie.

Chce już dać za wygraną i odwołuje zziajanego Kruczka, gdy wtem — kula porusza się i wystawia, węsząc, mały, ryjkowaty pyszczek. Chwila, i cztery upazurzone łapki — tup... tup... tup... — unoszą ją w paprocie, co siły.

Kruczek znów szczeka. Kula się zwija. — Rzecz jest niesłychanie ciekawa.

W chwili najgorętszej obserwacyi i gonitwy Jaśka za jeżem, nagle od strony poręby rozlega się głuchy łoskot. Z nim razem krótki, urwany krzyk. I potem wielka cisza.

Topory nagle przestały kołatać. Gwar zmieszanych głosów...

Co to jest?

Zaciekawiony Jasiek, z żalem, zerkając na jeża, decyduje się jednak wrócić na porębę na zwiady.

Idzie na przełaj przez kaliny, zły czegoś na jeża, na Kruczka, na wszystko.

Dłuży mu się droga, przeszkadzają mu krzaki, — chciałby już dojść.

Nareszcie!

Wychodzi wprost na olbrzymie, zwalone drzewo, które, mylnie widać podpiłowane, padło naskos linii wyrębu.

Leży oto przed Jaśkiem od białego przecięcia zrębu długie, takie strasznie długie do rozpostarcia swej zwichrzonej na ziemi korony.

Konary olbrzymie rozłożyło miłościwie, jakby dla objęcia całego niezmiernego świata.

Opodal gromada ludzi.

Skupieni, pochylają się nad czemś. Zasłaniają. Nie widać.

Słychać tylko:

Przygniotło... trup...

Jasiek już jest przy nich. Nie zdążyli zatrzymać. Widzi.

Ojciec.

Leży nawznak na trawie z twarzą zakrytą chustką, z rozpostartemi szeroko na świat ramionami. Leży, jak tamto drzewo. Jak tamto drzewo zwalone.

Jest nieruchomy, bardzo duży i taki mocny w swoim bezwładnym upadku.

Tatulu! — chce krzyknąć Jasiek, ale nie może, bo wie, że trzeba milczeć, jak tamto

A wypłacili wam chocia zapomogę?

Przystanęła, postawiła tobołki na ziemi, rozprostowała się i machnęła ręką w determinacyi.

A no — tak.

Popatrzyła bezradnie przed siebie.

Potem zarzuciła znowu tobołek na plecy, naciągnęła chustkę i wzięła za rękę Jaśka.

Ostańcież z Bogiem.

Niech Pan Bóg prowadzi! — odpowiedzieli chórem.

I długo patrzyli za idącą, kiwając jej miłosiernie głowami.

Pod potężną ścianą lasu, zapalającą wschodem, nakształt olbrzymich, krwawych arteryi, pokurczone konary drzew, znikała im z oczu powoli, coraz dalsza ze swym drepcącym obok dzieciakiem, coraz niklejsza, coraz samotniejsza.

Górą po lesie płynął uroczysty szum. Odpowiadał mu niekiedy przyziemny łopot w gałęziach zwalonych drzew.

Wysoko gdzieś kwilił jastrząb, któremu zniszczono gniazdo.

Dobrze.

Opowiedziałaś historye prawdziwą.

Podpatrzyłaś wiernie tajemnice lasu. Jedną z wielu tajemnic. Jeden liść w borze.

Wzamian za prawdę twojej opowieści, ja ci dopowiem inną tajemnice.

Posłuchaj:

Huczą olbrzymie maszyny. Parują oczyszczające kotły. Obracają się nieubłagane walce.

W nich drzewo, o którem pisałaś, szumiące słońcem drzewo, co przywaliło, pracującego na porębie, drwala.

Miażdży się, bieli, ocieka, płaszczy, schnie...

Nie słyszysz, jak zaszumiało ci nagle pod palcami szelestem suchych liści, unoszonych przez wiatr?

Nie słyszysz? — To okładka, — papierowa okładka twojej książki.

Koniec wersji demonstracyjnej.

PAPIER

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DRUK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TEMAT

Niedostępny w wersji demonstracyjnej