Michał Bałucki

LATAWICA

Konwersja: Nexto Digital Services

LATAWICA

Michał Bałucki

Z samego Krakowa jechałem do Zakopanego na jednym wózku ze sławną literatką. Literatkę — sławną podług jej własnej opinii — nazywam „Gwiazdą", gdyż na każdym kroku, w każdym przemówieniu chciała uchodzić za ciało niebieskie, co światu przyświeca.

Gwiazda przekonaną była, że w ciągu dni kilku pozna górali z ich historią, z obyczajami, językiem i poezją — i to wszystko opisze na pożytek pokoleń. Miała też z sobą zapas różnokolorowego papieru do wpisywania spostrzeżeń, domysłów i badań. Tylko natchnieniem — siedząc w chacie — myślała podzielić sławę i zasługę z Kolbergiem, Glogerem, Lepkowskim...

Tak myślała Gwiazda — a przecież wariatką niby to nie była.

Przybywszy do Zakopanego, umieściłem ją na Krupówkach, gdzie niebawem zasiadła do pisania artykułu, sam zaś wróciłem z wózkiem przed karczmę, by sobie wyszukać także jakieś mieszkanko, gdziebym mógł wypocząć, zmęczony jazdą i towarzystwem.

Niebawem rudy Żyd, ujrzawszy mnie przez okno, wyszedł z karczmy i począł zachwalać swoje gościnne pokoje, do których jak utrzymywał, „największe państwo" zawsze zajeżdża. Musiało tego pańskiego gatunku brakować tego roku w Zakopanem, bo pokoje owe stały pustką, a przez otwarte okienka zobaczyłem zamiast wielkiego państwa starą góralkę czeszącą kędzierzawe łebki żydowskich bachorów. Nie bardzo to zachęcało do zejścia z wózka dla bliższego obejrzenia zachwalonego mieszkania.

Spostrzegło to kilku górali siedzących przed karczmą, zbliżyli się do mnie i poczęli radzić inne mieszkania. Jedni zachwalali dom Wali, przewodnika, drudzy Sierockiego, Wojcieszkę, Krzeptowskiego. Nim miałem czas zdecydować się na wybór, wybiegła z karczmy młoda góralka, nędznie i biednie ubrana, a zbliżywszy się do wózka i przepchawszy się gwałtem przez otaczających mnie górali, chwyciła poufale za mój rękaw i poczęła żywo przemawiać:

— A to chodźcie do nas, na Chranczówki, ot, tam za rzekę. Wyonaczymy (wyczyścimy) wam izbę jak się patrzy i będzie wam jak w raju.

— Idź precz, ty latawico, cyganko — ofuknął ją młody góral i odtrącił od wózka, a zwracając się do mnie, rzekł: — nie wierzcie jej, panoczku, nie jedźcie tam, bo tam obdalnio (daleko) i nieswojsko; jeszcze by was tam okradli.

— Żebyś ty tak zdrów był, jak to prawda. Ty „oparo" jakaś, ty — i przyskakiwała z pięścią do górala, a czarne jej oczy aż pozieleniały z gniewu.

Dopiero kiedy jej począł, niezastraszony pogróżkami, wyliczać nazwiska znakomitszych mistrzów w tej sztuce i przeróżne ich przestąpienia siódmego przykazania, powołując się na świadectwo obecnych — góralka przycichła i spod czoła poglądała ponuro na mówiącego. Gdy skończył, mruknęła:

— Wszędy ludzie jednako — są źli, są i dobrzy, nie tylko na Chranczówkach. Albo to u was — mówiła patrząc na mnie — nie kradną, choć macie dziandarów w miejscu i sąd przenajświętszy.

Uwaga była bardzo trafną, mimo to nie miałem wcale ochoty robić osobiście doświadczania, ilu uczciwych, a ilu nieuczciwych ludzi znajduje się na Chranczówce, i zdecydowałem się umieścić siebie i kuferek, a z nim skromną moją kasę literacką w jakimś bezpieczniejszym miejscu. Nie zważając tedy na dziewczynę, która nie odstępowała ani na chwilę wozu i patrzała się zmyślnie we mnie, jakby mi chciała namysł z twarzy wyczytać — spytałem najbliżej stojącego górala:

— A gdzie ten Wala mieszka?

— Ja wam pokażę — zawołała prędko góralka uprzedzając odpowiedź górala — jedźcie za mną.

To powiedziawszy, wybiegła naprzód i gestami zachęcała mego woźnicę, aby jechał za nią — spojrzałem na górali, radząc się ich wzrokiem, co zrobić, i powtórnie odezwałem się, aby się pozbyć dziewczyny natrętnej :

— No, któryż z was pokaże mi drogę?

— A niech ona pokaże, kiedy jej tak chodzi o to. Kto by ta z nią chciał się użerać o lada krajcar — odrzekli, z lekceważeniem poglądając na góralkę.

— A czy ona mi dobrze pokaże?

— Ba, coby nie, jak jej godnie (dobrze) zapłacicie, to wam i rodzonego ojca sprzeda, bo ona to za kraj carem w piekło by poleciała. To chytra niewiasta, co strach. Żadnego gościa nie popuści, żeby od niego coś nie wymęczyć.

— A i tak chodzi jak dziadówka — wtrącił jakiś młody.

— A, bo pieniądze na lichwę pożycza. Mało jej to przepadło u Sobka. Powędrował na Węgry łona (przeszłego roku) i przepadł razem z papierkami (banknotami), co wydurzył od niej.

— Ma ona i bez tego dosyć grosza.

— I jeszcze z głodu przy nich zdechnie, bo drugiej takiej skąpej nie uświadczy (nie zobaczy) w całym świecie.

Gromadka górali chórem się zaśmiała z tego. Dziewczyna nie zważała na to, zdawała się nie słyszeć, co o niej mówiono, jeno ciągle poglądała niecierpliwie na mnie i kiwała na woźnicę, aby jechał. Był to więc rodzaj faktora górskiego, równie natrętna i przyczepna, jak nasi Żydkowie. Nie mogąc się jej pozbyć, kazałem jechać za nią.

Pomimo że konik wartko przebierał nogami, biegła równo z wózkiem jak gończy pies. Żylaste jej nogi i chude piersi widocznie przyzwyczajone były do takiego biegania, bo nie męczyła się nawet ani zadyszała. Czasami tylko pomagała sobie, czepiając się ręką wózka, i wtedy rzucała mi przeróżne pytania.

— Wy tu pewnie na żętycę do nas?

— Nie. Jeno tak, dla powietrza.

— O! powietrze, że się chce oddychać, ale i żętyca dobra. Ja wam będę nosiła — dobrze? Bo ja tu wszystkim noszę z Miętusiego szałasu. Dacie mi dziesięć centów za kwartę, a dziesięć za przyniesienie, no, to was przecie nie zuboży, ale zrobi wam dobrze. No, nosić wam?

— Zobaczę później.

— Ja wam także mogę listy na pocztę nosić i z posyłkami chodzić do miasta, to sobie zarobię od was którego (jakiego) krajcara.

— A dasz to ty radę tak biegać?

— A, ja tego od dziecka nauczona, to mi nie nowina! — Ta to można choroby się nabawić z takiej bieganiny.

— Kaj ta. Przyjdzie zima, to będzie czas wylegiwać się na przypiecku. A teraz, póki można co zarobić, to trzeba, żeby było na krupy i na sól.

— Kiedy ludzie mówią, że ty masz pieniądze? Wydęła wargi z pogardliwym zadąsaniem, wstrząsnęła głową i rzekła:

— Co oni wiedzą. Gdybym miała, tobym nie chodziła jak oberwaniec jaki, o!

Tu chwyciła w palce zgrzebną, brudną koszulę i potrząsnęła nią.

— O! same strzępy. Człek koszuli uczciwej na grzbiet nie ma.

Koniec wersji demonstracyjnej.