Kazimierz Laskowski

LICYTANCI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

LICYTANCI

Szkice z życia.

Laskowski Kazimierz

I.

ZAMIAST WSTĘPU.

Dzień powszedni, nie Sobota i nie święto.

Godzina siódma rano.

Na ulicach "czarnej" publiczności mało, pojazdów nie wiele. Kilka kucharek i młodszych śpieszy po sprawunki. Słychać urywane zdania śmiech, czasem westchnienie. Jedna drugiej radzi, opowiada, zwierza się z tajemnic serca i koszyka. Parę dorożek. dąży wolnym kłusem na dworzec kolei Nadwiślańskiej. Dorożkarze siedzą, skurczywszy nogi półbokiem, przy pomieszczonych na kozłach kufrach, kuszach i tobołkach. Podróżni przecierają zaspane oczy.

W głębi ulicy dudnią furgony piekarskie i rzeźnicze. Woń świeżego pieczywa przesyca chłodną atmosferę poranka.

Skrzypnęły zasuwy i wrzeciądze.

Tu i owdzie otwierają sklepy. Sklepikarze przecierają zamglone nocnym oparem szyby wystaw, ziewając głośno. Na rogach ulic pojawiają się czerwone czapki. Posłańcy przychodzą na "stacye". Gromadki murarzy, stojąc przy rozpoczętych budowlach, przypatrują się obojętnie zawieszonemu w górze rusztowaniu. Tam, na wyżynach, codzienny kawałek chleba, lub... śmierć niekiedy. Kilku tragarzy, przewiązanych parcianą taśmą, kilku traczy z piłami i siekierami, kilkanaście kobiet wiejskich z blaszankami mleka.

Wszystko zaczyna pracować, lub czeka na pracę i zarobek.

Przed narożną kamienicą stoi chłopak cukierniczy z miotelką kogucich piór w ręce. Zwrócony do "zakładu" tyłem, patrzy przed siebie z sentymentem błogiej bezkarności. Właściciel-chlobodawca śpi jeszcze.

Gapi się, poświstując przez zęby. Wydobył z zacukrzonej kieszeni makaronikowe ciastko, obejrzał, ugryzł, podparł się pod boki, i czeka na pierwszego gościa.

Cukiernia — nie cukiernia.

Pokostowane ściany brudne. Na pólkach kilkanaście słoików szklanych, napełnionych do połowy ko-lorowemi cukierkami: osmarzane migdały, skórka pomarańczowa, korzeń tataraku, "słodkie drzewo", lukrecya, makagigi. Na platerowanych krążkach i blachach "ciastka z jabłkami po trzy kopiejki sztuka", jak świadczy napis, wykaligrafowany na zatłuszczonym kawałku brystolu, "babki śmietankowe", "paluszki z rodzynkami", "ptysie wydymane z lukrem"'. W kącie, obok bufetu z butelkami wódek, na obitym mosiężną blachą stoliku buchający parą samowar.

Na brudnych ścianach kilka okopconych dymem tytuniowym oleodruków, lustro w odrapanej z pozłoty gipsowej ramie, wagowy zegar, dwa kalendarze "do zdzierania", chrześcijański i żydowski, i ogłoszenia w dwóch językach: " Szklanka herbaty 3 'kop., kawa biała 5 kop., czarna 21/2, kop. ". Tanio!

Cztery kryte ceratą stoliki, kilka "wiedeńskich" krzesełek, wisząca zapstrzona lampa, wieszadła na rzeczy, rozrzucone po stolikach trzcinowe ramki z dziennikami, — oto wszystko.

W drugim, sąsiednim pokoju stoi bilard, zaplamiony, ze śladami niewprawności graczów na pocerowanem zielonem suknie. W rogu wiązka kijów bilardowych ze "steinkelerem", opartych o ścianę, niby tyczki od chmielu. W oknach szare w brunatne pasy rolety i zardzewiały wentylator.

Samowar syknął głośniej.

Chłopak apatycznie zawrócił do wnętrza. Poprawił wrzący imbryk, strzepnął na chybił trafił miotełką po słoikach i ciastkach, wsparł się o "ladę" i ziewał.

Z ulicy dolatywał szmer głosów, urywane, gardlane dźwięki i szepty:

— A łycytacye!.. a upadłoszcz!.. a syndyk!..

Po chwili do cukierni wsypało się z harmidrem kilkanaście różnego wieku osobistości. Dobrzy znajomi widać, choć różnili się zewnętrznym wyglądem i odzieżą, mówili sobie po imieniu.

— Dzień dobry, Izrael!

— Dzień dobry, Haskiel!

— Wie geec? Szmul!

Zasiedli przy stolikach—mówiąc

— Mały! herbaty!

I rozmawiali w dalszym ciągu— wykrzykując co chwila:

— A fünfe! a dreihundert, sechs und zwanzig! a kerbel!

Cukiernią trząsł szwargot, klosze z cukierkami brzęczały. Chłopak krzątał się około samowara.

Jeden z gości, najporządniej ubrany, któremu inni zdawali się ulegać, ujrzawszy wchodzącego roznosiciela gazet, powstał żywo i wyrwawszy mu z rąk najświeższy numer "Warszawskiego Dniewnika'', zaczął z niezwykłem ożywieniem wodzić gorączkowym wzrokiem po ostatniej stronnicy pisma.

Towarzysze otoczyli go kołem.

Zapanowało milczenie, przerywane charakterystycznem, niecierpliwem chrząkaniem.

Dowódca czytał urzędowe ogłoszenia mających się odbyć licytacyi: "Komisarz sądowy... i t. d. "

Słuchano, uśmiechając się, mlaszcząc mięsistemi wargami.

Chwilami rozbrzmiewało żądanie:

— Głośniej! głośniej! Lub:

— Still! still! noch a mal! noch a mal!

Niektórzy robili notatki, szwargocąc półgłosem do siebte:

— Wspólne-gass... Numero sechzen a Mebel... Bugaj numero acht und zwanzig, pierzynkes, gardebe... A biżuterye, upadłoszcz...

I tym podobnie.

Robiło się znów gwarniej.

Szwargot wzrastał, przeradzając się w głuche huczenie, twarze wyrażały głębokie zadowolenie, z piersi wybiegały radosne okrzyki:

— A güte Geszeft! Mach a spółke! Gib a odstępne!

Niekiedy rozmowa przechodziła w kłótnię.

Przyskakiwano z zapalczywością do siebie, krzyczano, wygrażano sobie pięściami, plując bez ceremonii na podłogę.

Ale po chwili następowała zgoiła, kłótnia cichła, ręce po przyjacielsku wyciągały się na znak pojednania.

Dzielono się upatrzonym interesem, zawierano umowy, tworzono spółki, popijając z cmokiem wystudzoną herbatę.

Wreszcie przywódca złożył gazetę i spojrzał na zegarek:

— Schon! schon! — rozkazał. —

— Acht und halbe! Towarzysze, jak na komendę, powstali z krzeseł i po kilku zaczęli wysuwać się na ulicę, rozchodząc się w różnych kierunkach po mieście.

W cukierni zrobiło się znów pusto.

Chłopak, sprzątając opróżniona szklanki, ziewał ospale i mruczał;

— Licytanci.

* * *

Tego dnia kilka rodzin straciło resztkę mienia, pożegnało łzą gorzką ostatnią sukienkę.

A jednak był to dzień dobry dla niektórych... Ktoś przecie zarobić musi, gdy inni tracą..

II.

"ZA DROGO."

Dobry chłop z tego Karola. Złoty humor na zawołanie i serce słote. Przeszedł w życiu dużo, a jednak nie zgoryczał. Najsmutniejszy fakt bierze z humorystycznej strony. Wszyscy też do niego, jak w dym, po radę, czy pomoc... Pomódz, nie zawsze pomoże, bo i u niego krucho, ale doradzić, doradzi, a przynajmniej pocieszy.

Miałem zmartwienie. Zażyrowałem weksel, wypadło zapłacić. Nie spodziewałem się tego, pieniędzy nie miałem; wierzyciel, po dłuższej zwłoce, odstąpił wyrok żydowi, nałożywszy areszt na moje kawalerskie grafiki. Wyznaczono licytacyę, nie widziałem sposobu wybrnięcia.

Przyszedł mi na myśl Karol. Idę do niego. Trzeba trafu — spotykam go na ulicy.

Musiałem mieć bardzo strapioną minę, bo, ujrzawszy mnie — spytał na, wstępie:

— Cóżeś taki smutny? Czy ci się stróż kłaniać przestał?

Nie rozumiałem tego pytania, lecz nie mając ochoty do żartów, opowiedziałem pokrótce, w czem rzecz.

Roześmiał się swym basowym, bezdźwięcznym głosem.

— Głupstwo, mój kochany. Myślałem, że ci się stróż przestał kłaniać.

Pociągnął mnie do najbliższej cukierni, kazał dać kawy i zaczął mówić:

— Głupstwo! Nie w takich tarapatach bywałem. Od tego się nie umiera. Podobnych przygód miałem... no... co tu gadać!.. bez liku; i gorzej jeszcze bywało... Stróż mi się już nie kłaniał. .

— Wyjeżdżasz, ciągle z tym stróżem! Nic nie rozumiem — przerwałem nieco urażony.

— No, no! — podchwycił żywo — nie sądź, że kpię. Chcesz, to ci powiem wypadek z własnego życia. Może ci się to na co przyda.

Twarz Karola straciła na chwilę zwykły wesoły swój wyraz. — W oczach przesunęło mu się jakieś bolesne wspomnienie.

Skinąłem głową na znak zgody.

Na ustach Karola zaigrał znów uśmiech sarkastyczny. Popił kawy.

— Posłuchaj tedy — zaczął, zniżając głos. — Przedewszystkiem muszę ci wyjaśnić, dlaczego, jak powiadasz, wyjeżdżam ze stróżem. Stróż, mój kochany, to figura! Dopóki jesteś u niego w łaskach, póki jesteś dobrze widzianym, pół biedy. Możesz być z gospodarzem na bakier, z rządcą drzeć koty — nic to! Ale z chwilą, gdy ci się już sam stróż zaprzestaje kłaniać, zdechł pies! Straciłeś na opinii zupełnie, innemi słowy, nie jesteś wart marnego dychacza... Gorzka to chwila... Miałem taką.

Zamyślił się. Po chwili, zapaliwszy papierosa — mówił:

— Byłem wtedy podrzędnym urzędnikiem na kolei, pobierałem trzydzieści rubli pensyi na miesiąc. To nie tak, jak dziś... Po dziesięciu latach okrągłe siedmdziesiąt pięć... I ożeniłem się z miłości. Za żoną nie wziąłem, jak to mówią, na owinięcie palca. Moja Zocha nie miała nic. Pobraliśmy się. Na koszta ślubne i skromne mebelki zaciągnąłem pożyczkę u lichwiarza. Przepisywałem po nocach różnego rodzaju kopie i dublikaty, przypuszczając, że z lego źródła dług spłacę. Mieszkaliśmy na Tamce, w drugiej oficynie, na trzeciem piętrzę. Pokoik z nyżą i kuchenką. Zocha czas pewien chodziła do magazynu... Z początku szło jakoś... Wierzyciel odbierał regularnie każdego pierwszego piętnasto-rublową ratę. Po roku mogłem być wolnym, mogłem spłacić pożyczone sto rubli...

Westchnął.

— Ale już w piątym miesiącu naszego pożycia zapadłem na oczy.. Zapalenie, czy coś... nie wiem, bo nie wzywałem lekarza... Nie było na to jakoś czasu i grosza... Nie mogłem pracować przy świetle. Dochodów ubyło. W dodatku i Zocha nie mogła chodzić dłużej do magazynu... Zaległem z jedną, drugą ratą... Wierzyciel nacierał, napewno chodził. Prosiłem o zwłokę, opłacałem się ostatnim groszem. Za każdą bytnością lichwiarza wtykałem mu rubla, dwa, byle czekał cierpliwie. W końcu i to ustało. Nie miałem... Otrzymałem wezwanie do sądu. Zapadł wyrok zaoczny. Nie broniłem się, bo i poco? Zresztą, co innego miałem wtedy na głowie...

W oczach Karola zajaśniało wzruszenie.

— Znasz mego Staszka? Zdał do pierwszej klasy... Zuch chłopak! Taki gość miał wtedy do nas zawitać. Zosia była coraz słabszą. Bez służącej nie sposób. Przyjąłem dymisjonowaną kucharkę. Dobro babsko, choć pijaczka... Zmarła po roku w szpitalu. Przed śmiercią przysłała do nas z prośbą... Chciała zobaczyć Staszka. Zaprowadziłem malca, bo jakże umierającemu odmawiać!? Nazywała się Tekla Przypisek... Szczególne nazwisko. Leży na Bródnie.

Zawołał o świeżą kawę, żartując, że "może być bez cykoryr'. Dobry chłop! Nigdy go humor nie opuszcza.

— Otóż, mój drogi — opowiadał po małej przerwie — miałem zostać ojcem. Zapomniałem o wszystkiem w takiej chwili... rozumiesz... Bóg dał dziecko. Infant, panie, co się zowie infant! Ale Zocha nie mogła długo przyjść do siebie. Zanosiło się na dłuższą chorobę... bez lekarza ani rusz! Zastawiłem trochę garderoby... ślubne ubranie... potem obrączki... Wziąłem z zarządu zaliczkę... wytrącili zaraz na pierwszego. Co ? mila sytuacyą ? hm!?

Zaśmiał sio sucho.

Jednego dnia przychodzę z bióra... Żona siedzi na łóżku i płacze... "Co takiego?" — pytam. Pokazała mi drżącą ręką na mebelki. Spojrzałem. Dreszcz mnie przeszedł. Ujrzałem nalepione na szafie, komódce, stoliku, białe papierowe pieczątki!.. Niewinny znaczek! hm!.. Tekla wręczyła mi zostawiony przez komornika protokół. Uspokoiłem żonę, jak umiałem, sam nie wierząc w to co, mówiłem. Bo i skąd w tem położeniu mogłem wyciągnąć sto rubli?.. A na tyle opiewał wyrok... bo... bo... taki był układ z wierzycielem. Przy ostatniej racie miał mi zwrócić weksel. Szelma!.. Prosiłem go przecie! Na nic. Odstąpił swoje prawa drugiemu...

... Zacząłem znów pracować nocą. Nie dało się... malec piszczał, a żona przy blasku lampy zasnąć nie mogła. Tymczasem zbliżał się termin licytacyi. Pamiętam jak dziś..

Wydobył z kieszeni notatnik, przepatrzył parę zapisanych kartek, a widząc, że słucham z zaciekawieniem, klepnął mnie w kolano.

... Opowiem ci z wszelkiemi szczegółami, bo mam wszystko zapisane. Było to w drugiej połowie grudnia, kiedy to jakitaki o gwiazdce myśli, a stróże bywają nad wyraz ugrzecznioni. Wychodzę rano do bióra, nasz Antoni, nie kiwnąwszy głową, zastępuje mi w bramie i rzecze:

— A jutro to trza z domu niewychodzić.

— Dlaczego?

— Niby to pan nie wie... Przedwczoraj przychodził woźny. Zresztą niech pan czyta.

Ukazał styliskiem miotły przylepione w bramie zawiadomienie, odwrócił się plecami i odszedł...

— Cóż ci powiem? Jutro miano sprzedać jedyne moje ruchomości. Przed oczyma stanęła mi chora Zosia... dziecko.

Tu Karol zachłysnął się nieco. Zgasł uśmiech w jego oczach, natomiast coś, jak Iza, zaświeciło pod powieką.

— Powlokłem się; do bióra, jak struty. Chciałem prosić naczelnika o nową zaliczkę, ale właśnie wyjechał do swego majątku, na wieś, na polowanie. Zawołany myśliwy! Ma, panie, charty po pięćset rubli sztuka... Nie było rady! Jeden z kolegów pożyczył mi dziesięć rubli.

— Wróciłem do domu — mówił Karol dalej — złamany, nie śmiejąc Zosi w oczy spojrzeć. Chciałem ją powoli przygotować, lecz słowa więzły mi w gardle. W dodatku Tekla, sprzedawszy trochę uzbieranych kości, upiła się bestya! Staszek wrzeszczał bezustanku. Tej nocy nie zmrużyłem oka. Zosia nie spała również. Domyślała się czegoś, bo czasem, gdy niechcący westchnąłem, zwracała na mnie smętne spojrzenie Parę razy szepnęła: "Mój Karolku! mój Karolku!" a wreszcie... było (o nad samem ranom, usiadłszy na pościeli, przemówiła przez łzy:

Wargi Karola zaczęły drzeć, chlipnął parę razy, a potem dokończył.

— " Mój Karolku!.. ja ci jestem kulą u nogi... Ja wiem... Gdybyś się był z inną ożenił... " Uważasz? Jak mi to powiedziała, buchnąłem na kolana i w bek! Gadaj co chcesz, na takie słowa tylko prawdziwie kochająca kobieta zdobyć się może... Popłakaliśmy się... Świtało... Opowiedziałem żonie o wszystkiem, nic nie utaiwszy. Nie narzekała, nie użaliła się półsłówkiem nawet. Pocałowała mnie tylko, gogączkowo powtarzając: "Wola Boża! wola Boża! wynajmniemy tymczasem jakiś umeblowany pokoik... " Wola Boża!.. rozumiesz?. jak ona to mówiła... tego.. Poczciwości! Tekla, już wytrzeźwiona, podsłuchawszy, klęła od... parchów!..

— No i cóż się stało?— spytałem teraz zaciekawiony, zapominając o własnych kłopotach.

Wypił resztę kawy. Zapalił papierosa.

— A widzisz, bratku, żeś ciekawy — zaczął po chwili. — Otóż... byliśmy zdecydowani na wszystko.. Poznosiłem trochę niezajętych drobiazgów do nyży, opróżniłem szafę i komodę... Czekamy...

Zaśmiał się.

... Herbata nie smakowałami wcale. Usiadłem przy oknie... wyglądam na dziedziniec. Około dziewiątej zjawia się banda żydów. Widzę: rozkładają rękami, szwargocą, a oczyma strzelają w górę ku naszym oknom. Kruki! Niech ich! Nie mogłem patrzeć bez gniewu, a coś mnie dziwnie ciągnęło. Radzą... radzą... łypią oczyma... głaszczą brody a radzą... Po chwili usłyszałem stukanie do drzwi. Tekla burknęła: "kto tam?", a ja pobiegłem do Zosi, sądząc, że już... "Mi" — słychać za drzwiami." Puść, Teklo" — powiadam. Wyobraź sobie, wchodzi dwóch brodaczy; jeden w krótkiem futerku, drugi najzwyklejszy chałaciarz. "Czego panowie chcecie?"— pytam. Kłaniają się nisko, obrzucając przenikliwem wejrzeniem wnętrze pokoiku. Tekla brała się do miotły.

Zatarł ręce.

... Ponowiłem pytanie. "Mi do pana dobrodzieja z interesem" — zaczął ten w futerku. —"Pan dobrodziej ma kłopot, mi chcielibyśmy pomódz" — dorzucił drugi, nie spuszczając oka z kanapy i dwóch wyściełanych fotelików.

Szwargnęli coś do siebie.

" Mówcie, proszę".

— Napijemy się jeszcze kawy? Nie czekając odpowiedzi, kazał podać trzecie filiżanki. Dobry chłop.

— Zaczęli ogromnie ubolewać nad moim losem, oburzać się hm nieludzkość wierzyciela — opowiadał Karol w dalszym ciągu, ja słuchałem. —Uważasz, ubolewali gałgany! altruiści!.. a przyszli na licytacyę... Miałem wielką ochotę wyrzucić ich za drzwi, zwłaszcza, że żona zbladła jak ściana, a Staszek zaczął kwilić; ale się powstrzymałem. Wziąłem, jak to mówią, na cierpliwość. W takiem położeniu... rozumiesz? Po chwili zrozumiałem, po pierwsze: że przyszli własnoocznio sprawdzić wartość zajętych rzeczy; powtóre: zaproponować jakąś tranzakcje. Jakoż nie omyliłem się, gdyż, właśnie ten w futerku, jak się następnie dowiedziałem, pan Izrael Feinbilling, nachyliwszy się, zaczął, zniżając głos:

— "Mi bardzo żałujemy, że klamki zapadło. Jeszcze wczoraj można było co innego zrobić.. Na drugi raz (bodajeś trzasł z takiem życzeniem!), na drugi raz niech pan dobrodziej wpadnie do mnie na Solną, to ja już dam sposób... Ale teraz, to ja nie widzę innej rady, jak tylko "za drogo!"

— A soj! "za drogo?" — dorzucił towarzysz.

— Wzruszyłem ramionami, nic nic rozumiejąc. I ty pewnie nie rozumiesz?

Potrząsnąłem głowa. Karol roześmiał się na całe gardło. Złoty humor ma ten człowiek.

— Spojrzeli po sobie. Moja nieświadomość zdziwiła ich widocznie. Feinbilling nic przestawał kręcić głową.

— Pan dobrodziej może miśli, co to żarty? Mi jesteśmy uczciwe ludzie. Mi nie chcemy niczyjej krzywdy — przemówił, postępując krok naprzód.

— Po co ma bić licytacye? — bąknął chałaciarz.

— Ależ, moi panowie... — zacząłem.

— Still! still! — burknął Feinbilling — odciągając towarzysza — ja panu dobrodziejowi powiem, co licytacyi nie będzie.

— Jakto? — spytałem z niedowierzaniem.

— Schion! schion! Jak Feinbilling mówi, że nie będzie, to fertig. Zrobi się "za drogo". Pan nie rozumie, co to jest "za drogo?" To krótki interes. Jak przyjdzie komornik, to mi powiemy, że taksacya za wysoka, nikt nie będzie licytował. Komornik będzie musiał zrobić drugie oszacowanie... naznaczyć nowy termin... upłynie najmniej dwa tygodnie czasu... Rozumie pan dobrodziej teraz?

— Zrozumiałem. Sądzę, że i ty pojąłeś.

Skinąłem głową.

— W pierwszej chwili ogarnęła mną niepohamowana radość. O mało nic wyściskałem Feinbilliga. Spojrzałem na żonę. Siedziała skulona w najciemniejszym kąciku nyży. Porozumieliśmy się spojrzeniem. W oczach Zochy wyczytałem również radość wielką. Widziałem, że żal jej było mebli. Te graciki, to przecież nieme świadki naszej miłości. Postanowiłem skorzystać z oferty. Pytam tedy:

— A cóż panowie chcecie za swą fatygę?

Nie odpowiedzieli odrazu, namyślali się. Potem zaczęli między sobą szwargotać. Wreszcie Feinbillig rzekł w tonie pytania:

— Da pan dobrodziej piętnaście rubelki?

— Za cóż? Bójcie się Boga!

— Jakto za co? Za to, co my tu przyszli! — wykrzykują obaj razem.

— Nie mam.

— To mi na to nie poradzimy — brzmiała odpowiedź.

— Zabierali się do wyjścia. Targ targiem, zgodziłem się dać dziesięć rubli, jedyne, jakie miałem przy duszy. Po długich ceregielach przystali wreszcie. Zrodziła się teraz kwestya zaufania. Ja chciałem dać z dołu, gdy licytacya upadnie, oni żądali z góry. Feinbillig gorszył się grubo brakiem ufności.

— Co pan sobie miśli? — Mi jesteśmy bidne, ale uczciwe ludzie. Mi z tego żyjemy. Tu nie będzie żadne oszustwo.

— Cóż miałem robić? Komornik mógł przyjść lada chwila. Wypłaciłem. Wiesz? jednakowoż żydzi, to bardzo solidny naród!

Zapalił świeżego papierosa. Ja gruntowałem w pamięci nazwisko dobroczynnego Feinbilliga.

— Akt prawny rozpoczął się niebawem. Z komornikiem wtłoczyło się kilkunastu żydów. Między nimi obaj moi znajomi. Drżałem z obawy. Biedna Zochna, nie wychodząc z nyży, płakała. Tekla Przypisek stała we drzwiach w groźnej postawie, gotowa niejako rzucić się z pięściami na przybyszów. Wyobraź sobie, co za rzetelny szczep ci żydzi. Rozpoczęła się licytacya.

— Kozetka sześć rubli! (kupiłem ją z drugiej ręki, od jakiejś wdowy, wyprzedającej meble, z powodu śmierci męża, za trzydzieści rubli). Licytanci obmacali wyściełanie, pokręcili głowami.

— Za drogo! — wykrzyknęli chórem.

— Szala do rzeczy. Pięć rubli!

— Nowiuteńka, politurowana na orzech.

— Za drogo!

— Garnitur mebli, ośm rubli!

— Za drogo! I tak dalej.

... Odetchnąłem. Co najzabawniejsza, że poczciwa Tekla o mało nie zrobiła awantury. Nie rozumiejąc, o co chodzi, czuła się obrażoną za dyshonor, jaki nasze meble spotykał. Po pierwszem "za drogo" przyskoczyła do Feinbilliga i wrzasnęła:

— Co wy sobie żydy myślicie. To za tę kanapę sześć rubli za drogo? Niechrzezeńcy! Wyłżygrosze! Pijawki!

— Komornik śmiał się do rozpuku. Z trudnością ją uspokoiłem. Poczciwości babsko... szkoda, że pijaczka. Poczciwości! I Stacha lubiła bardzo! Postawiliśmy jej nad mogiłą krzyżyk żelazny z napisem: "Tekla Przypisek, panna".

Znów zaczął się śmiać i klepać dłonią po mojem kolanie.

— Widzisz, bracie, w jakich to bywało się opałach! Dobrzy ludzie pomogli, wykaraskałem się jakoś.

— Ostatecznie, musiałeś dług spłacić? — spytałem.

— Rozumie się, gdyż za dwa tygodlnie miałem nową licytacyę i nowe "za drogo". Potem jeszcze raz, i jeszcze raz. Ale to "za drogo" kosztowało mnie istotnie za drogo.

Spojrzał w notatnik.

— Patrz, oto szczegółowy rachunek. Żeniąc się, pożyczyłem sto rubli. Wypłaciłem ratami piewszemu wierzycielowi siedemdziesiąt pięć rubli.., Za drogo" razy pięć pięćdziesiąt rubi. Nowy wierzyciel (weksel był scedowany, jak mówiłem) wydusił ostatecznie całe sto. Koszta sądowo i komornik dwadzieścia pięć. Ogółem dwieście rubelków w ciągu niespełna roku. Radzę ci, daj rubla stróżowi, żeby ci po dawnemu się kłaniał, a sam grzmij do Feinbilliga,. dam ci jego adres — dokończył.

Trząsł się od śmiechu.

Skrzywiłem się mimowoli. Żart wydał mi się niesmacznym.

Zauważył to i ująwszy mnie za rękę, zaczął ściskać. Śmiał się przytem. On się zawsze śmieje... Po chwili zmienionym tonem przemówił:

— Mój drogi! żart na stronę. Radbym ci dopomódz, ale sam nie wiem jak... Kapitałów nie mamy i zresztą kasę trzyma Zocha. Jakoś, to lepiej... Niewiasty do knajpy nie chodzą, a człowiek czasem... ot... tego... Wiesz co?.. mam myśl. Tylko się nie obraź! Zocha chciałaby z naszego Staszka zrobić Bóg wie co...

Masz czas?.. Tylko się nic obraź... W szkołach, widzisz... nie tego... ja czasu wiele nie mam... Ty jesteś kawałek literata... Możebyś Stacha uczył tego... po polsku... niby poetów... życiorysy i inne kawałki.. Chłopak zdolny. Moja pani uskładała na ten cel trochę monety... Możnaby weksel zapłacić... Tylko się nie obrażaj... i... i nie licz za lekcye... za drogo... No, jakże"?

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Rzuciłem się mu na szyję.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Staszek uczy się dobrze, pilny jest, pojętny, pamięć ma lokalną. Wczoraj popisywał się przed rodzicami. Deklamował:

"Chociaż to życie idzie po grudzie,

Jak mi Bóg miły, nieźli są ludzie. "

Ja wtórowałem mu w duchu.

Karol śmiał się przez Izy. On zawsze się śmieje. Walny chłop! Pani Karolowa patrzyła na nas swemi dobremi oczyma. Świeciły szczęściem. Kiedym wychodził — spytała z nieśmiałością:

— Jakże tam pan ze swemi kłopotami?

W miejsce odpowiedzi ucałowałem jej ręce.

Chciałbym mieć taką "kulę u nogi".

Koniec wersji demonstracyjnej.

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej