Kazimierz Laskowski

LOKAUT

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV.

ROZDZIAŁ V.

ROZDZIAŁ VI.

EPILOG.

LOKAUT

Powieść Łódzka.

Laskowski Kazimierz

ROZDZIAŁ I.

PRZED OSTATNIM STRAJKIEM.

Zmierzch...

W mroku wyiskrzonego mrozem wieczoru Łódź błyska białemi skrawkami pary. Gdzieniegdzie na tle zapadającej nocy snuje się wężem ciemniejszy pas — to kłębowisko dymów.

Miasto dyszy, rzekłbyś: pierś olbrzyma robotnika po długiej ciężkiej pracy.

Ułożyło kadłub w półmroku, tylko źrenicami świeci... A arenie tych setki, tysiące! Migocą, niby złote chrząszcze, przyszpilone ręką okrutną — to elektryczne światła fabryk.

W powietrzu czuć pot pracy ludzkiej — w ciszy nocnej zgrzyt, i zawodzenie.

Dziwnie zimno i twardo, jak na tej drodze od Widzewa, pokrytej zlodowaciałą skorupą błota.

Cicho, ciemno, mroźno, a jednak tam gdzieś w głębi huczy, żarzy się, gore...

Nagle z piersi olbrzyma rozlega się krzyk jeden, drugi, dziesiąty, krzyk nieludzki, skowyt zbratany z poświstem burzy.

Świszczą gwizdawki, wyją syreny fabryk — niekiedy rozlegnie łagodnym echem odgłos dzwonu. — Sygnał wypoczynku? czy nowej, ciężkiej pracy?

Na drodze od Widzewa ukazały się gromadki robotników, spieszących na nocną zmianę.

Idą spiesznie, milcząco, prawie ponuro, onej nocy nad miastem podobni, gorzej nocy smutni, bo bez gwiazd własnych...

To, co świeci, to obce, cudze...

Jedna Jula pośpiewuje:

Coby dać, toby dać
Za koszyczek wiśni
Żeby się dowiedzieć
Co Janeczek myśli?

Szalona Jula! W domu bieda aż skwierczy, matczysko chore ojciec nogi powłóczy, już go chcieli z fabryki wygnać, a tej śpiewki w głowie...

Szalona! tak ją nazwali za to śpiewanie, za tę młodą ochotę do życia, co się w pocie i biedzie o swoje dopomina...

Szalona, jak szalona! ale że psiecie ładna, to ładna! Skąd się to takie nawet wzięło? Przecież wiadomo, z prostego stanu — a kiej królewna jaka albo fabrykantka!

Śpiewa...

— Drzyj się drzyj, Julu! już niedługo twego śpiewania — odzywa się idący obok stary robotnik.

— A bo co?

— Z partyi mówili że jutro — szlus!

— Ej! może jeszcze przystaną, na nasze — wtrąca Michał Kutek, palacz.

— Choćby wszyscy przystali, to Berliński nie! Znam ci ich przecherów! dwadzieścia lat u nich siedzę.

— Nie będzie śmiał. A zresztą nasza strata, i jego strata. Teraz inny czas, Pawle... Czy ja to nie mam swego honoru, żeby mig kto przetrząsał, po kieszeniach macał. Jużem ras szwajcarowi zapowiedział, że jak mnie tknie, to lunę w pysk! że mu duma spuchnie!

— Głupiś — odmruknął stary nazwany Pawłem.

— Kupa głupich więcej znaczy, niż jeden mądry! Dość tej krzywdy i poniewierki. Julka jak to idzie? — zwrócił się do idącej obok dziewczyny — "Krew naszą długo lały katy,.. "

— Zamknąłbyś gębę mruknął Paweł. — Jeszcze kto posłyszy. Gębą nic nie wskórasz...

Westchnął głęboko.

Dochodzili już do fabryk.

Jula przyspieszyła kroku. Za chwilę znalazła się przed potężną, okratowaną bramą przędzalni Berlińskiego. .

Bocznemi furtkami wychodzili tłumnie robotnicy z dziennego zajęcia.

Dwóch woźnych dopełniało rewizyi. Robili to niechętnie, więcej dla pozoru — ale ostatni rozkaz właścieli zapowiadał wydalenie ze służby, w razie uchylenia się od tej przykrej dyspozycyi.

Julka przecisnęła się do wnętrza przez ciasny korytarz, w którym rewidowano wychodzących z fabryki robotników.

Na podwórzu paliły się jasno lampy elektryczne, oświetlając smugiem promieni cały kadłub ceglanych kolosów.

Z głównego korpusu, mieszczącego blicharnie wychodził właśnie młody, tęgi robotnik.

Przystanął w oświetlonych odrzwiach na chwilę i rozejrzał się do okoła.

— Hej! Huta! — odezwał się tuż za nim głos jakiś.

— A to ty Gotlib! Myślałem żeś już poszedł.

— A ty na co czekasz? — spytał Gotlib zapinając palto.

— Co ci do tego! mam interes...

Chytra twarz Gotliba przybrała wyraz złośliwy. Zerknął zezem po za siebie a dostrzegłszy, że prócz nich dwóch nie ma nikogo w pobliżu, podszedł do Huty i rzekł łamaną polszczyzną:

— Wiem, że dzisiaj jest zebranie. Będzie "ktoś" ważny... Bardzo ważna osoba. Ja miszlę żeby z ciebie zrobić delegat. Ja by sam chciał być, ale ja tu nie dawno, nie znam tutejsze stosunki tak dobrze...

— Jak mię towarzysze wybiorą, to będę...

Właśnie. Tylko to źle, co te wasze Pepeesy chcą na nowo układy.. Żadne układy! Kein Vertrag Ośm godzin! od tego ani cala nie ustąpić! Ja ci co powiem Huta! tyś powinien dzisiaj ostro mówić, bo starzy gotowi się cofnąć. Oni się boją, że im "lon" orzępadnie

— Nikt się nie cofnie.

— Zawsze lepiej żeby jeszcze raz głosowanie robić. Kto nie chce, to precz... Nasi z Niemiec przyślą pieniędzy...

— Za przeszły "strajk" nie nie dali.

— Bo się delegat spóźnił. Teraz jest — pieniądze przywiózł. Ja ci to mówię...

Uderzył się w piersi.

— Co mi się będziesz zaprzysięgał tutaj. Na wiecu się pokaże.

— Tylko się Janek nie spóźnij. Ale na co ty czekasz... ?

Chytry uśmiech przeszedł mu po twarzy.

— Ja już wiem — dokończył ukazując w stronę, gdzie na bruku wiodącym od bramy zarysowała się sylwetka Julki.

Janek Huta niecierpliwie wzruszył ramionami.

— Auf Wiedersehen! Huta — wołał jeszcze Gotlib. — A pamiętaj! przyjdź niedługo.

— Wiedersehen! wiedersehen! — podrzeźnił Janek, któremu teraz twarz zachmurzona rozmową a Gotlibem rozjaśniła się.

Podbiegł prędko. — Jula! Przystanęła...

— Chciałem dziś zostać po fajerancie. Tobyśmy się trochę. nagadali. Ale. nie mogę. Raz, że i roboty nie ma, a po drugie dziś zebranie naszych...

Dziewczyna uśmiechnęła się. W świetle latarni zaświeciły jej duże "czarne oczy i padły niby blask szczęścia na Hutę.

Pochylił się ku niej, objął w pół.

— Jula! jak mi radzisz za "strejkiem". czy lepiej czekać jeszcze?

— Ja ta nie do rady. Rób, to co inni.

— Gottlib namawia koniecznie za strajkiem?

— Gottlib... kto go wie co za jeden!

— Dobry chłop! choć niemiec!

— Trzymaj się lepiej Warniaka.

— Warniak do Pepeesów przystał...

— To Czuby...

— Ej! Czubę ksiądz przekabacił.

— Ty na księdza nie gadaj...

— Nie będę gadał, jak nam da ślub za darmo...

— Tom ja ci tak mało warta, że paru złotych żałujesz?

Przycisnął ją silniej do siebie.

— Śpasy!

— No idź już — bo i tak ludzie patrzą. A i na nie czas.

— Jeszcze drugiego świstka nie było? Odepchnęła go lekko.

— Co mi ta świstek. Już mam cię dosyć... Ale oczy jej mówiły co innego.

Janek podrapał się w głowę.

— Jula, ty takich słów do mnie nie mów— zaczął z bolesnym gniewem. — Bo...

— Bo? — spytała.

— Bo się nożem żgnę! — wybuchnął.

— Cicho! słyszysz? — szepnęła pociągając go za rękaw we wnęk fabrycznego muru.

W tej chwili brama wjazdowa rozwarła się z łoskotem.

Na podwórze fabryczne wjechał wykwintny ekwipaż.

— Berliński... Patrzcie przecie się zjawił — mruknął półgłosem Huta.

— Idź już — prosiła.

Uścisnęli się.

Huta wolnym biegiem skierował się ku bramie. Mijając ekwipaż Berlińskiego odwrócił głowę, udając, że nie widzi.

W bramie spotkał Gottliba. .

— Jeszcześ tu? - spytał? — Zapomniałem kluczy w warsztacie — odparł niemiec — Musiałem wrócić.

— Widziałeś, gruby przyjechał... Co ma znaczyć? Miesiąc cały nie pokazywał się w fabryce,

— Wącha pismo nosem, że będzie źłe. Ale bądź zdrów, mnie pilno. Chcesz, to zaczekaj za bramą. Ja zaraz wyjdę. Pójdziemy razem.

— Muszę wstąpić do Czuby.

— Czuby?

— Przyjdziemy razem na zebranie.

— Czuba wszystko zepsuje.

— To co? taki sam pracujący, jak my...

Gotlib niechętnie wzruszył ramionami.

— U was Huta, jeszcze niezupełnie dobrze w głowie.

Chciał coś mówić więcej, ale się zawachał.

— Ja wam to później objaśnię. Teraz muszę po klucze...

Poszedł szybkim krokiem ku fabryce.

W głowie Huty urodziło się jakieś podejrzenie.

Popatrzył za odchodzącym, a sam, jakby jakąś bezwiedną siłą przytrzymany, oparł się o mur przystawki i zasłonięty węgłem ściany, czekał. Coś mu się po głowie troiło.

— Ten Gotlib, zanadto buszuje... Namawia psia wiara ludzi, a djabeł go wie co za jeden - rozmyślał przypomniawszy sobie słowa Julki.

Tymczasem Gotlib szybkim krokiem pobiegłszy ku przędzalni, mijał właśnie pojazd głównego współwłaściciela t. zw. prezesa Berlińskiego, w chwili gdy ton zrzuciwszy bogaty pled okrywający mu nogi powoli zstępował ze stopni pojazdu. Otulony ciepłym futrem, pulchny, wygolony wodził małemi oczkom w okół, jakby namyślał się nad jakimś krokiem.

Gotlib uchylił czapki.

Berliński skinął ręką.

— Gotlib kom hier,

I ruszył o ciężałym krokiem ku przedsionkowi.

Tu zatrzymał się Po chwili schowała się chytra twarz Gotliba.

Oglądał się podejrzliwie po za siebie. Na podwórzu było już pusto.

— Nu? — spytał Berliński.

— Alles gut — brzmiała odpowiedź

— Also hęutę? — Ja.

— Wo?

— In Widzew...

Urywana ta rozmowa przerwana została ukazaniem się dyrektora, który zobaczywszy powóz Berlińskiego, biegł prędko ze schodów na spotkanie.

— Co ty tu robisz? — spytał dostrzegłszy Gotliba.

— Zapomniałem kluczy od mieszkania w warsztacie — odpowiedział kłaniając się nisko robotnik.

Berliński podał ręko dyrektorowi.

— Pan prezes... tak.. sam... Zobaczywszy pana.. byłem doprawdy w obawie. W tych czasach... — bąkał ostatni.

— No, no, herr Director — zaczął po niemiecku. Berliński.

Machnął lekceważąco ręką.

— Mam z panem do pomówienia.

I mijając kłaniającego się i zdziwionego niespodziewanym przyjazdem dyrektora, skierował się do iego gabinetu.

Dyrektor Starkel istotnie był zdziwiony. Moryo Berliński od czasu pierwszego strajku nie pokazywał się zupełnie w fabryce, wszystkie interesa zwiastując telefonicznie. Skłaniała go do tego prosta przezorność. Był znienawidzonym, nieraz słyszał wymierzone przeciw sobie pogróżki, otrzymywał listy ostrzegające. Obecny więc przyjazd do fabryki, nadomiar o wieczornej porze, musiał mieć ważne przyczyny.

Tak rozważał Starkel i zaniepokoił się na serjo.

Jakoż, gdy się znaleźli sam na sam w gabinecie, spytał natychmiast:

— Czy sio co ważnego stało?

— Tak i nie — wycedził Berliński, rzucając się na najbliższy fotel, stojący przy olbrzymiem biurku; założonem próbkami surowej bawełny i przędzy.

Rozparł się wygodnie, potem dobył porte-cigare i wyjąwszy jedno cygaro, podał je Starklowi.

— Zapal pan... sobie.

Wskazał ręką, drugi fotel.

Dyrektor skłonił się,

— Pan mi się pyta — zaczął po chwili Berliński wybitnym akcentem z nad Sprei — czy zaszło co ważnego? To ja właściwie powinien pana spytać. Ale wyście wszyscy potracili głowy.

Puścił kłąb dymu, patrząc przenikliwie na zmięszanego dyrektora.

— Zanosi się na strajk generalny znowu po chwili.

Starkel zrobił gest przeczący.

— Sądzę, że do tego nie dojdzie... Słyszałem, że u Bajera nastąpiło już porozumienie.

— Bajer jest filantrop! My na to nie mamy! — wybuchnął Berliński. — Spytaj się pan Bengelmana, Staplera, co się tam dzieje. Ja nie mogę na to pozwolić... Ale... ale... ile mamy jeszcze robotników na nocnej zmianie.

— Zmniejszyliśmy już o połowę — odrzęki Starkel.

— I tego zadużo. Zapasy znaczne — mruknął jakby sam do siebie Berliński. — Chwała Bogu, że się za parę dni rozstrzygnie.

— Jabym sądził, panie prezesie... Trzeba wziąć pod uwagę obecne naprężenie umysłów. Z czasem przy taktownem obejściu...

 — Taktowne obejście! Dobry pan sobie. A tymczasem nas rozkradną! zrujnują... Czy ci...defraudane wydaleni?

— Tak jest, panie prezesie. Chociaż...

— Pokaż pan listę wydalonych.

Starkel podał jedną z książek, gdzie notowano wydalonych z fabryki robotników.

Berliński zaczął ją przerzucać pospiesznie.

— Czy to już wszystko? A ten... ten... jak się nazywa stary niedołęga, co go tu kiedyś schwytano... No! verflucht! jak się nazywa... Marczak....

— To by! tylko figiel! — Żartem ktoś staremu włożył kawałek przędzy w kieszeń paltota... To dobry, porządny robotnik. Żona chora... pracują z córką obydwoje...

Niedostrzegalny, złośliwy uśmiech przebiegł po otyłej twarzy Berlińskiego.

— Pan jest miękki, panie Starkel. Ale może to i lepiej... Wprawdzie ja sądzę, że jeżeli ten Marczak jest, biedny, tem prędzej mógł być złodziejem... Ale...

Zaciągnął się silnie.

— Słyszałem, że teraz kradną najbardziej kobiety. Niech pan każe bądź co bądź zwrócić uwagę na córkę tego Marczaka. Gdzie ona pracuje?...

— W blicharni na nocnej zmianie.

— Jeszcze pan takich ludzi na noc przyjmuje.

Pokręcił głową.

— Mam ochotę przejść się po fabryce.

— Służę panu prezesowi.

— Niech się pan nie fatyguje. Pójdę sam. Chcę właśnie im pokazać, że się nie obawiam niczego i nie ustępię — dodał z zaciętością, jednocześnie dotykając kolby rewolweru w kieszeni.

Podał Starklowi rękę i skierował się do lewego skrzydła fabryki, gdzie pracował tak zwany oddział kobiecy.

Kilkanaście młodych robotnic o bladych twarzach chwiało się miarowo przy poszczególnych warsztatach.

Widząc wchodzącego przyspieszyły jeszcze tempo ruchów.

Berliński przechodząc bąkał od czasu do czasu coś pod nosem.

Małe jego świdrowate oczy przenosiły się z jednej postaci na drugą, jakby w poszukiwaniu za kimś.

Istotnie szukał tej... Julki. Oddawna zagiął na nią parol. Zakochał się po zwierzęcemu i on, który nigdy nie marzył, nieraz oddawał się słodkim pragnieniom posiadania tej dziewczywy.

— Gdyby tylko chciała, zrobiłbym z niej prima.. Zawiózł do Berlina... Za miesiąc niktby nie poznał, że to prosta robotnica z fabryki Berliński i Sp. — rozmyślał nieraz.

Ale dotychczas wszystkie zabiegi rozbijały się o niezłomność dziewczyny. Postanowił ją zmienić biedą, wypędzić za bądź co jej ojca, a wtedy...

— Bieda uczy rozumu.

I teraz idąc prosto ku warsztatowi, gdzie pracowała Julka, snuł w dalszym ciągu plan zemsty.

— Gotlibowi się udało. Szkoda tylko, że mu całej sztuki nie wpakował. Starego złapali... Muszę jej to powiedzieć i...

Wydął lepkie lubieżna wargi. Spojrzał.

Jula w półtonach gazowego światła, z rozgorączkowaną pracą twarzyczką, z obnażonemi ramionami wydała mu się jeszcze piękniejszą. Z pochyloną nad warsztatem białą, szyją, od której odbijały złote bujne włosy, podobna była do jakiejś Gretchen Getowskiej.

Na widok Berlińskiego dreszcz ją przeszedł. Przeczuwała, po co tu przyszedł. Była pewna, że dla niej. Tyle razy ją zaczepiał. Instynktownie odwróciła głowę w przeciwną stronę, udając, że patrzy w duże szyby wychodzące na podwórko. Przyszedł jej na myśl Janek Huta. Coś w rodzaju obawy wstrząsnęło jej ciałem, Zuczęła chłonąć oczyma ciemne kontury murów.

Nagle drgnęła. Wydało jej się, że tuż pod oknem parterowej sali fabrycznej przesunął się cień jakiś... cień znajomy...

Berliński szedł zwolna, przygotowując się do ataku.

Dziewczyna machinalnie wykonywała robotę coraz szybciej a szybciej, nie odwracając głowy... Berliński chrząknął tuż nad nią i wycedził:

— Nu! Jula... twojego ojca złapali. Nu? co teraz! Pójdzie precz! Ładny ptak... nu?

Jej fala krwi uderzyła do głowy,

Wyprostowała się.

— To nie prawda! Nie potrzebujemy być złodziejami!

Berliński udając, że ogląda pasma postawił, nachylił się do niej i zachichotał:

— Ty, Jula, nic! ty mogłabyś być pani... W atłasach chodzie... kolczyki mieć brylantowe... ot takie...

Wyjął szybko a kieszeni małe pudełko. Roztworzył, zamigotał,

Ją, dreszcz przeszedł. Odwróciła się, Jakby unikając pokusy.

Ale Berliński nie dał za wygranę. Zawsze niby zajęty oglądaniem pasem, położył pudełko na brzegu warsztatu, równocześnie silnie chwytając joj rękę. Sala była olbrzymia, warsztat stał w samym końcu, tak że tego ruchu żadna z robotnic zauważyć nie mogła. Przytem Berliński stracił panowanie nad sobą

Chciało, mu się tej dziewczyny, a opór jej potęgował to pragnienie.

— Przyjdziesz do mnie po zmianie Będę czekał przy furtce od ogrodu — wybełkotał ściskając ją coraz silniej.

— Nie! mech pan odejdzie!

— Przyjdziesz, inaczej ojciec na dziady z torbami! do kryminału oddam! — syknął.

Ból ją przejął — bezwiednie zwróciła oczy, jakby prosząco.

Przyciągnął ją do siebie, na nic nie zważając. Rozpalała go żądza.

Wyrwała mu się!...

W tej chwili prysła olbrzymia szybę i duży odłam lodu przeleciał nad głową Berlińskiego.

— Co to? kto to? — krzyknął blednąc. — Pobiegł do najbliższego elektrycznego dzwonka. Przycisnął.

W parę minut potem cały personel oficyalistów nocnych był w ruchu. Poszukiwano złoczyńcy, co wykonał wrzekomy zamach na prezesa.

Nikogo nie znaleziono. Szwajcar w bramie informował, że ostatni wychodził przed godzin Gotlib.

— Gotlib to spokojny człowiek — przerwał dalsze śledztwo Berliński.

A zwróciwszy się do Starkla, dodał

— Wie pan co? Nie róbmy z tego luksu. Zakaz pan ludziom mówić. Trzeba rozgłosić, że to wiatr strącił kawał lodu z dachu.. Zresztą i to być. może...

Myśmy teraz wszyscy tak nerwowi...

Jakoż Starklowi wydało sio istotnie, że i tak być mogło, więc odetchnąwszy całą piersią, odpowiedział:

— Ma prezes zupełny racyę.. Zastosuję się do rozkazu...

— Zatem ani słowa o tem.

— W każdym razie niech się pan prezes nie naraża.

Bądź pan spokojny. Mam nadzieję, że za parę tygodni będę na stale w Berlinie.

Tymczasem Janek Hufcu przesadziwszy przez mur fabryczny, pędził co tchu ku Widzewowi, z piekłem w duszy!

Szarpały nim i ból, i gniew, i poczucie jakiejś krzywdy, bardziej jeszcze serdecznej, nić te. o jakich nieraz rozmyślał.

Biegł pędem, zaułkami, z głową, jakby wichrów szumiących pełną. Duszę obejmowała mu chęć pomsty, jakiegoś odwetu, obrony swych praw — a w odpowiedzi — słyszał tylko jeden wyraz: strajk! strajki

Zdyszany z zaciśnięto, pięścią wpadł do ustronnego domu, gdzie właśnie delegaci kończyli na tymże ponurem wezwaniu obrady.

Strajk by! postanowiony, o ile fabrykanci nie przyjmą proponowanych warunków, i nie powrócą duszy robotniczej honoru, przez skasowanie rewizji osobistej

Nad miastem noc szła gwiaździsta i mróz coraz silniejsi!}- ścinał ziemię, niby serca ludzkie zlodowaciałe na ból bliźni.

Koniec wersji demonstracyjnej.

ROZDZIAŁ II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ III

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

EPILOG.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej