Hieronim Łopaciński

LUCYAN

Konwersja: Nexto Digital Services

LUCYAN MALINOWSKI (1839 — 1898) WSPOMNIENIE POŚMIERTNE

Łopaciński Hieronim

De mortuis nil nisi... verum

Zgon nagły w d. 15-ym stycznia 1898 r. ś. p. Lucyana Malinowskiego, profesora filologii słowiańskiej w Uniwersytecie Jagiellońskim, okrył żałobą nietylko rodzinę i osoby bliższe sercu zmarłego, nietylko uniwersytet, w którym przeszło lat 20 wykładał, i Akademię Umiejętności, dla której wiole pracował, lecz wywołał szczery żal we wszystkich, interesujących się nauką ojczystą, którą tak gorliwie uprawiał. Nie od rzeczy przeto będzie poświęcić zmarłemu dłuższe nieco wspomnienie, w którem pragniemy przedstawić ważniejsze wydarzenia z jego życia, określić zasługi na polu naukowem i uwydatnić jego charakter, jako człowieka.

Ś. p. Lucyan (Feliks, Jan) Malinowski urodził się d. 27 maja 1839 r. we wsi Jaroszewicach, w powiecie Lubelskim w blizkości miasteczka Bełżyc. Jarosze wice sąsiadują z głośnym od wieku XVI-go Babinem, własnością niegdyś Pszonków (aż do drugiej połowy w. XVII), i składały dawniej razem z nim jedną majętność; to też zmarły profesor w jednym z ostatnich swoich listów tak określił miejsce swego urodzenia: "Urodziłem się w Rzeczypospolitej Babińskiej. " Ojciec ś. p. Lucyana Julian Malinowski, jak świadczy o tem metryka w parafii Bełżyce, w d. 16 lipca 1839 r. spisana, był posesorem części. na Jaroszewicach i bardzo wówczas młodym, bo 23-letnim człowiekiem. Matką była Ewa z Górskich, wnuczka Marcina Koźmiana, który był rodzonym stryjem Kajetana Koźmiana *

Naukę początkową pobierał w domu rodzicielskim (guwernerami jogu byli niejaki Mrozowski i Kaczkowski) i w szkole elementarnej Jarochowskiego w Tomaszowie; ponieważ ojciec ś. p. Lucyana z czasem przeniósł się w Zamojskie, oddał później syna do szkół w Szczebrzeszynie, który tam naukę gimnazyalną rozpoczął; lecz w latach 1852 — 1854 widzimy go w 4-ro-klasowej szkole realnej w Lublinie. Ponieważ na dalsze kształcenie chłopca środków nie było, zmuszony był ś. p. Lucyan przerwać naukę na lat 4, a nadto sam na utrzymanie swoje pracować bądź to jako pisarz w magistracie w Tomaszowie, w zarządzie akcyzy i na komorze celnej, bądź jako nauczyciel na wsi w Ulowie i w szkole Koncewicza w Tomaszowie, gdzie, jak sam później się wyraził", dał pierwsze zasady matematyki Władysławowi Gosiewskiemu, " dziś znakomitemu matematykowi. Następnie otrzymał etat maleńki w biurze powiatu w Krasnymstawie i przez lat parę był nauczycielem domowym u p. Dziewickiego. wówczas naczelnika powiatu Krasnostawskiego, i tu pozostawił u byłych swych uczniów ówczesnych najlepszą po sobie pamięć. Chwile wolne od zajęć obowiązkowych spędzał nad książką, pracując nad wzbogaceniom swego umysłu. Żądza wiedzy, pomimo ciężkich warunków materyalnych, gdy rodzice jego środków nie posiadali, a na pomoc dalszej, aczkolwiek zamożnej rodziny liczyć nie można było, pchała go naprzód. Uzbierawszy nieco grosza, przybywa od wakacyj 1858r. do gimnazyum w Lublinie i wstępuje tutaj do klasy V-ej na oddział filologiczno-historyczny, wówczas bowiem od klasy piątej do VII dzieliło się gimnazyum na dwa oddziały: filologiczno-historyczny i fizyczno-matematyczny; oprócz tego była kl. VIII, specyalnie nauce prawa poświecona. Podczas trzechletniego pobytu w gimnazyum lubelskiem, gdzie kształcił się pod przewodnictwem takich nauczycieli, jak ś. p. Paweł Dębowski, który najszlachetniej obowiązki swoje pojmował i wypełniał i nadzwyczaj dodatnio na uczniów swoich wpływał, Feliks Jezierski, skarbnica wiedzy, ś. p. ks. Koziejowski, człowiek rozsądny, który budził w uczniach szacunek i sympatyę, — celował ś. p. Lucyan w naukach, a nadto, jako starszy i doświadczeńszy od kolegów swoich, miał zawsze wśród nich powagę i wpływ dodatni wywierał **.

Jak znakomicie uczył się w szkołach lubelskich ś. p. Lucyan, pomimo to, iż musiał i tu korepetycyami na utrzymanie zarabiać, wnosić można stąd, iż kończąc klasę VII-ą w r. 1861, otrzymał wszystkie stopnie celujące z taką adnotacyą: "O trzymał patent z poświadczeniem, że bez egzaminu do uniwersytetu przyjęty być może i z nagrodą w książce pierwszą. " Wówczas jeszcze przy wstępowaniu do uniwersytetu, oprócz patentu wymagano złożenia na każdy z wydziałów odpowiedniego egzaminu.

W tymże roku ś. p. Lucyan Malinowski niezwłocznie wstąpił na Kursa Przygotowawcze w Warszawie, a w następnym (1862), jako dojrzały już młodzieniec, liczący wtedy 23 lata — do świeżo otwartej Szkoły Głównej, gdzie studyował filologię słowiańską. Słuchał tu wykładów przedwcześnie z wielką szkodą dla nauki słowiańskiej zgasłego uczonego czeskiego, Franciszka Bolemira Kwieta, który w ciągu krótkiego, bo zaledwie półtorarocznego pobytu w Warszawie, umiał sobie zjednać wielką miłość u uczniów i wywrzeć wpływ na kierunek. ich naukowy, i ś. p. Józefa Przyborowskiego, zmarłego przed dwoma niespełna laty; ściśle naukowa działalność tego ostatniego profesora, jak wiadomo, wydała owoc bardzo obfity, gdyż z liczby kilku najwybitniejszych językoznawców polskich, trzech było uczniami Przyborowskiego. Z innych profesorów ówczesnych wydziału filologicznego wspominamy historyka Plebańskiego, klasyków: Węclewskiego, Wolframa i Mierzyńskiego. Współcześnie ze ś. p. Lucyanem studyowali filologię prof. Baudouin de Courtenay, A. A. Kryński, Br. Grabowski i inni, którzy następnie zdobyli imię poważnycli uczonych i literatów.

Gdy ś. p. Malinowski uczęszczał do Szkoły Głównej, były to czasy burzliwe. Gorliwie i poważnie zajmując się nauką, patrzył krytycznie i rozważnie na otaczające go stosunki, a widząc dobro ogółu w pracy spokojnej, nie przejmował się prądami ówczesnemi, jak zresztą większość jego kolegów: odradzał nawet, odwodził od zgubnych zamiarów swych bliższych kolegów i przyjaciół.

Po czteroletnim pobycie w Szkole Głównej otrzymuje Malinowski w r. 1867 stopień magistra nauk filologiczno - historycznych na podstawie rozprawy treści historycznej: "O nawróceniu Słowian pomorskich przez Św. Ottona. "

Widzimy odtąd ś. p. Lucyana w ciągu całego szeregu lat gorliwie pracującego nad przygotowaniem się do zawodu profesorskiego, który później tak zaszczytnie sprawował. Jako bardzo zdolny i odznaczający się filolog, otrzymuje stypendyum Ministeryum Oświaty i udaje się naprzód do Niemiec, aby tam zbadać dokładnie podstawy językoznawstwa, a mianowicie sanskryt i gramatykę porównawczą w Jenie u prof. Augusta Schleichera i w Berlinie u Alberta Webera, w latach 1867 i 1868. Najpoważniejszym wtedy slawistą w Rosyi był prof. Izmael Srezniewski w Petersburgu: tam w ciągu lat 1868 — 1870 oddaje się Malinowski slawistyce i paleografii cerkiewno-słowiańskiej. Zachęcony przez prof. Srezniewskiego, — jak sam o tem czyni wzmiankę w jednej z prac swoich, — do badania narzeczy ludu polskiego, przedsięwziął w lecie w r. 1869 podróż na Szląsk Pruski, do Księstwa Cieszyńskiego i na Węgry, a mianowicie na Śpiż, do południowej jego części, zamieszkanej przez ludność polską (od góry Magóra nosi nazwo ten kraik — Zamagórze). Podróż ta trwała 4 miesiące i przyniosła gorliwemu i pracowitemu zbieraczowi plon niezmiernie obfity, o czem w dalszym ciągu powiemy.

Z opisu tej podróży, którego bardzo małą tylko cząstkę w trzy lata później ogłosił, — czego ze względu na barwność i żywość opracowania, oraz nader zajmujący przedmiot odżałować nie możemy, — zasługują na przypomnienie niektóre szczegóły bądź to ze względu na osobę autora, bądź na stosunki narodowości na Szląsku, bądź na znaczenie ich i dziś jeszcze po latach prawie 30-u. Ogłoszony w piśmie zbiorowem "Na dziś" w t. 1 str. 289 — 313 początek "Listów z podróży etnograficznej po Szląsku" obejmuje zaledwie 12 dni pobytu podróżnika w tej krainie, od 31 maja do 11 czerwca r. 1869.

W ciągu trzech miesięcy, które młody uczony przepędził w różnych okolicach Szląska, chodząc ode wsi do wsi, zapisując powieści i pieśni, ciągle między ludem, miał sposobność przypatrzyć się blizko jego bytowi i stosunkom, wśród których ten lud żyje. Przybywszy do Wrocławia, aby tam zaopatrzyć się we wskazówki i listy polecające do duchowieństwa i innych osób na prowincyi, zapoznaje się Malinowski z prof. Nehringiem, z ks. dr. Kraińskim, który był lektorem języka polskiego w Uniwersytecie Wrocławskim, z historykiem Augustem Mosbachem i z głośnym dziejopisem Szląska prof. Grünhagenem. W drodze z Wrocławia do Królewskiej Huty zetknął się z Karolem Miarką, który ułatwiał mu później poznanie Szląska. Jakie trudności pokonywać musi badacz, chcący coś z ust ludu wydobyć, maluje ś. p. Malinowski w sposób dosadny; przytaczamy ustęp odpowiedni z listów, gdyż i dziś zupełnie to samo się zdarza, i to nie tylko na Szląsku: "Głównem mojem staraniem jest zbliżyć się do ludu, mówić z nim, lecz dotąd jakoś mi się nie udaje. Pragnąłbym jak najrychlej rozpocząć badania językowe, a nie wiem, jak się wziąć do tego. Miarka, do którego się zwracałem o pomoc i pośrednictwo, nie pojmuje widocznie, czego żądam od niego. Czuję, że znajduję się w położeniu fałszywem, że mi niedowierzają, pomimo rekomendacyj wrocławskich. Wielu nie może pojąć, jak to taki słuszny człowiek włóczy się po kraju, aby zbierać bajki. Tego poczciwi Szlązacy od przodków; nic słyszeli. Miarce moje żądania wydają się tak trudnemi do spełnienia, że aż śmiech bierze!...

W innej znowu pracy o Szląsku wspomina zmarły profesor, że miał do czynienia nawet z policya; mówiąc o niezwykłej gościnności i serdeczności tego zacnego ludu szląskiego, powiada: "Serdeczność ta tem więcej powinna była zadziwiać, że lud nie był w stanie zdać sobie sprawy z tego, co ja jestem właściwie za jeden i jaki jest właściwy cel moich wędrówek. Nikt bowiem nie chciał uwierzyć, mimo to, żem zawsze z góry starał się usuwać co do tego wątpliwości, abym podróżował dla słuchania tylko bajek i piosnek. To też rozmaite poczęto sobie tworzyć przypuszczenia o mojej osobie. Jedni powiadali, że jestem ajentem, wysłanym, aby wynaleźć jakiegoś księdza; inni brali mnie za nauczyciela (rechtora), pozbawionego chleba. W Cieszyńskiem nareszcie podejrzywano mnie, że jestem szpiegiem, czy inżynierem pruskim, którego wysłano na zwiady, aby wypatrzył przejścia między górami.

"W Ligotce właśnie, gdy mi jedna staruszka opowiadała bardzo ciekawą historyę o górze Goduli, która stoi na czterech złotych słupach, i o tem, jak Czesi przyszli do tej góry po ukryte w niej skarby, aresztował mnie "policajt" (policyant gminny) i odprowadził mnie do pani burmistrzowej (pan burmistrz zajęty był zwożeniem zboża z pól górskich). Pani burmistrzowa wypuściła mnie niebawem z niewoli, lecz musiałem się już wyrzec dalszych studyów w Ligotce, gdyż zostałem skompromitowany w oczach poczciwych górali, którzy mnie widzieli prowadzonego przez wieś przez srogiego "policajta". ("Zarysy życia ludowego na Szląsku" str. 36 — 7).

Wracając do "Listów z podróży", dowiadujemy się z nich, że wówczas Szlązak obrażał się za nazwanie go Polakiem, nawet sąd, według ustaw, nazwę "Polak", daną z intencyą obrażenia, uznaje za obelgę. ("Na dziś" t. I, 310). Obecnie, na szczęście, zmieniło się to: dziś Szlązak otwarcie uznaje się za Polaka.

Pomimo trudności i przeszkód, z jakiemi spotykać się musiał badacz ludu, udało mu się zebrać w 60-ciu przeszło miejscowościach, które zwiedził na Szląsku, olbrzymi materyał ludoznawczy: samych powieści i pieśni miał zbiór, obejmujący około 25 arkuszy druku (patrz tamże str. 297 w przypisku). Przed kilku laty pokazywał piszącemu te wyrazy ś. p. Malinowski te materyały, których, niestety, przed śmiercią wydać nie zdążył.

W r. 1870 otrzymuje ś. p. Lucyan posadę zastępcy nauczyciela literatury polskiej i języków starożytnych w gimnazyum św. Anny w Krakowie; obok obowiązków swoich słucha w tym i następnym roku wykładów prof. St. Tarnowskiego i F. T. Bratranka, który długi czas wykładał język i literaturę niemiecką w Uniw. Jagiellońskim i odznaczał się jako tłumacz utworów poetycznych z języka polskiego na niemiecki (umarł w r. 1892). Nie zadawalniając się zdobytą dotychczas wiedzą, zrzeka się młody uczony na wiosnę 1872 r. urzędu nauczycielskiego i dąży do Lipska, aby tam skorzystać z prelekcyj językoznawstwa ogólnego, wykładanego przez znakomitego profesora Jerzego Curtiusa, i gramatyki porównawczej słowiańskiej i litewskiej prof. A. Leskiena, oraz aby uzyskać stopień doktora filozofii. Rozprawa na stopień doktora p. t. "Ueber die Oppelnsche Mundart in Oberschlesien" (o gwarze opolskiej na Szląsku. Górnym, wydana w r. 1878 w Lipsku, ) aczkolwiek niewielka rozmiarami (str. 55 w 8-ce), niezmiernej jest doniosłości: jest to bowiem chronologicznie pierwsza praca naukowa, w której zbadaną została umiejętnie jedna z gwar polskich, i która dała pochop lingwistom polskim do zajęcia się gwaroznawstwem i posłużyła za wzór, jak narzecza opracowano być powinny. Słowem, jest to praca epokowa, od niej bowiem dopiero rozpoczyna się naukowe badanie gwar polskich.

Po uzyskaniu w Lipsku 1872 r. stopnia doktora otrzymuje Malinowski posadę nauczyciela języków starożytnych w gimnazyum III-iem w Warszawie, gdzie przebywał od r. 1872 — 1877. Na tem stanowisku wykazał zmarły wielkie zalety, jako uzdolniony pedagog i człowiek, serdecznie młodzież miłujący; wykładając języki łaciński i grecki, umiał nawet w klasach niższych zainteresować uczniów swoich więcej, niż inni nauczyciele, a to mianowicie wprowadzeniem do nauki pierwiastku porównawczego: lekcye prowadził żywo, wykładał bardzo zrozumiale i umiał utrzymać uwagę swoich uczniów w stopniu odpowiedniego naprężenia. Sposób uczenia jego odznaczał się tem, iż zwykle nie zadawał lekcyi do domu uczniom, lecz starał się, aby nauczyli się w klasie z samego wykładu; w tym celu ciągle ich przepytywał tak, iż każdy z uczniów nie raz w ciągu godziny odpowiadał; wskutek tego wszyscy jego uczniowie przedmioty, przez niego wykładane, umieli doskonale, i nie było prawie tak złego ucznia, aby ich przynajmniej dostatecznie nie umiał, gdyż każdy mógł i musiał naliczyć się na lekcyi. Umieli też uczniowie ocenić te zalety, jak również prawość i zacność swego przewodnika, bo pozostawił w nich jak najsympatyczniejsze wspomnienie.

Wielki zasób nauki, zgromadzony w ciągu długich studyów i umiejętne zużytkowanie wiedzy w kilku pracach, które do tego czasu wydał zmarły uczony, zwracały na niego uwagę świata naukowego: w r. 1877 powołany został na godność profesora nadzwyczajnego w Uniwersytecie Jagiellońskim; na zajętej przez niego katedrze filologii słowiańskiej pracował poprzednio od r. 1865 do 1872 Henryk Suchecki, który był przedtem profesorem języka i literatury polskiej w Uniwersytecie w Pradze.

Przytaczamy tu w całości prawie list, który wkrótce po przyjeździe do Krakowa napisał do wspomnianego wyżej R. Dziewickiego. gdyż najlepiej on maluje okoliczności, wśród których nowe swe stanowisko objął:

"Kraków d. 4 maja 1877. Szanowny Panie Naczelniku Dobrodzieju! Mija dzień za dniem wśród różnych zajęć, prac, wizyt, kłopotów, pisania listów, próśb, podań, reskryptów, najmowania mieszkania, przeprowadzania się, układania książek, posiedzeń Akademii, referatów naukowych, sprawozdań, wreszcie: teatru, obiadów w kole koleżeńskiem i t. d. i t. d., przygotowywania się do wykładów i samych prelekcyj (których mam pięć, na tydzień, a więcej mi one zabierają czasu niż 24 w gimnazyum!) Otóż te przyczyny spowodowały, że dotąd nie odpisałem na łaskawy list Szanownego Pana. Zwłoka ta zasługuje na uwzględnienie. Proszę tylko rozważyć: W Wielki Piątek przybywam do Krakowa i melduję się panu delegatowi namiestnika Bobowskiemu. Ten oświadcza mi, że bez uwolnienia mnie od poddaństwa rosyjskiego przyjąć ode mnie przysięgi nie może. Rektor pisze do ministeryum do Wiednia, a to poleca mi bez przysięgi rozpocząć wykłady, asygnuje pensyę, i drogą dyplomatyczną przez Andrassego i Gorczakowa występuje o przyśpieszenie paszportu emigracyjnego. Tak to cuda się dzieją: Niegdy nic nie znaczący urzędniczek w biurze powiatu Krasnostawskiego jest przedmiotem not dyplomatycznych międzypaństwowych! Jednakże kłopotów, niepewności miałem co niemiara, a nie dziwota, jeżeli przypominamy sobie, że uzyskanie paszportu emigracyjnego droga, zwykłą trwa najmniej półtora roku! Wszystko się tedy dobrze ułożyło. Dziś miałem audyencyę u hr. Alfreda Potockiego, który tu zjechał na doroczne posiedzenie Akademii Umiejętności. Wykłady już prowadzę; od 15 kwietnia. Idzie mi bardzo dobrze.... Ja tyle miałem w ostatnich dniach roboty w Warszawie i tak niespodziewanie wyjazd musiałem przyśpieszyć (wyjechałem w Wielki Czwartek), a w ostatnich dniach śmierć ojca przyjaciela mego Goldberga ***) tyle mi jeszcze czasu zajęła nad program, że nie pożegnałem się z trzema czwartemi znajomych w Warszawie, ale co począć! I tak, zwinąć się tak prędko z wyjazdem i wszystkie interesa załatwić, a wyjeżdżać na zawsze, emigrować, w tak krótkim czasie była ta sztuka prawie nadludzka. Sam się sobie dziwię. W ciągu trzech dni po wezwaniu przez profesora Łepkowskiego — wszystko gotowe, siedziałem w wagonie. "

Odtąd ś. p. Lucyan szczególnie płodną i wielostronną rozwija działalność, ujawniającą się w nauczaniu i wychowaniu młodzieży, w bardzo czynnym udziale w pracach naukowych Akademii Umiejętności i w wydawaniu dzieł własnych. Po sześciu latach pracy w Krakowie zostaje profesorem zwyczajnym (1883); bywał wybieranym na dziekana wydziału filozoficznego (1887 — 8), spełniał też obowiązki rektora Uniwersytetu. Od r. 1880 był członkiem komisyi egzaminacyjnej kandydatów na nauczycieli gimnazyalnych i egzaminatorem z języka polskiego. Wykładając w Uniwersytecie gramatykę języka polskiego, ucząc języków starosłowiańskiego, rosyjskiego, czeskiego, serbskiego i litewskiego, objaśniając zabytki starej polszczyzny, ujawnił ś. p. Malinowski niezwykłe zalety profesora: wielką jasność, przystępność i dokładność obok umiejętności zagłębiania się w najdelikatniejsze właściwości i odcienie językowe.

Dbając o wydoskonalenie swych słuchaczów w udzielanych im przedmiotach, starając się zachęcić ich do prac samodzielnych nad językiem ojczystym, zorganizował seminaryum filologii słowiańskiej w r. 1887 i był jego dyrektorem. Mieliśmy przed kilku laty możność przysłuchać się i przyjrzeć nieco pracy profesora na katedrze i w seminaryum: szczególnie budującem i pocieszającem wydało się nam. że znaczna stosunkowo liczba młodzieży, zapewne około 30, słuchała wykładów i należała do seminaryum; widać było w słuchaczach nietylko gorące zainteresowanie się przedmiotem, lecz i dobre przygotowanie i postęp niemały w językoznawstwie. W seminaryum odbywał się rozbiór tekstów gwarowych, już to zapisanych przez samych studentów w okolicach, z których pochodzili i których gwarę wybornie znali, już to ogłoszonych w "Wiśle" i w "Zbiorze wiadomości do antropologii". Słuchacze pod przewodnictwem i przy czynnym współudziale profesora objaśniali ciekawe zjawiska językowe, wdrażając się do najściślejszych dociekań umiejętnych nad naturą dźwięków, nad powstawaniem postaci językowych, nad znaczeniem wyrazów osobliwościami składni, słowem, nad całym ustrojem mowy. W podobny sposób prowadził profesor w seminaryum rozbiór zabytków języka polskiego, starosłowiańskiego i innych słowiańskich. Dzięki wykładom z katedry, które zaznajamiały uczniów z przedmiotom i metodą badania, zajęciom w seminaryum słowiańskiem, a szczególnie dzięki osobistym zaletom charakteru profesora i stałej zachęcie, udzielanej młodzieży, życzliwemu jej poparciu i opiece nad tymi, którzy chętniej i gorliwiej garnęli się do pracy, dzięki "serdecznej atmosferze naukowej, — jak mówi jeden z jego uczniów, — jaką stworzył w Uniwersytecie krakowskim Lucyan Malinowski", powstał cały zastęp młodych, uzdolnionych filologów, którzy dali się poznać z umiejętnych badań nad językiem polskim. Z rozrzewnieniem prawie odczytać można ustęp z listu przedwcześnie zmarłego, nadzwyczaj zdolnego językoznawcy, Jana Hanusza, (umarł w r. 1887), nie znajdującego dość wyrazów, aby wypowiedzieć swe uczucia i wdzięczność dla ś. p. Malinowskiego, który "opiekował się nim gorliwiej niż ojciec". Niewątpliwie, całe postępowanie profesora i jego stosunek do uczących się były powodem takiego wielkiego uznania dla zmarłego. Wielu słuchaczów ś. p. Malinowskiego, zawdzięcza gorliwości profesora nie tylko wynalezienie materyału do opracowania i wskazanie, cc właśnie byłoby potrzebnem, lecz i ogłoszenie swych prac; profesor czy to w licznych wydawnictwach Akademii, czy w "Pracach filologicznych ", czy w czasopismach polecał te prace do druku. Oto spis znanych w piśmiennictwie naukowem uczniów ś. p. Malinowskiego: wymieniony wyżej Jan Hanusz, Jan Bystroń, Roman Zawiliński, Józef Kallenbach, Szymon Matusiak, Jan Biela, Gustaw Blatt, Bolesław Szomek z dawniejszych, — z młodszych zaś: ks. R. Koppens, Jan Rozwadowski, Zygmunt Paulisch, Stanisław Dobrzycki, Luboradzki, Stanisław Zathey, W. Grzegorzewicz, K. Nitsch i inni.

Wspomnieć też należy, iż wpływ wywierał ś. p. Malinowski i na młodzież ucząca się w szkołach średnich; był przez czas dość znaczny (od roku 1892) seniorem, t. j. przełożonym Bursy akademickiej: jest to rodzaj pensyonatu bezpłatnego, w którym uboga dziatwa znajduje pomieszkanie i opiekę; zmarły pedagog z wielką pieczołowitością dbał o zdrowie, moralność i rozwój umysłowy wychowańców Bursy.

Niezwłocznie po objęciu w Uniwersytecie Krakowskim stanowiska profesora, powołany został ś. p. Malinowski d. 30 czerwca 1877 do Akademii Umiejętności na członka i sekretarza komisyi językowej. Odtąd widzimy go stale biorącym udział we wszystkich pracach, wydawnictwach i przedsięwzięciach wydziału filologicznego Akademii. W roku następnym został członkiem komisyi archeologicznej; w d. 30 października 1880 wybrano go na członka czynnego krajowego Akademii, w dwa lata później (1882) na członka komisyi antropologicznej, a w trzy (1883) na członka komisyi literackiej. W r. 1882 d. 11 listopada objął pracowite obowiązki sekretarza wydziału filologicznogo, które sprawował już do końca życia. Wymienione tutaj godności, do których od lat 3-ch (od 7 grudnia 1894) przybył urząd przewodniczącego komisyi antropologicznej, nie były wcale czczemi tytułami: każda z nich wymaga nietylko udziału w posiedzeniach, lecz i inne zajęcia pociąga za sobą. Szczególnie z pomiędzy wymienionych urząd sekretarza wydziału filologicznego pracy wiele wymaga, należą bowiem do niego obowiązki redagowania następujących wydawnictw: "Rozpraw i sprawozdań z posiedzeń wydziału filologicznego Akademii Umiejętności", "Pamiętnika Ak. Urn. wydziału filologicznego i filozoficzno-historycznego" i "Sprawozdań komisyi językowej. " Zmudna praca redaktorska, a przytem tak mało wdzięczna, gdyż w wydawnictwach tego rodzaju nie dochodzi do wiadomości ogółu czytającego, obowiązywała nadto do prowadzenia jeszcze zmudniejszych) korekt, które ciągle obarczały zmarłego uczonego.

Z prac szczególnych w komisyi językowej wymienić i podnieść należy bardzo czynny udział Malinowskiego w gromadzeniu materyału do słownika starej polszczyzny, który zawrzeć ma wyrazy z rękopisów wieku XIV XV i początku XVI, oraz z najdawniejszych druków polskich. Co do prac, mających wielką doniosłość dla historyi języka ojczystego, wspominamy, że prof. Malinowski podał, a przy pośrednictwie swych słuchaczów częściowo urzeczywistnił myśl zebrania wyczerpującego materyału z zabytków w. XIV — XVI-go do form deklinacyjnych i konjugacyjnych języka staropolskiego. Nakoniec, brał udział jako jedyny językoznawca w komisyi ortograficznej w r. 1890 i nast. wraz z d-rem Józefem Majerem, prof. St. Tarnowskim i prof. M. Bobrzyńskim.

Przechodzimy z kolei do działalności autorskiej zmarłego profesora. Imię ś. p. Lu-cyana Malinowskiego zapisało się niezatartemi głoskami w dziejach ostatniego trzydziestolecia językoznawstwa polskiego; a jest to właśnie epoka, w której uczeni nasi przejęli się zasadami lingwistyki porównawczej, wprowadzonemi na Zachodzie przez koryfeuszów filologii: Jerzego Curtiusa, Maksa Müllera, Steinthala, Jana Schmidta, Brugmana, Miklosicha, Leskiena, zaszczepiali ją i rozwijali dalej na, gruncie ojczystym. Prace zmarłego, zawsze umiejętnie, sumiennie i dokładnie wykonane, dotknęły wszystkich prawie stron nauki języka polskiego: głosownia, nauka o odmianach, słowotwór, składnia, słownikarstwo, gwaroznawstwo, historya wyrazów, słoworód ludowy, wydawanie i objaśnianie pomników dawnej mowy, znalazły w nim jednego z pierwszorzędnych pracowników; cenne wreszcie przyczynki pozostawił i do ludoznawstwa polskiego. Nie możemy tutaj przytaczać całej bibliografii prac ś. p. Malinowskiego, postaramy się natomiast wspomnieć o dziełach ważniejszych, ugrupować je, oraz wskazać ich znaczenie i stanowisko w ogólnym dorobku naukowym na niwie językoznawstwa polskiego.

Pierwsze prace Malinowskiego zjawiły się w r. 1869 w języku niemieckim, w czasopiśmie, założonem przez A. Schleichera, a redagowanem przez A. Kuhna, ze współudziałem A. Leskiona i J. Schmidta, p. n. "Beiträgo zur vergleichenden Sprachforschung aut dem Gebiete der arishien, celtischen und slaviscben Sprachen" (Przyczynki do językoznawstwa porównawczego w zakresie języków aryjskich, celtyckich i słowiańskich). Rozprawa p. n. "Zur Lautlehre der Lehnworter in der polnischen Sprache" (Przyczynek do głosowni wyrazów zapożyczonych w języku polskim) — jest pierwszą i dość szczęśliwie pomyślana próbą uogólnienia zmian głosowych, którym uległy wyrazy przyjęte do polszczyzny z jęz. niemieckiego. Dopiero w lat 22 po tej pracy prof. L. Malinowskiego i po studyach z tegoż zakresu innych lingwistów polskich prof. Baudouin'a de Courtenay i dr. Karłowicza, dokładnemu i wszechstronnemu zbadaniu poddał ten przedmiot i umiejętnie go przedstawił w znakomitej pracy p. n. "Wyrazy niemieckie w języku polskim pod względem językowym i cywilizacyjnym" p. Gabryel Korbut (w t. IV "Prac filologicznych" i w osób. odb. ). Druga praca ś. p. Malinowskiego p. n. "Zur Volksetymologie " (Przyczynek do słoworodu ludowego) jest znowu pierwszą z zakresu polskiego słoworodu ludowego. Od tego czasu ukazało się kilka studyów tej treści, szczególnie pióra zmarłego profesora, oraz prof. Baudouin'a de Courtenay i Karłowicza ("Słoworód ludowy" rozprawa z r. 1878). Dobrze spolszczony termin naukowy niemiecki przez "słoworód ludowy" oznacza przeinaczenie wyrazu obcego lub nawet swojskiego Indowi niezrozumiałego pod wpływem wyrazów dobrze sobie znanych; jest to więc przekształcenie nietylko fonetyczne, lecz i psychiczne, albowiem nieznany sobie dźwięk i wyraz lud podciąga pod inny lepiej znany; np. gr. łac, wyraz paconia, pod wpływem podobieństwa dźwięku początkowego do wyrazu piwo, przekształcił lud polski na piwonia; albo znowu wyraz aloes lud w Janiszewie nad Wisłą przerobił na oleus pod wpływem wyrazu olej (rycynowy), widocznie dlatego, że oba to środki wywołują jednakowe skutki. Słoworodowi ludowemu poświęcił później ś. p. Malinowski obszerną rzecz p. n. "Studya nad etymologią ludową", ogłoszoną w t. I — III

"Prac filologicznych". Cała ta praca bardzo jest. cennym przyczynkiem do badań języka i twórczości ludowej, podaje bowiem mnóstwo faktów, wyświetlających psychologię ludu.

Wymieniona wyżej rozprawa na stopień doktora z r. 1873 o gwarze opolskiej stała się pierwowzorem dla dyalektologów polskich: przez jej napisanie, a następnie przez przygotowanie uzdolnionych pracowników, którzy badają gwary polskie, stał się zmarły profesor twórcą szkoły dyalektologii polskiej. Wszystkie następne prace gwaroznawcze nasze przyjęły za wzór podaną przez Malinowskiego metodę badania i systemat układu materyału językowego. Zajęcie się więc gwaroznawstwem jest jedną z największych zasług nieodżałowanego uczonego. Niestety, bardzo wiele jest jeszcze do zrobienia na tem polu: nie mamy bowiem dotąd umiejętnie zbadanych i wykazanych właściwości wielu narzeczy i gwar polskich, nie określono nawet dokładnie granic tych narzeczy i gwar.

Do gwar szląskich wracał i później ś. p. Malinowski: w r. 1882 wydał "Studya szląskie. O samogłoskach nosowych w gwarach polskich na Szląsku". Samogłoski nosowe były ulubionym tematem uczonego męża; i nie dziw: wszak ze wszystkich języków żyjących słowiańskich, polszczyzna tylko dochowała je w całej czystości. Już w rozprawie o gwarze opolskiej wiele miejsca (bo piątą część książki) poświęcił samogłoskom nosowym; w zakończeniu "Studyów szlą-skich", które, nazywa częścią pierwszą, zapowiedział część drugą, temuż, przedmiotowi poświęconą; czy wykończył ją, nie wiemy. W r. 1880 wyszła niewielka broszura o "Głoskach nosowych w gwarze ludowej w. o wsi Kasinie (w powiecie Limanowskim w Galicyi) i niektórych innych właściwościach tej gwary". Poszukiwał ś. p. M. śladów dyalektycznych i w zabytkach polszczyzny z w. XV i XVI (por. rozp. "Ślady dyalektyczno w oznaczaniu samogłosek nosowych w kilku zabytkach języka polskiego XV i XVI w. " 1880). Pomijając mnóstwo drobnych przyczynków i rozprawek do dziedziny dyalektologii należących, a umieszczanych bądź to w wydawnictwach Akademii, bądź w "Pracach filologicznych", wspomnimy o następnych jeszcze: W dość obszernej pracy p. n. "O niektórych wyrazach ludowych. Zapiski porównawcze" 1892 dwa rozdziały mają i donioślejsze znaczenie: mowa jest w 1-ym o śladach wpływu rumuńskiego w mowie góralskiej na Podhalu i o pobycie Kumunów w tych stronach, w 2-im zaś o śladach wpływu węgierskiego w mowie góralskiej na Podhalu tatrzańskiem, w Karpatach i w Bieskidach, na Szląsku, oraz w. innych stronach. Do badań gwarowych należy i niewielka, ale bardzo zajmująca rzecz "O języku komedyj Franciszka Bohomolca" Kraków 1895; zebrał tu autor z 24 komedyj Bohomolca ślady gwary mazurskiej, litewszczyzny i białoruszczyzny, w końcu zaś dodał słowniczek wyrazów gwarowych i innych osobliwszych. Ogólniejszej natury jest rozprawka, zamieszczona w t. V-m "Archiwum do dziejów literatury i oświaty w. Polsce". (Kraków 1886) p. n. "O badaniach właściwości mowy ludowej". W r. 1896 pracował ś. p. profesor nad oceną książek, zawierających materyały gwarowe i ludoznawcze z Galicyi, przygotowując w języku niemieckim artykuł p. n. "Die polnischen Mundarten in West-Galicien? (gwary polskie w Galicyi zachodniej) do wielkiego wydawnictwa o monarchii austryackiej p. n. "Oesterreich-Ungarische Monarchie in Wort und Bild". Bardzo pożądaną byłoby rzeczą przełożenie tej pracy na język polski, gdy się ukaże ona w druku.

Pozostały tez po zmarłym w rękopisach bardzo znaczne materyały do gwaroznawstwa Szląska, Podhala i Zamagórza i bardzo obfity zbiór wyrazów gwarowych; wydanie tych rzeczy zapowiadał już w "Listach z podróży", w rozprawie o gwarze opolskiej i "Studyach szląskich"; wiemy, że w wolniejszych chwilach opracowywał je do druku; ponieważ jednak dotąd się nie ukazały, przypuszczamy, że wykończyć ich przed zgonem nie zdołał. Życzyćby należało, aby Akademia Umiejętności ogłosiła tak cenne materyały językoznawcze, których zmarły profesor pomimo ciągłej pracy, będąc zanadto obciążonym wspomnianemi wyżej zajęciami obowiązkowemi, wydać nie mógł.

Nie mniej prawie ważnemi, jak prace gwaroznawcze, były studya ś. p. Malinowskiego nad językiem staropolskim, a mianowicie wydawanie i objaśnianie zabytków piśmiennych w. XV-go i XVI-go. Wielce zasłużony dla nauki ś. p. Aleksander Przezdziecki. który przez długie lata poszukiwał rzeczy polskich w bibliotekach zagranicznych i nieocenione skarby szczególnie dla historyi w nich znalazł, odkrył w bibliotece uniwersyteckiej w Peszcie rękopis pergaminowy w 16-ce kart 145 liczący i skopiował zawarty w nim dość znaczny zabytek języka polskiego z w. XV-go. Prof. Malinowski objaśnił i wydał rzecz tę w Krakowie w. r. 1875 p. n. "Modlitwy Wacława". Praca rzeczona rozpoczyna cały szereg wydawnictw tego rodzaju; zastosowana w niej metoda wydawania i opracowywania zabytków starej polszczyzny, a mianowicie, dokładność paleograficzna przedruku, wyczerpujący opis rękopisu, oznaczenie wieku pomnika językowego, szczegółówy rozbiór materyału językowego, dokładny słownik wyrazów zawartych w zabytku, stają się odtąd obowiązującemi w wydawnictwach tego rodzaju, czy to przez samego profesora ogłoszonych, czy przez jego uczniów, czy przez innych językoznawców polskich. Nadmienić wypada, ze taka drobiazgowość i sumienność opracowania gramatycznego zabytków staropolskich wydawała się niektórym krytykom zbyt nawet daleko posuniętą. Rozprawa o języku "Modlitw "Wacława" w r. 1875 należała wówczas do bardzo nielicznych, odpowiadających poziomowi umiejętności filologicznej, i dziś ma jeszcze wartość naukową. I tutaj rozwiódł się uczony językoznawca szerzej nad ulubionem swojem zagadnieniem o dźwiękach nosowych.

Sprawdziwszy później, że odpis Przezdzieckiego był niedokładny, wydaje ś. p. Lucyan tenże zabytek powtórnie w r. 1887. Ogłosił dalej "Magistra Jana z Szamotuł, dekretów doktora, Paterkiem zwanego, kazania o Maryi Pannie czystej" z rękopisu toruńskiego, pochodzącego z r. 1524 (wyd. w Krakowie 1580). "Quadragesimalesuperepistolas. Glosy polskie z końca pierwszej połowy w. XV". (Glosami nazywają się wyrazy umieszczone pomiędzy wierszami lub na marginesach tekstu dla objaśnienia lub przekładu wyrazów mniej zrozumiałych. W rękopisach średniowiecznych łacińskich, szczególnie z kazaniami, bardzo często zdarzają się takie dopiski polskie; w czasach ostatnich zwrócono uwagę, że w glosach tych cenny mieści się materyał językowy z czasów, z których niewielki posiadamy zasób zabytków piśmiennictwa polskiego). Zabytki języka polskiego w rękopisie nr. 2508 Biblioteki Jagiellońskiej?, umieszczone w tomie 1-ym i II-im "Prac filologicznych", zawierają także glosy lub cało ustępy w języku polskim; zwraca uwagę pomiędzy niemi list miłosny najdawniejszy, o jakim wiemy w języku polskim, z pierwszej połowy wieku XV-go. Tu wspomnieć też należy, że od r. 1885 aż do śmierci był ś. p. Lucyan wraz z pp. J. Baudouinem de Courtenay, J. Karłowi czem i A. A. Kryńskim — współredaktorem wielce cennego wydawnictwa, poświęconego językoznawstwu, p. n. "Prace filologiczne;; wydawnictwo to, wychodzące z zapomogi Kasy imienia Mianowskiego, ukazuje się w Warszawie w terminach nieokreślonych zeszytami, około 300 stronic liczącemi; dotąd wydano 4 tomy, z których każdy składa się z 3-ch zeszytów, i jeden zeszyt tomu V-go. W każdym z dotąd wydanych zeszytów zmarły językoznawca większe lub niniejsze prace swoje (najczęściej p. n. "Drobiazgi językowe") umieszczał.

W czasach ostatnich wydał następujące zabytki: "Kazanie na dzień Wszech Świętych z w. XV-go" (Kraków 1895), "Glosy polskie w kilku rękopisach łacińskich, wieku XV-go"

(tamże tegoż roku), "Żywot św. Błażeja" (wyd. II w t. V "Prac filologicznych wyd. I-e z objaśnieniami prof. A. Małeckiego wyszło w r. 1864 we Lwowie). Na styczniowem posiedzeniu (d. 10) Akademii Umiejętności na 5 dni przed śmiercią swoją złożył pracę "O zabytku języka polskiego w manuskrypcie nr. 1798 Biblioteki Uniwersyteckiej w Erlangen"; jest to książeczka, pochodząca z początku w. XVI-go, która należała do jednej z królewien polskich i zawiera przygotowanie do spowiedzi i modlitwy.

Nie dotykając innych drobniejszych prac z tego zakresu, jak tekstu polskiego pieśni "Salve Regina — Zdrowaś Królewno", porównania Biblii "królowej Zofii, zwanej też Szaroszpatacką, najobszerniejszego zabytku języka polskiego z połowy w. XV (wydał prof. A. Wałecki w r. 1871) z Biblią czeską Zabłockiego i t, p., zaznaczamy, że jeszcze w r. 1884 przygotował ś. p. L. Malinowski obszerne opracowanie (138 str. ) "Materyałów do historyi języka polskiego z końca w. XIV i początku XV-go na podstawie ksiąg sądowych łęczyckich, orłowskich i brzezinskich; jest to wstęp do wydania wypisów z tych ksiąg, przygotowanego przez ś. p. Adolfa Pawińskiego. Dzięki staraniom p. Aleksandra Jabłonowskiego, współwydawcy "Źródeł dziejowych", bardzo gorliwie zajmującego się wydaniem puścizny naukowej po nieodżałowanym dziejopisie, wkrótce przy "Księgach sądowych łęczyckich" w tomie V-ym "Tek Pawińskiego" praca ta światło dzienne ujrzy. Jak pojmował Malinowski sposób wydawania zabytków staropolszczyzny, wyłożył to w artykule "O wydawnictwie dawnych zabytków języka polskiego* (1881 w t. VI-ym "Scriptores rorum Polonicarum").

Dwie rozprawy poświęcił zmarły profesor wyłącznie historyi wyrazów polskich: "O pochodzeniu wyrazów ście, zejście, wyjście, odejście i t. d. " i "Przyczynki do historyi wyrazów polskich" (Kraków 1882 — 4 w t. IX i X "Rozpraw wydz. filol. "); wyjaśnia w nich autor pochodzenie wyrazów i śledzi zmiany, którym zewnętrzna postać z kolei czasu ulegała pod wpływem zboczeń w poczuciu o ich pochodzeniu, które tkwi w świadomości narodu. Cenne materyały do wyjaśnienia pochodzenia wyrazów i ich dziejów rozsiane są i w wielu innych pracach nieodżałowanego profesora, np. w wymienionych wyżej "Studyach nad etymologią ludową" i w licznych " Drobiazgach językowych i gramatycznych" w "Pracach filologicznych" w artykule "Niektóre wyrazy polskie litewskiego pochodzenia" (Pr. fil. 1. 1) i w innych.

Składni staropolskiej nie poświęcił zmarły osobnej rozprawy, wyjaśniał jednak jej właściwości w wydaniach zabytków dawnych. Co się zaś tyczę słowniknrstwa. to do każdego z ogłoszonych pomników dawnego piśmiennictwa dodawał wzorowo opracowane słowniczki wyrazów wszystkich lub tylko osobliwszych.

Był nasz uczony i wielkim znawcą języka staro -bulgarskiego, inaczej staro -słowiańskim lub cerkiewno-słowiańskim zwanego. Wiadomość o szczątkach Ewangielii cerkiewnosłowiańskiej podał w t. XIII "Rozpraw" 1889; pokazywał nam też przygotowany do druku odpis wielkiego rękopisu cerkiewno -słowiańskiego, znajdującego się, jeżeli pamięć nas nie myli, w Bibliotece ks. Czartoryskich w Krakowie: jest to Ewangieliarz Ławroszewski, którego sam odpis zajmuje 180 arkuszy, a przeszło dwa razy tyle opracowanie językowe.

Prace powyżej wymienione zjednały Malinowskiemu imię znane nietylko w kraju, lecz i u innych Słowian: nie pomijał też nikt z uczonych słowiańskich, bawiąc w Krakowie, gościnnych jego progów; po kilku ich naraz spotkać u niego można było, a i w liczbie słuchaczów często znajdowali się slawiści obcy, szczególnie Czesi, Serbowie i Bułgarowie.

Pozostaje nam wspomnieć o zasługach zmarłego na polu ludoznawstwa. Wymieniliśmy już jego "Listy z podróży po Szląsku" zaznaczyliśmy, że był członkiem komisyi antropologicznej i jej przewodniczącym: na tem stanowisku starał się zachęcić swoich słuchaczów i byłych uczniów, aby materyał}' ludoznawcze gromadzili i do Akademii nadsyłali. Najważniejszą zaś pracą etnograficzną ś. p. Lucyana są "Zarysy życia ludowego na Szląsku, " napisane jeszcze w r. 1870, ale drukowano dopiero w r. 1877 w "Ateneum" i w osobnej odbitce (str. 95). Ponieważ "Zarysy" należą do najlepszych studyów ludoznawczych w Polsce, podajemy tutaj w krótkości ich treść: Daje autor naprzód ogólny zarys Szląska Pruskiego pod względem geograficznym i etnograficznym; widzi tam w mowie ludu polskiego dwa narzecza; opisuje dalej stosunki społeczne, urządzenia szkół, ich wpływ i znaczenie, uwydatnia działalność germanizacyi; wskazuje, jakie są wzajemne stosunki pomiędzy ludnością polską a niemiecką, omawia działalność literacką Polaków na Górnym Szląsku, podnosząc zasługi Lompy, Nowackiego i Miarki. Kozdział następny poświęcił etnograf opisowi Szląska Cieszyńskiego, dalej podał charakterystykę Szlązaków, uwydatnił ich moralność, religijność, miłość w rodzinie, gościnność i zamożność; opisuje stan rolnictwa na Szląsku. podaje zewnętrzny wygląd wsi, opis chaty, daje pojęcie o pożywieniu ludu, opisuje odzież; zwraca dalej uwagę na nazwiska osobowe na Szląsku, na zwyczaje, obyczaje, obrzędy, zabobony, zwane tam powiarkami; objaśnia urządzenie, zwane prawem pacholczem (jest to, jak przekonaliśmy się, będąc przed trzema laty na Szląsku, rodzaj bractwa kościelnego, do którego tylko młodzież wiejska, męska i żeńska, należy). Opisuje dochowany na Szląsku zwyczaj topienia marzanny i chodzenia z gaikiem lub maikiem; opowiada, jak Szlązacy tańczą, jak odbywają wesela; nakoniec przytacza dokładnie zapisane z ust 1 udu opowieści o czarownicach, skarbach zaklętych, o śpiącem wojsku, o Łokietku, wreszcie o zbójcach. Widzimy z tego przeglądu treści "Zarysów", że była to rozprawa na wszechstronnem badaniu ludu szląskiego oparta; żałować tylko należy, że w podobny sposób nie zużytkował zmarły uczony reszty ogromnych materyałów ludoznawczych ze Szląska i że nie opisał podobnie zwiedzonego przez siebie Zamagórza.

Wymienione dzieła, oraz wykazane wyżej zasługi naukowe i profesorskie ś. p. Lucyana Stalinowskiego postawiły go pomiędzy pierwszorzędnymi w czasach ostatnich badaczami mowy ojczystej, do których liczby należą: zmarły niedawno ś. ś. p Przyborowski i żyjący: Nehring, Karłowicz, Baudouin de Courtenay, Brückner, Kryński i Kalina.

Kto miał możność przyjrzeć się zblizka osobie zmarłego uczonego, tego ująć musiał odrazu sympatyczny wyraz otwartej jego twarzy. Przedstawiliśmy wyżej, z jaką wytrwałością niestrudzenie pracował przez życie całe: o tej energii życiowej nawet na pierwszy rzut oka świadczyła cała jego postać. Mówił żywo i z przejęciem o wszystkiem, co go więcej interesowało, okazywał przytem zawsze niepodległość, a często i oryginalność sądu i poglądów. Mówiąc o charakterze zmarłego, nie możemy ukrywać, że ujawniało się w nim niekiedy zniechęcenie do ludzi, że, gdy się do kogo uprzedził, niełatwo mógł się do niego przekonać; było to może wypływem naprzód ciężkich warunków, w jakich znajdował się w młodości, o czem z goryczą później wspominał, lub następnie skutkiem rozdrażnienia chorobą serca, która nurtowała go od dość dawna i tak niespodzianie przecięła pasmo dni tego niestrudzonego i pożytecznego żywota. Okupywał to jednak stokrotnie nieodżałowany mąż wybitnemi zaletami dodatniemi swego charakteru. Nieskazitelność, prawość i zacność jego brzydziła się i oburzała wszystkiem, co nieszlachetne. Do końca życia zachował ś. p. Lucyan młodzieńczość i szlachetność porywów. Z uczuciem pewnego ciepła serdecznego przyjmował każdego, kto się do niego zbliżał, oraz z całą gotowością i uczynnością śpieszył na każde wezwanie o pomoc lub udział w zacnych przedsięwzięciach.

Że zacny charakter ś. p. Lucyana Malinowskiego i jego zasługi naukowe i społeczne ocenić umiano, dowodem choćby niezwykle uroczysty, odbyty w d. 17 stycznia w Krakowie pogrzeb, który świadczył o powszechnem dla niego uznaniu. Niech i to wspomnienie będzie jednym z liści wieńca na mogile zasłużonego profesora, znakomitego uczonego, zacnego obywatela i prawego człowieka.

* * *

Do wymienionych w powyższem wspomnieniu prac ś. p. Lucyana Malinowskiego dodajemy jeszcze spis artykułów drobniejszych:

— Ueber die endung des genitiv sing. masc. — neutr. der pronominalen und zusammengesetzten declination im russischen und kaschubischen. W Beiträge zur vergl. Sprachforschung 1874, VIII str. 356 — 362.

— Kilka uwag nad mową ludową w Zebrzydowicach w Rozp. wydz. Hol. IX, 218 — 223.

— Drobiazgi gramatyczne i językowe (nimam, nimogę, Skierniewice, złożone nazwy ptaków w jęz. słów. i t. p. ) w Pracach filologicznych t. I, 191 — 198, II, 262 — 4, 759 — 762, IV, 304 — 6, 655 — 665, V, 112— 133, 606 — 626.

— O pochodzeniu wyrazów: barszcz i burak w Prawdzie 1881.

— Sembrich; Oddechać czy oddychać? (wyjaśnienie wyrazów) w książce "Dla sierot" Lublin 1897 str. 109 — 111.

— O przyimku i przystawce wz - wez - w języku polskim. W Sprawozdaniach z posiedzeń Akad. Urn. z r. 1894 str. 32 — 34

— Śiad rzeczownika sor w języku polskim, tamże str. 34

— O fragmentach ewangeliarza cerkiewno -słowiańskiego, pochodzących z oprawy manuskryptu z r. 1438, ?   379 Biblioteki Zakł. Nar. Ossolińskich, tamże str. 68 — 72.

— Jak pisano wyrazy: kłóć, kłół, kłoty, kłócie; próć, prół, próty, prócie? Wypisy z gramatyk i słowników. (Wiek XVI — XIX). 8° str. 12. Broszura wydana w Krakowie bezimiennie, bez oznaczenia roku,

— Jan Hanusz ur. 1858, zm. 1887. Kraków 1887, 8° str. 8.

— Oчepкь ycmpoйcmвa aвcmpiйcкиxъ гимнaзiй w Жрнале Министерства Народногo Просвещенія, z r. 1872 t. 163 oddz. 3 str. 1 — 28 z podp.: Lipsk, czerwiec 1872.

— Okaz pisma obrazkowego, w Materyalach antropolog. archeol. etnograficznych t. I str. 49 nast.

— Drobiazgi ludoznawcze w Ludzie II, 365 — 6, podp. L. M.

— Liście makowe w Wiśle IV, 226

— Krew i żółć ptaków, jako środek leczniczy na Rusi w XIV w., w Wiśle V, 160 w poszukiwaniu o lecznictwie ludowem.

Recenzje:

— Archiv fur slavische Philologie. t. I zesz. I w Ateneum 1876 r. I 442 — 6.

— Ułamek starożytnego kazania o małżeństwie p. Z. Glogera w Niwie 1873 str. 146 — 7 170 — 1.

— Fonetyka jęz. kaszubskiego P. Stremlera w Bibl. Warsz. 1875 II, 141 — 146

— Prowincyonalizmy mowy polskiej w Drohobyczu i okolicach P. Parylaka w Przeglądzie Krytycznym 1877 str. 352 — 53.

— Słowniczek prowincyonalizmów w okolicach Krakowa, Bochni i Wadowic Wł. Kosińskięgo w Przegl. Krytycznym 1877 str. 352.

— Kositiski Wł. Porównawcze zestawienie jęz. ludowego zachód. Galicyi ze staropol. jęz. 1877 w Przeglądzie krytycznym z r. 1877 str. 268 — 270,

— Hube Romuald. Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich... z końca wieku XIV i pierwszych lat w. XV, w Kwartalniku historycznym 1890 r. IV, 141 —147.

— Erzepki B. Szczątki dawnej polszczyzny, 1890 w Pracach filol. III, 562 — 566.

Pisałem w Lublinie w styczniu 1898 r.

* Wspominamy nawiasowo, że wybitne zdolności, jakiemi odznaczał się ś. p. L. Malinowski, mógł odziedziczyć przez matkę; należy bowiem zwrócić uwagę, że w ciągu ostatniego stulecia rodzina Koźmianów sześć osób znanych w literaturze wydala: I) Józefa Koźmiana, biskupa kujawskiego. 2) Kajetana Koźmiana, brata jego, 3) Andrzeja Edwarda, jego syna, 4) Stanisława, syna Edwarda, mieszkającego w Krakowie, 5) Stanisława, synowca Kajetana, który mieszkał w Poznaniu, 6) ks. Jana Koźmiana, zmarłego w Poznaniu. W linii żeńskiej również kilka osób z tej rodziny, ile nam wiadomo. zaznaczyło się w piśmiennictwie: p. Zofia Kowerska, córka p. Zofii z Koźmianów 1-o v. Przewłockiej, 2-o Goniewskiej, p. Zofia Antonina Kowerska, jej córka, zmarły profesor L. Malinowski, wnuk Koźmianówny, brat jego rodzony dr. Alfons Malinowski, p. Henryk Wiercieński, również wnuk Koźmianówny, rodzonej siostry babki ś. p. Malinowskiego.

** Niektóre szczegóły o młodości ś. p. Lucyana Malinowskiego zawdzięczamy łaskawie nam udzielonym wskazówkom p. H. W., A. 1)., własnoręcznym listom zmarłego i jego opowiadaniom.

***) Doktora fil. Henryka Goldberga.