Oktawia Żeromska

LISTY OKTAWII ŻEROMSKIEJ DO STEFANA ŻEROMSKIEGO

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

LISTY OKTAWII ŻEROMSKIEJ DO STEFANA ŻEROMSKIEGO

Oktawia Żeromska

1

[Nałęczów, ok. 23 grudnia 1891 r.]

Mój Stefanku

najmilszy, posyłam Ci list Głowackiego, jemu powiem, że podziękujesz po Świętach, jadąc za granicę. Będziemy razem. Całusa serdecznego, wierz mi i ufaj, bądź dobrej myśli.

Twoja Tusia

2

[Wiedeń, 13 czerwca 1896 r.]

Sobota

Mój najdroższy. Posłyłam Ci pas[z]port, a ja mam osobny; zapłaciłam 4 guld[eny]. Masę miałam chodzenia i dużo strachu, bo w pośpiechu zgubiłam kwit na rzeczy i bałam się, że mi kto inny rzeczy zabierze — ale teraz wszystko już w porządku.

Widziałam nowy burg i Augustinerkirche, bo tam cudny pomnik Canowy. Teraz pojadę z Henią do Wenecji Wiedeńskiej, a potem na kolej. Obym w Tworkach znalazła list od Ciebie. Tak mi smutno, że nie umiem opisać.

Modliłyśmy się z Henią serdecznie, byś był zdrów i dobrej myśli, nim się znów zobaczymy.

Rafała wyszlę zaraz, a Ty pamiętaj, gdy będziesz się czuł bardzo nieszczęśliwy, jedź do Zurichu, wśród ludzi lepiej zawsze. Dotąd nie czuję się zmęczona, bo dobrze spałam obie noce dzięki 50 krajcarom. Myślę, że i dziś mi się uda.

Telegrafuję teraz do Rafała.

Pisz Stefuś — Ty wiesz, co się ze mną będzie działo, nim się zobaczymy. Ach te pieniądze, często brak ich jest mocno bolesny.

Napisz do Bi. Ciągle myśl o tym, że Bóg jest sprawiedliwy. Ile razy co dobrego zrobiłeś, byłeś potem szczęśliwy.

Całuję Cię, jak kocham.

3

[Nałęczów, 16 czerwca 1896 r.]

Drogi, najdroższy Stefanie. Wczoraj z Tworek wysłałam kartę, a dziś już piszę z Nałęczowa. Już przejadłam [się] kurczętami i szparagami i tak mi się serce kraje, że Ty nie jesteś ze mną. Zmęczona okropnie — robiłam jednak dziś już od 9 do 1 rachunki, teraz zjadłam obiad i piszę do mego kochanego, bo o 3-ciej znów do kancelarii. Henia zdrowa i ja również — mieszkam w Pałacu na 2-gim  piętrze, dobry pokój. Lasocki witał mię bardzo serdecznie, a Morzycki chłodno. Miejsce na pewno bym straciła. Czy wiesz, że nawet Nagórska się starała o to miejsce i miała szanse dostania. Bo w ogóle jest nadzwyczajny przeciw mnie prąd, nawet w Kazi Żół[towskiej], która także bardzo widać chciała tego miejsca, a opanowała i Morzyckiego, i Tatkę — a Lasocki, nie chcąc jej w razie mego nieprzyjazdu, przysłał żonę kolegi, wdowę, dobrze przygotowaną na to miejsce.

Tatko zaś obiecywał Podgórskiej, bo znów z nimi przyjaźń.

Lasocki zupełnie w piętę goni, ale dla mnie bardzo serdeczny i od razu już mówił o pozbyciu się Morzyckiego. Ten zaś staruszek dziś od 9 do 1-szej  grał w winta na balkonie koło kancelarii i przeszkadzał mi rachować. Jakoby tak administruje cały rok.

Widziałam wszystkich, bo od razu o 10-tej wszyscy zeszli się do kancelarii, bo już jest Chełch[owski] i Puławski — i Kaziutek Sacew[icz] przyszedł pytać się o Stefana. On najserdeczniejszy ze wszystkich.

Konraś w Nałęczowie i nigdzie nie jedzie, dobrze wygląda i serdeczny. Ja zresztą nie bardzo co rozumiem[!], co do mnie mówią, bo i dziś jechałam nocą.

Wieczorem

Zmęczona, zajęta nie mam chwili, by myśleć, ale w nocy — a głównie wieczorem — chwyta mię taki żal, po co Ty zostałeś, dlaczego zrobiliśmy sobie tę torturę. Czym serdeczniej i z większym zachwytem ludzie mówią o Twoim talencie, tym większa gorycz w naszym rozstaniu, bo co nas rzeczywiście mogło i może obchodzić muzeum.

Rafał czeka tylko Przychodzkiego, który, świnia, już 2 miesiące siedzi na urlopie i spóźnia się, ma już wszystko przygotowane i myśli ruszyć wprost do Ciebie. O Zakopanem już nie ma mowy — jedzie do Ciebie i z Tobą do Genewy, 3 sierpnia do Monachium na parę dni na zjazd lekarzy, a potem z Tobą z powrotem. Myśli o paru wycieczkach w Szwajcarii i jedzie na Peszt, Wenecję. Boże, po co myśmy się rozstali, tu pogoda cudna, zapach sosenek, ludzie tak serdecznie witają, toteż po prostu ogarnia mnie rozpacz, po co Tyś tam sam został.

Stefusiu, czemu Ty nie piszesz? Rafał wciąż mówi, żeś Ty za etyczny i że to zbyteczne, żeś Ty został, że Cię za to szanuje, ale gniewał się, żem Cię gwałtem nie zabrała.

Teraz regularnie co dzień będziesz odbierał listy, tylko Ty pisz — bo tak serce boli.

Jutro napiszę trochę z większym sensem, ale dziś do wszystkiego przyplątała się newralgia.

Stefutku, czy Ty nas kochasz? — Henia ciągle o Tobie mówi.

4

[Nałęczów, 17 czerwca 1896 r.]

Mój najdroższy Stefanku! Dziś pierwszy list piszę już trochę przytomniejsza, bo pierwszą noc spałam i newralgia nie męczy. Dziś pierwszy raz słyszałam muzykę, bo wczoraj byłam zupełnie głucha. Michałek Tarka kazał Cię pozdrowić, pysznie wygląda. Grają idealnie i wielką miałam uciechę, gdy mnie witali z radością. To samo służba, ogromnie zadowolona z mego powrotu, chociaż ja im nic pomóc nie mogę. Doktorzy także bardzo życzliwi, z Puławskim jadamy razem w pałacu i on czyni mi honory. Karłowicz stary przywitał mię z bukietem pięknych róż — to samo Trębiński. Głowackiego jeszcze nie ma, ale ma przyjechać w tych dniach. Ja jego nie widziałam, bo za mało czasu byłam w Warszawie.

Rafał, jak Ci pisałam, tylko czeka Przychodzkiego i zaraz jedzie prosto do Ciebie. Niepokoję się, że nie piszesz, zwalcz swój piórowstręt i napisz, i pisz często, mój jedyny — pamiętaj, że jeżeli mi dobrze, żem wśród życzliwych ludzi, to znów okropnie mi smutno, żem nie z Tobą.

Dziś zebrali się doktorzy u Luni i wyprawili mi podwieczorek powitalny, jedliśmy pyszny kawior, a ja wciąż o tym myślałam, jak Tobie by smakował ten przysmak.

Bardzo nam będzie dobrze, gdy tu przyjedziesz, bo Puławski to wielbiciel Twego talentu, rozgłasza cuda i Ciebie będzie otaczał swoją miłością, to samo Karłowicz. Sacewicz także jak brat miły i słodki — ona niezbyt przyjemna, bo kostyczna, ale za to ładna, szykowna, wesoła i lubiąca knajpować, ale w dobrym guście.

Jest tu moc Zaleskich, Chamców itd., którzy znów swoim dla mnie uwielbieniem dobrze mi robią, a Morzycki jest stary gbur i leniuch, ale ja z nim sobie poradzę. W piętę goni okropnie, więc nie może się stawiać, przy tym cała falanga Brzezińskich i Faustyna siedzą w zakładzie, więc on czuje się głupio wobec Lasockiego.

Morozowicz to nie buchalter, a jego brat, ale sprytny i sympatyczny. Kazia na pewno chciała mieć miejskie kasjerki i jest trochę krzywa, ale jej to przebaczam. Za to miłą i dla mnie uprzedzająco grzeczną jest Lunia Szau[lińska], która prowadzi kuchnię zakładową. Chełch[owski] już mi mówił, że słyszał, żeś Ty zdenerwowany, i że szkoda, żeś teraz nie przyjechał. „Taki literat nie powinien nic innego robić, a pisać" — jego słowa.

Kazio Sacewicz ciągle się cieszy, że będziesz się leczył w Nałęczowie, jest pewny, że zostaniemy w Warszawie na zimę. Henia będzie się uczyła po niemiecku, bo jest tu bona Szwajcarka. Mówią, że ja dobrze wyglądam i widać, żem bardzo szczęśliwa jako Żeromska. I to pewno, tylko teraz ten Żeromski mocno źle zrobił, że ze mną nie pojechał.

Jeżelibyś się decydował wcześniej jechać i nie czekać zjazdu, napisz, a Rafał odwiezie Cię i resztę urlopu spędzi w Nałęczowie.

Ja mam świetny numer w pałacu — 6 — duży o dwóch łóżkach.

Ucałuj Zyg[munta], poszlij mu listy i powiedz, że dziś uważałam, że Ojciec dobrze wygląda. Wczoraj wydał mi się gorzej. Konraś bardzo lepiej.

Posłałam czek na 50 rs., to dla Ciebie. Zyg[muntowi] odeszlę za 2 dni. Gut[t]owi daj, to zmieni czek na franki.

Całuję Cię tak mocno, jak kocham.

5

[Nałęczów, 20 czerwca 1896 r.]

Sobota

Mój najukochańszy! Dzięki Ci za list, chociaż tak smutny, ale odczytujemy go co chwilę z Heniutką i łzy ronimy, ale i pocieszamy się trochę. Ona, biedulka nie bardzo zdrowa, brzuszek ciągle ją boli, dziś kazano jej leżeć, ma silny katar kiszek, więc od jutra rozpocznie kurację hydropatyczną czy też inną. Ja już wypoczęłam, ale newralgia męczy już i w tej sekundzie.

Dziś z powodu Heni, bo zemdlała po przeczyszczeniach kilkorazowych, jak ja w Paryżu, widziałam Chełch[owskiego]. Kazał Cię prosić o gromadzenie materiałów, szczególnie historycznych, o Nałęczowie dawnym, bo wydają przewodnik. W którym roku „Ateneum" z pamiętnikiem wydanym przez Aera o Puławach? Może byś mógł przesłać pod przepaską ten numer, gdzie mowa o kuracji Czartoryskiego w Nałęczowie. Ja myślę, że Zygmuś Ci pomoże, bo to ważne i dla Ojca. Oni teraz piszą nowy przewodnik i Chełch[owski] rachuje, że im pomożesz, już tu przyjechawszy, bo to ma się drukować w zimie w Warszawie.

Przyszlij pod opaską jeden tomik przewodnika z ilustracjami Löwego, tam jest i jakiś zakład, mieliby pojęcie o wyglądzie i odesłali. I myśl o tym przewodniku, a może wpadnie Ci co w rękę, jaki materiał do niego.

Mam tylko jeden list od Ciebie, pocieszam się tym, że Ty nie umiesz tak smarować bibułę [!], jak Twoja Tusia. Ale zawsze, proszę, staraj się chociaż kartki wyprawiać, bo strasznie się niepokoję. Tu według mnie panuje atmosfera Morzyc[kiego], więc nie powiem, żeby dla mnie miła, ale ja postanowiłam trzymać się z daleka i tylko być kasjerką. Konraś ciągle jeszcze w Warszawie. Mama w niezłym humorze, Ojciec dziś pojechał do Warszawy.

Morzycki wszystkim trzęsie, bo u niego pieniądze; Tatko wybrał już wszystko za lipiec i sierpień, więc zależny od Morzyc[kiego], dlatego starał się o miejsce dla Faustyny, bo jak sam mi mówił, bał się, że to Morzyc[kiego] zmartwi, że 200 rs. przepadną. Oni całymi siłami chcieli tu Faustynę i tylko Lasocki chciał mnie, dlatego na sesji starał się o prawo i uzyskał, że on mianuje urzędników, a Tatko nie dopuścił i dlatego pisał sam list Morzyckiemu, by propozycja pochodziła od Morzyckiego.

Lasocki z Tatką bardzo dobrze i z Morzyckim dobrze, tylko nie chciał Faustyny, bo Kurcyusz mówił o trzymaniu Faustyny jako o senekurze. Sama Kazia opowiada, że była do niczego, ale i ona milczała, nie pisała do mnie, bo do ostatniej chwili rozumiała, że Faustyna będzie w tym roku kasjerką. Bardzo dobrą jest Szauliń[ska]. U nikogo zresztą nie byłam, upały straszne. Henia chora.

[Prawdopodobnie ciąg dalszy tego samego listu]

Jak mi smutno i Heni, nie będę pisała, szczególnie że i Ty cierpisz. Po co my rozłączyliśmy [się], gdy co jem lepszego, żal mię ogarnia, że Ty tego nie dostaniesz.

Sacewicze poszli w żołądek i o tym tylko myślą doprawdy. Co dzień w Pałacu coś jedzą, pomimo że mają darmo stół w zakładzie.

Czy Ty uwierzysz, wszyscy znajomi i służba, i kuracjusze, Górska dziś przychodziła do kancelarii, by mię przywitać, byłam zdumiona. Hela nie wyładniała bardzo, tak sobie, a mąż jej głupkowaty, ale dobry bardzo. Oni znów żyją li tylko dla zabawy.

Pisałabym bez końca, ale spadam z krzesła, tak jestem zmęczona, bo dziś w nocy Henia nie dała spać. Całujemy Cię niezliczone razy. Pisz, Stefuś, chociaż parę słów co dzień.

Czy otrzymałeś pas[z]port? Mnie żadnych nie robiono trudności.

Całusa i całusa

Oktuś

Przyszlij, w którym roku pamiętnik.

6

[Nałęczów, 21 czerwca 1896 r.]

Niedziela

Mój drogi Stefuteczku! Postanowiłam w dzień pisać, bo wieczorem, senna, pewno wypisuję dziwolągi. Bardzo jestem zmęczona, ale to dlatego, że odzwyczaiłam się od tego wieczystego hałasu i tych kaprysów chorych i dziwaków, przy tym nim się oswoję z całym nowym tonem. Ogromny ucisk znać na każdym kroku i to smuci, bo i sam zarząd pomimo woli ulega i zawczasu ustępuje w wielu razach. Ty okropnie będziesz zdumiony.

Przy tym Henia jechała niezdrowa i kapryśna i tu ciągle choruje, i trochę mnie męczy — dziś całą noc nie spałam, bo ona miała wymioty.

Dla niej to dobrze, że przyjechałam, bo Chełch[owski] mówi, że u niej choroba zadawniona. On bardzo serdeczny i wciąż się o Ciebie rozpytuje, dziś mię pytał, czy pisałam o historyczne szczegóły o Nałęczowie do Ciebie. Mnie się zdaje, że w tych pamiętnikach, cośmy czytali, to jest i o tym, że Nałęczów należał do Stanisł[awa] Małach[owskiego], marszałka i posła z sejmu 4-letniego i że właśnie ów sławny Stanisław miał żonę z Potockich Mariannę. Wszystko to sprawdź i czy nie ma portretu Stanisława w wielu egzemplarzach, przysłałbyś tu jeden w kopercie, nawet nie zaklejając, dojdzie na pewno.

Doktorzy pysznie się dobrali i Sacewicz ma dziś bardzo dobrze. Jako akuszer dojeżdża Dobrucki, ale nie myśl, że ja się poradzę, poczekam, aż do Warszawy pojadę. O Nałęczowie mogłabym tomy pisać, taki ładny, znajomych moc, a wszyscy serdecznie witają i rozpytują się o Ciebie, nie masz pojęcia, jak jesteś znany jako pisarz.

Dziś wiem, że przyjechali Kluczkowie — dowiem się może co o Jadwidze, bo Hela nic nie wiedziała. Hela bardzo serdeczna i dobra zdaje się, ale oni oboje poszli w używanie życia, wystroić się i iść na Nowy Świat, to cel.

On mizerny, zapracowany, ale salon cały niebieski, a sypialny gdzieś w niszy ciemnej. W ogóle ja z nikim już pewno nie porozumiem się z Warszawy, bo w ogóle jedni przed drugimi się wysadzają. Doktorzy dla pacjentów, a zwykli śmiertelnicy, by współzawodniczyć z doktorami.

Rafała mieszkanie jest po prostu wspaniałe i on o niczym nie marzy, jak tylko o tym, żebyśmy czas jakiś u niego posiedzieli i odpoczęli w wygodach.

Wszystkie Twoje obrazki rozwieszone i Lituania, i w ogóle prześlicznie, a i warszawskie mieszkanie ładne. Rafał bardzo serdeczny, robił mi sceny zazdrości o Marynię J.

Bohusz zdrów zupełnie, bo pisał, czytałam list.

Buty dla Ciebie już obstalowane.

Pisz, Stefanku — nie masz pojęcia, jak jestem niespokojna.

7

[Nałęczów, ok. 25 czerwca 1896 r.]

Tatko dowodzi, że rozpacza nad tą Konrasia miłością i w nią nie wierzy, a Konraś teraz niedawno pytał Luni, co Ojciec mówi o jego zamiarach. Zostaje tu na całe lato, już potrafił kłamstwami sparaliżować robotę wysłania go gdziekolwiek.

Na mnie on robi wrażenie takiego niedołęgi. Prosiłam go o wysłanie 136 fr[anków] do Ciebie, a on wziął czek i posłał do Zyg[munta], możesz sobie wyobrazić moją rozpacz, bo wiem, że Ty w ten sposób bez grosza i Zygmuś nic nie rozumie, bo ja jemu posłałam 100 rs. à contodługu.

Powiedz Zyg[muntowi], że buty na pewno będą. Rafał za parę dni w niedzielę ma tu być na jeden dzień, bo Przychodzki jeszcze nie wrócił, a potem jedzie do Ciebie, jak Ci pisałam, przed 3-cim sier[pnia] będzie w Genewie, a na 3 w Monach[ium], potem u Ciebie znów i razem pojedziecie tutaj.

Ach Boże, żeby to było jutro — i newralgia męczy, i Ty tam pewno niewesoły. Ja do Zyg[munta] napiszę jutro, dziś strasznie głowa bolała, a [i] teraz boli. Mama jutro wysyła mu 15 rs., a Ojciec obiecał 100 rs. i ja wierzę, że wyegzekwuję.

Interesa Stasia nie tak złe zdaje się, Lunia w nim się kocha i on pewno zdecyduje się ją wziąć, bo Mama za tym.

Co do Konrasia — stracony! Ona taka sama, jak była, nic nie ładniejsza, ale Konraś opętany, dziś sama widziałam na własne oczy, jak się jej boi, czy ją tak bardzo kocha. Puławski czeka małego, Sacewicze nie i Hela zdaje się nie. Bardzo się zapraszała do Nałęczowa, musiałam więc [ją] ochłodzić, że ja dziś nie mogę tyle w Nałęczowie. Chociaż Lasocki wyraźnie mi mówi, że specjalne było prawo wydane na sesję [!], że mnie godzi on i że wszyscy mnie pragnęli.

Morzycki teraz grzeczny — Faustyny dotąd nie ma. W niedzielę na reuniony sprzedawać biletów nie będę. Ach, żeby Henia już była zdrowa, bo ona mię męczy bardzo. Lipińska już tutaj, w ogóle się podobała, chociaż dla mnie nudna. Mama bardzo grzeczna i serdeczna i z Tatką ogromne karesy. Byli wczoraj do późna u mnie oboje, dlatego nie napisałam listu, Henia proponowała im, żeby się położyli u nas spać: Babcia z Mamą, a Dziadziuś z nią — więc Dziadek pyta się, a czemu nie może spać z Babcią; „fe, tylko małe dziewczynki mogą spać z mężczyznami". Już te bon mot puścił Dyrektor w kurs.

Głowacki u żony na wsi, Trębiński pojechał po niego dzisiaj.

8

[NAŁĘCZÓW,] D. 27/VI.[18]96

Mój najukochańszy Stefutku! Taki jakiś smutny jesteś w swoim drugim liście, że nawet nie wiem, co o tym myśleć. Sam mówiłeś, że 60 dni prędko przelecą [!], a jak teraz, to już tylko 45. Co do Rafała, to wyjazd jego zależny od Przychodzkiego powrotu, a po części od pieniędzy, mam jednak nadzieję, że on pierwszych dni lipca pojedzie i to wprost do Ciebie, bo o Zakopanem nie ma mowy.

Dobrze, żeś pisał do Antka P, tylko oby on przyjechał i tylko, że on zawsze goły, a jak pożyczy, to nie odda.

Ja pisałam do Zyg[munta]. On przyjedzie 1-szego, rozpłaci się z Fähową i zapłaci 2 fr. 50 cent. ogrodnikowi i — może coś jesteśmy winni w aptece Gwaltera i Odermat[t]a, można będzie opłacić 1 sierpnia. Ja będę zbierać pieniądze, żebyś mógł sznelzugiem jechać, bo ja zdrowa, a jak się zmęczyłam tymi nocnymi drogami.

Rafał mnie okropnie zirytował, jeżeli to prawda, że on 15-ego VII się wybiera, bo w ten sposób Ciebie będzie zatrzymywał, a tak mu tłomaczyłam, że po zjeździe Ty nigdzie nie chcesz jechać, a wracać do żoneczki.

Gdy ludzie są serdeczni, cieszę się, że Ci będzie przyjemnie, jak przyjedziesz. Sacewiczowa nie jest taka, za jaką ją przedstawiano, ona by mnie nie zastąpiła, jest z tych, z którymi nie możno być blisko. Kazia chciała mieć moje miejsce jako lepsze, ale teraz już jest coraz serdeczniejsza dla mnie, ona biedna okropnie jest tu wyzyskiwana, w ogóle coś strasznego — nabrali baby i każdą opłacają byle czym. Ta, co prowadzi kuchnię zakł[adową], piekielna praca!, bierze 180 rs. rocznie. No, ja im pobuntuję urzędników, a i sama wykołaczę 300.

Teraz mieszkam w pałacu, bo to dla mnie wygodnie, a jak Ty zechcesz, przeniesiemy się do Oskierki — bo to nie Karłowicza. Karłowicza nie ma w tej chwili, wyjechał na parę dni, jak wróci, zapytam o książkę — nie śmiałam się przedtem rozpytywać, by nie wyglądało, że się popisuję — widziałam go zawsze w towarzystwie licznym.

Numer „Bibliot[eki] War[szawskiej"] na pewno przyszłe. Na granicy nie było żadnej kwestii ani nic, co by dało do myślenia; za pas[z]port mąż zapłaci, powiedziano mi, więc jak Ty będziesz jechał, podpiszesz weksel. Obecnie w ogóle na granicy ogromna grzeczność. Ja miałam rubla zapłacić, tak było napisane w Wiedniu, ale oni tego rubla nie wzięli, że to potem, przy wydobywaniu nowego pas[z]portu. Rzeczy prawie nie oglądają, Heni książek nikt nie dotknął i listów, i papierów, co wiozłam.

Całuję Cię niezliczone razy. Mój drogi, pisz chociaż kartki, nie masz pojęcia, jak serce boli, gdy lecę 3 razy dziennie na pocztę i nic nie dostaję.

[Prawdopodobnie dalszy ciąg tego samego listu]

Pytasz o Henię; ona płacze, gdy o Tobie mówić, biedactwo jest tak rozdrażnione, bo chore, ma silny katar kiszek, co dzień w stolcu żyłki krwi. Pocieszam się, że może po 2 tyg[odniach] będzie lepiej wyglądać, teraz jest ogromnie mizerna. Moja newralgia okropnie mię męczy, pewno w poniedz[iałek] pojadę do Lublina i wyrwę ząb. Jutro może Rafał przyjedzie, tak mówił Konrad, który jeździł do Warszawy.

Kazia Żół[towska] obroniła mię od sprzedawania biletów niedzielnych na reuniony, za co bardzo jestem jej wdzięczna. Dla Faustyny był Lubaczewski, a co do mnie, wszyscy osądzili, że ja, a ona wobec mnie nagadała Morzyckiemu, że dlaczego Faustyna tego nie robiła, i sprzedaje Antoni, taki pomocnik Morzyckiego, Morozowicz, jest to zupełnie prosty człowiek, brat buchaltera i aktora.

Nie masz pojęcia, jak się cieszę, że to nie ja będę sprzedawać jutro bilety. Ciążyło to nade mną jak zmora.

W ogóle ja powoli postawię się, szczególnie że mam za sobą wiele osób, ale entuzjastyczne przywitanie służby i różnych chorych mocno zirytowało Morzyckiego. Faustyny nie ma, chociaż ma przyjechać.

Hela miała dziś przyjechać, ale nie przyjechała, może w przyszłą sobotę. Konraś jest lepiej, ale zawsze kłamie i udaje, że niby mniej chodzi do Tr[uszkowskich], a ciągle tam siedzi. Ja jeszcze jej nie widziałam. Górscy wszyscy, nawet ona, byli w kancelarii, by mię przywitać, on pocałował mię pokornie w rękę. Ja per nogam ich traktuję, bo wiem, że to jest wdzięczenie się do mnie, bo z Morzyckim i Lasockim wojna. Najmilszy tu dla mnie Puławski, a Sacewicz poszedł w jedzenie. Ciekawam, może jutro z Raf[ałem] przyjedzie Głowacki. On pisał tu do mnie, że chory mocno, zdenerwowany siedzi na wsi u żony, ale wybiera się do Nałęczowa.

Sezon w tym roku świetny, 80 osób kuracjuszów więcej dziś, jak przeszłego roku 27.VI — i ponad 2000 rs. więcej w kasie. Adam Nagórski wciąż mówi, że to mój przyjazd to zrobił, i wszystkie Zaleskie, Mencle i Lasoccy.

Twoich nowel jest tu kilka egzemplarzy i są rozchwytywane, Karłowicz wciąż ma mowy, co to za talen[t], a Puławski drugi. Chełch[owski] tylko się kiwa i cieszy się, że przyjedziesz.

Pieniądze będę wciąż przysyłać — pożycz Zyg[muntowi], może on zechce. Mama jemu 15 rs. wysyła jutro, a buty gotowe.

9

[Nałęczów, koniec czerwca 1896 r.]

Rafał się wścieka na Przychodzkiego. Prosił, żebym napisała i żebyś Ty koniecznie odpisał, czy chciałbyś zobaczyć Wenecję, bo w takim razie on by nie brał rundreisy, a pojechałby wprost do Ciebie, potem do Monachium, Genewy i przez Wenecję, Peszt do domu. Otóż odpowiedz na to zaraz, bo dla niego to bardzo ważne. Mówił Głowacerowi, że ma przy sobie książeczkę swoją doktorską, którą może ukazać komu potrzeba i nie dopuścić, by go rozłączono z chorym.

Pewno już wiecie o Chmielowsk[im] , ale już w Zakopanem; było nieporozumienie — na mocy listu głupiej panny z Lublina, „że wzięto by nas wszystkie do cytadeli, gdyby wiedziano, co mówi nam Chmielowski", aresztowano biednego pana Piotra, gdy miał jechać do kolei, by udać się na odpoczynek.

Czy zauważyłeś portret St[anisława] Wit[kiewicza?] Henia krzyknęła: to Stefuś. W ogóle Henia o Tobie ciągle mówi. Biedulka jest taka chora, ciągle stolec ze krwią, źle bardzo wygląda.

Stefutku, pisz, jeżeli mnie kochasz, chociaż kartki.

10

[Nałęczów, ok. 5 lipca 1896 r.]

Najdroższy mój. Żebyś ty wiedział, jak ja tęsknię, jak mi głupio, jak nie wiem czasami, w jaki sposób opanować swój niepokój. Henia już od pół roku była chora i jakiś lęk o nią i przeczucie, że to nie drobnostka ta jej choroba, skłaniało mnie po części do wzięcia tu miejsca i pokazało się, że serce matki nie myli — ona poważnie jest chorą.

Chełch[owski] uspokaja i mówi, że za jakie 3 tygod[nie] zobaczę polepszenie, ale teraz co dzień mizerniejsza, więcej rozdrażniona i osłabiona. Jest to nic więcej, jak zadawniony katar kiszek, ale u dziecka co za męka, żeby leczyć — pije wody, kąpie się w słonych wannach, nosi gorący kompres — straszna dieta, a tu ja cały dzień w kancelarii, więc muszę o wszystko kogoś prosić, a wiesz, jak trudno w naszej rodzinie o jakąś pomoc. Sama się więc męczę, a niepokój drugi o Ciebie jeszcze podwaja to umęczenie.

Nie miej za złe, że listy takie jakieś głupie i narwane. Będę się starała posyłać Ci jak najwięcej wiadomości, ale nie zawsze potrafię. O Henię nie martw się, to tylko przejściowa rzecz, dziś dla mnie męcząca, ale nic więcej. Ja już zupełnie zdrowa, wzięłam kiedyś moc chininy i choroba sobie poszła.

Tutaj jest dużo miłych osób, mam jedną koleżankę z pensji, panią Cybulską, bardzo ładną i dla mnie miłą osobę — jak przyjedziesz, będzie Ci wesoło, bo Głowacerek jest przewyborny, jeszcze nigdy nie był taki dowcipny i nie lansował się tak między damy. Lipińska, ta z Paryża dr masażystka, także miła, podoba się Ajzykowi, Rafałowi mniej.

Ja już sobie nic nie robię z Morzyckiego i już przygotowuję grunt, żeby wmówić we wszystkich, że administracja powinna być w ręku dyrektora i on powinien mieć pensję — kasa osobno. Morzycki jest tak stary, że już dziecinnieje, z nosa mu kapie do talerza, zapomina itd.

Puławski bardzo mi sprzyja i ogromnie zachwycony tym, co mówię. Dla Zyg[munta] wiadomość, że Puławius ma syna Zygmunta prześlicznego — obecnie ma 1 tydzień.

Jaka tam u Was pogoda, bo tu zimno, ale zjazd liczny.

Ja od Ojca wydostanę dla Zyg[munta] pieniądze — i za parę dni Tobie przyszlę, a Rafał przywiezie buty — nie mogę wysłać, bo moje rzeczy jeszcze nie przyszły, a tam idą cholewy.

Czemu Zosia do mnie nie pisze? Czekam jej fotografii. Czyś Ty odebrał pas[z]port z Wiednia? Głowacki prosi, żebyś mu kupił taki mięk[k]i kapelusz, jak Heni, tylko czarny, jak jej czerwony. On tak się roztył, że wygląda jak mamka.

Staś sprzedaje Strzelce, mam z tym też dużo kłopotu, a chcę to przeprowadzić, nim ty przyjedziesz. Powiedz Zyg[muntowi], że wszyscy go całują, że Mama kontenta, że dostał pieniądze, i wysłała mu 2 pary butów. Staś nie pisze, bo w ogóle nic nie robić ślubował. Konraś łazi z damami.

Ja jeszcze nie widziałam pań T[ruszkowskich], a ojciec przychodził do kancelarii witać się czule. Tu w ogóle nie uważają Konrasia za narzeczonego, a panna chodzi z aptekarzem. Widziałam także Wiercińską, bardzo miła i ładna.

Jadwiga Pacułowa oczekuje trzeciego, posyłam jej kartkę.

Całuję Cię niezliczone razy. Kochaj mnie i pisz, mój jedyny.

11

[Nałęczów, pierwsza połowa lipca 1896 r.]

Z moją newralgią już dobrze i obeszło się bez wyrywania zębów, bo chinina wyleczyła. Ale Henia ma katar kiszek i żołądka, więc to tak szybko się nie wyleczy, trzeba cierpliwości, dzieciak musi być bardzo pilnowany. W tej chwili śpi biedactwo, czasami z nią nieźle, ale zje coś i od razu wymioty, ból brzuszka, gorączka i teraz to już taka wrażliwa, że 3 razy chorowała od przyjazdu tutaj. Przy tym bardzo rozdrażniona.

Ona się z tego wyleczy dopiero w Tworkach, w dobrych warunkach — albo w jesieni, gdy przestanę ja pracować. Pisałam do Zyg[munta], komu ma co zapłacić. Buty jemu już wysłane, a przyszłe wkrótce znów 50 rs.

Co pisze stary Bi? Ach, żeby to już prędzej ten sierpień — pocieszam się, że to już tylko miesiąc naszego rozłączenia, a Rafał będzie u Ciebie za 10 dni od otrzymania tego listu. Żebyś Ty chciał do mnie pisać, jak Ci smutno — takie rozżalenie się to pomaga, i żebyś pojechał do Zurichu na parę dni.

O „Bibliotece [Warszawskiej"] pamiętałam i już poleciłam, by kupiono, sama przeczytam i wyszlę zaraz.

Głowacki bardzo serdeczny, zdrowszy, ale jakiś nie tak wesoły, a może to mnie tak smutno, że nie umiem o niczym innym myśleć, jak o tym, kiedy się zobaczymy?

Stefutku, ja wiem, że Ty mnie kochasz, ale pisz — tak smutno i źle bez listów.

Całujemy Cię obie niezliczone razy.

Koniec wersji demonstracyjnej.

12

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

13

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

14

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

15

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

16

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

17

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

18

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

19

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

20

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

21

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

22

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

23

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

24

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

25

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

26

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

27

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

28

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

29

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

30

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

31

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

32

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

33

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

34

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

35

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

36

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

37

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

38

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

39

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

40

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

41

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

42

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

43

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

44

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

45

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

46

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

47

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

48

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

49

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

50

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

51

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

52

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

53

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

54

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

55

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

56

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

57

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

58

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

59

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

60

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

61

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

62

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

63

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

64

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

65

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

66

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

67

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

68

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

69

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

70

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

71

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

72

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

73

Niedostępny w wersji demonstracyjnej