Miron

KSIĘGA PIEŚNI

Konwersja: Nexto Digital Services

KSIĘGA PIEŚNI

Zbiór poezyi

Redagował Miron

Na czele niniejszej publikacyi podajemy jeden z najcelniejszych poematów naszej literatury: "W Szwajcaryi."

Są to dzieje serca i wyobraźni poety, który umiał tylko kochać i tylko nienawidzić.....

Ideą poematu jest miłość, urodzona z uśmiechu, żyjąca całą pełnią sił idealnych i zmarła z nieubłaganej logiki praw ziemskiego życia.

Forma w ktorą Juljusz wcielił swoją idylę, odpowiada wszystkim czasom jej treści. Jest to prawdziwy skarbiec natchnionych wysłowień i rymów.

Każdy wiersz promienieje blaskiem, dzwoni melodyą.....

Od czasu Petrarki, z pewnością żaden z poetow, nie wyśpiewał hymnu miłości, na nutę równie wzniosłą, dźwięczną i wspaniałą w prostocie swojej.

Szczęśliwa bohaterka poematu już nie żyje.

W SZWAJCARYI

przez

JULJUSZA SŁOWACKIEGO.

I.

Odkąd zniknęła jak sen jaki złoty,

Usycham z żalu, omdlewam z tęsknoty,

I nie wiem czemu ta dusza, z popiołów

Nie wylatuje za nią. do aniołów?

Czemu nie leci za niebieskie szranki

Do tej zbawionej i do tej kochanki.

II.

W szwajcarskich górach jest jedna kaskada,

Gdzie Aar wody błękitnemi spada.

Pozwól tam spojrzeć zawróconej głowie. —

Widzisz tę tęczę na burzy w parowie?

Na mgłach srebrzystych cała się rozwiesza —

Nic jej nie zburzy i nic jej nie zmiesza;

A czasem tylko jakie białe jagnię

Przez tęczę idzie na skrajne doliny

Szczypać kwitnące róże i leszczyny;

Lub jaki gołąb' co wody zapragnie,

Jakby się blaskiem pochwalić umyślnie,

Przez tęczę szybko przeleci i błyśnie. —

Tam ją ujrzałem! i wnet rozkochany, —

Że z tęczy wyszła i z potoku piany,

Wierzyć zacząłem i wierzę do końca:

Tak jasną była od promieni słońca!

Tak pełna w sobie anielskiego świtu!

Tak rozwidniona źrenicą z błękitu! —

Gdy oczy przeszły od stóp do warkoczy,

To zakochały się w niej moje oczy! —

A za tym zmysłem co kochać przymusza

Poszło i serce, a za sercem dusza...

I tak się zaczął prędko romans klecić,

Że chciałem do niej przez kaskadę lecieć;

Bo się lękałem, że jak widmo blade,

Nim dusza ze snu obudzona krzyknie,

Upadnie w przepaść, w tęczę i w kaskadę,

I roztopi się i zgaśnie i zniknie!

I byłem jak ci co się we śnie boją,

Bo jużem kochał, bo już była moją! —

I tak raz pierwszy spotkałem ją samą

Pod jasnej tęczy różnofarbnej bramą;

Powiew miłości owiał mnie uroczy —

Stanąłem przed nią i spuściłem oczy...

III.

Poszedłem za nią przez góry, doliny —

I szliśmy razem u stóp tej lawiny,

Gdzie śnieg przybiega aż do stóp człowieka

Spłaszczoną pletwą — jak delfin olbrzymi;

Para mu z nozdrza srebrzystego dymi,

A Rodan z paszczy błękitnej ucieka.

Pamiętam chwilę: — poranek był skwarny,

Tameśmy szmerem spłoszyli dwie sarny;

Te jakby szczęścia ludzkiego świadome,

Stanęły blizko, złote, nieruchome —

I utopiły oczów błyskawice

W kochanki mojej błękitne źrenice;

I długo patrząc, nieruchome, obie,

Głowy promienne pokładły na sobie!

Rzekłem: — one się zakochały w tobie!

Rzekłem — i za to z ust zamkniętych skromnie

Najpierwszy uśmiech jej przyleciał do mnie. —

Przyleciał szybko i wrócił z podróży

Do swego gniazda, do pereł i róży;

A gdy zobaczył że oczów nie mrużę,

Całą jej białą twarz zamienił w różę.

A wiecie? ani tak za serce chwyta

Rumieniec kwiatu co świeżo rozkwita;

Ani tak oko wędrowca zachwyca

Gór nad-alpejskich śnieżysta dziewica,

Kiedy od słońca różane ma lica:

Jak ten rumieniec bez wstydu i grzechu,

Co się na twarzy urodził z uśmiechu.

IV.

Odtąd szczęśliwi byliśmy i sami,

Płynąc szwajcarskich jeziór błękitami —

I nie wiem czy tam była łódź pod nami,

Bom z duchy prawie zaczynał się bratać,

Chodzić po wodach i po niebie latać.

A ona tak mię prowadziła wszędzie!

Ach! ona była jak białe łabędzie,

Była jeziora błękitnego panią;

Płynęła, lecąc — łódź leciała za nią,

Za łodzią jasność szafirowym szlakiem,

Za tą jasnością rybek korowody,

I wyrzucały się aż do niej z wody!

I z takimeśmy płynęli orszakiem,

Uśmiechając się w błękitu krainie.

Bo ona była jak wodne boginie:

Miała powozy z delfinów, z gołębi,

I kryształowe pałace na głębi,

I księżycowe korony w noc ciemną —

I mogła była wszystko robić ze mną.

V.

Raz — że nie była niebieskim aniołem

Myślałem całe długie pół godziny! —

Wyspowiadałem się potem z tej winy —

Słuchajcie! — oto przed Tella kościołem

Pierwsza na kamień wyskoczyła płocha,

I powiedziała mi w głos: że mię kocha —

I odesłała mnie znów na jezioro;

Łódkę swą piersią odtrąciwszy białą —

A ja — ach! nie wiem co się ze mną stało!

Czy mnie anieli do nieba zabiorą,

Czy grzmiące fale jeziora pochłoną,

Czy uśmiechami rozerwie się łono —

Czy serce jak lód rozegrzany taje,

Czy dusza skrzydeł anielskich dostaje,

Czyli w nią wstąpił cały anioł złoty ? —

Czyli uśmiechów pełna? czy tęsknoty?

Wszystkie uczucia gwałtownemi loty

Na serce spadły, jak gołębi chmura,

Pić łzy i białe w nich obmywać pióra,

Aby się czyste rozlecieć po niebie. —

W tem zawołała łódź ze mną do siebie.

Usłyszała ją łódka i spostrzegła,

I sama do niej z błękitu przybiegła.

VI.

Pod ścianą ze skał i pod wieńcem borów,

Stoi cichości pełna i kolorów

Tella kaplica. Jest próg tam na fali,

Gdzieśmy raz pierwszy przez usta zeznali,

Że się już dawno sercami kochamy;

A pod tym progiem są na wodzie plamy

Od sosen, co się kołyszą na niebie,

I od skał cienia; gdzie mówiąc do siebie,

Wbite do wody trzymaliśmy oczy;

A pod tym progiem fala tak się toczy,

I tak swawolna i taka ruchoma,

Że wzięła w siebie dwa nasze obrazy,

I przybliżyła, łącząc je rękoma,

Chociaż nas tylko łączyły wyrazy.

Ach! fala taka szalona i pusta!

Że połączyła nawet nasze usta,

Choć sercem tylko byliśmy złączeni.

Fala tak pełna ruchu i promieni,

Że jednym światła objąwszy nas kołem,

Zmięszała niby anioła z aniołem.

Gdy myślę — boleść dręczy mnie niezmierna..

Falo! niewierna falo! — a tak wierna!

VII.

Raz mię ów anioł zaprowadził złoty

Przez jasne łąki do lodowej groty.

Tam ją obielił dzień alabastrowy;

I mróz na czole mej jasnej królowej

Perłami okrył wszystkie polne róże, —

I ze sklepienia łzy leciały duże;

A we łzach sylfy z jasnością ogromną

Deszczem spadały na białą i skromną.

Słysząc, że ściany płaczą coraz głośniej,

Cała się szatą okryła zazdrośniej,

I wszystko oczom ciekawym ukradła,

I jeszcze ręce skrzyżowane kładła

Na alabastry widne, choć zakryte.

Tak nieruchomo stała — a koło niej

Igrały tęcze w blaski rozmaite.

Ja wtenczas modlić się zacząłem do niej:

Ave Marija!...

Jak biała róża kiedy się rozwija,

Róż pokazuje z piersi odemkniętej;

Taki rumieniec wyszedł z lica świętej.

I zamyślona odwróciła głowę,

Palec na ściany kładąc kryształowe;

Jak ta co imię ukochane kreśli,

Lub o błękitnych jakich czuciach myśli. —

Wreszcie się do mnie obróciwszy, rzekła:

"Może za miłość ja pójdę do piekła,

I gdzieś w piekielne wprowadzona chłody,

Wszczepioną będę w kryształowe lody;

Jako ta bańka z powietrza i z tęczy. —

Lecz prawda, rzekła: jeżeli się męczy

Ta jasność słońca stworzona promieniem,

Którą, lód w sobie mrozi i zabija:

Można ją z lodu uwolnić westchnieniem —

Ave Marija!... "

VIII.

Pójdziemy razem na śniegu korony!

Pójdziemy razem na sosnowe bory,

Pójdziemy razem gdzie trzód jęczą dzwony!

Gdzie się w tęczowe ubiera kolory

Jungfrau, i słońce złote ma przed sobą;

Gdzie we mgle jeleń przelatuje skory;

Gdzie orły skrzydeł rozwianych żałobą

Rzucają cienie na lecące chmury! —

O, moja luba! tam pójdę za tobą,

A jeśli z takiej nie wrócimy góry,

Ludzie pomyślą że nas wzięły duchy,

I gdzieś w niebieskie uniosły lazury;

Żeśmy się za gwiazd chwycili łańcuchy,

I ulecieli z plejadów gromadą,

I tylko po nas potok spadnie głuchy,

I błyszczącą się łez rzuci kaskadą.

IX.

Ach! najszczęśliwsi na ziemi nie wiedzą,

Gdzie duchy skrzydła na ramiona kładną,

Gdzie jak łabędzie zadumane siedzą ?

Ach! najciekawsi na świecie nie zgadną,

W jakim szalecie żyłem z moją miłą!

I wiele nam róż do okien świeciło,

I wiele wisien naokoło rosło,

Ile słowików na wiśniach się niosło;

Ile tam w każdą noc miesięczną, bladą,

Kłótni słowików płaczących z kaskadą;

Ile trzód naszych szło na łąkach dzwonić —

Ach! tego nawet śpiącym nie odsłonić,

Ani pokazać, ani zawrzeć w słowie. —

Łąka i szalet i wiśnie w parowie,

W takim parowie, że stróż anioł biały

Rozwijał skrzydła od skały do skały,

I nakrywał ten cały parów dziki:

Szalet i róże i nas i słowiki.

X.

Lecz nadto było cyprysowej woni,

I nadto barwy co się w różach płoni,

I chciała nas już miłość ująć zdradą. —

Było to rankiem — pomnę: — pod kaskadą —

Byliśmy niczem niestrwożeni — sami —

Czytając książkę pełną łez, ze łzami.

Wtem duch mi jakiś podszepnął do ucha,

Ażebym na nią z książki przeszedł okiem.

Była jak anioł co myśli i słucha —

I nagle — takim przejrzystym obłokiem

Rumieniec smutny twarz jej umalował,

Że nie wiem dotąd jak się wszystko stało;

Alem ją w usta różane całował,

I czułem ją tu, na mych rękach, białą,

Sercem bijącą, brylantową w oczach...

Wtem nagle — w jasnej kaskady warkoczach

Coś pomięszało się i coś urzekło;

Wiatr na nas rzucił całe wodne piekło,

I z kwiatów spłoszył wilgotnemi mgłami. —

Odtąd jużeśmy nie czytali sami...

XL

Odtąd w uśmiechach była dla mnie rzadsza,

Smutniejsza, cichsza i bielsza i bladsza,

"W głębszych się coraz zanurzała cieniach,

I obrywała róże na strumieniach;

Albo przy kaskad naciągniętej lutni

Stawała słuchać tak jak ludzie smutni,

Z twarzą spuszczoną — lub sama w ustroni,

Ręce na białą zakładała szyję;

Jak ta co boi się, albo się broni;

Lub jako gołąb' co w strumieniu pije,

Do nieba jasnem wzlatywała okiem;

Już wolnym, sennym błąkała się krokiem,

I jaskółeczek utraciła zwinność,

I zadumała ją całą, — niewinność.

XII.

Widzac ją taką, chciałem bronić siebie,

I rzekłem: — Luba! jak Bóg jest na niebie,

Z sercaś mi wszystko odpuścić powinna;

Lilija jedna wszystkiemu jest winna.

Otoś ty wczoraj w tym źródle co bije

Na jasnej łące, myła twarz i szyję;

A tam za tobą prosta, niedaleka,

Jak służebnica co z rąbkami czeka,

Lilija jedna, cała jasna, w bieli,

Oczekiwała aż wyjdziesz z kąpieli.

Widząc was obie takie białe, w parze,

Myślałem że śpiąc, o aniołach marzę;

I drżeć zacząłem i zadrżałem wszystek,

I jeden tylko poruszyłem listek,

Ten listek inne poruszył listeczki,

I szmer się zrobił — ty wybiegłaś z rzeczki,

I takeś prędko uciekała zlękła,

Żeś łonem, kwiatu potrąciła pręty,

I lilijowa wnet łodyga pękła,

I kwiat z niej upadł twoją piersią ścięty;

A jam rozważać zaczął z twarzą bladą,

Jak ten kwiat kruchy, jak ty jesteś zwinna.

I oto dzisiaj, rankiem, pod kaskadą —

Nie jam był winien — lecz lilija winna...

XIII

Płonęła wonna jak kadzidło mirry,

I widać było, że nie wiedząc, płonie;

Głębszemi oczu stały się szafiry,

I prędsza fala białości na łonie,

I dziwnym ogniem rozpalone skronie

Wcześne zwiednienie dawały bławatkom —

Ona z tych była, co się skarżą matkom,

I skarżyła się gwiazd cichej gromadzie,

Gdy do snu księżyc niepełny się kładzie,

Gdy kwiaty szepczą miłośnie do ucha,

Co zamyślone, własnych myśli słucha.

XIV.

Czy ty gdzieś teraz, o miła! z rozpaczą.

Aniołom boskim mówisz rozżalona?

Jak ci, co mówią, skarżąc się — i płaczą,

Że była burza gromami czerwona,

Że była grota posępna i ciemna,

I w grocie z kaskad kryształu zasłona;

Że była trwoga w ciemności tajemna,

Razem niepamięć jakaś boskiej kary,

I skarga smutna czystych nimf, podziemna?

Że nas tam samych dzień odstąpił szary,

I zastał z twarzą ognistą przy twarzy —

I ptasząt nas tak obudziły gwary —

Mówisz ty o tem ? jak ta co się skarży?

O! nie mów ty tak aniołom! niebieska!

Bo każda twoja brylantowa łezka

Jednemu będzie z tych jasnych pożarem.

Bo ja, ach! gdybym był także aniołem

Z rozpromienionem na błękitach czołem —

I nieskończoność całą miał obszarem,

I mógł zarządzać gwiazdami wszystkiemi:

Nie chciałbym gwiazdy niebieskiemi świecić,

Lecz tylko rzucić błękity i lecieć,

I taką jak ty mieć moją — na ziemi.

XV.

Z groty ta piękna wyjść nie śmiała sama.

Słońca się może bała na lazurze,

Że za promienne będzie i za duże,

Albo że będzie jako czarna plama.

Ale na niebie była z tęczy brama

Na wypłakanej rozwieszona chmurze.

Wyszła — i najprzód ją zdziwiły róże,

Że takie były jak wczoraj różowe.

Zerwała jednę i podniosła głowę,

I zadziwiła ją ta tęcza ranna,

Niebios błękitnych przezroczystość szklanna,

Krążek księżyca tonący w błękicie;

Zda się, że nowe ją zdziwiło życie,

Tak w ciszy czegoś słuchała, tak biegła,

Aż gdzieś w krysztale jeziora spostrzegła

Na licu swojem przezroczystszą białość,

Żywszy ust koral, i większą omdlałość,

I uśmiech pełny tęsknoty i żałość.

Więc osłoniła się cała w warkoczu,

I więcej na mnie nie podniosła oczu.

XVI.

Jest chwila gdy się ma księżyc pokazać,

Kiedy się wszystkie słowiki uciszą,

I wszystkie liście bez szelestu wiszą.;

I ciszej źródła po murawach dyszą.

Jakby ta gwiazda miała coś nakazać,

I o czem cichem pomówić ze światem,

Z każdym słowikiem, z listeczkiem i z kwiatem.

Jest chwila, kiedy ze srebrzystą tęczą

Wychodzi blady pierścionek Djanny:

Wszystkie się wtenczas słowiki rozjęczą,

I wszystkie liście na drzewach zabrzęcą,

I wszystkie źródła jęk wydają szklanny.

O takiej chwili, ach, dwa serca płaczą!

Jeśli cóś mają przebaczyć — przebaczą;

Jeżeli o czem zapomnieć — zapomną.

O takiej chwili z moją panią skromną,

Jużeśmy siedli w naszych progach sielskich,

Już rozmawiali o rzeczach anielskich.

XVII.

Jak śpiewający na niebie skowronek,

Z gór słychać było pustelnika dzwonek.

Rzekła raz: chodźmy do staruszka celi,

Może rozgrzeszy, może rozweseli,

Dłonie nam zwiąże i kochać ośmieli.

Tak mówiąc, wbiegła do sosnowej chaty,

Szybko zamknęła wszystkie okiennice,

Ażeby na nią nie patrzały kwiaty;

I ustroiwszy się jak gór dziewice,

Wybiegła do mnie — myślałem, że padnę! —

Ani jej oczy kiedy takie ładne,

Ani jej usta takie były świeże!

Motyla miała czarnego na głowie —

Ten alabastrów od smagłości strzeże,

I przeświecony od słońca w połowie

Na czoło rzuca skrzydła cieniu duże —

A pod motylem pochowane róże

Z pod czarnej gazy patrzyły ciekawe,

Napół zamknięte, świeże jeszcze, łzawe.

Wiedząc, że zawsze strzegę serca strony,

Złośliwy motyl usiadł przechylony.

Myślałem że mu to skrzydło połamię —

Siadł i na lewe przechylił się ramię.

I któżby wierzył w przeczucia co straszą,

Gdy wyobraźnia cała szczęściem dumna!

Gdym z góry spojrzał na dolinę naszą,

Szalet się oku wydawał jak trumna!...

Maleńki, cichy — kiedym spojrzał z góry:

Nasz ogród z wisien jak cmentarz ponury,

I niespokojne o nas gołębice,

I zadumane o nas w łąkach trzody! —

Ziemia smutniejsza, błękitniejsze wody,

Zabite ćwiekiem śmierci okiennice;

Wszystko zaczęło mię straszyć i smucić,

Jakbyśmy nigdy nie mieli powrócić,

Szedłem posępny i drżący na góry, —

Jeziora czarne, głazy, śniegi, chmury;

Girlandy z orłów na błękitnym lodzie,

Słońce czerwone jak krew o zachodzie,

Dom pustelnika śniegiem przysypany,

I dwa ogromne na straży brytany,

Krzyżyk na celi gdzie siadały gile,

Cela, pustelnik stary, księgi w pyle —

Wszystko to dzisiaj już podobne snowi.

Pamiętam tylko że promień zachodu

Cały się na twarz rzucał Chrystusowi,

Kiedy na palec jej, zimny jak z lodu,

Kładłem pierścionek.......

XVIII.

Gaje! doliny! łąki i strumienie!

O! nie pytajcie wy mie smutne o nią!

Są łzy, co mówić na zawsze zabronią —

A kiedy mówię wpadam w zamyślenie:

I widzę jasne, błękitne spojrzenie,

Co się zaczyna nademną litować —

I widzę usta, co mię chcą całować,

I drżę — i znów mię ogarną płomienie.

I nie wiem gdzie iść — i gdzie być samotnym?

I staję blady i kreślę jej rysy,

Lub imię piszę na piasku wilgotnym,

Lub błądzę między róże i cyprysy,

Jak człowiek, który skarb drogi posiada,

Zmysły utracił, i płacząc usiada

Tam, kędy urny na grobowcach siedzą,

Myśląc że groby o niej co powiedzą.

XIX.

Jest pod mojemi oknami fontanna,

Co wiecznie jęczy zapłakanym szumem,

Jest jedno drzewo, gdzie harfowym tłumem

Żyją słowiki; jedna szyba szklarnia,

Gdzie co noc blada zaziera Djanna,

I czoło moje smutnym blaskiem mami.

I tak mię budzą zalanego łzami:

To drzewo, księżyc ten, i ta fontanna,

I wstaję blady, przez okno wyzieram,

Słuchając różnych płaczów na dolinie.

Słowiki jęczą i fontanna płynie —

Mówią mi o niej — ja serce otwieram

I o śmierć prędką modlę się z rozpaczą,

I schnę, i więdnę — i ach! nie umieram —

I co dnia, budząc mię fontanny, płaczą.

XX.

Kiedy się myślą w przeszłości zagłębię,

Nie wiem jak sobie jej obraz malować ?

Czy kiedy przyszła śpiącego całować,

Jak z roztwartemi skrzydłami gołębie?...

Czy wtenczas, kiedy uciekała trwożna?

Czy gdy na jednę ze mną księgi kartę -

Wbijała oczy błękitne, otwarte,

Na każde moje spojrzenie ostrożna?

Czy kiedy wiejskim otoczona dworem

Chodziła gdyby zaklęta królowa?

Czy kiedy cicho uśnie pod jaworem ?

Czy kiedy goni? czy kiedy się chowa

W księżyca blasku biała? — lub wieczorem

Od alp, na śniegu różowych — różowa ?

XXI.

Zkąd pierwsze gwiazdy na niebie zaświecą,

Tam pójdę! aż za ciemnych skał krawędzie;

Spojrzę w lecące po niebie łabędzie,

I tam polecę, gdzie one polecą.

Bo i tu — i tam — za morzem — i wszędzie

Gdzie tylko poślę przed sobą myśl biedną,

Zawsze mi smutno, i wszędzie mi jedno, —

I wszędzie mi źle — i wiem, że źle będzie.

Więc już nie myślę teraz — tylko o tem,

Gdzie wybrać miejsce na smutek łaskawe —

Miejsce — gdzie żaden duch nie trąci lotem

O moje serce rozdarte i krwawe;

Miejsce — gdzie księżyc przyjdzie aż pod ławę,

Idąc po fali, zaszeleści złotem,

I załaskocze tak duszę tajemnie,

Że stęskni — ocknie się i wyjdzie ze mnie.

NAD POTOKIEM.

Wyszłam po jagody rano.

Wpół wyschły potok przebiegłam po kładce

I w las. — Aż oto z czarnego obłoku

Słyszę grzmot. — W lesie nie wiem o ulewie,

Dzbanek mi rośnie, a rośnie przy śpiewie,

I znów pogoda. — Wracam do potoku, —

0 dobre bogi! Co za widowisko

Potok stał się rzeką,

Zda się, że porozpiera kamienne łożysko;

Kładka daleko

Po głębinie

Płynie. —

Kilka kamieni sterczy od brzegu do brzegu:

Przeskakując z jednego na drugi — wpół biegu

Stanęłam — fala, ta nielitościwa,

Ostatnie głazy porywa!

Sama, na środku potoku!

Czułam jak się głaz drżący oślizgał podemną,

Przesuwało mi się w oku,

To skrząco, to ciemno....

Chciałam krzyknąć, — głosu niema.

Obłąkanemi powiodłam oczyma,

I widzę nad sobą, blisko,

Ale wszystko na pagórku tam

Jak żywy sen, jak zjawisko,

Stał.... on....

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Już na las i na wody padała ciemnota

Tylko pagórek świecił się różowo —

On w tej światłości, z tęczą po nad głową,

Stał jakby cały ze złota.

Myślałam, czy król jaki, czyli bóstwo które?

I drżałam by po chwili nie wrócił za chmurę.

Patrzył na okolicę:

Niżej powiódł okiem,

Ujrzał istotę,

Co się mocuje z potokiem;

Krzyknął, zbiegł z góry jak strzała,

O wierz mi, wtedy nawet, w tem topielnem zimnie,

Ogień mnie oblał.... patrzę przeze-łzy:

Już moje zjawisko złote,

Na brzegu, na głazach, przy mnie!

Wyciągnęłam ramiona i wołam: " To ty"!

Czemu ja, com go dawniej nigdy nie widziała,

Ja, którą męskie oko zaledwie nie spali

Powitałam go tak śmiało?

Nie wiem.... mnie się wtedy zdało...

Żeśmy się zawsze kochali!

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Stał przy mnie — było wązko na odłamach skały;

Obojeśmy od huku przytomność stracili;

Objął mię i chciał z wody unosić; — w tej chwili

Oczy się nasze spotkały.

Co ja wtedy doznałam? Niewiem.... skalne złomy,

Las, rodzina, kraj, świat cały

Prysnęły we mgle znikomej....

Wpadłam jakby w nicość błogą. —

Lecz z tej nicości czułam, że szczęście wystrzeli;

Obojeśmy zapomnieli

Ze pod nami skon.

Pod całemi już Niebiosy

Nie było nikogo,

Tylko ja i on!

I jak się w pieśni stapiają, dwa głosy,

Jak w jeden puklerz trafiają dwie strzały,

Jak się za tknięciem łączą dwa płomienie

Tak zwolna, a niezwalczenie

Usta się nasze spotkały.

Jak to być mogło, dotąd zrozumieć nie mogę:

Ja co się dzisiaj rumienię,

Wówczas, żebym też czuła choć najmniejszą trwogę,

Najcichszy głos wyrzutu? Nic! Miałam wzrok

[śmiały,

W ruchach królewskość i w sercu niewinność;

Jakbym spełniła powinność!

Ach! może to bogów dzieło?

Wtedy serce me przejęło,Żeśmy tylko na to żyli

Ażeby dożyć tej chwili.

... W tym zachwycie

Mogliśmy stać całe życie.

Przebudził nas huk topieli,

Kamień z pod nóg nam ucieka.

Porwała nas rzeka,

Jużeśmy tonęli........

On mnie jeszcze w silniejsze uścisnął objęcia,

Ja w nich czułam się mocna jak gdyby w pan-

[cerzu,

Spokojna, spokojnością małego dziecięcia.

Wypłynął — na zielonem złożył mię wybrzeżu.

A ja niemądra dziewczyna

Padłam przednim na kolana,

"Ty, " wołałam pomięszana,

"Co czuwasz nad tonącemi,

Czyś ty z nieba, czyś ty z ziemi?"

Nagle mi się przypomina,

Że to człowiek obcy, młody;

Wstaję — milczę jak zabita,

On uśmiechnął się i pyta:

"Mój ty kwiecie kalinowy,

Wskaż mi drogę do gospody

Zmęczyły mię srodze łowy. "

Więc poszliśmy znów przez pole.

W domu, ach jakże przyjęto

Zbawcę dziecka jedynego!

Pierwsze miejsce wziął przy stole.

Toż dopiero było święto!

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Od owego dnia widzicie,

Przeszłość mi się wydawała drogą w pół zatartą,

Na którą się już nawet obejrzeć nie warto.

Wstąpiłam w życie nowe. To prawdziwe życie!

Póki serce me kochało.Życie jest jak okolica

Której słońce nie oświeca.

Może ona jest wspaniałą

Cóż gdy noc z niej farby starła!

Ziemia leży jak umarła —

FARYS,

(KAROLA BALIŃASKIEGO. )

O! i ja kiedyś byłem Farysem!

Lecz czy wy wiecie co Farys znaczy ?

Ha! niech step mówi swoim opisem!

Olbrzyma — olbrzym niech wytłumaczy.

On tylko jeden prawdę wam powie,

Jemu więc wierzcie jak Koranowi.

"Farys" — step mówi — "to dziecię moje!

To duch tęsknotą nieba trawiony,

Zesłany tutaj na ciągłe boje,

Na ciągłych pragnień żar niezgaszony!

A tak mu trzeba nieba i słońca,

Że tylko za niem pędzi bez końca.

I nic go w pędzie wstrzymać nie zdoła,

Ani uroczej cienie oazy,

Ni beduinka głosem anioła,

I blaskiem oczu milszym sto razy.

Próżne pokusy! bo tacy gońce

Kochają tylko niebo i słońce!"

Więc jam był gońcem i gońców bardem:

Cudneż to było to nasze grono,

Z tą myślą wiecznie w słońce zwróconą,

I z tem ramieniem młodzieńczem, hardem!

Co krawędź nieba z krawędzią świata

Sili się spoić, wierząc, że zbrata!..

Patrzcie! tam w koło piaszczyste wzgórza,

Niby umyślnie słane mogiły —

Czasem się z głębi skielet wynurza:

Spytaj tych kości — czem one były?

Ha! to mogiły Arabistanu!

To tylko ślady stóp uraganu!

On to Farysów pochłonął w sobie,

Pochłonął żywcem braci kochanych!..

Jam tylko jeden został na grobie,

Na grobie gońców już zapomnianych!

Czy to jest łaska — czy kara nieba?

Allah żyć kazał — więc żyć potrzeba.

Jak młode orle z złamanem skrzydłem,

Co się już nigdy w niebo nie wzniesie —

Żyć — życiem gadu, gnuśnem, przebrzydłem,

W tych smutnych murów ciasnym zakresie!..

Ha! próżne żale! śpiewaj pajaco!

Tylko zabawnie, bo nie zapłacą.

O! wieczna hańbo! wieczna sromoto!

Ja — Farys, piewca z niebios natchniony,

Pieśń ma. na ziemskie przestrajać tony,

Pieśń mą. sprzedawać muszę za złoto!

By czem okupić cień cudzej strzechy,

By zgłuszyć z nędzy szydzące śmiechy!!..

Oni nie wiedzą, że wieszcza pienie

Jest jako słońce na niebios sklepie,

Co na wszechwładne Boga skinienie

Świeci wędrowcom błądzącym w stepie;

A przecież słońcu nie płacisz za to,

Że cię zbawienną poi oświatą.

Oni nie wiedzą, że piewcy śpiewy,

Jak ów dziewiczej ogień miłości,

Co za niebiańskie swoje wylewy

Nic, nic nie żąda, prócz wzajemności.

Sprzedawać miłość — hańba kobiecie!

Sprzedawać śpiewy — hańba poecie!

Przecież tą. hańbą- wlokę dziś życie!

Allahu! jakże dręczysz mnie srogo!

I jeszcze nieraz ktoś niby skrycie,

Niby po cichu powie: "za drogo".

Za drogo — mówisz ? powiedzże, bracie —

W jakiej wy cenie życie sprzedacie?..

Bo słuchaj: pieśń ma — to cząstka życia;

Tam jest krew moja! tam są łzy moje!

I mego serca pospieszne bicia,

I uczuć moich, i myśli roje!

A każdą żeby dostać, wyjawić,

Muszę wprzód serce mocno rozkrwawić!..

Więc cóż? za drogo? — O! bądźcie szczersi!

Gdyby wam przyszło życiem frymarczyć,

Jak ja, pelikan, rozrywać piersi,

By krwi za cenę złota dostarczyć:

W jakiejby cenie była kropelka

Krwi, lub łzy waszej, choćby nie wielka?

Męczarnia wieszcza w chwili tworzenia —

To boleść matki w chwili porodu:

Ile wlał życia do swego płodu,

Tyle wziął życia z swego istnienia;

Ile on pieśni dla was utworzył,

O tyle kroków grób swój przysporzył....

Czasem, w dodatku, słyszę oklaski,

Szczere, czy zwodne — wszystko mi jedno I

Znam tych błyskawic przelotne blaski,

Znam ich gruntowność i trwałość biedną!

Wasze oklaski — toć to szyderstwo!

Wasze pochwały — toć to bluźnierstwo !

Gdy syn rospaczną pięścią kołacze,

W grób, co mu drogą matkę ukrywa,

Czem nie mówicie, że pięknie płacze?

Czem nie mówicie, że z czuciem śpiewa?

Jak ta łza syna na matki grobie,

Tęż samą szczerość śpiew mój ma w sobie.

A więc schowajcie marne pochwały,

Gdy pieśń ma święta jako łzy syna!

Nie takie wieńce wieszczom przystały:

Wieszcz takie wieńce depcze, przeklina!

Duch jego wielki i wiecznie młody

Innej, o! innej żąda nagrody!

Nagroda piewcy — to cisza owa,

Święta, urocza, z której odgadnie,

Że w duszach wielki zamiar się chowa,

Co kiedyś światu zagrzmi wszechwładnie;

Cisza, co mówi — że ziarno wschodzi,

I myśl - kwiat, wkrótce owoc - czyn zrodzi.

Nagroda piewcy — to te spojrzenia,

Co świecą całym duszy wulkanem,

Krótkie, milczące dłoni ściśnienia,

Z westchnieniem długo w piersi stłumianem,

I owa chmura cieniąca czoła,

Z której połyska miecz Archanioła.

To mi nagroda!.. jam ją odbierał!

W koło mnie stali bracia Farysy,

Każdy pieśń moją sercem pożerał,

Pieśń ma wnikała w ich twarzy rysy,

W krew tych serc wielkich, w ich myśli gniazdo,

Lśniła im w drodze przewodnią gwiazdą.

Farysy znikli! głucho na stepach!

A w stepie życia, och! smutniej jeszcze!

Czasami tylko wiatr zaszeleszczę,

Dmąc po wywianych czaszek czerepach....

On wszystko wywiał!, wszystko przewiało,

Co było cnotą, prawdziwą, chwałą!.

O! i mnie pora spocząć w mogile!

Zasnąć snem braci błogosławionych;

Aż kiedyś, kiedyś, za męczarń tyle,

Gdy głos Allaha budząc uśpionych.

Na swoje rajskie zwoła ogrody,

I ja niebiańskiej doznam nagrody.

W tym boskim raju, w tem siódmem niebie,

W waszey ojczyznie, o! prawowierni!

Allah mnie wielki wezwie do siebie,

Zdejmie mi z głowy ten wieniec z cierni,

I żmiję tylą krwi przesiąkniętą —

Wyrwie mi z serca pamięć przeklętą.

I najcudniejsze zwoła dziewice,

I rzeknie: "służcie jak padiszachu!"

I ja nie spojrzę nawet w ich lice,

Ale z pokorą powiem: "Allahu!

Jam tylko prawdy szukał na świecie,

A taką miłość znajdęż w kobiecie?!

Nie chcę hurysy choćby piękniejszej

Od tej, com niegdyś kochał na ziemi;

Lecz ja nie gardzę dary Twojemi,

Ja tylko łaski błagani pełniejszej:

Za wszystkie, wszystkie Twoje hurysy,

Niech wstaną moi bracia Farysy!

I pozwól, pozwól choćby na chwilę

Zstąpić nam jeszcze w nasz kraj cyprysów,

I w dawnej naszej młodzieńczej sile

Pobujać orlim lotem Farysów,

I piersi dawnem orzeźwić biciem

I dawnem naszem zabłysnąć życiem!"

Allah wysłuchał!.. Wnet grzmiące głosy

Wystraszą z głębi śpiących tygrysów,

I okrzyk szczęścia buchnie w niebiosy!..

Widźcież raz w życiu polot Farysów!

Może wam wówczas, biedne robaki,

Przyjdzie ochota do jazdy takiej.

DWIE PIASTUNKI.

Od kolebki, tylko, tylko

Com przeczołgał kilka lat,

Już mnie rzuca jedną chwilką

Matka, idąc w inszy świat;

I zostawia chłopię młode

Na wygodę, niewygodę.

O! już wonczas główka mała

Przędła wdzięcznych widów rój,

Co żądała, nie żądała,

To se plotła w senny zwój;

Zlatywała myśl nieboga

To od Boga, to do Boga.

Raz sennemu tak przypadło

Dwoje dziewic, białych róż,

Jak widziadło, niewidziadło

Przy nagłówku stały tuż.

Jak do matki — ku nim kłonię,

Jednej dłonie, drugiej dłonie.

I spierały się dziewice,

Która dziecko niańczyć ma:

"Ja mu dam śmiejące lice,

Niechaj zbytek, szczęście zna,

I myśl jego się pobrata

To ze światem, to do świata".

"Puszczaj, siostro, — rzecze druga

Puszczaj rączkę, — w malcu tym

Budzić roskosz — nie posługa

Ni to jemu, ni to im.

Ja go wniańczę w ostre bole,

Wniańczę w dolę i w niedolę".

A mówiła taką twarzą,

Tak jej oczy zaszły łzą,

Tak się w niej cierpienia skarżą,

Że mi ku niej piersi drżą;

Zem się rzucił cały pono

Na jej łono i w jej łono.

Wtenczas zdala, znikła, znikła

Druga postać w jasnem tle,

A mnie smętność tak niezwykła

To do główki, to w pierś ssie.

Bo zostałem z własnej woli

Dzieckiem doli i niedoli.

Odtąd niańka zazdrośnica

Zaszczepiała dzień i noc

Boleść w serce, smutek w lica,

Słabość ciała w męską moc;

Urabiała Bóg wie na co

To ladaco na ladaco.

Czasem, czasem z za obłoku

Zaproniieni drugiej twarz;

To ja lecę, lecz w wyskoku

Już, już tęsknię, Boże skarz

Za tą pierwszą zapłakaną,

Tak mi znaną i nieznaną.

Lecz cóż robić, mówcie sami?

Kiedy tak mi lubo z łzami,

Kiedy serce jak koń w czwale

Rzuca pianą w cierpień szale,

I z swa rana tak swawoli,

Ze nie boli to, co boli....

Lecz cóż robić? kiedy żale,

Co się skąpią w zdroju łez,

To tak mówią okazale

Jak lilja, róża, bez;

I siostrą ci są i bratem,

I są. kwiatem i nie kwiatem.

Darmo, darmo siły krzepie,

Darmo szarpię, widzi Bóg,

Już mej dłoni nie odczepię

Od jej szyi, od jej nóg,

Bo w mej drodze jest sąsiadką.,

W życiu matką i nie matką.

Raz wyrwałem się niebodze,

Och! był to weselny dzień,

Bębny biły mi po drodze,

W pośród huku, w pośród grzmień

Zdało mi się.... tylko zdało,

Bo się rwało i urwało...__

I straciłem raz na zawsze

Do mej chatki drogiej szlak,

Na rozstajne, na najkrwawsze

Drogi wbiegłem jak ten ptak,

Co go w klatkę pchną sokoły,

Niby wesół, nie wesoły.

Ach! raz znowum na domowym

Progu, zdybał szczęścia zdrój,

Usty, sercem niejałowem,

Usłyszałem: twoja, mój!

I uciekłem w krąg zamęzcia

Przed nieszczęściem od nieszczęścia.

I wypchnąłem mą piastunkę

Za dziesiąte, siódme drzwi,

I oddałem jej skarbunkę,

Pełną łez i pełną krwi;

I rzekłem jej: to ostatnie

Łzy me bratnie i niebratnie.

Gdzie tam!.. przyszła do podwoi,

Do znajomych sobie wrót,

Tuż przy łożu żony stoi,

I roztacza chorób splot,

A szczęście mnie pożegnało

Trumieneczką jedną — małą.

Ha! cóż robić? piastuj sobie,

Ulubieńca piastuj wciąż,

To w żałobie, to w chorobie

Mocnem pętem k'sobie wiąż.

Ej! strzeż! bo ci się wyśliznę

Z tej mielizny w głąb, w mieliznę.

Dominik Magnuszewski.

WIERSZ DO POEZJI.

Kochanko ducha, dziewico słońca,

Z mieczem i w zbroi hartownej!

Nikt się nie oprze, gdyś jest walcząca,

Nikt się nie oprze, dziewico słońca,

Twojej piękności czarownej!

Gdy miecz ukażesz, gdy hełm przywdziejesz,

Białoramienna dziewico!

Gdy na wiatr sztandar śnieżny rozwiejesz,

Zapał szalony w serca rozsiejesz,

Rycerze bronie pochwycą.

Uchwycą tarcze, miecze ostrzone

Wstrząsną w żylastych prawicach;

Z krzykiem rospaczy rzucą się w stronę,

Gdzie im ukażesz groby zniszczone, —

Na który widok, zapłomienione

Piekło wystąpi na licach.

A gdy bohater padnie w obronie,

Ty znijdziesz, w szacie anioła

I wieniec chwały włożysz na skronie, —

Zwycięztwo będziesz śpiewać przy zgonie

I śmierć mu przejdzie wesoła.

Ty zimne duchy ogniem zapalasz,

W wary przemieniasz chłód ludów;

Ty jedna cudem ludy obalasz,

Niezwyciężone tłumy ocalasz,

Poezjo, matko narodów.

Ty męczennikom, pod ręką kata

Rozpiętym w bólach śmiertelnych,

Stawiasz obrazy lepszego świata,

Gdzie myśl ostatnia z krzyża ulata

Do boskich krain weselnych!

Ty im, czarowną dziewico słońca,

Nim śmierci doświadczą, chłodów,

Za życie męczarń, światłość bez końca

Ukażesz zdala w promieniach słońca,

Poezjo! wiaro narodów!

Na czarodziejskie twoje skinienie

Stanie się niebo na ziemi,

Dzikiej niezgody zgasną płomienie;

Na twej czarownej palmy skinienie

Ludzie się staną świętemi.

Na kogo twoje wejrzenie padnie,

Ten ziemi świeci na wieki;

W imieniu twojem serca owładnie,

Ludziom ich przyszłe losy odgadnie

A czas je spełni daleki.

Ty będziesz wiązać dłonie szermierzy

W czas ślubnych świata obchodów;

W ołtarzach stawisz duchy rycerzy.

Przez ciebie ludzkość w siebie uwierzy,

Poezjo! — prawdo narodów!

Teofil Lenartowicz.

ZA SŁUŻBĄ.

Przyszło boso w brudnej koszulince,

I stanęło spokojnie na progu

Chłopskie dziecię, dziewczę pięcioletnie,

Złotowłose, w twarzy żółte, szpetne,

Oczka żywe, choć pół płaczu w mince;

Wnet je ujrzał anioł mego domu, —

-Co chcesz dziecię moje?

— Sława Bogu!

— Na wiek wieków!

Co chcesz dziecię moje?

— Ta za służbą... o! pies! ja się boję!

— Pies ten złego nie robi nikomu,

Chodź tu bliżej, bliżej, a czyja ty?

— Ta niczyja.

— A gdzie matka?

— Zmarła maty.

— A Twój ojciec?

— Ojciec w karczmie siedzi,

— Cóż ty robisz?

— Żywią mnie sąsiedzi,

Czasem dadzą, a czasem nie dadzą

W zimie często do pierza posadzą,

Teraz nie... Pan Bóg mnie hoduje

Jagodami, ot! człowiek bieduje!

— Jaki człowiek?

— Ta ja pani miła,

Ciężkie moje życie, lepiej gdzie mogiła,

Tam gdzie matka... Ot źle być sierotą,

Na wierzchu ziemi...

— O moje złoto!

Takie małe!. tak mówi rozumnie,

To ty dziecię, ty chcesz służyć u mnie?

Cóż ty umiesz?

— Ta chatę zamiatać,

Myć naczynie...

— Figle umiesz płatać?

(Ono myśli długo) — Także umiem,

A i gęsi ludzkie paść rozumiem.

— Czy ty głodna?...

— 0! o! bardzo głodna...

O ty ziemio nasza! ty zawodna!

O ty ziemio nasza! tak bogata

Ze wyżywić mogłabyś pól świata

A dla własnych dzieci nie masz chleba...

Bujne twoje łąki, żyzne niwy,

Zawsze pełne rosy twoje nieba,

A podobnaś do popiołów urny

I lud często chodzi smutny, chmurny,

Często grzeszny, ach! bo nieszczęśliwy.

O! ty ziemio nasza! ty zawodna!

Strojna taka licem i swobodna,

Grzybne twoje lasy, wody hojne,

Kwietne twoje sady, pszczoły rojne...

0! nie owoców już, ani miodu,

Ale nie masz nawet chleba, chleba...

Patrz, to dziecko prawie od kołyski

Smutnie patrzy na twoje połyski,

Już dojrzało, już nieszczęściem stare,

Rozwinęła już jemu potrzeba

Myśl i serce, i już traci wiarę:

Ledwie umie mówić, już się skarży,

I o grobie niby starzec marzy...

O ty ziemio! ty macocha gminu!

Gdzie me dzieci? chodź tu! chodź mój synu,

I ty drobne w pieluszkach, tu chodźcie!

Usta wasze uśmiechem osłodźcie,

Powitajcie tę siostrzyczkę waszą;

Ta co zmarła, równie była małą!

Niech was plamy w koszulce nie straszą,

Bo jak wasze, białem jest jej ciało.

No, rączkami twarz jej pogłaskajcie

Ale najprzód jeść, o jeść jej dajcie!

Kornel Ujejski.

ZAMKI NA LODZIE.

Tyle szczęścia co człek prześni,
Tyle życia co jest w pieśni.
W. Pol

I.

Mam ja wioseczkę, w wioseczce dworek,

Stodoły, spichrze, lasek i borek,

Ogródek, łąkę a na tej łące

Polne kwiateczki, ziółka pachnące,

W ogrodzie móstwo jabłoni, gruszy,

Gdzie spojrzysz śliwa w owoc się puszy,

A co tam malin! Boże mój Boże!

Niby dziewczęta krasne i hoże.

Jest i altanka i wiatrak z darni,

Krówki w oborze, owce w owczarni,

A letnią porą moje zagony,

Złocą, się zbożem na wszystkie strony,

A w moim stawie ryb co niemiara,

W pasiece pszczółek za chmarę, chmara.

A mam i wzgórze gdzie suchsza strona,

Na niem co jesień lśnią, winne grona;

A z mego okna od strony drogi,

Widać jak ludek snuje się mnogi,

Jako przechodząc gaik lipowy,

Przed Matką Bożą odkrywa głowy.

A z mego okna od strony rzeki,

Widać pagórków łańcuch daleki,

Jak wschodzi słońce, jak za jutrzenką,

Snopy brylantów ciska w okienko.

Ej! moja wioska jedna z tysiąca,

Mlekiem i Miodem ziemia płynąca.

Tak marzył młodzian w lichej izdebce,

Słuchając złudzeń mary zdradzieckiej,

Cieszył się z raju o którym szepce,

Choć goły jako święty turecki.

Lecz gdy marzenie duszę zapali,

Człek zapomina co w sercu bodzie...

I młodzian pragnąc, budował dalej,

Niebo na ziemi, zamki na lodzie!

II.

Nic mi nie braknie, nic, co się zowie!

Kłopot nie zbieli włoska na głowie,

A wszystko piękne a wszystko moje,

Jaki ganeczek! co za pokoje!

Jeden niebieski jak niebo jasne,

W kwiecistym błogo po pracy zasnę,

W zielonym biórko, biblioteka,

Doborem książek wabi z daleka.

W dzikim myśliwca porządek wszelki,

A w saloniku co za mebelki!

Jakie obrazy! umysł i oko

Zachwycą pięknem, myślą głęboką.

Nic mi nie braknie!... nic?... eh! niepowiem.,

Czasem tęsknica cięży ołowiem,

Mój raj przybiera postać żałobną,

I Adam w swoim tęsknił podobno...

Do mego państwa braknie królowej,

Z nią to i urok przypłynie nowy,

I już nie smutno będzie we dwoje...

A kocham! kocham śliczną, dziewoję!

Jej czystą, duszę, jej ciemne oczy,

Jej śnieżne czoło w wieńcu warkoczy,

Anielski uśmiech, różane lica,

Dobroć co serca korzy, zachwyca;

Och! ona gwiazdą, świeci nademną,

Niosąc w promieniach miłość wzajemną...

A jest bogata... ma pono krocie...

Lecz ja nic nie chcę! co mi po złocie?

Mam ziemię mlekiem, miodem płynącą

Czyż nam kłopoty spokój zamącą?

Ja pragnę skarbu co w duszy płonie...

Hejże! Walenty! zakładaj konie!

Trza się oświadczyć; — z pomocą Bożą,

Przywiezieni żonkę śliczną i hożą!

Tak marzył młodzian, — głowa mu pała,

W piersi cóś żwawo huczy, kołata,

Panna go znała... lecz nie kochała,

Bo on ubogi, ona bogata...

Lecz w ogniu marzeń, serca ze stali

Topnieją, jako śnieg w wiosny wschodzie.,

I młodzian pragnąc, budował dalej

Niebo na ziemi, zamki na lodzie!

III.

Już mi tęsknota znika żałosna,

Witaj dziewico! świeżaś jak wiosna,

W twoim uśmiechu niebo się śmieje,

W twojem spojrzeniu szczęścia nadzieje,

Niech twym powabem oko popieszczę,

Podaj mi rączkę... i drugą jeszcze...

Och! ty mnie kochasz toć ja nie marze...

Wzrok twój i wierzyć i kochać każe.

Uchodź z zimnego zbytków siedliska,

Tu wielkość dławi, przymus uciska,

Tu i natura, ta matka święta,

W nielitościwe karby ujęta.

Drzewa strzyżone jak w matmach zbrodnie,

Nie wolno rzeczce płynąć swobodnie;

Obce się kwiecie pod szkłami plemi,

Żałując swego słońca i ziemi.

Tu krzew zamorski jak karzeł rośnie,

Wydarłszy miejsce lipie lub sośnie.

Zamiast słowika, rój papug gwarzy,

Ni swojej świty, ni swoich twarzy,

Tu me wiadomo którędy droga,

Rzewnej modlitwie do Pana Boga!

Pójdź! ja mam wioskę, rząd białych chatek,

Są i roskosze, jest i dostatek,

I swobodniejszy oddech dla piersi,

I wszystko swoje i ludzie szczersi,

Oddaj mi dusze... w zamian ci złożę

Co tylko miłość wymarzyć może!

Patrz!... tu gra idzie... tam w sali tańczą.,

Podłoga runie pod tą szarańczą...

Tu do butelek cisną się zgrają,

Tam kłamią przyjaźń... tu obmawiają...

Ot! po tej stronie swobodniej nieco,

W cichej rozmowie chwilki ulecą...

***

Tak marzył młodzian; — inaczej wcale

Marzyła panna o tej godzinie;

Ona dumała o karnawale,

Gdzie lekkim tańcem znowu zasłynie?

O miljonerze co wdzięki chwali,

O licznych hołdach, o nowej modzie;

A nasz młodzieniec, budował dalej,

Niebo na ziemi, zamki na lodzie!

IV.

Zycie  nam w szczęściu błyśnie różowo,

W cichej wioseczce będziesz królową,

Gdzie szczere serca, gdzie ludzie prości,

Zstąpisz jak anioł czci i miłości.

Co ranek w pole konno wylecę,

Ty w gospodarstwo spojrzysz kobiece,

A gdy powrócę pracą znękany,

Rzucisz na chwilę domowe ściany,

Do wrót wybiegniesz tęsknotą zdjęta,

Podasz z uśmiechem drobne rączęta,

I w tym uścisku, przy twojem łonie,

Strudzoną głowę roskosz owionie! '

Potem w ogródku odetchniem razem,

Bożej przyrody cudnym obrazem:

Drzewa cię w hołdzie cieniem osłonią,

Kwiaty otoczą wdziękiem i wonią,

Listki szelestem hymn ci ułożą,

Słowik piosenkę zanuci hożą.

Potem w czytaniu chwilka uleci,

Posłuchasz co tam gwarzą poeci,

O złudzeń świecie, o trosk zagubie,

(Bo choć mam wioskę, wierszyki lubię... )

Z dumki co czoło smutkiem zachmurzy,

Zbudzę, mię twoje usteczka z róży;

Ludzka niedola gdy zakłopota,

To mię ukoi twoja pieszczota;

Pójdziem oboje kędy łzy ronią,

Ponieść pociechę sercem i dłonią,

W tobie siermięga czucia nie zgasi,

To siostry nasze, to bracia nasi;

Tak marzył młodzian; — ale dziewice

Marzenie innym wieńcem oplata:

Ona dumała... że za granicę

Wartoby jechać z początkiem lata....

Stary adonis zamiar pochwali...

A ma miljony i mitrę w rodzie...

Tymczasem młodzian budował dalej,

Niebo na ziemi; zamki na lodzie!

V.

Hejże Walenty! hejże przeklęty!

Raźno omijaj wzgórki, zakręty!

Głaśnij wąsiska, palnij z biczyska,

Poganiaj siwki, niech piana pryska.

Jakby na skrzydłach niechaj zawiodą

Do naszej wioski żoneczke młodą, !

Patrz mój aniele, patrz kochaneczko,

Tam po za mostem, tam po za rzeczką,

Widzisz kościołek; krzyż Zbawiciela

Promieniem chwały w niebiosa strzela;

A nieco dalej staw się krysztali,

Czółenko snuje po jasnej fali,

A tam na lewo gdzie wzgórze trzecie,

Dworek się bieli w kląbów bukiecie.

To nasz zakątek, to wszystko twoje,

Wieniec swobody, roskoszy zdroje,

Cisza, współczucie, cześć, dola złota...

Hejże Walenty! huczno we wrota!

Stój!!!...

Wicher zawył, szyby zabrzękły,

Spłoszone widma prawdy się zlękły,

Świeca zagasła, cisza dokoła...

Zerwał się młodzian, otarł pot z czoła,

Stanął jak marmur na marzeń grobie,

I rzeczywistość przypomniał sobie...

Jutro mu gwiazda złudzeń umiera,

Dziewica idzie za miljonera,

Nie myśląc wcale o uczuć chłodzie,

Zaślubi skarby i mitrę w rodzie;

Pojutrze frunie z nim do Paryża.

Tam się wesele... tu cierń przybliża!

"Ach! — jęknął młodzian z sercem zbolałem,

To. było marzeń roskoszne kwiecie,

Czemuż w złudzeniu nie skamieniałem,

Śniąc o radości, wierząc jak dziecie?!

Żegnam cię szczęście!... myślą zuchwałą

Krążyłem w niebios jasnej pogodzie,

Wiatr wionął — spadłem... cóż mi zostało?

Senne wspomnienia, zamki na lodzie!"

VI.

Jeszcze, och jeszcze! duszo młodzieńcza,

Póki kwiat marzeń zmysły uwieńcza,

Póki przelotnie w sercu się plemi,

Jeszcze nie żegnaj szczęścia na ziemi.

To co igraszką zdaje się marną.

Te światy złudzeń co mózg ogarną,

Wdzięczne obrazki co ci się roją

Za upragnieniem, za myślą twoją,

Nieraz ci będą jedną osłodą,

Prawdziwych bólów co duszę bodą!

Szczęścia, och szczęścia! świat cały woła,

Wielcy i mali, mądrzy i prości?

Jaką ma postać? człeka? anioła?

Kwiatka paproci? laurów mądrości?

Gdzie się ukrywa? jaka doń ścieżka?

Czy po przymusie ? czy po swobodzie ?

Ot! może szczęście prawdziwe mieszka,

W pieśni, w marzeniu... w zamkach na lodzie!...

Jan Chęciński,

PRZĘDZIWO NAJŚWIĘTSZEJ PANNY.

Marjo przeczysta, Święta Panienko,

Która naszego życia włókienko

Na Boskie zwijasz wrzeciono,

Miej nas w swej pieczy, Matko jedyna

Wyproś nam, wyproś u swego Syna,

Dolę od cierpień zwoloną.

My już czci Twojej zdawna oddani,

I nie pragniemy, o Niebios Pani!

Purpury, blasku, ni złota,

Ani tych uciech które świat iści

Ani postania z różanych liści

Na twardą, drogę żywota.....

My pragniem tylko dążyć wytrwale,

Ku dobru wszemu, ku Bożej chwale,

Co w sercu źródło cnót szczepi:

Pragniem by godłem była nam: praca,

I miłość, która życie ozłaca,

I wiara, która je krzepi.

PIERWSZA ZMARSZCZKA.

O płci niewieścia, kobiety! kobiety!

Któż z wami powie ostateczne słowo?

Zanim raz dojdzie pożądanej mety,

Sto razy drogę rozpocznie na nowo;

Kto z wami myślą i uczuciem zbratan

Ten wam pod nogi władzy rzucił godła;

Jeźli kobietę w raju skusił szatan,

Toż ona potem aniołosųw uwiodła.

Gdy Stwórca ziemi dał stworzeń koronę,

Czyniąc kobietę tej korony perłą,

Dał jej myśl czystą, serce nieskażone,

I piękność ciała, królowania berło.

Lecz do niej drzewo śmiało się jabłoni,

I wąż pokusy czekał już u drzewa.....

Szatan przemówił.... i zgrzeszyła Ewa.....

O ileż jabłek nazrywano po niej!!!

Kobieta, to jak parabola komet,

Co niezbadaną wiecznie nam zostanie;

Kobieta, — tak jej lękał się Mahomet,

Ze ją wykreślił z raju w alkoranie;

Kobieta.....ale przejdę już do treści

Bom widzę od niej zanadto oddalon,

A najtrudniejszy początek powieści.

Było to z rana po dziesiątej; salon.....

Otóż nie salon, lecz buduar kobiecy

Co wymyśliły nowożytne wieki,

By na tej w życiu odtańczonej hecy,

Krył miłość skrzydłem tajemnej opieki.

Ów buduar, w którym myśmy utopili,

Naszą odwieczną prostotę Sarmacką,

Skarbnica gustu i wykwintu cacko,

Gdzie dramat cały w jednej miga chwili.

Tam tęcza światła nieśmiała i drżąca,

Zwolna przebija szyby malowane,

I różnobarwnie łamiąc się, potrąca

Jedwab' lub złoto, szkło lub porcelanę;

Tam dziwnym szałem woń upajająca,

Zewsząd ogarnia zmysły rozkochane,

Tam duch roskoszy krążąc nad powałą,

Kołysze duszę......a rozbudza ciało.

5*

Skarbnica gustu, gdzie nagromadzone,

Myśli kobiece, co w kształty nawisły,

Owe salonów zabawki pieszczone,

Owe bogactwa i zbytku wymysły;

Nieład w porządku ułudny i zdradny,

Bo myśl w człowieku krępuje i wolę;

Jak w czarodziejskiem zagrożony kole,

Próżno w niem szukasz nitki Arjadny.

A bóstwo owej uroczej świątyni,

Na cześć którego te ołtarze stoją,

A piękna czarów i cudów mistrzyni,

Co tu ożywia wszystko myślą swoją,

Która przed serca twojego oczyma,

Umiała zalśnić szczęścia przepowiednią,

Co cię na nitce woli swojej trzyma,

To jest kobieta.....na kolana przed nią!

Na miękkim puchu zamorskich jedwabi

Skłoniwszy głowę, pochyliwszy kibić,

Z tym wzrokiem co tak czaruje i wabi

Żebyś chciał serce do jej oczów przybić,

Jak biały posąg z pod rzeźbiarza dłuta,

Ona siedziała, a w ciszy uroczej,

Myśl błędna w głębi jej serca wysnuta,

Wybiegła w przestrzeń i łzą skryła oczy.

Jeźli kobiety zamglona powieka,

Jeżeli myśl jej za marami goni,

O! wówczas bracie bądź pewnym, że do niej

Szczęście nie przyszło, albo już ucieka.

Bo ta, której się miłość rzeczywiści

Już ideału pokochać nie może,

A kiedy serca kwiat opada z liści,

Wspomnienie w marzeń wybiega bezdroże.

A była ona w tej już porze życia,

W której uroda, w której wdzięk kobiety,

Do zupełnego przychodząc rozwicia,

Pierwszą swą świeżość już traci niestety!

Gdy wszystkie siły i ciała i ducha,

Czasby pragnęły powstrzymać najdłużej,

Kiedy głos jakiś wciąż szepcze do ucha:

"Dopóki można życia jeszcze użyj!"

O! lat trzydzieści to twarda opoka,

O którą życia rozbija się fala;

Gdy młode dziewczę patrzy na nią zdala,

Słońce jest jasne, a droga szeroka;

Lecz kiedy znika w tej duszy niewieściej

Świeżość, a serce odbieżało od niej,

Jakby przy blasku piekielnej pochodni

W ogniste głoski świeci lat trzydzieści.

Wówczas się dusza do przeszłości wraca,

A gmachu złudzeń rysują się cegły;

Wszczyna się owa Syzyfowa praca

Co dzień bieżący kładąc za ubiegły

Każdą godzinę rospaczliwie liczy

I wszystkie siły w walce trawiąc marnie

By najdrobniejszej chce bronić zdobyczy,

Co czas zwycięzca pod swą władzę garnie.

Snadź i jej smutne muszą być marzenia,

Bo w odblask myśli co się w sercu chowa,

Pierś się nieznacznie wzdęła do westchnienia,

I usta ciche wyszeptały słowa:

"Czyż zaszła zmiana śród świata i ludzi?

Daremno szukam, rozmyślam daremno,

Jakoś mnie wszystko i dręczy i nudzi,

Mój miły Boże cóż się dzieje ze mną?"

To mówiąc wstała i niepewnym krokiem,

Przeszła po miękkim tureckim kobiercu,

Jak gdyby błędnym upatrując wzrokiem,

Miejsca, gdzie lekko byłoby na sercu;

Chciała myśl zebrać, zbrakło jej na sile,

Powiodła ręką po licu wybladłem,

Znowu stanęła, odpoczęła chwilę,

I znów usiadła.....lecz już przed zwierciadłem.

A było ono przecudnej roboty:

Ramy ze srebra misternie rzeźbione,

I dwóch aniołków trzymało koronę,

Pod którą błyszczał hrabiowski herb złoty.

W około niego jak w koło ołtarza,

Nagromadzone piękne i wabiące,

Owe przyborów kobiecych tysiące,

W których się życie światowe wyraża.

Więc pukle włosów odchyliwszy w stronę,

Długo wlepiała spojrzenia ciekawe,

W te rysy blade, czyste, lecz zmęczone,

W te oczy wielkie, piękne, ale łzawe.

I nagle, jakby przed sobą ujrzała,

Straszliwą postać jakiegoś widziadła,

Krzyknęła trwożnie......i drżąca, strętwiała,

Twarz nachyliła jeszcze do zwierciadła.

Na gładkiem czole, po nad śnieżną skronią,

Co pukle włosów odsłoniły płowe,

Które natura szczodrobliwą dłonią,

Ulała w piękne kształty marmurowe —

Jak lekka skaza, którą, wprawne oko

W pięknym posągu ledwieby dojrzało,

Widniała zmarszczka wyryta głęboko,

Co się w to białe korzeniła ciało.

Wódz, gdy przeciwnik podejdzie go zdradnie,

Artysta, kiedy parter go wysyka,

Jeździec, gdy z konia na wyścigach spadnie,

Poeta, gdy nań sroży się krytyka,

Kochanek kiedy straci już nadzieję,

Wszystkie męczarnie i wszystkie boleści,

Nie wyrównają rospaczy niewieściej,

Gdy młodość znika, a piękność więdnieje.

Wtedy jej wszystkie złudy i marzenia,

Zimny wiatr prawdy zwieje do otchłani,

Życie co dotąd rajem było dla niej,

Odtąd w bezdenne piekło się zamienia;

Wszystko co w świecie czciła i kochała,

Biedne to serce udręcza i płoszy,

I cała próżnia światowych roskoszy,

I cała marność królowania ciała.

A więc nie dziwuj się bracie, że ona

Pod tym ciężarem uchyliła głowę,

Że utraciła wzrok, czucie i mowę

Jakby w kamienną bryłę zeskalona.

Zmartwiało ciało, lecz w żyjącej duszy

Dwie myśli tkwiły w różnobarwnych szatach:

Raz owa przeszłość co śniła na kwiatach

To znów ta przyszłość co śniegami pruszy.

Ale o dziwo! choć zmysły zmartwiały,

Oczyma ducha widzi w osłupieniu,

Jak za zwierciadłem, powoli, w półcieniu,

Obłok się lekki unosi i biały.

I mgliste w okrąg obsłony roztoczy,

Pręży się, rośnie, bije o sklepienia,

W żywotne kształty zlewa się z przezroczy,

I dźwięczy szmerem, który w śpiew się zmienia.

Śpiew.

Śród światła i blasku,

Jak w morzu źdźbła piasku,

Rodzina tak nasza skrzydlata!

W nas życie się wciela,

Młodości, wesela,

I wszystkich jaśniejszych barw świata.

My ziemskim tchniem duchem,

Bo wiecznym łańcuchem,

Związani ku matce, ku ziemi.

Wir zabaw światowych z nicości nas budzi,

My żyjem dla ludzi i myślim przez ludzi,

I czujem zmysłami ludzkiemi.

Kobietę z dziecięcia,

Przyjąwszy w objęcia,

W światowe prowadzim ją progi;

Dopóki w niej gości

Blask pierwszej młodości,

My życia torujem jej drogi.

Dodajem jej skrzydła,

By w ziemskie mamidła

Miłosnym wybiegła zapałem;

W marzeniach ja błogich kołyszem wspaniało,

Tchnąć żądzę na myśli, a roskosz na ciało,

Panujem nad myślą i ciałem.

My wijem koronę,

Do której wplecione

Miłoście, uśmiechy, wejrzenia,

Uciechy godowe,

I słówka miodowe,

I serca i zmysłów zachcenia.

Tak rój nasz skrzydlaty,

Szybując nad kwiaty,

Piosenką brzmi ciągle biesiadną,

Lecz smutek nas mrozi, a starość odstrasza,

Znikamy gdy piękność przyćmiewa się wasza,

Jak liście gdy z drzewa opadną.

GŁOS

( ze zwierciadła: )

Ja jestem prawdą.....a były chwile.....

Wszakże pamiętasz.....to nie tak dawno

Gdy uśmiechając się do mnie mile,

Włos płowy, ręką trefiłaś wprawną.

W oczekiwaniu lgnąc duszą cała,

Czas wyzywałaś, żeby biegł krócej.....

O! tyś się wówczas mnie nie lękała,

Przeszło to przeszło.....

GŁOS

( z figurki porcelanowej wyobrażającej Minerwę: )

I już nie wróci.

GŁOS

(ze zwierciadła:)

Ja jestem prawdą, w nocy czy we dnie,

Usługa moja była gorliwa;

Już świeżość lica twojego blednie

I blask twych oczu już się przyćmiewa.

Więc kiedy możesz korzystaj ze mnie

Dopóki pora, póki ci służę,

Bo wkrótce wzywać będziesz daremnie,

Młodość trwa krótko.....

GŁOS

( z flakonika z wodą ateńską: )

Ja ją przedłużę.

GŁOSY

( ze szkatułek srebrnych z różnemi przyborami do tualety damskiej po-

trzebnem: )

GŁOS 1-SZY:

Ja wracam świeżość.

GŁOS 2-GI:

Ja gładzę lica.

GŁOS 3-CI:

Ja umiem zmarszczki ścierać ze skroni.

GŁOS 4-TY:

Przezemnie twarz się rumieńcem płoni,

I żywym blaskiem iskrzy źrenica.

GŁOS

( ze zwierciadła: )

Nie łudź się, nie łudź próżną nadzieją,

Sztuka nie zdoła sprostać naturze;

Wszakże królowe kwiatów są róże,

Lecz któż je wskrzesi, kiedy zwiędnieją?

Napróżne trudy, daremna praca,

Już nie odżywisz wdzięków na nowo,

Piękność uchodzi.

GŁOSY

( ze szkatułek: )

Przez nas powraca.

GŁOS

( z pudełka z drogiemi kamieniami: )

I znowu będziesz wdzięków królową.

GŁOS

( ze zwierciadła: )

Ja jestem prawdą.....z tych chwil co biegą,

Każda unosi część twoich marzeń;

Któż wskrzesi bicie serca twojego,Świeżość twych myśli? rzewność twych wrażeń?

Choćbyś zdołała w ciele niemłodem,

Wskrzesić gasnącą wdzięków urodę,

To serce skrzepnie starości lodem,

I zamrze.

GŁOS

( z pięknie oprawnych dziel Lamartina: )

Serce wiecznie jest młode.

GŁOS

( ze szkatułki z koronkami: )

Bo cóż to młodość? — dziewczęciem hożem

Tyś przez nią z czasu przebiegła stratą.....

Dziś doświadczenie przychodzi za to,

Zrobisz co zechcesz.

GŁOS

( z woreczka z pieniędzmi: )

A my pomożem.

GŁOS

( ze zwierciadła: )

A więc chcesz w walce żyć nieustawnej,

Z duszą znudzoną i sercem suchem,

Przystrajać strzępy świeżości dawnej?

Dawnych się uczuć żywić okruchem?

Jakaż to droga smutna i twarda

A po niej otchłań łez i boleści!....

GŁOS

( z szesląga aksamitem obitego: )

Kwiat życia kobiet, to lat trzydzieści,

Czytaj Balzaka, czytaj Bernarda.

GŁOS

( ze sztychu Ninon de 1'Enelos wiszącego na ścianie: )

Roskoszy młodość nie pojmie płocha,

Ogień namiętny trwoniąc bezpłodnie,

Kiedy krew z wiekiem w żyłach ochłodnie,

Lepiej się żyje, silniej się kocha.

Śpiew.

Korzystaj i użyj,

Dopóki czas służy,

I skrzydła mu krępuj motyle;

We wdzięki bogata,

Żyj przez nie dla świata,

Nim serce twe złożysz w mogile.

Niech w nocną cię ciszę,

Złudzenie kołysze,

A we dnie uciecha niech budzi;

I biegnąc po kwiatach wesoła, swobodna,

Miód życia roskoszy wysączaj aż do dna —

To świata zadanie i ludzi.

I długo tak długo,

My naszą posługą

W czarowne otoczym cię koło;

I żądze rozniecim,

I myśli rozświecim,

I blaskiem ubarwim ci czoło.

Tchnąć błogie marzenie,

Odżywim promienie

Nad tobą jasności wiosennej;

Rwąc szczęście po drodze stopami lekkiemi,

Jak gwiazda co spada, przelecisz po ziemi,

Ślad siejąc za sobą promienny.

GŁOS

( z zegaru bronzowego z wyobrażeniem czasu wspartego na kompasie: ).

0! nie wierz zgubnym pokusom czarta,

O! nie lgnij sercem do ziemskich kras!

Czarna przed tobą przepaść otwarta,

Cofnij się! cofnij! dopóki czas,

Odwiecznem prawem przeznaczeń płyną,

Chwile pogody i gromy burz,

Ale z dniem każdym, z każdą godziną,

Życie twe w przeszłość zapada już.

Niknie twa młodość wdziękiem bogata,

Jak więdnie w jesień zielony smug,

Chceszże dla płochych marności świata,

Zrywać te prawa co wskazał Bóg?

Chceszże zużyciem duszą zmartwiałą,

Przeciągać chwile szalonych prób,

I zmarłe serce i skrzepłe ciało,

Oblekać fałszem, jak wapnem grób?

Te mary które pokusą zdradną,Łudziły serce w młodości snach,

Jedna po drugiej z ciebie opadną,

Jak cegły kiedy upada gmach;

'iŻadna ich wstrzymać nie zdoła siła,

I żadna sztuka nie sprosta im,

Próżno je sercem będziesz goniła,

One się w mglisty rozwieją dym.

Wtenczas jak lampa co zwolna kona,

Ostatek twoich utracisz sił;

Zlodowaciała, osamotniona,

Ciałem i duszą upadniesz w pył.

A gdy wyrzutów sumienia roje,

Spychać cię będą w rospaczy próg,

Któż biedne serce pocieszy twoje?

Kto wesprze twoją samotność?.....

GŁOS

( z krzyża hebanowego wiszącego na ścianie: )

Bóg!!!

I znikły owe promieniące twarze

Co duchowemi świeciły widziadły,

Światło zagasło, białe mgły opadły,

I cisza była.....tylko w buduarze,

Obsłonki okna lekko się rozwiodły,

I promień słońca spojrzeniem wesołem

Padł na kobietę, co z schylonem czołem,

Przed krzyżem w niebo zasyłała modły.

BEZROBOCIE KOWALI

Z F. COPPÈE'GO (1)

Krótko prześwietny sądzie rzecz opowiem całą.

Otóż tak: Kowalom się świętować zachciało;

Mieli powód do tego; zima była srogą,

Znudziło się ludziskom mrzeć głód, bo za drogo

Za chleb trza było płacić, a zaś za robotę

Mało szło... Otóż tedy wieczorem w sobotę,

Gdy pan kassjer rachunki tygodniowe pisze,

Wzięli mnie do szynkowni moi towarzysze

I tam już, tak jak pierwsze zrobiłem wyznanie,

Nazwisk ich nie wymienię — rzekli: "Ojcze Janie,

Nie mamy już odwagi tak pracować dalej,

Niech nam podwyższą płacę. Ciebieśmy wybrali

Na sędziego, boś człowiek prawy i sumienny;

Oświadcz panu bez gniewu, żółci i przechwałek,

Że jeżeli nam płacy nie podwyższy dziennej,

To się dla nas dzień każdy zmieni w poniedziałek

Od jutra. — Czy chcesz? — Pragną roboty, niech płacą!

"Dobrze, odrzekłem, jeźli to się przyda na co,

Próbujmy szczęśliwości dobić się przez posty!" —

Bo ja panie prezesie jestem człowiek prosty;

Unikałem zatargów, w mojem życiu całem,

Barykad na ulicach nigdy nie stawiałem,

I z tymi co wrzask czynią trzymam się z ostrożna;

No, ale towarzyszom odmówić nie można.

Więc poszedłem do pana skłopotany srodze.

Siedział przy stole, ale mnie wpuszczono. Wchodzę

I wypowiadam wszystko, co tylko żądali:

Jako trudny i ciężki jest żywot kowali,

Jak on wiele zyskuje, a nam daje mało

I że bez grzechu lepiejby płacić przystało.

On wysłuchał wszystkiego, dopijając wina

I rzekł mi:

— Ojcze Janie, poczciwy człeczyna

Z ciebie, więc cię dla tego wybrali na posła;

Dla ciebie będzie zawsze miejsce w mojej kuźni,

Ale zapłata u nas i tak się podniosła,

Więcej nie dam; nie przyjdą... będzie u mnie luźniej.

Wszystko to są leniwce, próżniaki, trefnisie,

A zarzynać się nie chcę dla ich widzimisię.

Zamknę warsztaty. I tak nie jestem już w stanie

Wystarczyć im. Czy słyszysz?

Rzekłem: "Słyszę panie. "

Wróciłem do kolegów i w najlepszej wierze

Wszystko im powiedziałem otwarcie i szczerze.

Więc rwetes. Wszyscy rzekli: "Trzymajmy się tęgo. "

I zaraz bezrobocie stwierdzono przysięgą.

Ja przysiągłem jak inni; ale ręczę głową,

Że tam z nas niejednemu gdy wrócił do domu

I rzucił żonie na stół płacę tygodniową,

Może łza się kręciła w oczach pokryjomu

I może przez noc całą nie mógł zmrużyć powiek,

Wiedząc, że to ostatnia już pracy zapłata

I że trza będzie suszyć odtąd. Trudno, człowiek

Nie drewno. Toć ja także już podeszły w lata,

A przytem nie sam jestem. Więc w niedzielę

(zrana,

Wziąwszy moje wnuczęta drobne na kolana —

Bo córka mi już zmarła, a zięć gdzieś się chowa —

Czułem jako mi serce wielka troska bodzie

I straszną mi przysięga wydała się owa,

Którą nam dotrzymywać trza było o głodzie.

Ale cóż, innym także dola nie złocona,

A przysięgę się u nas dochowuje święcie.,

Było mi tak jednakże, jakbym szedł na ścięcie.

Wtem drzwi się otworzyły, weszła moja żona,

Niosąc z prania bielizny mokrej pakę całą,

Aż się staruszce pod nią zginały ramiona —

Więc jej opowiedziałem całą rzecz nieśmiało,

Oświadczając, że zrywać przysięgi nie mogę.

Ona się nieruchomie wpatrzyła w podłogę

Długo, smutno i rzekła:

— Ha! trudno mój stary!

Wiesz, że jestem oszczędną i pragnę, byś wiary

Dotrzymał, więc się sprawim uczciwie i zgodnie;

Ale czasy są ciężkie i na dwa tygodnie

Ledwie chleba wystarczy.

"Może się to sklei

Jeszcze tam jakoś", rzekłem. Lecz żadnej nadziei

Nie miałem już, pan bowiem ostro upór karci

A wiadomo, że tamci strasznie są uparci.

Nareszcie przyszła zima. Wierzajcie sędziowie,

Chociażby z wnuczętami przyszło skonać z biedy,

Chęćby mi do kradzieży nie postała w głowie

I umarłbym ze wstydu na myśl o tem. Tedy

Wiem, że dla zrospaczonych nawet, którzy długo

Łzami przesiąkły żywot na ziemi tu wloką,

Spoglądając rospaczy własnej oko w oko,

Wstrzymanie się od myśli złej, nie jest zasługą;

A jednak w mroźne noce, kiedy drżały przy mnie

Moje biedne wnuczęta i żona na zimnie,

Przed ogniskiem zagasłem, co nie miało więcej

Już się rozpalić, — kiedy smutny płacz dziecięcy

Kwilił mi w uszach, — wówczas, na Chrystusa rany

Przysięgam, nawet wówczas duszy mej znękanej

Nie nawiedziła nigdy szatańska myśl skryta,

W której serce drży, oko czyha, ręka chwyta.

I jeźli dzisiaj oko zachodzi mi łzami,

Jeźli słabnę przed wami i płaczę przed wami,

Jeżeli to wspomnienie przywiodłem tu moje,

To dla tego, że widzę przed sobą tych troje,

Dla których przecierpiałem....

Więc nędzy okruchy

Zbieraliśmy na fanty, jedliśmy chleb suchy,

Który się coraz bardziej ukazywał zrzadka...

A dla nas pracujących mieszkanie to klatka,

Co nam siły osłabi i smutku przysporzy.

Wszak siedziałem w więzieniu; w więzieniu, nie gorzej.

Próżnowanie jest męką. Mało kto da wiarę

Tej prawdzie, ale niechaj mu każą za karę

Siedzieć w domu z rękami tak założonemi,

I myśleć ciągle z wzrokiem przykutym do ziemi,

To i połowę życia odstąpić by gotów,Żeby wrócić do swoich kowadeł i młotów.

Po dwóch tygodniach grosza nie było już w domu.

A więc sam na ulicę szedłem pokryjomu,

Szukając gdzie największa gromadzi się zgraja;

Hałas bowjem miast wielkich mąci i upaja,

I jakieś zapomnienie przychodzi do głowy.

Mglisty i chłodny wieczór był listopadowy:

Powracam — żona siedzi przy zimnym kominie

I tuli dwoje biednych dzieciątek do serca.

Mówię do siebie: "To ja? to ja ich morderca!

A ona do mnie rzecze:

— Nie wiem co uczynię,

Bo w lombardzie gdzie dzisiaj zachodziłam rano,

Ostatniego siennika przyjąć mi nie chciano.

Strasznie bowiem. Zkąd wziąść na chleb?

— Będzie,

Rzekłem. I wówczas, Boga przyzwawszy na sędzię,

Życie takie, myślałem, chyba niebu bluźni,

Niechaj co chce się stanie, powrócę do kuźni,

Ale pierwej, zebrawszy odwagę mą całą,

Postanowiłem wstąpić do szynkowej sali,

Kędy się towarzysze nasi zgromadzali.

Gdy wszedłem, wszystko mi się jakby snem wydało:

Pili! Gdy inni z głodu marnieją i giną,

Oni piją! Nikczemni ci, co im to wino

Kupują, męką naszą przedłużając zmowę...

Niechaj starca przekleństwo spadnie im na głowę!

Wszedłem i wszyscy razem spojrzeli w te stronę.

Widząc krwią zaszłe oko i czoło schylone,

Odgadli pewno zaraz, po co tu przychodzę.

I wszyscy wnet się na mnie nachmurzyli srodze.

A ja rzekłem: — Słuchajcie, dziś krok do was robię;

Jam stary, żona moja stara, dwie dzieciny

Naszej córki nieboszki trzymamy przy sobie;

Już w domu nie ma chleba ani odrobiny,

Nic ponieść do lombardu. Wierzcie mi bez żalu,

Ja stary dziadowina umarbym w szpitalu.

Ale żona i dzieci... bo o mnie już mniejsza,

Lecz ich przecie od śmierci ratować przystoi.

A więc przychodzę do was towarzysze moi,

Widzę bowiem, że dola wasza zamożniejsza —

Niech dla mnie bezrobocia prawo się rozluźni,

I pozwólcie staremu powrócić do kuźni.

A umyślnie was proszę o to, żeby potem

Nie chciał kto za niewiarę obrzucać mnie błotem,

I żebyście nie byli sami do mnie z żalem.

Patrzcie mam siwe włosy, a spalone ręce,

Bo lat przeszło czterdzieści jestem już kowalem;

Niechże resztę sił moich rzemiosłu poświęcę.

Żebrać chciałem, nie mogłem — trudno człek nic potem

Kiedy się całe życie wywijało młotem,

I na czole te bruzdy wyryło podłużne,

Twarda dłoń się wyciągnąć nie chce po jałmużnę.

I słowa prośby z ust by już się nie wywiodły....

A więc, gwoli umowie, co u nas zapadła,

Przychodzę tu.... pozwólcie wrócić do kowadła....

Wszakże to was nie gniewa?

Milczeli grobowo,

Ale jeden postąpił i rzekł do mnie:

"Podły!"

Uczułem zimno w sercu, a w głowie gorąco

I spojrzałem na człeka co wyrzekł to słowo:

Był to młodzik wybladły od ciągłej hulanki,

Któremu tylko w głowie bale i kochanki.

I spoglądał się na mnie wciąż wyzywająco,

A inni znowu milcząc na uboczu stali,

Żem słyszał jak mi w piersiach serce młotem wali.

Schwyciłem się za głowę więc... i z drżeniem w głosie

Rzekłem im:

Niechajże się już wszystko dokona;

Nie pójdę — mogą umrzeć wnuczęta i żona.

Ale ty mi zdasz sprawę z słów swoich młokosie!

Rozprawimy się z sobą, już klamka zapadła,

Tu zaraz... bronią będzie nam młot od kowadła,

Bo on jest zawsze dla nas narzędziem gotowem —

Wy będziecie świadkami w koło nas tak stali,

A ty, co siwe włosy śmiesz znieważać słowem,

Obnaż się, masz młot oto, pluń w ręce i dalej!!...

Stos starego żelastwa leżał na podłodze,

A w nim dwa młoty ciężkie, ordzewiałe srodze.

Podniosłem je i cięższy rzuciłem pod nogi

Młodemu, on go podjął, a wyraz złowrogi

Patrzył mu z oczów, chociaż jakby do uśmiechu.

Krzywił usta i mówił:

— No stary kolego,

Nie żartuj!...

Aleja już wprost szedłem na niego.

Patrząc mu oko w oko, i nawet myśl grzechu,.

Nie przeszła mi przez głowę w straszną chwilę ową

Kiedym tym ciężkim młotem wywijał nad głową.

A tamci spoglądali w jednę kupę zwarci__

On zwrócił ku mnie z trwogą spojrzenie pijane,

Spojrzenie psa nędznego, kiedy pan go karci —

Zbladł okropnie i cofnął się wraz aż pod ścianę.....

Lecz już było zapóźno__jakaś dziwna siła

Oczy moje oponą krwawą przysłoniła,

Wzniosłem młot — on z strzaskaną głową padł na ziemię —

Teraz wiem jakie na mnie zbrodni cięży brzemię;

Przyznaję, własnowolniem spełnił ten uczynek,

I to krwawe morderstwo, a nie pojedynek.

On leżał przy mych nogach, krew z mózgiem podłogę

Broczyła, a jam cierpiał męki Kainowe...

Chciałem iść, wówczas tamci zabiegli mi drogę,

Ale ich odtrąciłem i podniósłszy głowę

Rzekłem im: "Idźcie, wiem już co czynić przystoi".

Zrozumieli, a wówczas zdjąłem czapkę z głowy,

I rzekłem jeszcze do nich: jam na śmierć gotowy

Dajcie co dla sierotek i dla żony mojej.

Kwota dziesięciu franków razem się zebrała,

A jam poszedł do sądu i oto rzecz cała.

Wszystko opowiedziałem jasno i dokładnie,

Teraz bez adwokatów już się obejdziecie.

Chciałem wam tylko dowieść, że to tak na świecie,

Zbrodnia ze zbiegu nieszczęść smutnego wypadnie,

Kiedy się na człowieka zwalą całą zgrają.Żona zmarła w szpitalu, tam dogorywają,

I wnuczęta; niech Bóg już swą łaską ich krzepi....

Skażcie mnie na kajdany.... przyjmę je z ochotą....

Choćby uniewinnienie nawet, mniejsza o to.....

A jeźli mnie poślecie na szafot — tem lepiej!

----------------------------------

Objaśniamy, że bezrobocie (greve), jest to zmowa robotników przeciwko fabrykantom lub przemysłowcom, mająca za cel wymożenie podwyższenia płacy dziennej, albo zmniejszenia liczby godzin roboczych.

W takich razach wszyscy naraz robotnicy opuszczają warsztaty, zobo wiązując się pomiędzy sobą do wytrwania w takiem postanowieniu, dopóki żądaniom ich nie stanie się zadość.

Bezrobocia wzięły swój początek w Anglji, gdzie stowarzyszenia robotników, rozporządzając znacznemi, powstałemi ze składek członków kapitułami, są w możności przez pewien czas częściowo przynajmniej zaradzić brakowi pieniężnemu, który wstrzymanie się od pracy, a więc i od zarobku powoduje. W krótkim czasie bezrobocia rozszerzyły się na całym zachodzie. Francuscy robotnicy w prędce przyswoili je sobie i w ostatnich czasach uciekali się bardzo często do tego heroicznego środka. Działo się to nawet podczas ostatnich wypadków wyborowych, skutkiem propagandy stronnictwa krańcowego. Takie powstrzymanie rąk od pracy mogło spowodować, jeżeli nie łatwość, to przynajmniej groźbę zaburzeń ulicznych, a stawało się bardzo dogodnem dla tych, którzy tej groźby używali za środek do przeprowadzenia celów swoich.

Było to nadużyciem, i tak też zdrowa część ludności uważała ciągle mnożące się bezrobocia, częstokroć żadnemi słusznemi przyczynami nie powodowane, jak np. bezrobocie subjektów handlowych, które w tych czasach tyle hałasu w Paryżu narobiło. Dzienniki umiarkowanie liberalne występowały przeciwko nieusprawiedliwionym często wymaganiom, które środek dobry i skuteczny w zasadzie przekształcały na dowolne mącenie najżywotniejszych praw przemysłu i handlu.

Myśl więc silnego oddziałania przeciwko tej, coraz bardziej szerzącej się anarchji robotniczej spowodowała pana F. Coppée, jednego z najbardziej utalentowanych młodych poetów francuskich, do napisania poematu, pod tytułem: "Bezrobocie kowali".

Poemat ten sięga w samą głębię tej kwestji, jednej może z najżywotniejszych dziś we Francji. Bezrobocie kowali, wypowiedziane na przedstawieniu benefisowem pani Lary Bernhardt, przez P. Beaurallet, b. artystę komedji francuskiej, wywarło na publiczności bardzo silne wrażenie. Zaraz potem Odeon przyswoił sobie ten nowy rodzaj dramatu opowiedzianego i. Beauvallet z ciągle rozsnącem powodzeniem wypowiada obecnie co wieczór,. Bezrobocie kowali", przed natłoczoną w sali publicznością.

----------------------

(1) Coppée jest jednym z najcelniejszych dzisiejszych poetów francuzkich. Muza jego przez łzy patrzy w życie tych, którzy cierpią i wierzą. Jestto poeta boleści ubogich, bogata cnotą: oburzania się na egoizm i ciemnotę. (Przyp. Red. )

Ksiega pieśni

TESTAMENT PSA.

POWIEŚĆ TURECKA.

.... Więc posłuchajcie czarni i biali

Co ku nauce mówi Kizr Ali.

Hassan miał w Brussie ogród rozległy

I dom w ogrodzie z palonej cegły,

W domie bogactwa co zmieści,

Harem, eunucha co u drzwi drzemie

I cztery żony piękne w haremie

I cudnych koni trzydzieści.

Próżno wonieją róże w ogrodzie,

Próżno tarasy nęcą o chłodzie

Spokojem ciała i ducha,

Próżno się eunuch uśmiecha chytrze

Wiodąc Zulejkę co gra na cytrze,

Hassan nie widzi, nie słucha.

I tylko chodzi z zwieszoną głowa

Bo smutek duszę struł Hassanową,

Smutek i tęskność bez miary;

Bo żal powiedzieć, dni temu cztery

Zdechł mu przyjaciel wierny i szczery

Melik, pies żółty z Guzzary.

Więc niewolników woła i straże,

I dół w ogrodzie wykopać każe

Pod cieniem palmy liściastej,

W dole Melika złożono zwłoki

I ustawiono nad nim wysoki

Głaz biały, czworograniasty.

Na głazie czarne wyrznięto liście,

Różne zakręty lśniące złociście

Sprzęgłe linjami modremi,

A w środku napis: "Tu pogrzebana

Roskosz Hassana, duma Hassana,

I to, co kochał na ziemi".

Smutny jest świat ten, bo na nim zgoła

Nikt się od wroga ustrzedz nie zdoła,

Choćby jak piórko był lekki

Z grzechów, choćby jak mułłowie święci

Cały alkoran mówił z pamięci,

I co rok chodził do Mekki..

Hassan miał wrogów którzy się zwali

Jeden Kajreddyn, a drugi Ali,

Więc gdy ich dojdzie wieść owa

O psa pogrzebie, wraz obaj biega,

Do stóp rozjemcy wiernych Kadego

I w te odezwą się słowa:

"Padyszachskiego skro jasna oka!

Wbrew wszystkim prawom świętym proroka,

Których rostropność twa strzeże,

Hassan psa zwłoki uczcił w pogrzebie

Więc słuszną karę ściągnął na siebie,

Bo pies nieczyste jest zwierzę".

"Według praw zbrodnia bedzie skarana",

Rzekł Kady, i wraz śle do Hassana

Czausza z surowym rozkazem:

By dla większego wstydu i sromu,

Pętami ręce związał mu w domu

I wraz z nim stawił się razem.

Więc gdy się zjawił drżący i blady,

Splunąwszy trzykroć na ziemię Kady

Łysnął oczyma srogiemi.

"Jak śmiałeś, rzecze, świata zakało!

Kazać aby psa nieczyste ciało

W świętej znalazło grób ziemi?"

A Hassan na to: "Wiernych ozdobo!

Kornie w prochczołem bije przed tobą,

Mądrości twojej hołd niosę,

I wszystkie twoje wielebne słowa

W których rostropność tkwi Allachowa

Czcze jako z niebios łask rosę.

Zbrodnia o którą winić mnie mogą,

Byłaby iście straszną i srogąI sambym wyznał ją szczerze,

Jeźliby pies ów, w kamiennej trumnie,

W sadzie pod palmą pogrzeban u mnie,

Jak każde inne był zwierzę.

Ale naszego wola proroka,Święte natchnienie jemu z wysoka

W przedśmiertnej przesłała dobie;

I nauczony natchnieniem onem,

Ostatnią wolę podał przed skonem

I kazał wręczyć ją tobie.

Gdy mnie już resztki życia odbiega

Idź, rzekł, do chluby wiernych Kadego,

Złożywszy zwłoki me w ziemi,

Powiedz, że hołd mój przesyłam szczery,

I oddaj złota te kiesy cztery

"By rozporządzać chciał niemi".

Więc pokłon tobie twój sługa czyni,

Te cztery kiesy są oto w skrzyni,

Przykryte perskim kobiercem;

Psa pochowałem w ziemi przykładnie,

A jaki bądź twój wyrok zapadnie

Pokornem przyjmę go sercem.

A Kady na to:" O moszleminie!

Pies to był mądry w myśli i czynie,

Nie psie należy mu miano —

A zaś Kajreddyn niecny i Ali,

Co tak niegodnie mnie okłamali,

Sto kijów w pięty dostaną".

OCZEKIWANIE.

W icher gra jak na organie,

Białe snują się zamiecie,

Nie ma większej troski w świecie,

Nad oczekiwanie!

Choć w zawiei nie znać słońca,

Codzień wychodzę na ganek,

Tam przestoję cały ranek,

Wyczekuję gońca.

W wieczór nie idę do tańca,

Mróz wzorzysty ścieram z szyby,

I na gwiazdy patrzę niby,

A czekam posłańca.

Szeleściły zżółkłe liście,

Gdyśmy z bólu skamieniali

Na długo się rozstawali,

Ale nie wieczyście!

Pobłogosław jemu Boże,

Powodzenie daj mu z chwałą —

A co niegdyś się nie stało,

Kiedyś stać się może....

Nie zapomnę owej chwili:

Od bladości, tak był biały!

Ani łzy-śmy nie zronili,

Łzy później tryskały!

Na jego męskiej prawicy

Kręcił się sokół ognisty.

"Przez niego", rzekł smutno-licy,

"Będę ci słał listy!"

Jam mu ufnie uwierzyła!

Na wronego wsiadł konika,

Z ganku widziałam jak znika....

Znikła moja siła.

Czy zaklął czarownik jaki?

Czy obraziłam anioła?

Przelatują wszystkie ptaki,

Wszystkie, prócz sokoła!

Wiem że pisał do przyjaciół;

Tylko o mnie zapomina!

Czy się w żalu gorzkim zaciął?

Smutnaż ja dziewczyna.

Za cóż na mnie mścić się w gniewie?

Byłamże ja kiedy złudną?

Jednak milczy. Ach czyż nie wie

Jak to czekać trudno!

Cóż ja winna w winie losów?

Niebo dzieli nas niezłomnie.

Niech nie pisze do niebiosów,

Lecz na ziemi, do mnie!

Ach niech pisze i do nieba!

Może wolę jego zmieni.

Wiele modlić się tym trzeba,

Co są rozłączeni.

Jak gromnica smutnie pałam,

Chmury przebijam oczyma.

Tyle niedziel przeczekałam,

A sokoła niema!

Co tak leci? To nie sokół,

Tylko jakieś orle młode,

Czarnem- okiem świecąc w okół,

Płynie przez pogodę.

Szczęsne skrzydlate wędrówce!

Ach on właśnie leci w strony,

Gdzie odjeżdżał przez manowce,

Jego konik wrony.

Niech cię orle, gwiazdy strzegą!

Płowe pióra masz jak złoto.

Zlituj się nad mą tęsknotą,

Leć prosto do niego!

Poleć i powiedz mu szczerze:

Jak ja czekam niecierpliwie,

Jak się lękam, jak się dziwię,

I wątpię i wierzę.

Mój orzełek skinął główką —

Spokojniejsza już zostanę,

On poniesie moje słówko,

Choć nie w list wpisane.

Teraz, poczekam roztropnie,

Wezmę igłę, stłumię trwogi.

Wiem, że trzeba z dobę drogi,

Nim ptak celu dopnie.

Teraz już bliziuchno końca:

On wziął piórko, kreśli słowa:

Wiąże się wstążka różowa.

Dzień drogi dla gońca.

No — teraz już dość czekania.

Dni mi dłuższe od stuleci.

Co się tak po chmurach słania ?

Sokół z nieba leci!

Otwierajmy mu okienko,

Z węzła uwolnijmy szyję....

Przewiązany wstążką cienką

Biały liść się wije.

Dawaj co miłość przysyła!

Niech na listku usta złożę —

A Ty wybacz dobry Boże:

Jam o nim wątpiła!...

NOC ŚWIĘTOJAŃSKA.

KOMANS DO ŚPIEWU PRZY TOWARZYSZENIU VIOLI.

26 Czerwca 1869 r.

SŁOWIK.

Królowo moja! Różo jedyna!

Wejrzyj ku niebu: oto godzina,

W której się ciemność ze dniem przesili.

Ach! czy pamiętasz? podobnej nocy,

Jak się przesilał nasz los sierocy,

Kiedy to jeszcze ludźmi-śmy byli?

RÓŻA.

Czy ją pamiętam? On o to pyta!

Toż kropla rosy, w kwiecie ukryta,

Może od zmroku przetrwać do rana.

Czyż łza miłości nie wytrwa dłużej?

Chociażbym kwitła do setnej wiosny,

Tej świętojańskiej nocy żałosnej

Nic nie wygładzi w sercu twej róży.

SŁOWIK.

Pomnę... od świtu szedłem daleko;

Ciągle nad wodą, nad naszą rzeką,

Gdzie dziewy miały los badać kwiatem.

Może tam ujrzę moję dziewicę?

Może, dumałem, wianek jej chwycę?

Wszak miłość, mówią, rządzi tym światem.

Zkąd takie myśli biegły przedemną?

Wszak jam nie wiedział żeś mi wzajemną.

Prawdziwa miłość dziwnie nieśmiała!

Jam tylko wiedział, że pan bogaty

Do twej rodziny posyłał swaty;

Dom twój go witał, — a tyś milczała.

Jam był ubogi; za skarb jedyny

Nosiłem serce chciwe na czyny,

Rzewnie namiętne, jak śpiew słowiczy,

I jakąś jeszcze siłę nieznaną,

Której mi wówczas pojąć nie dano;

Jam świętojańskiej nie znał zdobyczy!

Cały dzień błądząc, zwolna widziałem,

Jak tłum nadpływał kraśnym nawałem.

Wianek za wiankiem fruwał koleją.

Choć nie mówiłaś czy przyjdziesz z wieńcem

Choć już się zachód oblał rumieńcem,

Jam czekał jeszcze; — miłość.... nadzieją! —

W końcu zabłysłaś!

ROŻA.

I ja od rana,

Wyszłam do lasu, wyszłam spłakana;

Tysiąc się kwiatów prosiło w lesie,

Lecz ja zoczyłam krzak dzikiej róży,

I już nie chciałam wybierać dłużej; —

Może mi róża szczęście przyniesie.

Wpół od radości, a wpół od gniewu,

Poobrywałam cały kwiat z krzewu,

Plotłam rękami, zaklęłam łzami.

Niechże raz jeden, mówiłam sobie,

Z okrutnym losem tę próbę zrobię;

Wszak los nie człowiek, on nie omami.

Przebacz.... mnie samą wstyd dziś przenika;

Ja ciebie brałam za obłudnika!Że się twe serce ku memu skłania,

Wiedziałam, — dziewczę zawsze dostrzeże....

Ale wątpiłam czy kochasz szczerze?

Wszak nie słyszałam z twych ust wyznania!

Jeżeli jeszcze, rzekłam stroskana,

Nie przeczuł w wilję świętego Jana,

Że mię z różami spotka na moście,

Jeźli za niemi w łódkę nie skoczy,

Zamrożę serce, wyjaśnię oczy;

Niech gody huczą, niech jadą goście.

Ach! bo sierocie, wyrok rodziny

Jutro zaznaczył już zaręczyny

Z bogaczem zimnym jak senna mara.

Już nikt nie zważał na me zwlekanie,

A ja wierzyłam, że się coś stanie.

Co nas połączy: — miłość, to wiara.

Dopóki w lesie, byłam tak śmiała;

Ale gdy w tłumie, jakżem truchlała...

Róże pod białą kryłam zasłoną.

Aby swój wianek puścić na fale

Tak w obec ludzi, potrzeba wcale

Nie mieć miłości, lub mieć szaloną.

Mnie się zdawało, że wszystkie oczy

Na mnie zwrócone, w serca przezroczy,

Mą tajemnicę śledzą ciekawie;

A gdy ujrzałam jeszcze nad wodą,

Tyle rówiennic pysznych urodą,

Jak ja, pytałam, przed nim się stawię?

SŁOWIK.

Czyż ja prócz ciebie widziałem kogo?

Kiedy wschodziłaś płonąca trwogą,

To jakby na raz dwa słońca błysły!

Gdy wianek wodnej rzuciłaś tęczy,

Pytałem, czemu ten lud nie klęczy?

Tyś mi się zdała boginią Wisły.

Skoczyłem w czółno, porwałem wiosło,

Jak myśl pędziłem, serce mię niosło.

Już, już go chwytam... los chciał inaczej!

Wianek jak senne pierzchał złudzenie,

Uciekł i przepadł w morskie bezdenie,

A ja... spojrzałem w morze rospaczy.

Czółno puściłem na wolę fali,

Leżąc jak martwy. — U brzegu w dali

Dogorywały ognie Sobótki,

Jak szczęścia mego wypalenisko;

Noc wiała żarem, — las kładł się nizko;

Czasem kiść kwiatu spadła do łódki.

Raz paproć moję musnęła głowę...

Dotknięcie lekkie, a piorunowe! —

Wszak to dziś kwitnie ów kwiat paproci,

Co ludzi darzy oczy takiemi,

Że widzą skarby zaklęte w ziemi?

Znajdę! On czarę dni mych wyzłoci!

I ja się stanę jak król bogaty,

Mojej królowej słać będę swaty,

Poślę obrączkę, odbiorę wianek.

Wybiegłem z łódki. Choć na kraj świata,

Pójdę go szukać przez dni i lata,

Jak tylko szukać umie kochanek.

Ścieżką, robaczek szedł cichuteczko,

Ze świętojańska swą latareczką,

Nabłogosławić go się nie mogę!

On mię prowadził wiernem żarzewiem.

Jak szliśmy długo? gdzie szliśmy? nie wiem.

Wiem, że do kwiatu pokazał drogę.

Ach, i znalazłem! Ale cóż? nie to

Czego szukałem. Skarb to bez granic,

Lecz miedzy ludźmi nie zda się na nic.

Jam przez cierpienie został — poetą.

I gdy wróciłem z puszczy do świata,

Nikt mię nie poznał; dusza skrzydlata

Biła się we mnie, jak ptaszę w burzy.

Trony na ziemi, gwiazdy na niebie,

Miałem dla wszystkich, — oprócz dla siebie.

Bo też i żyć już nie chciałem dłużej.

Nie miałem komu śpiewać na ziemi,

Jam cię nie znalazł między żywemi,

Znalazłem grób twój, — przy nim krzak róży.

RÓŻA.

Gdyś z łódką zniknął, stałam zmartwiała,

Łudząc się jeszcze, że sen mie łudzi.

Już mię nie trwożył dziwny wzrok ludzi.

Tłum się rozpłynął, —jam jeszcze stała,

Aż przyszli krewni, pod ręce wzięli;

Z rana mię całą ubrano w bieli,

Zaręczynowy pierścień włożono.

Ja ani mdlałam, ani płakałam;

Czułam, że dziwnym rumieńcem pałam;

Płomień mi w czoło wrastał koroną.

Od owej nocy więdłam tajemnie.

Wszyscy płakali, patrzyli we mnie,

Nawet on płakał nad narzeczoną.

Nie długo potem leżałam w grobie,

Chciałam natenczas pomyśleć sobie

O wielkim Bogu, o jasnem niebie.

Chciałam — nie mogłam.... ciągle w oddali

Widziałam wianek na zdradnej fali,

Widziałam tylko róże i ciebie!

A w grobie coraz zimniej i czarniej...

Aż Bóg położył kres tej męczarni.

Do grobu mego anioł zszedł w gości,

Z gwiazdą u czoła, co się rozpłania

Różowo, (pewnie anioł kochania).

"Kto, wyrzekł, umrze z ziemskiej miłości,

Nie godzien nieba, lecz godzien raju....

Wrośnijże w ziemię, serce różane,

Aż samo nieba zechcesz w zamianę. "

Rzekł, jam się różą, zbudziła w gaju.

Była noc — czyste jak łza niebiosy.

Wypiłam chciwie kropelkę rosy,

Czułam, że dziwnym rumieńcem pałam.

Dźwięk brylantowy sypnął się z drzewa....

Patrzę, gdzie jestem? słucham, kto śpiewa?

Tak, jestem w raju! twój głos poznałam!...

SŁOWIK.

Jam dni przepędzał przy twoim grobie,

Pieśnią cię wołał, płakał po tobie.

Bywa, że słowik śpiewa bez końca,

Aż się zaśpiewa na śmierć. Tak we mnie

Rana tęsknoty rosła tajemnie.

Aż raz pastuszek, o wschodzie słońca,

Znalazł me zwłoki. Tłum zszedł się ku mnie.

Kładziono wieńce na mojej trumnie,

I wszystko zcichło. — Ja leżąc w grobie,

Chciałem zbudować pieśń o wawrzynach,

Wielkich nieszczęściach i wielkich czynach,

Pieśń się składała zawsze o tobie.

Lecz była smutna; — bo choć umarły,

Jeszcze się moje rany nie zwarły.

Aż też i do mnie anioł zszedł w gości,

Z gwiazdą błękitną, co rozpromienia

Sam grób, (zapewnie anioł natchnienia).

"Kto, rzekł, był śpiewcą ziemskiej miłości,

Nie godzien nieba, lecz godzien raju.

Spiewajże ziemię, serce spłakane,

Aż hymnów nieba zechcesz w zamianę. "

Rzekł, — jam się zbudził słowikiem w gaju.

Szczęsny, kto skrzydłem raz pierwszy wzleci!

O skrzydłach wiecznie marzą poeci.

Jam je miał; — księżyc błyszczał po burzy;

Mnie wciąż bolało serce spłakane.

Aż oto... balsam padł mi na ranę;

Tem pełniej żyłem, im padał dłużej.

Zkądże przywionął prąd aromatu?

Patrzę: zapewnie z bliskiego kwiatu.

Poznałem różę i ciebie w róży!

RÓŻA.

Wieszczu mój, powiedz, czyby nie trzeba

Już nam się z raju wybrać do nieba?

Mnie ztąd nie spieszno, ale się boję,

Czy nie obrażą się archanieli,

Żeśmy tak długo ich zapomnieli?

SŁOWIK.

Różyczko moja! natchnienie moje!

Zkąd ci ta troska? Czy niepokoje

Są niewieściego serca potrzebą?...

I do mnie anioł przemawiał w grobie,

A jam się na to uśmiechnął w sobie:

Kto z nas dwóch lepiej wie gdzie jest niebo?

Człowiek zna więcej niż aniołowie,

Bo zna cierpienie. Wierz co ci powie

Serce, ta wieszczba słowiczo-głosa:

Niebo nie przy nas, lecz w nas się tworzy.

Gdziekolwiek żyją w zgodności bożej

Miłość z poezją, tam są niebiosa.

"TY PÓJDZIESZ GÓRĄ, JA PÓJDĘ DOLINĄ".

9 Września 1869 r.

Księgi mówiły, ludzie mi mówili,

Że wszystko mylne, lecz jedno, jedyne

Przeczucie serca nigdy nie omyli.

Ja uwierzyłam w tę dobrą nowinę,

I życie lekko niosłam od tej chwili,

Jak dziecię wierzy na słowo matczyne.

Aż czas, co wszystko rwie niepostrzeżenie,

I na tej wierze napisał: Złudzenie.

Znałam ich dwoje; ich gwiazdy w błękicie

Świeciły blizko, jak dwoje ócz świeci.

Za to ich ścieżki tak różnie szły w życie,

Że się nie mogli wśród krętej dróg sieci,

Ni jawnie spotkać, ni dopatrzeć skrycie.

Lecz mój wzrok (czegoż nie dojrzą poeci?)

Obie ich drogi widział jednocześnie;

Gdzie? już nie pomnę, — na jawie, czy we śnie?

Ona szła górą, a on szedł doliną.

W tęczach płynęła po obłocznej bieli.

W puszczowych jarach łamał się z lawiną.

Oboje uśmiech i hart jeden mieli.

A ja pytałam, czy zawsze się miną?

Skarżyłam życie, dla czego ich dzieli,

Kiedy ich gwiazdy tak blizkie na niebie,

I jak dwie gwiazdy podobni do siebie?

Ach! wyście jednak nieraz się przeczuli!

Lecz kształt przeczucia chodził w marzeń szacie.

Gdyście z osobna swe rojenia snuli,

Ideał wzajem brał wasze postacie.

A wy pytając, czy na ziemskiej kuli,

Czy aż na innych go światach spotkacie,

Szliście samotni, zatęsknieni w tłumie,

Co chłód wasz ganił i dziwił się dumie.

Aż przyszła chwila (jakby dziś ją pomnę),

Kiedy jej ścieżka, lodowcem zepchnięta,

Z grozy chmur zbiegła nad poniki skromne,

Gdy jego ścieżka, schwycona jak w pęta,

Przez nurt i ściany przepaści niezłomne,

Na stok wybiegła, jako piorun kręta,

I na wpół góry zeszły się ich drogi,

I objawili się sobie, jak bogi.

Słowa zamienić jeszcze nie zdążyli,

Już głos w nich szepnął: "Wszak to on!" — "To ona!"

A ja szepnęłam: "Jeźli w jakiej chwili

"To w tej zaiste, przyszłość mię przekona,

"Czy serce pierwszem przeczuciem nie myli?"

A drżąca byłam, cała zapatrzona,

Jakby w mą własną, w przyszłość owej pary.

Ach! mnie chodziło o klejnot mej wiary!

Miejscem spotkania była górska łączka;

Eden maleńki, lecz w urok bogaty.

Na wzgórzach w koło zgiętych jak obrączka,

Las go ogradzał iglastemi kraty;

Wązki wodospad, jak perłowa sprzączka

Przepinał razem skały, las i kwiaty,

Bo łąka była kwiatami nabita,

Jak dusza, kiedy raz pierwszy rozkwita.

Podczas gdy wzrok mój błądził po tej hali,

Oni w rozmowie stłumionej, lecz szybkiej,

Całą swą przeszłość już wyspowiadali;

I jakby razem chowani z kolebki,

Szli zwolna, brodząc w ziół i kwiatów fali;

Tak dwa łabędzie toczą pochód gibki. —

Czasem stanęli wśród skał, by z uśmiechem

Wzajem swe imie wywoływać echem.

Aż doszli źródła. Na rozłomie głazu.

Siedli; on zrywał różowe jagody,

I na listeczku jej przynosił. — Zrazu

Wzrok ich był trwożny, tylko w szybie wody

Wzajem szukali swojego obrazu;

Nagle spojrzeli, ruchem dziwnej zgody,

Wyżej, nie w źródło, co ze skał się toczy.

Lecz w źródło czarów i łez, w żywe oczy.

Od tej się chwili stali jacyś inni.

Nad zagadkami życia zadumani,

Jako starcowie, a w życiu dziecinni.

Z prostotą ufni, choć jeszcze nieznani,

Płomienni myślą, a sercem niewinni. —

Jak zawieszeni w pośród dwóch otchłani,

Stali na dziwnem międzymorzu owem,

Gdzie miłość wszystkiem już mówi, prócz słowem.

Łzą, co źrenicę przemienia na djament,

Albo uśmiechem, co usta w kwiat zmienia;

Tą grą, oblicza, co ma jak firmament

Gwiazdy i burze, słońca i zaćmienia;

I tą grą, ruchów, co jak fali zamęt,

Zdradza bijące na jej dnie wzruszenia;

I przelotami owej nagłej ciszy,

Gdzie sam duch milczy, a milczenie słyszy.

To czas przedburza, — Bywa, że w przedburze

Wicher się zrywa i znów się pokłania.

W sercu dwa prądy biegną jak w naturze,

Jeden z nich woła: "Spuśćmy grom wyznania!"

A drugi błaga: "Niech jeszcze przedłużę"Ten niewymowny dreszcz oczekiwania... " —

I także bywa, że gdy wicher czeka,

Burza omdleje, i przejdzie zdaleka.

Tak się tu stało. Ona, chcąc z obawą

Oddalić chwilę stanowczą dramatu,

Wzrokiem pytania w krąg powlokła łzawo:

Ujrzała w dali kwiat z barwą szkarłatu.

"Jak piękny!" rzekła: on, z niemą postawą

Zachwytu, niby nie słyszał; aż kwiatu

Tak się naparła, że musiał, jak dziecię

Od stóp jej powstać i pójść po jej kwiecie.

Przestrzenie w górach złudne są dla oka;

Kwiat purpurowy zdawał się tak blizko,

A drogę cięła szczelina głęboka.

Tam on się puścił; — lecz i ona, ślizką

Steczką, podbiegła w górę, i z wysoka

Śmiała się, skryta za mszyste urwisko,

Tą się pustotą mszcząc, że nie od razu

Jej wszechwładnego usłuchał rozkazu..

Gdy ze szkarłatną powrócił zdobyczą.,

Już jej nie było; stanął porażony.

Lecz się uśmiechnął zaraz tajemniczo...

Z za głazu dojrzał brzeżek jej zasłony.

Ręką pogroził z przekorną słodyczą

I chciał jej zabiedź od przeciwnej strony,

By mu nie pierzchła; krąg zakreślił chyży,

Lecz ona coraz uciekała wyżej.

Jak dwa motyle igrają na łące,

Jak się dwie rybki gonią przez odmęty,

Jak dwa skowronki w słońcu wirujące,

Tak oni, krążąc w skręty i rozkręty,

Głosem się tylko wiązali w rozłące.

Aż on, uporną jej ucieczką tknięty,

Nagle się wstrzymał, i siadłszy pod drzewem,

Ręce założył z udawanym gniewem.

Jak ptaszę patrzy z za prątków ciekawie,

Tak, zadziwiona milczeniem zbyt długiem,

Z gąszczu wyjrzała w niepewnej postawie,

I już zielonym zestąpiła smugiem.

Wtedy on, mszcząc się w odwetowem prawie,

Zaczął uciekać po wybrzeżu drugiem.

I biegli równo, blizcy siebie znowu,

Lecz rozdzieleni przecięciem parowu.

Czemuż nie miały piór nasze gołębie?

Parów nie znacznie wąwozem się stawał,

Potokiem toczył przez pomroczne głębie,

Coraz tłumniejszy pni i złomów nawał;

Brzegi rozszczepiał jak skrzydła jastrzębie,

W ziemię się coraz przepaściściej wkrawał,

Aż rozwarł paszczę i stał się otchłanią.

Ach, gdyby sercem zarzucić most na nią!..

Oboje razem stanęli jak wryci.

Ku łączce chcieli powrócić oboje,

Ale kto szczęścia w pierwszy lot nie chwyci,

Niech sobie powie: "Żegnaj szczęście moje!"

Wspomnieniom brakło Arjadnowej nici.

Skracając drogę, przeskakując zdroje,

Sami nie wiedzą, w leśnem pół-przezroczu,

Jak się i kiedy utracili z oczu?

Żeby też można przesłać im przestrogę:

"Tędy!... " — Raz jeszcze oto się ujrzeli,

Raz! Chciałam wołać, próbuję... nie mogę!Świat marzeń, ludzi od poetów dzieli. —

Ją sęp nastraszył i zmyliła drogę.

On, przynęcony od jakowejś bieli,

Wśród skał zabłądził; zbiegł do wodospadu,

Lecz do innego, — a jej, ani śladu.

Odtąd się tylko tęsknemi wyrazy,

Długiem hukaniem wabili wzajemnie.

Głos przeleciawszy wśród nich kilka razy,

Znikł, jaskiniami schłoniony tajemnie.

Zeszli do górskiej nie jednej oazy,

Lecz nie do tamtej! — Aż zwolna i we mnie,

Zaczęło serce zapytywać z trwogą,

Czy jeszcze kiedy odszukać się mogą.

Przeklęty kwiatku! Blizki a daleki!

Godło rozstania! Usłysz moją mowę:

Oby do morza uniosły cię rzeki!

Obyś rozpięty na łoże mumjowe,

W żółtym zielniku spoczywał na wieki!

Niech wina spadnie na twą krwawą głowę!

Bo tej pewności nic we mnie nie zmieni,

Że od gwiazd byli sobie przeznaczeni.

"Teraz-to, rzekłam, dopiero zobaczę

Nieukojone niczem niepokoje.

Będąż to jęki! Będąż to rospacze!

Samem przeczuciem już cierpię za dwoje.

On się zabije, ona się zapłacze,

I z żalu skona. Spojrzeć się tam boję... "

I długo oczów nie wzniosłam struchlała; —

Aż gdy podniosłam.... ach! cóżem ujrzała?

Idą. spokojnie, idą obojętnie,

Jakby starcowie, czy raczej jak dzieci.

Może ich oczy mgłą zachodzą smętnie,

Ale w tych oczach żadna łza nie świeci.

Może drga boleść w prędszem serca tętnie,

Lecz jej nie dojrzy nikt, nawet poeci.

Życie nie książka. — Próżna trwoga cała!

Ni on się zabił, ni ona skonała.

Niemość rospaczy, — tak sądziłam zrazu.

Raz też istotnie, gdy przy małym zdroju

Siadła (jak ówdzie!) na rozłomie głazu,

Zajrzała w wodę wzrokiem niepokoju,

Jakby szukała czyjegoś obrazu,

I ust muśnięciem tknęła liść powoju.

Lecz wnet po czole przesunęła rękę,

I poszła, nucąc pasterską piosenkę.

On, raz napotkał u wiszaru drogi,

Krzak obsypany w liście purpurowe;

Widząc je, rzucił krzyk drapieżnie srogi,

Obu rękami chwycił się, za głowę,

Obrywał kwiaty, ciskał je pod nogi,

Deptał, sam z sobą wiódł gniewną rozmowę,

Aż... dał znak ręką, jak na pośmiewisko,

I odszedł, nucąc piosenkę myśliwską.

Zwolna, podróżnych spotykać zaczęli,

Wyszli na szersze gościńce żywota,

Szli w tłumie raźni, nieledwie weseli,

Do celów nowych wrzała w nich ochota;

Śmieli się nawet, — tak, oni się śmieli!

Ja, wciąż pytając, gdzie żal, gdzie tęsknota?

Zaczęłam wątpić w duchowej jesieni,

Czy kiedy byli sobie przeznaczeni?

W szeregu imion, jaki tłumy gwarzą,

Nieraz o jednem przed drugiem mówiono;

Żebyż zmięszaną zdradzili się twarzą!

Żebyż wzruszenie podniosło im łono! —

Ja z oburzeniem, w którem łzy się ważą,

Spojrzałam w niebo: byłam przeświadczoną,

Że gdy ich serca tak dalekie siebie,

Już się i gwiazdy rozeszły na niebie.

Nie! Jedna z drugą koło w kole toczy,

Jakby w objęcia brały się wzajemnie.

Czemuż tam jasno, kiedy tu się mroczy?

Tysiące pytań zahuczały we mnie.

Gwiazdy! ja kłamstwo wam rzuciłam w oczy;

Gwiazdy się tylko uśmiechnęły ze mnie,

I rzekły: "Serce uspokój w błękicie.

"Czyż jednem życiem człowiek spełnia życie?

"Wy, zadziwieni sceny wyrwanemi,

Możecież sądzić o boskich dramatach?

Miłość prologiem zaczęta na ziemi,

Może na innych rozegra się światach.

Wam czucia więdną z kwiatami waszemi,

Ale są światy o niezwiędłych kwiatach".

Tak, widok nieba kojąc nieskończenie,

Z księgi mych myśli starł słowo: Złudzenie.

Szerszą się wiarą zapisała księga,

"Tak, zawołałam, przeczucie nie myli,

Tylko że dalej niż sądzimy sięga.

Spokojni? Wiedzą, że choć się stracili,

To nie na zawsze, i ztąd ich potęga.

Kto raz się znalazł, ten się w danej chwili

Odnajdzie, niebu wiadomym sposobem;

Tylko pytanie, czy przed, czy za grobem?"

ZAWSZE SAM.

(z Dramatu 1865 r, )

Oj miesiącu! Niechże ciebie

Z twoim smutkiem! Znam go, znam..

Tyś jest zawsze sam na niebie,

Ja na ziemi sam.

Strun aż siedem w gęśli brzęczy,

W grodzie aż dwanaście bram,

Barw aż sto się mieni w tęczy,

A ja zawsze sarn.

Dola z Troską razem stoją,

Każde Tu ma swoje Tam,

Nawet miecz ma pochwę swoją,

A ja zawsze sam!

Wszystko śmieje się do siebie,

Wszystko mówi "My" i "Nam",

Tylko miesiąc sam na niebie,

Ja na ziemi sam.

STANOWISKO KOBIETY.

ODA

OFIAROWANA

Konstancji Wodzińskiej.

18 luty 1870 r.

P ieśń zbrojna twem imieniem, brzmi silniej i czulej,

Chrześćjanko, co na drogach cnoty i boleści

Przedstawiasz nieskażony wzór duszy niewieściej. —

Oto przyszłość pod skrzydła przeszłości się tuli.

ODA.

Między słońcami dziejów, na niebiesiech ducha,

Nieobliczonym rozpędem komety,

Jawi się i zaćmiewa, iskrząca a głucha

Władza kobiety.

Gdy duch męski, chwyciwszy cugle trzeźwej myśli,

Jasno wytknąwszy cel, szranki i pole,

Elipsę toczy w przeznaczenia kole,

Duch niewiasty we mgłach kreśli

Nieścigniona parabolę.

Rzekłbyś, że skrzydła zdała na przypadku wolę,

Ale nie drzyjcie o nią, nie drzyjcie! I ona,

Ta dziwna, ta niezgadniona,

Ma swa drogę, nieugięcie

Wypisaną w firmamencie.

Tylko, że jak dla komety,

W jej obiegu są dwie mety,

Dwa ogniska, gwiazdy dwie,

Ta jak dzień, tamta jak noc,

Których wojująca moc,

Dwoma bieguny ją rwie.

To też pytać jej nie trzeba,

Czy gdziekolwiek krańce zna?

Kiedy dosięgnie nieba, to siódmego nieba.

Kiedy zstąpi do piekieł, to aż do ich dna.

Na ten widok, kogoż zdziwi

Sąd podwójny o niewieście?

Wszak wy mówicie sami, że jesteście

Przez nią szczęśliwi, przez nią nieszczęśliwi?

Prawo ją wiecznie stawia w drugim rzędzie,

A miłość stawia po nad wszystkie stopnie, —

Niech jawnie żąda, niczego nie dopnie,

Niech prosząc każe, a wszystko zdobędzie.

Jej ręce okute w pęta,

A na jej włosach, korona.

Przez wszystkie wiary wyklęta,

Na wszystkich ołtarzach czczona..

Nauka je pomiędzy niższe twory strąca,

Sztuka ją w ideału wieńczy aureolę.

Kusicielka zbawczyni, branka królująca,

Wąż u stóp, gwiazda na czole.

Wsłuchaj się w dramat dziejów, śledź ludów rozmowę.,

Tam same głosy męskie wołają: "Żyjemy!"

Tłum niewiast się przesuwa jak chór cieniów, niemy,

Ledwie czasem w świat rzuci imię wyjątkowe,

Co zaświadcza przez samą cześć i podziwianie,

Że jest tylko wyjątkiem.

Gdyby niespodzianie,

Postęp, ów jeździec apokalipsowy,

Co pędzi wsiadłszy na czas,

Surowo zapytał nas:

Cośmy przyniosły do dziejów budowy?

Jakie stworzyły zakony?

Jakie spisały ustawy?

Gdzie pomniki naszej sławy?

Naszego geńjuszu plony?

Nasze dla wiedzy zdobycze?

Nasza dla sztuk twórcza siła?

Ach lękam się zaprawdę... z wiekami się liczę,

Zkąd mam zdobyć odpowiedź?...

Jużem ją zdobyła!

Ty którego niesie czas,

Spojrzyj tylko przez łzę bożą,

W dzieje tych co dzieje tworzą,

A w ich sercach, znajdziesz... nas!

— Jeździec uśmiechnął się ze mnie,

Jak mędrzec się uśmiecha na dowcip dziecięcy.

Spiął rumaka ostrogą i szepnął tajemnie:

"Dla przeszłości, to dosyć; lecz postęp chce więcej".

Choć szept był cichy, echo po nim się rozstrzasło,

Jakby w trzęsieniu ziemi, w jednej niewiast skardze.

Skargo, ty precz odemnie! twem kwileniem gardzę,

Lecz wiem, że skarga, to hasło.

Co się stało? jakby w mieście,

Gdy uderzy spiż na trwogę,

Tak nieme tłumy niewieście,

Przemówiły... gwarną rzeszą

Gdzieś się śpieszą...

Gdzie? Niepewne, — każdego pytają o drogę.

Wieku nasz! ty zwań będziesz wielkim kobiet wiekiem!

Niewiasta się ozwała z żądaniem nieznanem:

Dotąd, aniołem była, lub szatanem,

Dzisiaj chce zostać człowiekiem.

Ach stójmy!... nim dotkniemy wrzeciądzów tej (bramy,

Za którą, chodzą duchy jasne, lub- złowieszcze,

Chwilę... rozmyślmy się jeszcze,

Czy nie stracimy więcej niż zyskamy?

Nie czas ostrzegać! rwaniem niewstrzymanem,

Ci rwą się, co z czasem biegą.

Więc idźmy, siostry! postęp nam hetmanem!

Tylko, — w sumieniu, królestwa Bożego

Strzeżmy, a wszystko będzie nam dodanem.

OBJAWIENIE SIĘ MUZY

Wybrzeże Grecji. Po lewej stronic morze; nad niem brzeg skalisty.

Dalej góry oświetlone złotą i fioletową łuną zachodzącego słońca.

Na pochyłości gór zwaliska świątyni. U brzegu uwiązana łódka.

Wchodzi Podróżny.

Po długich wędrowaniach, staję więc na ziemi,

Gdzie człowiek bogów zwołał i gdzie śmiał żyć z niemi.

Tu dusza, z codziennego letargu zbudzona,

Jakby w powietrzu piła eliksir młodości.

Porywa się i wita dawno znanych gości,

Bohaterów Plutarcha i mędrców Platona.

Przyjmij pokłon miłosny, ty marzeń mych celu,

Hellado, co jak bujne liście kapitelu

Wykwitłaś wszech-pięknością na dziejów kolumnie!

Choć w huraganie wieków zwisły skrzydła twoje,

Choć tyle krwi zbryzgało twych szat białe zwoje,

Dziś jeszcze z sarkofagu uśmiechasz się ku mnie.

(Siada na odłamie głazu).

Tu duch mój, wytrzeźwiony z szyderstwa, co tknęło

Nasz wiek goryczy, może zrozumie przytomnie,

Czego genjusz przeznaczeń spodziewa się po mnie?

Wszak on każdemu daje do spełnienia dzieło.

I niech się nikt nie żali, że mu żyć przystało

W dniach gdy nie ma co czynić. Czyż chce, nieruchomy,

Siąść u szczytów, jak niegdyś bogowie błękitni,

I tylko w kataklizmach świata ciskać gromy?

Życie może przeczekać! — Nieraz robić mało,

Bywa trudniej niż wiele, trudniej, więc zaszczytniej.

I mnie, duchu przyszłości, rzucasz kartę białą!

Czuję w sobie potęgi co rwą się do życia,

Chcą stwarzać i budować. Lecz pierw, jak podróżny,

Pragnąłem obiedz przeszłość sprawdzić jej odkrycia,

Zwycięztwa i przegrane, — by w pracy napróżnej,

Nie błądzić po manowcach, gdzie błądziło wielu,

Nie gonić za skarbami które już zdobyto.

Jest przecie kres wahaniu. Podróż woła celu.

Oto kraj, gdzie raz pierwszy została wyrytą,

Pierwsza ustawa wiedzy: "Znaj samego siebie",

Kraj gdzie wieszcz, zanim sięgnął po laur epopei,

Nim rozpiął skrzydła ody, — wzrok zatapiał w niebie

I wzywał boskiej muzy. — I ja, w odyssei

Mych dni, w ojczyźnie twojej, muzo! wzywam ciebie!

Oto trzymam tablicę życia marmurową;

Muzo! powiedz mi, jakie wyryć na niej słowo?

(Wśród zwalisk świątyni, ukazuje się postać Muzy, w powłóczystej

białej szacie, w wieńcu z liści na głowie).

PODRÓŻNY.

Bogi niebieskie! Cóż to za zjawienie?

Czy mgła się podniosła z morza

I jakąś myśl Fidyasza unosi w przestworza?

Czy posąg dawny, Uśpiony na kwiatach,

Z pomiędzy ruin wstał niepostrzeżenie

I przyszedł zajrzeć na czatach,

Czy nowa nie wschodzi zorza?

(Chwila milczenia).

Ani mgła — ani posąg. — Zagadka nad siły.

Czy powietrze tych krain zwiewa łuskę z oczu?

Czy gdzieś na drodze, pod skałą,

Węzeł zaplotłszy w warkoczu,

Czarodziejki Tessalji urok mi rzuciły,

Że mię szaleństwo piękna obłąkało?

(Milczenie).

Szał czy zaklęcie,

Sny czyli cuda,

O niech się święci, niech zwodzi mnie święcie,

Błogosławiona ułuda!

Nie śmiem odetchnąć, by się nie rozwiała...

Chciałbym pójść bliżej, bliżej, a truchleję;Że z owem bliżej wszystko się rozwieje,

Jak wszystkie cuda, jak wszystkie nadzieje!

(Muza  zstępuje zwolna z pomiędzy zwalisk, schodzi na brzeg wynio-

sły i oparta o skałę, spogląda na morze).

PODRÓŻNY.

Tak, spływaj z wyżyn, wizjo moja biała!

Zarysowaną na tłe błękitu,

W drżącem powietrzu unosi ją skała,

Jak gdyby w niej zmartwychwstała

Grecja cała!

Zbiegajcie się narody, klęknijcie z zachwytu!

Nie, tyś nie zwodną, złudą wyobraźni,

Widzę cię bliżej, a widzę wyraźniej.

O, gdyby jeszcze zechciała

W te stronę zwrócić oblicze!

Czemże tak cię to morze nęci tajemnicze?

Dzięki! Zwraca oblicze — ku mnie czoło skłania.

Ten wzrok! Spokojny jak gwiazda przyjaźni,

Ogarniający jak pożar kochania!...

Jakaś ty cicha, a jaka wspaniała,

Ruin królowo!

Ach, gdyby jeszcze przemówić zechciała....

Słowo!

MUZA.

Wywołana, zstąpiłam.

PODRÓŻNY.

Przeze mnie wołana

Raczyłaś zstąpić? Dla mnie? O patrz, na kolana

Padam z modlitwą dziękczynną.

Żadna już mie od stóp twych nie oderwie siła,

Po widzeniu już tylko umrzeć się powinno.

Ktoś ty jest, tajemnico z oczy bezdennemi?

Jam wywoływał muzę; tyżbyś muzą była?

MUZA.

Taką nazwę śmiertelni dali mi na ziemi, —

Na innych światach noszę nazwę inną.

PODRÓŻNY.

Ale w jakiemże ciebie wzywać mam zaklęciu?

Talja, Polimnja czy Klio;

Którą-że jesteś z dziewięciu,

Co wawrzyny na szczycie Helikonu wiją?

MUZA.

Więc i ty uwierzyłeś w podania zwodnicze,

Jakie gmin nagromadził przy stopniach mej wiary?

Ja, przez nieznane wam czary,

Tak umiem zmieniać postać i oblicze,

Od gwiazd do kropli rosy spadam w jednej chwili,

Od tańca wodzonego przy fletni prostaczej,

Do łamania rąk w rozpaczy;

Od śmiechu, w którym dusza bierze rzut motyli,

Do lwiej zadumy;

Wszędzie tak się przerzucam, że zdumiałe tłumy,

Widząc mię tylekrotną, wszechobecną w świecie,

Rozłamały me imię zawielkie. — A przecie

Ja jedna jestem, zawsze byłam jedna,

Jam jest poezja.

PODRÓŻNY.

Pozwól, niech w pokorze,

Usta na kraju twojej szaty złoże,

Usta te odtąd, w twej obronie śmiałe,

Będą fałsz gromić. —

Jeźli głos mój zjedna

Twym prawdom jedno serce, dość na moję chwałę.

Mów, jak mam odpowiadać, gdy mię pytać będą,

Zkąd twój ród, gdzie kolebka, jakie twoje dzieje?

Wśród retorów się z dziwną spotkałem legendą,

Jakby odwieczny mocarz Tracji tajemniczej

Był ci ojcem....

Ten uśmiech!... gdy muza się śmieje,

Ach to jest uśmiech słodyczy,

Co tak dumna, że nawet gniewać się nie raczy.

Inni od bóstw Olimpu twój ród wywodzili....

MUZA.

Dosyć. Uśmiechu tylko godzien, kto mi znaczy

Kolebkę wśród śmiertelnych. Lecz i ten się myli,

Kto mię z Olimpu wywodzi.

Czyliż Olimp mógł istnieć, póki mnie nie było?

Wszyscy jego mieszkańcy, to bogowie młodzi,a

Przybysze, miałką obdarzeni siłą,

Na których my, pierwotne stworzenia, olbrzymy,

Jak na pacholę patrzymy.

Rody bogów się piętrzą nie na dniach ni latach,

Lecz na milionach wieków. Ich przestraszne dzieje,

Na których przypomnienie duch we mnie truchleje,

Rozgrywały się dawno, na dalekich światach.

Do was ledwo wieść o nich przywionęła chmurna.

Znacie wiek złoty Saturna?

Saturn młodszy od muzy. — Wiesz jak gasł tajemnie,

Uranus, gorącemi słońcami skrzydlaty?

I ten młodszy. — Słyszałeś, jak niegdyś szalenie

Kronos i Okeanos rozrywali światy?

I oni młodsi ode mnie.

Starszych od mego rodu jest bóstw tylko troje:

Noc, Chaos i Przeznaczenie.

Wnet po nich się w wieczności ważąc nieskończenie,

Idą bieguny ducha, — to rodzice moje:

Matką mi była Miłość, a ojcem Cierpienie.

PODRÓŻNY.

Matką ci była Miłość.... a ojcem Cierpienie.....

Pozwól — niech myśli zbiorę — ja sam się rumienię,

Ale pojąć nie mogę... przebacz, wszak ja człowiek!

Cierpienie! Czyż być może?... Ty, której oczyma

Patrzy wieczna pogoda; ty, u której powiek

Nigdy łza nie zawisła, znałażbyś cierpienie?

Muza.

Czyż może być poezja, gdzie cierpienia niema?

PODRÓŻNY.

A miłość? Jeszcze przebacz... pył mówi tak śmiało!

Ty umiesz śpiewać miłość, z czarem, z niepokojem,

Z siłą, w kastalskiem źródle sztuki wyczerpaną,

Lecz nigdy w dziejach bogów, nigdy nie słyszano,

Aby się objawiła żywa w sercu twojem?

MUZA.

Ach, czyliż można śpiewać, czego się nie znało?

PODRÓŻNY.

Więc tybyś mogła kochać?....

(Chwila milczenia).

Już kochałaś może?

MUZA.

Już i jeszcze. —

Odwieczna, tragiczna to powieść.

Na jej odgłos umarli wzdrygają się w grobie,

W niej spoczeły najgłębsze tajemnice boże;

Tylko moim wybrańcom, kiedy chcę im dowieść,

Że są wybrani, moje opowiadam dzieje.

Opowiem, tobie.

PODRÓŻNY.

Chwilkę jeszcze... przed takiem niebem zachwycenia

Moc śmiertelnika się chwieje...

Ja wybrany? To słowo świat dla mnie przemienia!

Sama mi opowie?

Mów! Słucham... Duch mój, los mój, zawisł na

(twem słowie!

MUZA.

Gdy młodzieńczy, hardy, śmiały,

Saturnową mocny klęską,

Zeus na tronie siadł zwycięzko,

I wychylił czarę chwały,

Spojrzał, nie na bohatery,

Nie na bogi, lecz boginie.

Brwi naciągnie, ręką skinie,

I wnet przybiegł syn Wenery.

Przybiegł, dał mu łuk i strzały;

Wstał król bogów z majestatu,

I w świat poszedł, hardy, śmiały,

Już nie gromem grozić światu,

Sercom tylko grozić klęską.

Z czary niepokonanemu,

Wśród cór nieba, wśród cór ziemi,

Pan Olimpu szedł zwycięzko.

Aż przybył do krainy mojej, zaświatowej,

Gdzie milcząca, topiłam oczy nieskończenie

W księdze, którą mi czytać dało Przeznaczenie,

Pisanej na tle czarnem tęczowemi słowy.

Czujna byłam, jak wszyscy którzy skarbu strzegą,

Ja, muza, w sercu strzegłam ognia niebieskiego.

Zdumiony, że tam jasno bez gwiazd ani słońca,

Zeus nie śmiał wtargnąć pierwszy, na zwiady słał gońca.

Wleciał orzeł, mirt świeży przynosząc mi w dziobie.

Ja, nie znająca jeszcze waszych godeł z ziemi,

Wzięłam drobną gałązkę i roztargnionemi

Rękoma między włosy zaplotłam ją sobie.

Wtedy, hardy i wspaniały,

Stanął przy mnie wódz niebianów,

Stanął w huku huraganów,

Chciał mię olśnić słońcem chwały,

Chciał piorunem zmódz.

PODRÓŻNY.

Zuchwały!...

MUZA.

On w źrenicach nosił strzały,

Czego inni nie dostrzegą,

Skarb, dla niego był widomy;

On miał tylko niebios gromy,

A chciał ognia niebieskiego.

Ja ciekawie patrzyłam w nowe dla mnie dziwy;

Jego obraz nasuwał złotych myśli nawał,

Ale serce milczało. Zeus mi się wydawał,

Nadto tryumfujący i nadto szczęśliwy.

Spojrzę w księgę, gdzie przyszłość jasną, stoi wieścią-,

I w księdze czytam: "Grzmiące Zeusa panowanie,

Krótkie będzie, jak burza; — nic się nie ostanie,

Jeżeli nie zdobyło zasługi, boleścią".

Chciałam go wypróbować — spojrzałam mu w lica:

"Jeźli, rzekłam, tak silnie serce cię nakłania,

Kładę warunek jeden, lecz bez odwołania:

Pójdź Zeusie i proś o mnie mojego rodzica".

Ha! uląkł się spotkania z cierpieniem! — Pan bogów,

Zbladł. — On łez nie chciał wpuścić w rozkoszne podwoje,

Swego Olimpu! — Zadrżał o pioruny swoje!

Skinął na orła — odszedł — i wrócił się z progów.

Żądłem oczu mie przeszywszy,

Z drżeniem w glosie, rzekł ponury:

"Pomnij, jeźli z bogów który

Będzie ode mnie szczęśliwszy,

(I ja wieszcz — zemstę ci wieszczę!)

Poślę mu innego ptaka —

Zemsta nad nim będzie taka,

Jakiej świat nie widział jeszcze!"

PODRÓŻNY.

Ukój się muzo.... czemuż drogie słowa,

Jakby rosa na róży, na twych ustach wiszą,

A ja czekam jak żeglarz, przerażony ciszą?...

Muza.

Tak — tu na ustach zamiera mi mowa...

Przychodzę do największej życia mego chwili,

Muszę dotknąć najkrwawszej serca mego rany....

Był ród bogów najmłodszych — ci na ziemi żyli:

Tytany.

Ród lepszy od Olimpu, lecz nie znał sam siebie.

Pod gromami pokorny i zapracowany,

Nie czuł, że to on godzien zapanować w niebie.

Ale był śród nich jeden... najmilszy z postaci,

Najwaleczniejszy sercem. On kochał tak braci,

Że pojął poniżenie ich martwego życia,

I przysiągł że wszystko straci,

Lub  wróci im godność bogów.

Grom nieba już był w ręku Zeusa, w ręku wrogów.

Jeszcze niebieski ogień został do zdobycia.

PODRÓŻNY.

Prometeusz!

MUZA.

On! — W wieczność poszedł niestrudzenie,

Poszedł szukać mię: — stanął w mem zaklętem kole,

Nie jak ów Olimpijczyk z pychą i wszechmocą,

Lecz cichy i łagodny; — a nosił na czole;

Znak mi dotąd nieznany, znak smutku... zaćmienie...

Na jego widok oczy podniosłam od księgi,

I oczy mi raz pierwszy zaszły ową nocą,

Co jaśniej od dnia gore. Zaznałam dreszcz trwogi...

Gdy mówił o braci losie,

Łzy miał w oczach, łzy miał w głosie....

Słyszysz, łzy? Większej potęgi,

Nie posiadły żadne bogi!..

Jam sercu panowała lat i wieków tyle —

Lecz jakież siły serca przed łzą się ustrzegą?

Z ust mych uniósł w jednę chwilę

Iskrę ognia niebieskiego.

PODRÓŻNY.

Szczęsny — ha! nazbyt szczęśliwy.

MUZA.

Kiedy z tą, jedną, iskrą powrócił do ziemi,

Ziemia się przemieniła.

Jak lew złotogrzywy

Ród Tytanów, zbudzony, strząsnął pył ze skroni,

Zrozumieli, że i oni

Są, nieśmiertelnemi.

Lecz on... Znasz jego losy — zna je ziemia cała,

Kiedy zatrzęsła się skała,

Kiedy zemsta w prawicy Zeusowej zagrzmiała,

Ja zbiegłam między Tytanidów plemię.

Poezja przyszła z nieszczęściem na ziemię.

Tyś mówił żem spokojna, żem łez nie zaznała?

Od widoku boleści jam jest skamieniała —

Ja wypłakałam już wszystkie łzy moje.

U skały poświęcenia, i w nocy i we dnie,

Pieśniami płaczę, pieśnią ból mu koję.

Czasem pieśń uśpi ptaka co mu targa łono.

O! w takiej chwili, śpiewam przepowiednię

W księdze przeznaczeń skreśloną,

Piórem wyrwanem ze skrzydeł nadziei.

-"Każdy ród bogów ma swój wiek z kolei.

Przyjdzie czas, kiedy ślepe olimpijskie siły,

Co tylko gromem rządziły,

Przejdą, jak burza, — a Tytany ducha

Niebo zdobędą, w powtórnym rozpędzie".

On, wieszcz, słucha z uśmiechem — i Zeus nawet słucha,

I nie może zaprzeczyć, bo wie że tak będzie.

Oto są serca Muzy dzieje tajemnicze,

Młodzianie czemu wzrok twój chmurzy się i mroczy?

PODRÓŻNY.

Jeźli trzeba iść z bogów, by zwrócić twe oczy,

Pocóżem twoje oglądał oblicze?

MUZA.

Jeszcze mienie zrozumiał?.... Każda ludzka dusza,

Co bohatersko idzie przez boleść i trud,

Jest jedną chwilą w dniach Prometeusza,

Bo Prometeusz, to człowieczy ród.

PODRÓŻNY.

O, jeźli tak, ja szturmem chcę zdobyć niebiosy!

Wziąść przyszłość w proroczem słowie!

Śpiewać boleść na wszystkie ducha mego głosy!

Lecz wiem-że czy dar pieśni dali mi bogowie?

MUZA.

Ach, czyż tylko do pieśni natchnienia potrzeba?

Czy to sztuka, czy to wiara,

Czyn, czy mądrość, czy ofiara,

Wszystko woła ognia z nieba.

Idź, niech tylko twe życie będzie poematem,

A muza pójdzie z tobą przez świat i za światem.

PODRÓŻNY.

Idę wyzwać wszystkie męki.

Albo na tarczy zostanę,

Albo wrócę, zwycięzcą, po wieniec z twej ręki.

MUZA.

Ach! nie wyzywaj cierpień! Przyjdą nie wołane,

Przyjdą w liczbie co ciebie samego zadziwi.

Im czuć będziesz szlachetniej, żyć będzieszcnotliwiej.

Tem więcej gromów twe czoło ogarnie.

O to chodzi jak cierpieć, mężnie czy nikczemnie.

PODRÓŻNY.

A przeszłość moja? Przeszłość? Minęłaż tak marnie?

Wierz mi, znam się z nieszczęściem. W niejednej

Jam już wieki przecierpiał. (godzinie,

MUZA.

Któż lepiej ode mnie

Zna tajnie twej przeszłości? Dla tego jedynie,

Żeś i ty już miał swoję prometejską skałę,

Muza ci się objawia. Taką wielką chwałę,

Może tylko dać wielka....

PODRÓŻNY.

Miłość! O natchniona,

Tu na sercu rozkochanem

Spocznij — pójdź w moje ramiona!

I jam uczuł się Tytanem!

(Muza odrywa się od ziemi i zwolna pierzcha to powietrzu).

MUZA.

Wstrzymaj się! Miłość muzy groźna, bo skrzy dlata

Im duch namiętniej ku niej się przybliży,

Tem ona dalej odlata,

Ale na to odlata, by pociągnąć wyżej.

Po spiętrzonych stopniach świata,

Musisz łamać wszystkie bramy,

Musisz zrywać wszystkie tamy,

Z próby w próbę, z życia w życie!

Gdzieś i kiedyś się spotkamy,

Lecz to aż na niebios szczycie.

(Muza rozwiewa się w powietrzu. Podróżny, goniąc za jej lotem,

staje między zwaliskami świątyni).

PODRÓŻNY.

Więc iść mi za nią, ! Między czarne losy,

Nad gruzy świata, i nad szczęścia gruzy,

Z ziemi do nieba, z niebiosów w niebiosy,

Cierpieć i kochać, przez muzę, dla muzy.

(Chwilę patrzy w niebo — zstępuje z gór, wsiada w łódź i odpływa).

POŻEGNANIE.

Chcesz mię żegnać? Jeszcze chwilę...

W przeznaczeniu zwrotów tyle!

W ludzkiej mowie tyle słów!

Powiedz wszystko co masz w duszy,

Co rozrani i co wzruszy,

Co wiem i co nie wiem, mów!

Lecz niech słowo: Pożegnanie,

Wymówionem nie zostanie,

Bo gdzieś przy nas, tu czy tam,

Stoi zawsze moc ukryta,

Która nas za słowo chwyta,

I zwraca je przeciw nam.

Czy rozejdziem się na lata,

Czy pojedziem na kraj świata,

Po za przestrzeń, po za czas,

Rzućmy sobie: Do widzenia!

Sowo ludzkie wiele zmienia,

Może wcześniej zbliży nas?

Jeźli nawet czasem burza

Niebo zgody pozachmurza,

Serce zajdzie łzami z krwi,

Niech głos nigdy nie dopowie

Słowa: Żegnaj! bo w tem słowie

Urok, i zły urok tkwi.

Chmury serca są najłzawsze.

Lecz i wtedy zawsze, zawsze:

Do widzenia! powiem ci.

Niech znów tylko ujrzym siebie,

Chmury pierzchną w naszem niebie,

Miłość się miłością mści.

BARWA RÓŻOWA.

IMPROWIZACJA.

dnia 6 Października 1870 r.

Gdy odrzuciwszy nocny płaszcz żałoby,

Dzień chce zmartwychwstać na nowo,

Jutrzenka, ta młodość doby,

Wychodzi z szatą różową.

Tak młodość, jutrzenka życia,

Śląc w przyszłość skrzydlate gońce,

Różowe zrywa spowicia.

— Z niej Prawda wzejdzie jak słońce.

Śpiewał słowik na drzewie, w trawach kwitła roża.

I pytał słowik róży: "Czemu jest różową?"

A róża rzekła to słowo:

"Bo gołąb' mi jest ojcem, a matką mi burza".

Wiek dziecinny, wiek niewinny,

Nosi rąbek biały.

Wiek dojrzały, wiek wspaniały,

Wiek orkanów, w którym płoną,

Szały, gromy i zapały,

Lśni suknią czerwoną.

Aż te dwie barwy, stopione,

Stworzą różową, wszystkich barw koronę.

Kto zdoła w jedno stopić ich zawiłość,

Ten tajemnice zgadnie najzawilsze.

Weź to co najstraszniejsze, i to co najmilsze,

Z nich błyśnie różowa Miłość.

A chociaż kwiaty zwiędną z wichrami w rozterce,

I dusza już po szczęściu pozostanie wdową,

Jeźliś zachował nieskalane serce,

Ach! jeszcze w życiu bedzie ci różowo.

SEN.

IMPROWIZACJA.

dnia 15 Października 1870 r.

Trzy siostry Parki, władczynie ziemi,

W trzy nitki wiążą dni naszych len:

Tam śmierć, — tu życie; a między niemi,

Pół życia, pół śmierci: sen.

Świat to osobny, iskrzących ciemnic —

Własnych praw — dziwnych uciech i prób. —

Może pełniejszy jeszcze tajemnic,

Niźli kolebka i grób.

A przecież dusza, branka zwyczaju,

Tak do tajemnych przywyka trwóg,

Że codzień, (codzień!) bywa w tym kraju,

I nawet nie pomni dróg!

Ach! bo pomiędzy dzienną pogodą,

A senną chmurą, jezioro jest.

Przeszłość je zwała Letejską wodą.

Śmierć daje w niem pierwszy chrzest.

Gdy dusza, ciasnem zmysłów okienkiem,

Tak rwie się tęsknie w błękitną dal,

Czemużby pieśnią, niby czółenkiem,

Nie puścić się z wolą fal?

Ukołysana ruchem otchłani,

Płyń duszo! W kraju złudzeń się budź!

Pójdźcie wy wszyscy coście stroskani,

Wsiadajmy w cudowną łódź.

Jeszcze nie Charon steruje w łodzi,

Lecz jakiś genjusz nieznany. — Ach,

Patrzcie: on z kształtu w kształty przechodzi...

Patrzcie: pół - anioł, pół - strach!...

U brzegów ciche wiszą opoki,

Słychać pacierze, jak szelest drzew...

Przed nami płynie łabędź wysoki,

Zawodząc przedśmiertny śpiew.

Modremi mgłami mrzy okolica...

I niby słońce wyjrzało znów,

Lecz słońce inne... ma łzy księżyca.

Wpływamy w dolinę snów.

Po jednej stronie, jak raj wesoła,

Po drugiej, straszna, jak piekieł dno.

Na brzegach gęsto kiełkują zioła,

I trzciny się z falą gną.

Sitowie życia, jeszcze tak nizko

Wrośnięte w Letejską toń,

Związując prątki, niby kołyską

Ocienia dziecięcą skroń.

I tych dzieciątek cała drużyna,

Jak Mojżesz wypływa z wód.

To cała ludzkość, snem rozpoczyna

Życie, skazane na trud.

Nad kołyskami schylając głowę,

Matki śpiewają, co serce śni.

A sny latają, bezkolorowe,

Sny białe dziecięcych dni.

Ach! śpijcie błogo, bo niedaleko,

Na drugim brzegu, na złomach skał,

Z grubo zasutą trudem powieką,

Tłumy już legły jak wał.

Wszystko ubóstwo, krzepcy wieśniacy,

Trzy czwarte ludzkości w śnie.

Choć śpią na skale, na twardej pracy,

Swoboda z ich lica tchnie.

Lecz ich sny chodzą z zakrytą twarzą,

Bez kształtów, świateł, ni skaz.

Ci spracowani, choć śpią nie marzą;

Odpoczywają jak głaz.

Widok jałowy dla oczów ducha.

— Spojrzyjmy na pierwszy brzeg:

Co na nim świta? Co na nim grucha?

Ach łódko, powstrzymaj bieg!

Przy stopach góry, stoją zwaliska

Świątyni szczęścia. Zwaliska już!

A przecie szczyt ich, jeszcze połyska,

Jako drogowskaz śród burz.

Tam przed ołtarzem, na którym świeci

Ideał boski, król snów i pan,

Wszystkie marzenia wszystkich stuleci

Zawodzą wiosenny tan.

Kibić wykwita z różanych rąbków;

Wawrzyn się wplata w promienny włos;

Z ramion tryskają skrzydła gołąbków;

Wzrok orli, słowiczy głos.

Rafaeliczny wdzięk w ich postawie,

Uścisk ich dłoni wiernością cny.

Sny takie nie raz chodzą na jawie;

Młodości! to twoje sny!

Ach, czemuż czółno tak prędko płynie?

Marzenia pierzchły... jak sen!

Mrok zewsząd pada... słychać w dolinie

Zgrzyt zębów i wycia hjen.

Na drugim brzegu żużlowe wzgórza,

Jak obszarpany wulkanu zrąb.

W szczelinach kipi i świszcze burza...

Szalony, kto spojrzy w głąb'!

Tam sny gorączki, tam sny choroby.

Dziwadła ciągną ognisty wóz.

Mary się wleką w kirach żałoby...

Strach leci, siejący mróz.

Lunatyk pląsa nie ludzkim skokiem.

Zmora, u czarnych milczenia drzwi,

Jak lew przysiadłszy, śmiechem i wzrokiem,

Ze swojej ofiary drwi.

Dalej jaskinia otwiera ku mnie

Paszczę, ziejącą krwi świeżej woń..

Tam sny zbrodniarzy biją się tłumnie.

Ostatnia sumienia broń!

Uciekaj prędzej, łódeczko trwożna!...

Ta baśń, straszniejsza jak życia treść.

Nie raz na jawie przetrzymać można,

Co we śnie się nie da znieść.

Wulkan mijamy. — Nad pierwszym brzegiem

Ciągną się pustki smętarnych pól;

Wśród mogił, żywi legli szeregiem,

Na twarzy ich zastygł ból.

Ach, to rodzice! ach, to sieroty!

To dusze wdowie pomne na ślub!

Każde z nich wzywa lubej istoty,

Każde z nich w sercu ma grób.

Sen choć na chwilę ich uszczęśliwi.

Wracają drodzy! To ona!On!

Pełni uśmiechu, i tacy żywi,

Że sam nie wierzysz w ich zgon!

Lecz ranek przyjdzie zwiać te uśmiechy,

I powie: "Znowu to wszystko trać!"

Ach, lepiej nie znać sennej pociechy,

Jak chwilę zbudzenia znać!

A jednak, nie raz duch dla nas drogi,

Z nieba nam we śnie przyniesie znak,

Symbol nadziei, słowo przestrogi.

Są, sny od Boga; o, tak!

Jak nad Jakóbem, sen się rozpina

W stopnie objawień. — Więc płyńmy znów!

Stopniami w niebo rośnie dolina,

Tam stoją tłomacze snów.

Hierofant krąży słońcem powagi,

Józef od sfinksów zdobywa klucz,

Laseczkę cudów piastują Magi,

Grom bije z Daniela ócz.

Kalchas przemówił, i w Grecji trwoga...

Bo on zna światy, tamten i ten!

Pytja, spojona czarem trójnoga,

Rządzi ludami, przez sen.

Wyżej, Sybille przed tron Wszechmocy

Rzucają wróżebny liść.

Ścieżką męczeństwa pną się prorocy,

Płacząc, że Duch każe iść!

Astrolog pisze w senniku dziwy,

Alfabet życiowych słów.

Cyganka, córka Indji sędziwej

Zgaduje serce... ze snów.

Wyżej, jak lilje ścięte na łące,

Jak białe ptaszę wyrwane z gniazd,

Rwą, się nad ziemię jasnowidzące,

I chodzą od gwiazd do gwiazd.

A jeszcze wyżej, Święte i Święci,

Koronne głowy w królestwie cnót,

Krzyżem zachwytu w niebie rozpięci,

Wzdychają do rajskich wrót.

Na senne wizje rozwarli oko,

Anioł im biały podaje chleb.

Ach, tam już góra tak jest wysoką,

Źe zdaje się tykać nieb!

Lecz co w koło nas?... Niknie dolina —

Ustaje żywiołów zbrat —

Tu góra nagle w bezdeń sie ścina —

Czyżby tu kończył się świat?

Woda Letejska w otchłanie spada...

Stańmy... o nieba! tu śmierci próg!

Gdzieś w wieczność leci straszna kaskada —

A nad nią tęcza — i Bóg.

Łabędź poezji zaśpiewał tkliwiej,

I rzucił się w zamęt wód.

Zawróćmy łódkę, pókiśmy żywi!

Z łabędziem zniknął i cud!...

Pierzchły obrazy... nikt już nie powie,

Że tędy duchów przeciągnął chór.

Tylko u brzegu szumi sitowie,

I zioła wonieją z gór.

Wszystko to zioła usypiające;

Magiczna w nich kipi ciecz.

Makówki trzęsą główek tysiące,

Konopie grożą jak miecz.

4

Lecz miedzy temi sennemi kwiaty,

Co widzę? Jak biała kiść,

Rośnie zwój kartek! To poematy

Puszczają, zbyt długi liść.

Nic nie usypia, nic tak nie nurzy,

Jak równych rymów przedwieczny tren.

Więc i ja nie chcę śpiewać wam dłużej,

By wszystkich nie zmorzył — sen.

BIAŁA RÓŻA

MAZUREK

Śnieżnolica pól dziewica,

Mistycznym szelestem,

Róża biała mnie pytała:

"Powiedz czem ja jestem?

Czy miłością? czy przyjaźnią ?

Gdy motyle, ku mnie

Garnąc się, z wietrzykiem drażnią,

Drżę — i milczę dumnie.

Gdy się bluszcz do nóg mych ściele,

Jestem posmutniałą,....

Dla mnie miłość, to za wiele:

A przyjaźń, za mało. "

Różo? ja ci powiem wszystko,

By cię pojąć, trzeba

Być kobietą i lutnistką.

Chcesz na ziemi, nieba!

Przyjaźń twoja, różą. pała,

Jak przyjaźń kobiety,

Miłość twoja, wiecznie biała,

Jak miłość poety.

Czy ze sprzecznych tych żywiołów,

Szczęście ci się zbudzi?

Chcesz miłości u aniołów,

Przyjaźni u ludzi.

Tym czasem się ludzie boją

Twej surowej bieli.

A przed różanością twoją,

Pierzchają anieli.

"Cóż chcesz? może wiara łudzi?"

Róża mi odpowie,

"Lecz ja wierzyć chcę, że z ludzi

"Będą aniołowie. "

JEJ OCZY.

Ognie jutrzenki blasków sypiące kaskadą,

Na niebie fijołkowem dwóch gwiazd klamra złota,

Promyczek, co Madonny twarz całuje śniadą,

Lampa wiodąca królów w Betlehemu wrota,

Słońce hymnem wesela witane po burzy,

Blask wiary w chore serca szczepiący nadzieję,

W mgle mętnej jasny punkcik, biały ptak podróży —

To jej oczy, kiedy się śmieje.

Zachód, syn cieniów, słońcu ciskający wzgardę,

W starganej chmurze gromów i błyskawic zamęt,

Hieroglif Baltazara gnący króle harde,

Piorunu wąż: krew barwą, a świetnością djament,

Ostatni promień groźnej nad Kalwarją zorzy;

Źrenicom mrok kradnąca złotych skier ulewa,

Płomienna moc, co łamie, oślepia i trwoży —

To jej oczy, kiedy się gniewa.

Ciepły brzask, słońca zwiastun po majowej nocy,

W eteru falach pierwsze wzbudzający drżenie;

Ciepły brzask, róż kochanek, płodnej pełen mocy,

Goniec dnia w hymenowe strojnego promieniej

Jasność ślepiąca Szawła, serc i ducha ranek,

Świt złoty, co po kwiatach, kwiatów władca, depcze,

Fijołki i płomienie w jeden spięte wianek —

To jej oczy, gdy "kocham!" szepcze..

W NOC CZERWCOWĄ.

Do mojej celi, czarnej od mroku,

Księżyca promień zakradł się biały. '

( Pewnie go kwiaty, co w oknie stały,

Na pocałunki zwiodły z obłoku ).

Po ścianach rozsnuł hafty bogate,

Płowe od kurzu przejrzał obrazki,

Twarz mi osrebrzył, potem komnatę

W urok Faustowy ubrał i w blaski,

Rzadko przychodzi ten strażnik nieba

Sród murów ognie palić srebrzyste;

Zwierciadła wody kocha on szkliste,

Poezją, strojnych miejsc mu potrzeba,

Gdzie zdrój się wije szarfą, błękitną,

Gdzie jodły z szumem gną harde czoła,

Gdzie w klombach róże płomieniem kwitną,

I gdzie szkła kwitną, w oknach kościoła.

Gdzie mgła z morskiego wstaje odmętu —

Tam on zawiesza swój sierp z djamentu.

Zkądże mu dzisiaj przychodzić do mnie?

Miłośnie gwarząc, w oknie mem stały

Kwiaty pól naszych, przybrane skromnie.

( Rwałem je rankiem, na łączce małej

Za miastem ). Był tam chaber niebieski,

Lilja, perłowe konwalji łezki,

Maki i modrych pęk niezabudek.

Okno płonęło więc jak ogródek

Na grzędach kwiatków pełen ubogich,

Ale, w ubóstwie tem, sercu drogich

Nad wyraz wszelki...

Bo choć w purpurze

Uwielbiam kwiatów królową, różę,

Choć, gdy mnie duszny zapach obwieje

Mrącej śród tańca w gazy obłoku,

Z źrenicą pełną łez ja się śmieję;

Choć lubię wszystkie cieplarni kwiaty,

Te dzieci zbytku w szacie bogatej,

Co farb harmońją wdzięczą się oku;

Choć po królewsku nie skąpię serca

I tym, co przyszły z za morza blade —

Nad tłum ten przecie, pysznemi szaty

Godny sułtanki śniadej kobierca,

Czucia me wam są najchętniej rade,

Wam, dzieci słońca, piosnek i rosy,

Zalotne w splotach dziewiczej kosy,

Nocami śpiące, rozśmiane w ranki,

Ciche, gdy ołtarz wami ubiera,

Głośne, gdy wepną za gors kochanki,

U narzeczonej w łzach uśmiechnięte,

U dziecka z twarzą, w uśmiechu szczerą,

A u młodziuchnej żonki rozumne;

Smutne, gdy wami obsypią trumnę,

A gdy was sztuki nie tknął grzech — święte!

Z modrych, światłami tkanych przestrzeni,

Wyście to, szepcząc, w komnatę lichą

Marzeń przywiodły gwiazdę — i cicho

Snów zeszedł anioł w szacie z promieni,

I chórem dzwonić począł skrzydlaty

Ptaków czy duchów tłum....

Drząc, klęczałem,

Z roskoszy duchem senny i ciałem,

A fala niosła śpiew, ognie, kwiaty....

Oczyma duszy cuda widziałem:

Wioskę, co w wodzie stopami pluszcze,

Dymu kolumny i ognie w chatach...

Altanę w srebrne odzianą bluszcze

I ją w altanie, śpiącą na kwiatach....

Ciemność przejrzystą, szepty i łkania,

Ciszę i w ciszy — pocałowania....

W szpalerach parku białe marmury,

Fontannę, drżące akacji liście,

Dwór, po nad dworem gołębi chmury,

I księżyc, z twarzą lśniącą ogniście....

Ciszej.... we dworze pianino śpiewa.

Otwartem oknem, przez mrok i ciszę,

Burzliwych tonów rwie się ulewa;

Pieśń jako raca, pęka i świeci,

Skrami na wodę sypiąc i drzewa,

Aż zgasła.... teraz liśćmi kołysze

Melodja słodka, jak szczebiot dzieci,

Jak o południu brzęk rzeszy pszczolnej,

Jak pacierz, kiedy do Boga leci,

Jak deszcz na wiosnę. Znów wiatr swawolny

Porwał ją — skłócił. W taneczne koła

Splątana, śmiechem ciska i wrzawą,

W moc rośnie, szału! tonami woła,

I mdleje, chmurą zakryta krwawą....

To Szopen! nerwów śpiewak i serca;

A ta pieśń wrząca, co krzepnie lawą,

To brylantowy deszcz jego Scherza.

Widziałem potem lasu gąszcz ciemną.

Drzewa pokłony biły przede mną,

Niby wzruszony wichrem tłum kłosów.

I myśl mnie tknęła dziwna ( przez czary

Chochlików pewnie ), że las kościołem

Jest, a brzóz białe pnie, to filary;

Że jodły pełne tajemnych głosów,

To ofiarnicy, a z drżącem czołem

Osina — trwożne narodu fale;

Że pełzające po krzewach pary,

To dym kadzidła, a chór słowików,

To głos organu podczas ofiary...

I tu mych widzeń kres był.

Komnatę.

I kwiatów polnych pęk i obrazki,

Noc zalewała — było w niej parno

I głucho — ale źrenice w blaski,

A myśli w roskosz miałem bogate;

Więc mi nie brakło na noc tę czarnąŚwiatła i gwaru. Ugiąwszy czoła,

Słowa modlitwy mówiłem święte

Głośno — choć usta miałem zamknięte.

W noc tę jam Ciebie sercem czcił, Boże!

I kiedy ziemi hymn brzmiał dokoła,

Mówiłem szczęścia pacierz, w pokorze

Myśląc: Wszechmocny! sługą Twym jestem...

Panie! Twój anioł przyszedł z szelestem

Łabędzich skrzydeł i lichą celę

W raj zmienił. Świateł wzniósł w nią potoki,

Zapachu tuman, gwar i wesele...

Panie! Tyś w gwiazdy ubrał obłoki,

Aniołów w skrzydła, a w zapach róże;

Ty głuszy leśnej dałeś słowika,

Przepaściom orła, a orłom burzę;

Słońce, gdy gasnąc drzwi dnia zamyka,

Twą wolę pełniąc, gaśnie w purpurze;

Maj się kwiatami pyszni, a kwiaty

Motylów rzeszą; noc ma sny złote,

Jutrzenka pacierz; zdrój ciche łkania,

Boleść nadzieję, co upaść wzbrania;

Bór paproć, dziewczę śmiech i pieszczotę,

A ludzkość — Ciebie.....

Przed Twem obliczem

Panie! ja, sługa Twój, jestem niczem,

A przecie dłoni Twych dar wspaniały

I mnie cichego znalazł na boku....

Dar ten, to władza w duszy mej wzroku

Dziwna, że moge raj widzieć cały

W mojej komnatce czarnej od mroku,

Gdy w nią, księżyca snop wejdzie biały.

SWATY.

Snuj się marzeń pajęczyno!

Cyt! — już warczą, złote motki....

Oto lecą, oto płyną

Do mej lubej, do pieszczotki,

Po nad szczyty, po nad głębie,

W oświadczyny, dwa gołębie.

Nieścignione w chyżym biegu,

Porą wichry, krają fale,

I rycersko i zuchwale,

W złocie słońca, w srebrze śniegu,

Błyskawicom patrząc w oczy,

Drwiąc z lawiny, choć się toczy,

Szydząc z gromów, choć się świecą,

Posły serca, myśli ptaki,

Ach! odważne, ach! junaki!

Płyną" płyną.... lecą, lecą....

Z chmur girlandy błysnął ranek,

Mgły różowej wstały zwoje;

Na rzeźbiony wyszła ganek

Moja luba, słońce moje;

Czesze włosy, wije wianek,

Wije maki i powoje;

Wiatr pomiata czarną kosą,

A piosenkę echa niosą....

Dzwoni strumień, pachną kwiaty,

— Kto też dzisiaj przyśle swaty?....

Gór nie widać za mgłą siną,

— Czy ubogi? czy bogaty?

Snuj się, marzeń pajęczyno!

Chyżej, chyżej! białe swaty!

— Od lirnika.... czy być może?

Od lirnika.... ach, mój Boże!...

Przystanęła; patrzy, słucha —

Biały ptaszek rzecz swą grucha,

Grucha słodko i miłośnie,

Aż w dziewczynie serce rośnie....

— Leć, mój ptaku, biały drużbo,

Do lirnika z dobrą wróżbą....

Leć, mój ptaku, leć mój swacie!...

— Śliczna pani! a czy znacie

Dwór lirnika, jego skarby?

— Nie znam, ptaszku....

— Jakie farby

Bierze zachód, kiedy kona,

Jak się pali gwiazd korona,

A o zmroku gasną zorze;

Jak się pianą srebrzy morze,

W stawie pływa księżyc blady,

Po przepaściach grzmią kaskady,

A z gór strzela złota ruda;

Jak przy gromów krwawym błysku....

— Ptaku, dość już! — gdzież te cuda?

— W orłem gnieździe, na urwisku....

— Na urwisku?.....

— Ludzkie oko

Tam nie sięga!

— Tak wysoko?...

— Z krzykiem, orłów krążą roje....

— ' Ptaku! ptaku! ja się boję....

Od mej lubej, od pieszczotki,

Dwa gołębie lecą, płyną...

Opadnijcie, złote motki,

Rwij się, marzeń pajęczyno!

PRZĄDKA.

Łuna bije od ogniska,

Pieją pieśni, bają baśnie,

Złoty płomień skrami ciska,

W górę strzeli, to przygaśnie....

Raźne dziewki, istne kwiaty,

Na dębowej siedzą ławie,

Oczy mają jak granaty,

Rzęsy — niby piórka pawie.

Z gwarliwego ich orszaku

Błyska jedna, jako zorza,

Rzekłbyś: krasny kielich maku

Z pozłacanej fali zboża.

Białe liczko, czarne brewki,

Przed nią warczy kołowrotek,

W dłoni przędzy cienkiej motek,

W ustach nuta dziwnej śpiewki...

Jak po kwiatach leśna struga,

Brylantowo pieśń ta płynie;

Jak bór szumna, a tak długa,

Że aż braknie tchu dziewczynie....

W niej wioskowe słychać dzwony,

I fujarki głos pieszczony,

Muszek chórał słychać cienki,

Płacz jałoszki i kos brzęki.....

Czuć w niej zapach polnych kwiatków:

Macierzanki i bławatków,

Dzwonią ptaki, jak w ogródku,

Czuć w niej łzawe echo smutku....

Prządka śpiewa, a w świetlicy

Cicho, jakby posiał makiem.

Sztuki gieńjusz złotym szlakiem,

W pierś zestąpił — wyrobnicy.

Za okienkiem wichr się tarza,

Stuka w szybki, śniegiem grzmoce;

Ona śpiewa, nie uważa,

W niej nadziemskie goszczą moce....

Śpiewaj! śpiewaj! niech się korzą

Przed natchnionem dzieckiem cudu;

W tobie iskrę zatlił bożą,

Gieńjusz sztuki, gieńjusz ludu....

Do obłoków duch cię niesie,

Świat ci szkołą., a Bóg mistrzem,

Więc też źródłem pieśń twa rwie się

Najpiękniejszem, bo najczystszem....

Śpiewaj prządko, boże dziecię!

Śpiewaj prządko, boży ptaku!

Po cierniowym braci szlaku,

Rzucaj piosnek białe kwiecie.

Błędni w życiu tem wędrowce,

Oni idą przez manowce,

Więc twój genjusz niech im wskaże,

Gdzie Bóg prawdy ma ołtarze.

Ubożuchna teraz w świecie

Błyśniesz kiedyś na zodjaku....

Śpiewaj prządko, boże dziecię!

Śpiewaj prządko, boży ptaku!

Z DZIEJÓW DNIA I MIŁOŚCI.

Gdy słucham, w niebo twych oczu wpatrzony,

Różowych ustek słodkiego gwarzenia,

Gdy głos twój cichy, szepczący, pieszczony,

W piersiach roskoszne obudza mi drżenia;

Gdy się nad nami chwieją bluszczu sploty,

I w kształt kopuły dzikie pnie się wino,

Przez liście spada deszcz słoneczny, złoty,

I od ogrodu ciepłe fale płyną.;

Gdy, ciszę budząc brzękiem szklanych skrzydeł,

Pszczoła nektary z lilji ssie kielicha

A zefir, niosąc mgłę kwietnych kadzideł,

Lubieżnie, w trawie przyczajony, wzdycha —

Wtenczas, choć zmysły pragnień żar mi pali,

W południa ogniach ja się ciebie lękam,

Nie śmiem całunku zerwać z ust korali,

I jak niewolnik przed królową — klękam.

II.

Lecz kiedy w fałdach różowej kotary.

Zasypia słońce, a gwiazdzistym szlakiem

Noc spływa, namiot rozpinając szary,

I ziemię pojąc sny rodzącym makiem;

Kiedy z omdlenia budzą się powoje,

Duszącą wonią jaśmin tchnie do koła,

Świetlistych czerwców zwijają się roje,

I lipy chylą okwiecone czoła;

Gdy przez kopułę bluszczowej altany,

Blaski wpadają ciekawe a śmiałe,

Bryzgami srebrnej osypując piany

Pierś twą odkrytą i ramiona białe —

Wtenczas zuchwały, oczu twych promienie

Namiętnie piję spragnioną źrenicą,

Całuję usta i włosów pierścienie,

Wtenczas ja królem, a ty — niewolnicą..,

CHCIAŁBYM...

Chciałbym choć raz, choć raz, przy wiosła cichym szmerze

Senny od kwiecia tchnień, w weneckiej płynąc łodzi,

Gdy fala drży i łka, w powietrzu roskosz chodzi,

Gdy stadem chmury mkną, jak mew srebrzyste pierze;

Gdy blady sierp księżyca

Nad modrą tkwi topielą,

Tumanem mgły się ścielą,

Rybaków płynie śpiew...

Gdy z dziewic ślubną bielą

Na roziskrzone lica

Miasto-oblubienica

Przejrzysty bierze kwef....

Chciałbym choć raz, choć raz, pijany laurów szumem

W Alhambry wszedłszy mrok, o znikłej dumać chwale:

Jak zwolna, ale wciąż, wypadków biegną fale,

Jak biegnie życia prąd, z tęczowych widzeń tłumem....

A gdy pod wzruszeń mocą

Drżałyby róż kielichy,

I fontan szelest cichy

Z fijołków płynął tchem —

Od zwątpień i od pychy

Zwolniwszy myśl sierocą,

Chciałbym tak, letnią nocą,

Zasnąć — umarłych snem....

Chciałbym choć raz, choć raz, zmieniwszy marzeń scenę,

W mistyczną czarów noc, pozdrawiać pieśni słowem

Grenadę, w płaszczu rzeźb, na niebie szafirowem,

I w zwojach srebrnej mgły, Wenecji gród-syrenę...

Płynąć, gdy miasto ciska

Obłokom gwar i śmiechy,

Cyprysów pić oddechy,

Gdy w rosie cały las...

Z pod szarej wzlecieć strzechy

Na strome skał urwiska,

I niebo widzieć zblizka

Chciałbym choć raz, choć raz!

WE DWOJE.

I.

Milcząc, nad strugą, siedzimy błękitną.

W koło gaj szumi i czeremchy kwitną.

Przez liście słońca wdziera się ulewa.

Muskając warkocz od jedwabiu gładszy,

W lusterko wody biała brzozą patrzy,

Na brzozie usiadł słowiczek i śpiewa.

Po mchu zielonym leśne pełzną bluszcze,

Woda kamykom cóś gada, i pluszcze,

W pluszczącej niebo dwoi się i drzewa.

II.

W sukience jesteś, jak struga, niebieskiej,

Z szyi perełek spływają ci łezki,

W twarzy masz niebo, a we włosach różę.

Motyle krążą przy ust twych koralu,

A twoje oczy skrzące, jak z opalu,

Za chmur girlandą pobiegły ku górze.

Udajesz świętą — ale twarz ci zwolna

W różowe ognie myśl stroi swawolna,

I z nieba schodzą twoje oczy duże....

III.

Chmurki nad nami żeglują cichutko.

Do warg mych tulę twą rączkę malutką,

Twą aksamitną rączkę od pieszczoty.

Za srebrem fali, to za chmurek wełną

Wzrok mój się wiesza, pierś mam nieba pełną,

A ciebie widzę w aureoli złotej.

Myślę, żeś Zosią z Sopliców ogrodu,

Fijołkiem żywym, albo perłą wschodu —

I inne z tobą myśl ma robi psoty....

IV.

Za wody falą szumi fala żyta.

Modrym płomykiem chaber z niej wykwita,

Wiatr gnie kłosami, więc jak szklane dzwonią.

Wróble na dzikiej świergotają gruszy,

Parno, koników polnych chrzęst aż głuszy.

Snują się pszczoły i motyle gonią.

Na kryształowej jeziora topieli

Kąpie się rybka o tęczowej skrzeli,

"Schwytaj ją!" — mówisz, pokazując dłonią.

V.

Nagle, zaczynasz śpiewać. Śpiew twój cichy,

Potrąca liście" i kwiatów kielichy,

Śpiewasz piosenkę smutną "o Kalinie".

Biedna! w ukryciu rosła nad potokiem,

Jaś na fujarce wygrywał jej zmrokiem;

Aż przyszła jesień.... Śpiew twój łzami płynie;

Jak pacierz płaczki zawodzi i biada,

Ścichnął — a echo jeszcze opowiada,

Jasieńka losy kwiatom i gęstwinie.

VI.

Słońce w zdrój wpadło, i patrzy przez falę,

Jak płomień w modrym zamknięty krysztale;

Cicho — wiatr umilkł — drzewa bez tchu stoją....

"Spojrzyj, o luba! — szepczę ci, krwią wrzące,

Po strudze pływa strugi serce: słońce,

Bóg i niebiosa w tem sercu się dwoją;

Wzrokiem na fali, duszą jesteś w niebie,

Lecz znika eden, po słońca pogrzebie,

Gdy struga czarną nakryje się zbroją....

VII.

"Chochlików wtenczas schodzą korowody,

Nymfei kielich wypływa z pod wody,

Skarżą się kwiaty, ziemia przez sen gada...

Za siecią krzewów dzienne zorze gasną,

Hukają sowy i twarzą niejasną,

Przez olch gałęzie pełnia patrzy blada;

Znikają farby kwietnego kobierca,

Struga śpi martwo, bo strudze brak serca,

Złotego serca, co z chmur na nią spada"...

VIII.

Zamilkłem. Ptaszę na gałązce gwarzy,

Słów moich łuna migocze ci w twarzy;

Woda kamykom cóś szepcze i pluska.

"Zgadłam, mój panie, co znaczy ta powieść:

Żem ja twem słońcem chciałeś przez nią dowieść"-

Siniejesz się, zefir pierś twą białą muska,

Znagła cię czuję całą w błyskawicach,

U warg mych wrzących, przy piersi, na licach...

Gaj szumi, w strudze słoneczna drga łuska....

Z KRAINY DŹWIĘKÓW.

Rwący, jak nurt potoku, jak morze zdradziecki,

Syn ciemności, a w szaty strojny promieniste,

Tam, kędy laury kwitną i niebo lśni czyste,

Niby wąż się rozwija — karnawał wenecki.

Noc skrzy się gwiazd miljonem. Na lustrzanych wodach

Tysiąc szybkich gondoli z gwarnym krąży krzykiem;

W gondolach siedzą divy o śniadych jagodach

I wabią czarnem okiem... a przed lwa pomnikiem

Lud się kupi, wre głucho, i barwistą falą

Liże pałacu dożów fronton marmurowy....

Pod niebem krwawą łuną obłoki się palą,

Gasną gwiazdy, na tłumu wrzące ogniem głowy

Spada wonny deszcz kwiatów, śmiechu uragany

Rwą się w górę, na wodzie drżą pochodni blaski —

I tłum płynie, zabawą i szałem pijany,

A z tłumu, niby z ula, wybiegają wrzaski

I w grzmot rosną huczący...

Pół-naga rozpusta

Z zatrutą czarą wina w śnieżno-białej dłoni

Pośród tłumu się zjawia — i tłum topi usta

W truciznie — i liść winny plącze koło skroni,

Krzycząc: Boże roskoszy! myśmy twoje dzieci....

A pieśń szału wciąż płynie,

Piorunami w krąg ciska,

Ogniem skrzy się i błyska,

W piekło zda się poleci

I zginie....

Jak wąż ranny się kłębi,

Żądłem syczy, po ziemi

Pełza sploty drżącemi,

I wzrok krwawy zapuszcza

Do głębi...

Potem w orła zmieniona

Lotne skrzydła rozwija,

Pod obłoki się wzbija,

Chce pochwycić świat cały

W ramiona..

Znów, jak pereł kaskada

Skier miljony roztrąca —

Wreszcie słabnie, i mrąca

W ciemnej światów czeluści

Przepada.

PAMIĘTASZ?

Pamiętasz? gdy nas dźwięków opływała falą

Szuberta pieśń, sypiąca łzy i błyskawice,

Mówiłaś temi usty, co w całunku palą:

"Wiecznie! wiecznie!"... i czaru pełne obietnice

Ze źrenic twych patrzyły błyskotliwych w cieniu....

Pamiętasz? choć z wulkanem w piersi, byłaś blada,.

Blada chłodem posągów, kryjących w kamieniu

Łkania głośne i ogień — włosów twych kaskada

O twarz mnie biła skrzydłem — ust pachnące róże,

Całowałem, i oczy wilgotne a duże...

Płacząc, schodziła jesień z edenowych szranek,

Na grządkach moich blade rozkwitnęły astry —

Pamiętasz? uwinąłem z nich Ofelji wianek,

Wiankiem tyś przystroiła lic swych alabastry.

Potem, w altance cichej, kędy przez powoje

Noc wglądała, wśród kwiatów, gwarzyliśmy senni:

Dzieci para, przed świata prawem zbiegów dwoje;

I było w krąg nas coraz i coraz promienniej,

Blask zalewał altanę i kanapkę z darni —

Choć na niebie bez świateł było coraz czarniej...

Pamiętasz? później znowu, wziąwszy się za ręce

Senni, bo nas całunków upoiło wino,

Szliśmy roskosz swą świętej powiedzieć Panience...

Chwilę tę widzę: oknem fale słońca płyną,

Z po za lampki Madonna mówi: "błogosławię"

Śpiewa ptak, pacierz szepczą cheruby z kamienia....

Chwilę tę widzę: para marzących na jawie,

Przed ołtarzem ze łzami łączy uściśnienia,

I niepomna, że człowiek naczyniem jest kruchem,

Dwa życia wiąże przysiąg palących łańcuchem....

Luba! na głowy nasze spadł grom. Świat się grobem

Pomścił swych praw starganych, i gdy w szczęścia niebie,

Usnęliśmy, z wejrzeniem przyszedł krwi łakomem,

Grożąc, z praw księgą, wielki, jak Bogna Horebie...

Dzień był czarny, gdy miłość z dwojga serc wydarto!

Pamiętasz? tyś łzy w oczach miała, ja pioruny....

Łzy i pioruny niczem przed praw ludzkich kartą

Świętą, bo ją. w ogniste sam Bóg kreślił runy.

Luba! świat nas z zachwytu mocnym zbudził głosem,

Więc przysiąg złoty łańcuch pękł pod nagłym ciosem....