Józef Wybicki

KULIG

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY:

AKT I

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

AKT II

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta

Scena dwunasta

Scena trzynasta

Scena czternasta

Scena piętnasta

AKT III

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

AKT IV

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena dziesiąta

Scena jedenasta

Scena dwunasta

Scena trzynasta

AKT V

Scena pierwsza

Scena druga

Scena trzecia

Scena czwarta

Scena piąta

Scena szósta

Scena siódma

Scena ósma

Scena dziewiąta

Scena ostatnia

KULIG

Komedia w pięciu aktach

Józef Wybicki

OSOBY:

DOMAROS — w którego domu kulig

GRYZALDA g

/L żona Domarosa

ROZETA — córka Domarosa

FILUSIA — panna Rozety

KLEANDER — starościc, amant Rozety

SZEREPETKA — sługa starościca

KACZAŁA — komisarz Domarosa

KWERENDA — plenipotent Domarosa

WOKANDA — woźny

GRZYMOSLAW — podkomorzy

BAJO — podsędek

PLACYDA — żona podsędka

HAJDUK,

KREDENCERZ,

CHŁOPIEC KULIGOWY

AKT I

Scena pierwsza

DOMAROS:

[krzątając się po pokoju]

Jakby mi, Boże odpuść, brakło klepki piątej,

Łażę, szukam, przewracam izby cztery kąty

I nic znaleźć nie mogę. Ale bo też ci to

Nie wiem sam, czego szukam. Bodaj ich zabito!

Jak tu głowy nie stracić? Bodaj zdechli marnie!

Każdy sobie dworuje, każdy pod się garnie,

A wara im to mówić, grzech nieodpuszczony;

Teraz każdy jegomość wysoko uczony.

Zaraz mi z tym wyjeżdża: „Dzisiaj wiek nie taki,

W jakim się waćpan rodził i dawne Polaki."

Bodajś przepadł, modnisiu, poznaję dokładnie,

Że się teraz obrotniej dmie, zmyśla i kradnie.

Lecz przecie, kto poczciwy, widzi, że nic jawniej,

Jak że czasy i ludzie lepsi byli dawniej.

Więcej było pieniędzy, więcej mózgu, cnoty,

A takiego matacza, takiego gołoty

Jak dziś większa część świata, pomnę, będąc malcem,

Jednego, lecz go wszędzie wytykali palcem

I szczuli jak na wilka, aż go też wyszczwali.

Taką to wzgardą dobrych źli się poprawiali.

Teraz takie bigosy, takie mieszaniny,

Że mi się od kłopotu aż kurzy z czupryny.

Tak oszust, który zręcznie i zmyśla, i mata,

Nie oszust, ale tylko człek z wielkiego świata.

Więcej, sługus nie sługus, chłop, chamczyk nie chama ,

Mieszczanek, łyk nie łyczak — wszyscy od Adama.

Jakoś, bracia, być mamy wszyscy przyjaciele —

Żona, ba i córusia stroi mi cherchele.

Wara palec zakrzywić. „Tak Sarmaci żyli!" —

Krzykną zaraz... Ci ludzie w łeb pozachodzili!

I jeśli dawne czasy nie wrócą się przecie,

Darmo, darmo, niedługo będzie już po świecie.

[postrzegłszy komisarza]

Owoż i to jegomość z tych mądrych w tym czasie.

Scena druga

Domaros, Kaczała, który się zamaszysto kłania.

DOMAROS

Czemu się waść kręcisz niby na zawiasie?

Szast, szast, jaki mi Francuz — a przywiozłżeś grosze?

Grosze, mówię...

KACZAŁA :

poprawując pasa

Są, panie... niewiele... po trosze,

Lecz to wszystko regestra.

DOMAROS

Wiem, wiem, otóż macie!

Żyjąc ze mną, jak moda dziś, za panie bracie,

Przybył jegomość do mnie niby na wizyty,

Sobie zgarnął pieniądze, a mnie przywiózł kwity.

Lecz choćby mnie sto razy mieli zwać Sarmatem,

Tak ci po staroświecku skórę złoję batem,

Tak...

Grozi mu obuchem.

KACZAŁA :

chroniąc się

Wolno panu wszystko, ale wprzód dokładnie

Trzeba wiedzieć, czym skrzywdził.

DOMAROS:

goniąc go

Tyś tak ukradł ładnie,

W takieś sztuczne okienka regestra zmalował,

Iżbym się z tobą za sto lat nie dorachował.

KACZAŁA

dobywając regestra

Wkrótce pan delikatnym uzna sentymentem,

Żem naddał, a inaczej stanę przed regentem

I przysięgnę sto razy czy w ziemstwie, czy w grodzie ,

Iż panu wiernie służąc, choć chłodno i w głodzie,

Własnych groszym nie skąpił na pańskie wydatki,

Jak dowodzi ostatni latus konotatki.

DOMAROS

Słyszycie, jaki mowca, nawet po łacinie!

Lecz bodajeś marnie zginął, ty pogański synie...

biorąc go za barki

Ale słuchaj, drapaczu, cóż to, gdym cię rządził,

Czylim ja był szalony, czyliś też ty błądził,

Że będąc od stóp do nóg nagi aż do głowy,

Z mojej kasy kupiłeś żupan sobie nowy.

A teraz jam twój dłużnik , tyś większym jest panem.

KACZAŁA

Dług długiem, mości panie, a żupan żupanem.

Odchodzi.

DOMAROS

Czekaj...

Scena trzecia

Domaros, Kwerenda.

KWERENDA

z nagła i głośno

Do nóg mię ścielę.

DOMAROS

przestraszony

Ej, tamże do licha! Jam nie głuchy, mospanie, można mówić z cicha.

KWERENDA

Zawsze to głosić będę, żem pański podnóżek.

DOMAROS

Kwituję was z tych usług.

KWERENDA

Bym był mylny wróżek,

Bym nie sprawdził, lecz cóż to pan nie w swym humorze,

A miałbym w interesie pilnym słówko...

DOMAROS

na boku

Boże!

Nowe znowu matactwa... Dziś na tym świat stoi.

KWERENDA

Przepraszam, nie słyszałem.

DOMAROS

na boku

On mi kurtę skroi.

KWERENDA

na boku 

Jak tego dziada zażyć?

głośno

Nie wiem, co to znaczy. Czy pan złej woli na mnie...

DOMAROS

Całym jest w rozpaczy.

KWERENDA

Lecz z przyczyny?

DOMAROS

Z przyczyny szalbierstw tego świata.

KWERENDA

Zwyczajnie, chwaleni dawne, nasze ganim lata.

Mieli, panie, i nasi ojcowie brodawki.

Ale wnidźmy w interes. Wie pan, jakom sprawki,

Choć to złe, wykierował — ale to tak!...

DOMAROS

Dalej!

KWERENDA

Zaraz, trzeba wprzód wiedzieć, że tak zamatwali,

Tak w pierwszym sprawy oku, że mi aż łeb trzeszczał.

Jednakżem, Bogu chwała, wywiódł i wywrzeszczał.

Oni jeden kominek, a ja wybił drugi,

Stąd się, panie, rozpoczął spór żwawy i długi,

Ja zaś gdy po nich jeżdżę, jak lepiej nec datur,

Wtem sędzia bez ustępu woła: prosequatur!

Ja w śmiech, oni w rozpacz...

DOMAROS

Jak, jak? Nie rozumiem.

KWERENDA

Ja w, pańskim interesie inaczej nie umiem,

Tylko mówić gorąco, bo go kocham wiernie.

DOMAROS

Ej, dobrodzieju, chciałbym, byś mnie kochał miernie,

A tak mówił, żebym się o sprawie dowiedział.

KWERENDA

A wszakżem, panie, na niej trzy niedziele siedział.

I snum na oczach nie miał, bo to z wartogłowy

Rzecz była do czynienia prawem, a nie słowy.

Przeczytałem Herburta od deski do deski,

Lecz też na palcach...

DOMAROS

niecierpliwy, z zadziwieniem

Święty Antoni Padewski!

Cóż się z tym człekiem dzieje? Ej, mój panie złoty!

KWERENDA

A pan jeszcze niekontent z mojej jest roboty.

DOMAROS

A Bóg ją tam wie chyba...

KWERENDA

Trzeba cierpliwości,

Co w tej sprawie zamiarów, co okoliczności,

Co induktów, co replik ...

DOMAROS

rozgniewany odchodzi

Kłaniam uniżenie.

KWERENDA

Jako, pan już  odchodzi? Choć słówko...

Domaros

Nie, nie, nie.

Scena czwarta

Domaros, Kwerenda, Szerepetka.

SZEREPETKA 

wpada impetem i potrąca Domarosa

Kłaniam...

DOMAROS

Jak cię w łeb wytnę! Nie możesz wniść z letka?

Kto wać jesteś?

SZEREPETKA

Niby ja? Jestem Szerepetka...

Cóż to pan mnie nie poznał, starego dworaka? Zasłużonego w domu?

DOMAROS

ze śmiechem

Tyś to hajdamaka.

SZEREPETKA

Ha, ha, ha, widzę, że pan, jak dawno, wesoły,

Zawsze w swoich żarcikach.

DOMAROS

Prawisz mi pierdoły., Mam ci ja o czym myśleć...

SZEREPETKA

poprawiając szabli

Bodaj to przed laty...

O niczym człek nie myślał, jadł, pił, brał dukaty,

A nalawszy w czuprynę trzy lub cztery flaszki,

Haże, ha!

macha ręką

wycięło się pysk komu z igraszki.

Pamięta pan ów zajazd lub owe sejmiki?

DOMAROS

Cóż chcesz, ten wiek dawny zowią teraz „dziki".

SZEREPETKA

  rwie się do szabli

Kto? jako? gdzie?

DOMAROS 

Poczekaj, komu wasze służy?

SZEREPETKA

O, właśnie! Niech się, proszę, panu czas nie dłuży,

Pan mu mój czołobitność chce oddać w momencie,

Wprzód mnie tylko, jak trzeba, wysłał w komplemencie.

DOMAROS

Kto twój pan?

SZEREPETKA

Czy pan nie wie? Starościc dobrodziej,

Sąsiad pański.

nadstawia ucha

Lecz owoż i pojazd zachodzi.

DOMAROS

odchodzi

Nie chcę ja tej wizyty.

do Szerepetki

Bodajś marnie zginął!

Scena piąta

Ciż i Starościc.

STAROŚCIC

zachodzi drogę Domarosowi

Sąsiada dobrodzieja przecieżem nie minął,

Którego tak czczę zawsze jak mego tatulę.

DOMAROS

na boku

Czy mi go złe nadało!

KWERENDA

do ucha Domarosowi

Waspana szkatule

Tak się kłania.

STAROŚCIC

Cóż znaczy zasępione oko

I to czoło pod chmurą?

DOMAROS

Hola, za wysoko!

Ja nie z tej modnej szkoły — mówmy z sobą prościej.

Bądź zdrów! Nie jestem w stanie bawić się dziś z gości.

STAROŚCIC

zatrzymując

Lecz czy pana nie męczą spazmy lub migrena

Albo też skwynancyja? Doktora Murena

W lot sprowadzę.

DOMAROS

Ej, coż to? Chorób ni lekarza

Nie znam w życiu — co pleciesz!

STAROŚCIC

To choć aptekarza.

DOMAROS

grozi

Niecierpliwość mnie bierze! Słuchajże, młodziku:

Chocieś w tej sukni kusej, a nie w żupaniku,

Jak się spotkam po polsku!

Starościc

Lecz jestem niewinny.

Troskliwości mej czystej powód nie jest inny,

Tylko, by jego zdrowiu...

DOMAROS

Lecz puść mnie, jam zdrowy!

Przysięgam ci na wszystko! I to, widzę, nowy

Sposób jakiś kochania chcieć wmówić choroby.

STAROŚCIC

Lecz bo się mocno teraz wmnożyły żałoby

Z przyczyn odmian powietrza, gdyż nieco z swej osi

Świat się podobno zsunął, a w takiej ukosi

Wszystko za się wspak wciągnął — i klima, i czasy,

To na południu mrozy, w północ...

DOMAROS

O głuptasy!

KWERENDA

na boku

Panicz, widzę, astrolog...

DOMAROS

do Starościca

Lecz gdyś gwiazdy liczył,

Wiedziałżeś, co na ziemi? Kto twe wsie zdziedziczył?

I ostatnią niedawno, bo, zda mi się, wczora

Odebrał ją pan woźny, a voce sonora

Oddał ją szulerowi, co cię w karty złupił.

To talent — grosza nie dał, a śliczną wieś kupił.

A waćpan, widzę, wesół, miluchny, nie choryś,

Choć utraciłeś dobra cum gais et boris.

Taki to świat dzisiejszy! Krwawą ojca pracą,

Zaszczyt wzięty z pradziadów — wszystko marnie tracą.

Jednak abym miał czoło i plótł coś jak sroka,

Wszędzie mam pierwsze miejsce, czczą mnie jak proroka.

Daruj, żeć prawdę mówię, choćżeś starościcem.

STAROŚCIC

Wiek Waćpana, zażyłość dawna z mym rodzicem,

Nareszcie i krwi związek z mej babki imienia

Dają mu prawa moje naganiać zdrożenia.

Znam słuszność strofowania, żem mych dóbr nadtracił,

Lecz to zwykły podatek młodościm zapłacił.

Wiek mój temu jest winien, ale nie nauki.

Nadto wiele przykładów, jak często nieuki,

Iż powiem, w śmieciach domu powyrosłe betki,

Na anyżek, na pieski, na podłe zaletki

Stracą wszystko.

DOMAROS

I jak to, tak to warto kata!

Tak ten, jak ten na stare żebrać musi lata.

SZEREPETKA

pokazując na głowę

A to co mówi?...

STAROŚCIC

Milczże!

KWERENDA

Dobre jego zdania.

DOMAROS

Nie skręcisz bicza z piasku, byś miał łeb jak bania.

Przepraszam, odejść muszę, bom jest zatrudniony.

STAROŚCIC

Niech mam wolność przynajmniej wniść do pańskiej żony

I złożyć mą powinność.

DOMAROS

Masz się fatygować — Próżnie, mój starościcu.

STAROŚCIC

Rączki ucałować

Imci panny Rozety.

DOMAROS

Zapewnie jest chora.

SZEREPETKA

To pewnie trzeba szybko bieżeć po doktora.

Każ, panie, w lot pobiegę, jak dopadnę hetki!

DOMAROS

Obejdę się bez łaski pana Szerepetki.

STAROŚCIC

do Szerepetki

Znowu się waść wyrwałeś!

do Domarosa

Daruj dworaczynie...

DOMAROS

odchodząc

Ale dobrze, kłaniam się...

KWERENDA

za Domarosem

A ja co uczynię?

Scena szósta

Starościc, Kwerenda, Szerepetka.

KWERENDA do Starościca

Taka to z starym biada... Kłaniam się waćpanu.

Starościc Chciałbym wiedzieć, z kim mówię.

KWERENDA

Z rycerskiegom stanu. Szlachcic polski.

STAROŚCIE

Miarkuję, żeś pan nie margrabia.

KWERENDA

Alem więcej, mospanie, bom grodu burgrabia

I jeszcze plenipotent, a to wadyjalny.

STAROŚCIE

Kogo? Domarosa?

KWERENDA

Tak, Polak z niego walny,

Dobry człek, lecz chimeryk.

STAROŚCIC

To starości wady.

Lecz, mospanie burgrabio, gdyś człek jest od rady,

Chciej być łaskaw i na mnie, nie mam zasług, ale

Starać się będę.

KWERENDA

Proszę, proszę poufale.

STAROŚCIC

A ile, kiedyś łaskaw na mych graniczników.

KWERENDA

na boku

Słów huk, lecz zapewnie nie masz dukacików.

głośno

Bez tych komplementów, panosko kochane,

Bo czas mój bardzo drogi, sądy przywołane

Na pojutrze, biec muszę w konie rozsadzone,

Mimojazdem wyboczyć w tę i w owę stronę,

Czynić konferencyje, przeczytać papiery,

Sądów mojej limity podpisać ze cztery.

Gdzie czas się przygotować? Bo trudno z rękawa

Wytrząść tyle induktów, a gdy juris sprawa

Na stole się wywali, trzeba diabelnego

Obrotu ...

STAROŚCIC

Nie zabieram czasu tak drogiego,

Lecz kiedyś Domarosa plenipotent głowny,

Powiedz, proszę, jak jego majątek szacowny?

KWERENDA

na boku

A, a, dokąd to panicz mierzy, nieźle sobie życzy,

Rozeta pewnie w głowie.

głośno Ten pan krocie liczy.

SZEREPETKA

na  boku

Ach, gdyby się ich dorwać!

głośno

A pan mi nie wierzy, Gdy mówię, że korcami stare tynfy mierzy.

STAROŚCIC

Lecz bądźże cicho, baju.

KWERENDA

Jużci to nie baje,

Ma i córkę, a jedną, ale ją wydaje

Podobno za...

STAROŚCIC

Za kogo?

KWERENDA

Za... za... zapomniałem.

STAROŚCIC

do Szerepetki Widzi wać...

KWERENDA

na boku

Jakżem doszedł.

SZEREPETKA

Nie, nie, nie słyszałem.

KWERENDA

A to może, że sam pan o nię konkuruje?

Życzyłbym się zawinąć.

SZEREPETKA

do Kwerendy

Ja go tam kieruję?

STAROŚCIC

Gdybym był losu mego panem samowładnym,

Stworzeniem tak miluchnym, tak słodkim, tak ładnym,

Tak cnotliwym... ach, możnaż!

KWERENDA

ze śmiechem

Dodaj: „tak bogatym".

STAROŚCIC

To nie pierwsze.

KWERENDA

Mój grafie, wszystko idzie za tym.

Dusie grunt, reszta bliktry. Znam ja kilka sztuczek,

Kontesów ślicznych! bo to: oczko gdyby kruczek,

Twarzyczka — fraszka róża, usta — koral mało!

Nóżka... E! jednak się to wszystko pobabiało.

Pomyślisz, cnot nie mają jak kapucyn wiele,

Cała rzecz, że ich posag dusza w pięknym ciele.

SZEREPETKA

Przysięgam Bogu, prawda! Znam ich sto i więcej.

STAROŚCIC

Wiem, że każdy swe bóstwo uwielbia i święci,

Ale mnie tą podłością niech

Niebo nie karze,

Niech mnie strzeże nieść zbrodnie zdrajcy przed ołtarze,

Który zlotu zaprzedał i serce, i duszę.

KWERENDA

O, wysoko! Co do mnie, nad tym głowę suszę,

Jak się dorwać holendrów, tych bestyjków, bo to

Serce cieszy, krew rzeźwi, wzrok naprawia złoto —

A, mospanie, i z osła zrobi Cycerona.

Bodaj mię Bóg ukarał, jeśli koczkodona,

Ostatniego morusa, nie znałem przed laty,

Ej, jak zdobył, czy w karty, czy spadkiem dukaty,

Pierwszy dziś człek w narodzie. U nas nie legendy,

Wysokie sentymenta, ale facyjendy Człeka robią, mospanie.

STAROŚCIC

Skutki tego śliczne.

Doświadczyłem na sobie te zdania publiczne,

Jak i mnie z mej własności wyzuły sromotnie.

KWERENDA

O tak! U nas kto kogo otnie, to i otnie!

A prawda, coś słyszałem, że i pana zmyto?

STAROŚCIC

Mógłbym dochodzić... Nie chcę. Niech będzie ukryto,

Tym występkom potomność by się nie dziwiła,

Że zdarzone, gdy mądrość tron polski zdobiła .

KWERENDA

szydząc

Tak myśląc, wnieść by trzeba, by w sejmu uchwale

Na łeb, na szyje stawiać kazano szpitale.

Boguż dzięka, żem modnym nie jest sapijentem.

na boku Ale dobrzeż by jego być plenipotentem.

głośno

Gdy pan prawa nie lubi, to go na mnie zwalić —

Ręczę, cały majątek potrafię ocalić.

Albo też jeszcze krótszą podam panu drogę:

Ja przez zlewek procesu jego nabyć mogę.

Więc pod moim imieniem manifestów pliki,

Wpisy, komparacyje, indukty, repliki...

Dekreta dosyć czynne, kondemnaty schwytam.

A ja się o przyszłości, o królach nie pytam.

He, co pan mówi, brawo!

STAROŚCIC

Namyślić się muszę.

SZEREPETKA

do ucha panu 

Strzeż się, panie, to matacz!

KWERENDA

Stawiam w zakład duszę,

Że tak ich wykieruję, takie podam planty,

Tak ichmościów wystrychnę... Pańskie dobra, fanty,

Wszystko to ja...

SZEREPETKA

na  boku

Ogarnę.

STAROŚCIC

Daruj, w tej godzinie

Odpowiedzieć nie umiem.

KWERENDA

Lecz czas drogi ginie.

STAROŚCIC

nieukontentowany

Lecz proszę...

KWERENDA

Więc odchodzę, acz wrócę w momencie.

STAROŚCIC

Olaboga, skąd ta nagłość, mój plenipotencie?

KWERENDA

Ale bo mi żal pana. Pan taki dobruchny,

Młody, uczony, grzeczny, słodki i miluchny.

A to się u nas na tym prawdziwie nie znają —

Sarmaty jak dopadną, to potną, pokrają.

STAROŚCIC

Bardzo mu jestem wdzięczny za dane zalety,

Lecz dasz dowód swej laski, gdy ojca Rozety

Zrozumiesz doskonale.

KWERENDA

przerywa

Dosyć mi już na tym,

Lecz dorwawszy się wiosek, zostawszy bogatym,

Nie zmieni pan humoru?

STAROŚCIC

Będę chciał być wdzięcznym.

KWERENDA

Rzadki to jest sentyment w panie stutysięcznym.

Zaraz się tysiąc ekspens znajdzie z intratami,

A ty, coś do nich pomógł, stój sobie za drzwiami!

STAROŚCIC

Proszę, nie chciej przedwcześnie sądzić o mym sercu.

KWERENDA

No, to pan dziś z Rozetą stanie na kobiercu.

Prawda, że młyński kamień mieć będę na głowie,

Lecz choćby się i spękać, stawię ci się w słowie.

Diabelna facyjenda.

STAROŚCIC

Tym też łaska większa.

KWERENDA

Już waćpan więcej nie mów, bo tak się powiększa

Przyjaźń we mnie dla niego, że mi serce pęknie.

Już odchodzę...

STAROŚCIC

Kłaniam się.

SZEREPETKA

na boku

Jakże zmyśla pięknie.

KWERENDA

wraca się

Ale, ale — gdzież pana znaleźć będzie można?

STAROŚCIC

Tu...

KWERENDA

Ostrożnie! co intryg, staruszek nie pozna.

Scena siódma

Starościc, Szerepetka

STAROŚCIC

Coż za filut! Acz trudno, bez takiej sprężyny

Może bym nic nie wskórał...

SZEREPETKA

Oj, na krętewiny

To łeb jeden na świecie! Tak pod włos wygoli

Domarosa, staruszka, tak go do swej woli

Skręci, jak żywnie zechce, iż przysiągłbym śmiele,

Że dzisiaj jeszcze pańskie skojarzy wesele.

STAROŚCIC

Dawno waści jest znany?

SZEREPETKA

Jak? ten... causi perda?

Uczciwszy uszy pańskie, jeszcze chłopiec smerda,

Już tak sławny był pieniacz, iż gdzie się obrócił,

Kogo mógł, to oszukał, a przynajmniej skłócił.

STAROŚCIE

do siebie

Jak się u nas charakter narodowy kazi!

Słusznieć starych Polaków dzisiejszy świat razi.

Lecz znowu zbyt surowe a jednakie zdania

Mieć o wszystkiej młodzieży rozum zdrowy zbrania.

Ja sam, szczerze, niech raczej z pracy mych rąk żyję,

Jak przez podstęp lub podłość zyskam dobro czyje.

Także myślę, ty, niebo, znasz prawdę w istocie!

Jeśli jednak me zdanie w dzisiejszej robocie

Przeciwnym splamię krokiem i pójdę ukosem,

Coż czynić, gdym przymuszon tak iść z Domarosem,

Który tak o mnie sądzi, aż wstyd i sromota,

Żem człek bez charakteru, żem bankrut, gołota.

I gdy mi przeznaczenie, gdy mi matka sama,

Gdy — mówię — sprzyja wszystko, bo nawet i dama —

On jeden rozpukłby się od złości, dziadzina,

A zgodnie by za swego nie przyjął mnie syna.

Chodzi w zamysłach.

SZEREPETKA

na boku

Czy ten pan nie szaleje? Coś sobie pod nosem

Bąka.

STAROŚCIC

Ej, Szerepetka!

SZEREPETKA

Jestem...

STAROŚCIC

Z Domarosem

Czyli się widzieć mogę, staraj się wywiedzieć.

SZEREPETKA

odchodzi

Dobrze, panie.

wraca się Lecz cóż mu pan każe powiedzieć?

STAROŚCIC

rozgniewany

Co to są za łby puste, te — te — moczywąsy!

Wiercipięty!

SZEREPETKA

do siebie

Co znowu za burdy, za dąsy?

STAROŚCIC

Ja nie wiem, co w tych głowach! do czego to użyć!

Szuka to sobie pana, a nie umie służyć.

Prosto mówię: dowiedz się, w jakim jest humorze.

Słyszysz? Biegaj, a nie myśl, baju, o perorze.

Szerepetka odchodzi.

Scena ósma

Starościc, Gryzalda.

STAROŚCIC

Ach, przecież uwieńczyło

Niebo me życzenie! Przecież pani oblicze...

GRYZALDA

Szczęśliwe zdarzenie,

Że cię, mój Starościcu, w moim domu

STAROŚCIC

Dla mnie szczęście.

GRYZALDA

Lecz daruj, że się cię zapytam.

STAROŚCIC

Słucham.

GRYZALDA

Powiedz, a szczerze, coś tu z mężem gadał?

Czyś mu nowej przyczyny do gniewu nie zadał?

STAROŚCIC

Ja bym go śmiał rozgniewać? Chybabym w tym czasie

Rozum stracił. To prawda, że w samym hałasie

Mówił ze mną i łajał, i fukał — ja grzecznie

Na wszystko jak najskromniej milczałem bezpiecznie.

GRYZALDA

Mądrześ waćpan uczynił i jak człek cnotliwy,

Godzien od młodych względu tak jak on sędziwy.

Nie tracę więc nadziei, może da się skłonić,

Może córkę...

STAROŚCIC

Ach, pani!

GRYZALDA

Nie turbuj się o nic.

Ufam, że się dopełnią me chęci, życzenia.

STAROŚCIC

Ujęła mi natura sił do odwdzięczenia.

Ale co tylko ludzkość...

GRYZALDA

Jest mi dobrze znana

Dusza jego, a zatem, chociaż na waćpana

Różnie różni mówili, ja zawsze statecznie,

Co mi jest najmilszego, chcę mu dać w skład wiecznie.

STAROŚCIC

do nóg

Ach, matko! daruj, proszę, radością spojony,

Że matką cię już zowię; człek uszczęśliwiony

Zwykle się zapomina. Lecz cóż za oszczerca

Twej chciał mnie zbawić łaski i Rozety serca?

GRYZALDA

Człek tych nauk co waćpan znać powinien ludzi.

Mc ich bardziej jak cudzy los i obchód trudzi.

Ale raczej dla niego punkt uwagi godny,

Że ma córka nie na ton wychowana modny,

Że nawet i Natura, ta pani, co twory

W jakie chce wdzięki mili i piękni w kolory,

Rozecie uskąpiła darów z swej skarbnicy.

STAROŚCIC

przerywa

Lecz ma cnoty, to zaszczyt jest oblubienicy,

To uszczęśliwia....

Tu się słyszeć daje Domros.

GRYZALDA

przerywa

Czy głos słyszę jegomości?

Schroń się.

STAROŚCIC

ukrywa się

Ach, matko! los mój...

Scena dziewiąta

Gryzalda, Domaros.

DOMAROS

nie widząc żony

Spękam się od złości! To ten, to ów...

GRYZALDA

Mężulu...

DOMAROS

Skądże tu, u kata!

Waćpani się znalazłaś, a córusia lata

Niby szalona, niby...

GRYZALDA

Zapewnie mię szuka.

DOMAROS

Gęby otworzyć nie chce.

GRYZALDA

Gdy się na nią fuka.

DOMAROS

Waćpani zawsze za nią, a ja ci powiadam:

Powinna odpowiedzieć, kiedy do niej gadam!

GRYZALDA

Nieomylnie...

DOMAROS

A przecię...

GRYZALDA

Więc ją zestrofuję. Nie chciej się tylko gniewać.

DOMAROS

Ho, już ja to czuję,

Co się we łbie jej roi, lecz tego wieczoru,

Owszem, zaraz panienkę wyszlę do klasztoru.

GRYZALDA

Wszak tę jednę...

DOMAROS

Tym na większej pieczy

Być powinna.

GRYZALDA

Wszak dotąd, zda mi się, od rzeczy

Nic nie czyni.

DOMAROS

Waćpani zwyczajnie w dysputy,

A wiesz, że teraz w świecie same bałamuty,

Wiercipięty, oszusty, gołysze, matacze —

Straciwszy wszystko, tylko ten świszcze, ten skacze,

Trzy po trzy plecie, baje, a nie mając domu

Myśli tylko, bo mądry, jak go wydrzeć komu.

Przysięgę, że już takich ichmościów tysiące

Do mej córki się stroją w afekta gorące,

A bardziej do mych tynfów. To dzisiejsza szkoła

Udawać przyjaciela, amanta, ba, zgoła

Umieć uwieść, oszukać... Ale zjecie licha!

chodzi w zamysłach

Waćpani nic nie mówisz? Skądżeś taka cicha?

GRYZALDA

Jakże mam razem mówić?

DOMAROS

Jam przestał.

GRYZALDA

Więc dosyć,

pójdę teraz do córki.

DOMAROS

Pójdę ja z waćpanią.

GRYZALDA

Bardzo dobrze, lecz proszę, nie chciej łajać na nią,

Czyń, co chcesz, lecz łaskawie, proszę cię, mężulu.

DOMAROS

szydząc

Jakże mam gadać? Pewnie: „Róziuchno, Róziulu!"

Co to po tych pieszczotach? Kochać, lecz jak dawno

Kochali nas rodzice; afekt nadto jawno

Okazany dziecięciu i zbyt wolność dana,

Zgoła edukacyja dziś z ksiąg wyczytana

Cóż z córek porobiła? Powiedz bez ogrodki:

Maż z nich dom gospodynie, maż kościół dewotki?

Synowie sąż podporą i ojczyzny chwałą?

O tak! Z miłości wielkiej zjedliby ją całą!

GRYZALDA

Nadto powszechnie mówisz i krzywdzisz wiek cały.

DOMAROS

Owszem, powszechnie mówię, bo ten wybór mały,

Który jest w płci obojej, dobrych i cnotliwych

Łatwo by się zrachował.

GRYZALDA

Tych wieków szczęśliwych,

Rozumiem, nie pamiętasz, gdy ludzie bez braku

W słabościach ludziom własnych nie mieliby smaku.

Zawsze świat pewnie jeden, jedni ludzie żyli,

A zawsze wiek swój ganiąc, co minął, chwalili.

DOMAROS

Nie, nie. Wybacz, proszę, a na dowód żywy,

Byłżebym z żonudz modną jak z tobą szczęśliwy? Nigdy!

Niezręcznie ją całuje.

GRYZALDA

A, ten komplement podchlebia mi wiele.

DOMAROS

kończąc komplementowania się

A ja to szczerze mówię, nie na mnie cherchele

I próżne komplementa.

GRYZALDA

Proszę mi dać wiarę,

Że i ja znam me szczęście.

DOMAROS

Nas Bóg złączył w parę.

Otóż, żonko kochana, jakeś mi jest miła,

Chciałbym, by córka nasza taką jak ty była.

A za czym pódźmy tropem twego wychowania,

Będzie rządną, podczciwą i godną kochania.

GRYZALDA

Inszy wiek, insze ludzie, insze obyczaje,

Już więc przeto...

DOMAROS

przerywa

Już przeto... Co to są za baje?

rozgniewany

Chcesz waszeć dobrodzika, bym wpadłszy w cholerę...

GRYZALDA

przelękniona

Ale pomnij o życiu córki.

DOMAROS

szydząc Tere, bzdere!

GRYZALDA

Na koniec czyń, co zechcesz, daj ją do klasztoru.

DOMAROS

Toś żonka! Pódźmy razem dobrego humoru.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czternasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piętnasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziesiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena jedenasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dwunasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzynasta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V

Scena pierwsza

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena druga

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena trzecia

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena czwarta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena piąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena szósta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena siódma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ósma

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena dziewiąta

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena ostatnia

Wchodzą wszyscy znów w maski postrojeni. Domaros Bachusa udaje.

KWERENDA

wprzód z kapelą podochocony śpiewa

To pan, to pan, to dobrodziej nasz, a my jego słudzy.

Pijmy jako drudzy.

Powtarzają wszyscy.

KWERENDA

do ucha Starościcowi Pomnij, panie, coś przyrzekł, już capniesz Rozetę.

DOMAROS

ściska córkę, która mu do nóg pada

Niechże cię już uściskam sobie na waletę.

zwróciwszy głowę na bok

Oj, bym miał drugą córkę, zaraz do klasztoru!

do żony

Cóż mówisz na to, rybko, żem tego humoru?

GRYZALDA

Bardzom z tego kontetna.

DOMAROS

Masz męża Bachusa.

pokazując na córką Już tedym córkę wydał...

na Starościca palcem, który mu się kłania

Lecz ta suknia kusa.

GRYZALDA

do męża Zgadzam się z twym wyborem...

PODKOMORZY

biorąc kielich Dopokąd duch w ciele,

Wieczna przyjaźń...

KWERENDA

Ej, wiwat!...

STAROŚCIC

Do nóg się ich ścielę.

PODSĘDEK

Tak, wiwat! ale z panny wypijmy trzewiczka.

biorąc się do trzewika Lecz nie wiem, jakie zdrowie...

KWERENDA

Ej, wiwat dziewiczka!

PODKOMORZY

do Starościca, pokazując Domarosa

Tego pana jak ojca uściśnij za nóżki.

Oddajeć córkę do rąk, posag do poduszki.

Starościc do nóg Domarosa.

DOMAROS

Prędzej bym się był śmierci dziś spodział od rana,

Jak za zięcia mojego powitać waćpana;

Ale kiedy tak niebo, ba, okoliczności

Niespodziane zrządziły, niby płacze kłaniam się waszmości.

STAROŚCIC

z wielkim oświadczeniem

Ach, ojcze, serce zwarte czuciem nadto żywym...

DOMAROS

przerywa Diabli po modnych słowach: bądź rządnym, poczciwym.

PODKOMORZY

Ręczemy...

PODSĘDEK

Najsolenniej...

KWERENDA

Et in tali, quali...

DOMAROS

do żony, córki, Filusi i Starościca

No, jeno wy się strójcie...

PODKOMORZY

Czas, byśmy jechali.

Wszyscy się ruszają na kulig, Arlekin skacze.

GRYZALDA

Zgoda....

STAROŚCIC

Bardzo dobrze...

KWERENDA

Ej, żywo z wyścigiem!

FILUSIA

Ach, gdybym ja się mogła wyswatać kuligiem!

Kończy się wołaniem: „Kulig! Kulig!" Domaros i inni dziwne miny wyrabiają. Starościc bierze za rękę Rozetę.