Henryk Merzbach

LUTNIA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

SEN SIEROTY

SONETY.

KRAKOWIAK

SKARGA DO WIOSNY

SONET

NIE ROZPACZAJMY

CZY PAMIĘTASZ?

DO PRZYJACIÓŁ MOICH W WARSZAWIE

CZTERY ŻYCIA CHWILE

Z HEINEGO

Z HEINEGO

TY JUŻ NIE ŚPIEWASZ!

Z HEINEGO

DO MARYLI

PO BALU

WSPOMNIENIE PARYŻA

DO **

MARZENIE WIECZORNE.

SONET.

DO MAŁEGO WŁADZIA

DO **

SEN DZIEWICY (1)

DO NIEMOWLĘCIA

DO TEJ KTÓRĄ PO RAZ PIERWSZY KOCHAŁEM

MOŻE!

JEJ ŁZA

POŻEGNANIE.

PO ZACHODZIE SŁOŃCA

DO ** UDAJĄCEJ SIĘ DO AMERYKI

WSPOMNIENIE BOITFORTU

MÓJ PACIERZ.

WESTCHNIENIE WIECZORNE.

ROZMOWA DZIEWCZYNY ZE SŁOWIKIEM.

TĘSKNOTA

DO HANNY

O ŚWICIE

GDY PISZĘ WIERSZE.

MODLITWA

JA NIE MYŚLĘ O ZŁOCIE.

DO POEZJI

NATCHNIENIE

POGRZEB JACHOWICZA

DOBRA RADA PODCZAS PRZESILENIA FINANSOWEGO

DOBRA BABUNIA

DO MONIUSZKI W DZIEŃ JEGO WYJAZDU NA LITWĘ

MATCE, PRZESYŁAJĄC JEJ STARĄ KSIĄŻKI; DO MODLITWY NOWO OPRAWKĄ.

GŁOS WSPOMNIENIA.

NOWY ROK 1858.

ODPOWIEDŹ STARCA.

ŚPIEW MATKI.

ŻAL MI DAWNYCH LAT

DO NIEBA.

DO E***)

ANTONI MALCZEWSKI.

KSIĘGARZ I CZŁOWIEK.

LUBIĘ ŚPIEWAĆ!

PIEŚŃ BIEDAKA.

MILSZY SKROMNY MÓJ ZAKĄTEK

LUTNIA

Merzbach Henryk

Cieniom
Adama Mickiewicza
poświęca

SEN SIEROTY

Wiatr jesienny wieczorem przez zarośla wieje,

Miecie liści pożółkłych kobierzec pod nogi;

Tak giną widma nasze i żywot ubogi,

Tak giną, lat wspominki i narodów dzieje!...

Wiatr jesienny wyrasta w gwałtowną zawieję,

Zawieja mnie rozbudza z słodkiego marzenia,

Lecz w sercu snu błogiego niezatrze wspomnienia,

Ani cudnych nadziei obrazów nie zwieje!

Jam we śnie widział ojca... czemuż tak żałośnie,

Okiem łzami zamglonem na ziemię spoziera,

Że na jego obliczu blask życia zamiera?...

Widział on kwiat niejeden, co uwiądł we wiośnie;

Dziś na kwiatka mogile inny kwiatek rośnie,

Młode dziewczę go zrywa i listki udziera...

11. Października 1833.

SONETY.

1.

Sny! co krótki ten żywot, smutkami zasiany,

Pociechą przeplatacie... sny! wy nieba gońce!

Wy w jaskinię niedoli, której zaszło słońce,

Zsyłacie brzask jutrzenki... niestety! udany...

Jeśli tęsknim śród obcych za rodzinną stroną,

O sny! wy biedną duszę wspomnieniem karmicie,

Dawną boleść i miłość, dawny świat budzicie,

I sierotę wracacie na matczyne łono.

A gdy się w oddaleniu myśl o lubej mieni,

Gdy wzrasta namiętności szalona potęga —

Wy budzicie poezję w pośrodku płomieni!...

Na burzliwych obłokach świeci tęczy wstęga,

Jak zorza przebaczenia wśród przekleństwa cieni,

Jak modlitwa grzesznika, co w niebiosa sięga!...

Lignica, 16. Październiku 1855.

2.

Chodź siostro, chodź ze mną do chatki, do mojej,

Słowiczek tam śpiewa, bluszcz w oknie się wije,

Za chatką mogiła zielona się kryje.

Na ojca mogile biała brzoza stoi;

Pod brzozą, jesienią i latem i wiosną,

Wieczorem siadywam i dumam jak dziecie:

Na wiosnę o Bogu, a o tobie w lecie,

Na jesień o kwiatkach co na grobie rosną....

Chodź siostro, chodź ze mną do chatki, do miłej,

Słowiczek tam śpiewa — jak bluszcz co się wije

Po mojem okienku, zwieś białą twą szyję

Na ramię me, siostro!... a ja u mogiły,

Gdzie nieraz na życie to szemrzę tułacze,

Radości łzą rzewną wraz z tobą zapłaczę.

Lignica, 16 października 1855.

KRAKOWIAK

Tam nad brzegiem Wisły siedzi smutna dziewa,

Przy niej chłopak siedzi, łzami się zalewa.

"Mój braciszku miły! nie płaczże tak wiele,

Chodź ze mną, raz jeszcze zmów pacierz w kościele.

Modlić się nie mogę!... nie pomnę pacierzy,

Jutro ja ze świtem już idę w żołnierzy!

Mój braciszku miły! modlić się nam trzeba,

Może twoje modły wysłuchają nieba,

Modlić się nie mogę... nie pomnę pacierzy!

Jam modlił się, modlił — i idę w żołnierzy!...

* * *

Tam nad brzegiem Wisły siedzi smutna dziewa,

Przy niej chłopak siedzi, łzami się zalewa.

16 Października 1855.

SKARGA DO WIOSNY

Wonne wietrzyki z zachodu wieją, —

Lody pękają — wzbija się słońce —

Pierwsze fijołki, wiosenne gońce,

Budzą, znów miłość, wiarę z nadzieją...

"Nie trać nadziei!" wołają drzewa —

"Nie trać miłości!" wołają kwiatki,

Nawet skrzydlaty więzień z za klatki:

"Ufaj w niebiosy!" tak tkliwie śpiewa.

A ja miałżebym wiecznie się smucić

I na mogiłach śnić o przeszłości?...

Mówią mi przecie, że się w młodości

Żyje, by wierzyć, kochać i nucić!...

* * *

Czemuż, o wiosno, skarzę na ciebie!

Czemu, gdy wszystko odradzasz w koło,

Nawet słowiki kwilą wesoło,

Chmurki niedojrzeć na jasnem niebie,

Gdy starzec, budząc minione lata,

Na świat ochoczo spogląda — czemu

Wiecznie tak smutno sercu mojemu

Jakbym z innego przybył tu świata?...

Ziemia tak piękną! a mnie się zdaje,

Że to łzy roszą majone gaje,

Że we łzach kąpie się zorza —

Że szum wieczoru jęki przynosi.

Że śpiew jaskółki o litość prosi,

Nutą wygnanki z zamorza!...

3 Maja 1855

SONET

Człowiek tu na ziemi — to wędrowne ptaszę;

Jego lot swobodny, myśl w niebiosa wzlata,

Z kwiateczków troskliwie gniazdo sobie splata,

Aby w niem odpocząć... i znowu odlata.

Naszej piersi czucia i wrażenia nasze,

To żywota kwiatki, wiecznie wonne kwiatki,

Z których gniazdo ścieleni, aby w niem ostatki

Naszych dni przemarzyć — jak na łonie matki.

Już usłane gniazdo; już włos nasz się bieli,

Ciało chce spoczynku, a dusza pokoju,

I dłoń już za słaba, władać mieczem w boju...

Tęsknimy za ciszą pustelniczej celi...

W tem wiatr nagle zrywa słabe gniazdo naszę!...

Człowiek znów się tuła jak wędrowne ptaszę!...

Hamburg, 20. Października 1855.

NIE ROZPACZAJMY

Nie rozpaczajmy, bo na naszej ziemi

Są źli i dobrzy, jest słońce, są cienie —

Jest łza i uśmiech, radość i cierpienie,

I duch swobodny z skrzydły swobodnemi.

Choć nie świat cały myśl nasza przenika,

Dość, jeśli znamy co nam znać potrzeba —

Prawa tej ziemi i zakony nieba,

I nasze serce — które świat zamyka.

Dość, jeśli pracą" czynem, poświęceniem,

Dla małej garstki, dla braci żyjemy —

Zawód to wielki dla nas na tej ziemi,

Choć droga twardem usłana cierpieniem.

Nie tam się drzyjmy, gdzie Parnasu wieńce!

Nie na pegazach rwijmy się do nieba;

Do szczęścia, bracia! nie wiele potrzeba:

Trochę nadziei i serce dziecięce!

Dnia 22. Września 1855.

CZY PAMIĘTASZ?

Czy pamiętasz, bracie miły,

Owe letnie, wspólne chwile —

Owe figle, co się wiły —

Owe myśli, te motyle?

Owe miłe rozhowory,

Owe dwory, owe bory —

Owe łany, owe sioła,

Dokąd nieraz serce woła?...

Ach niestety! któż wie kiedy

My, posłańcy cierpień, biedy,

Powrócimy w lasy nasze,

Pod darmowe, pod poddasze!...

Czy pamiętasz, mój młodzianie,

Dawny smutek i kochanie?

Oj! ta miłość czysta, święta.

Jasna ona — niepojęta,

Uroczysta — rozmarzona,

I wesoła — zasmucona!

Oj! to święte były chwile —

Dziś mkną one gdzieś w mogile —

U kurhan a, u krynicy,

Gdzie myśl pierwsza o dziewicy

W młodem sercu zapałała,

Nad krynicą gwiazdka mała...

Czy pamiętasz owe ranki,

Gdzieś wił wianki dla kochanki?

Gdzieś się modlił szczerze, szczerze?

Oj! to śliczne te pacierze,

Które w jednę, małą chwilę

Wyprosiły szczęścia tyle!

Czy pamiętasz, siostro miła,

Te dni kilka, coś spędziła

Na wsi ze mną — i wybryki

Młodej myśli — młodej duszy,

Która niby rumak dziki,

Wyrywała się z zagrody,

Wybiegała gdzieś za wody,

Do odwiecznych gór podnóży

Podziwiała świat ten boży —

I cieszyła się z młodości,

Z smutku, ze łzy i z miłości?

Kraków, 9 Grudnia 1851

DO PRZYJACIÓŁ MOICH W WARSZAWIE

"C'est là que mon âme a des ailes !"

Beranger.

Bracia! tęskno mi za wami!...

Życzyłbym lotem pobujać sokoła

Po niebie waszem, szarem i smutliwem!...

Do was ubiegłych dni pamięć mnie woła,

I matka droga, siostra okiem tkliwem,

One westchnieniem, a wy mnie wspomnieniem!

Och! uleciałbym z pierwszym wiosny świtem,

Z pierwszem skowronka radosnego pieniem

Z nie mojej ziemi.... Płynąłbym błękitem.

Drogą, tak świętą, jak niebo mej duszy,

Nad Wisłą moją; — płynąłbym dopóty,

Ażby w obłoki do samotnej głuszy.

Do mnie się przedarł dźwięk rodzinnej nuty!

Złożyłbym skrzydła... a dusza zteskniona,

Jak sokół, kiedy na pastwę się rzuca,

W wasze otwarte padłaby ramiona —

Znikłaby żałość, co szczęście zakłóca...

Bracia! tęskno mi za wami!

Chwilkę bym tylko, wśród przyjaciół koła,

Prześnił w ułudzie... ach, szczęśliwe życie

Chwilkę trwa tylko!... Znika troska z czoła,

Nowe się słońce budzi; — a przedświcie,

Najtkliwsza chwila naszego żywota,

Więcej mi warta, niźli całe życie!...

O ty! dzieciństwa mego gwiazdo złota!

Gwiazdo samotna, która na zenicie

Tylko nad Wisły mej świecisz wodami!...

Tam ma kolebka, tam ojca mogiła; —

Możebyś między dziadów mogiłami,

I nad mą trumną z czasem zaświeciła!...

Ja u was chciałbym, na waszem ramieniu

Skończyć dni moje; w waszem bratniem gronie

Chciałbym raz jeszcze odżyć w przypomnieniu,

I chwilkę z wami przeżyć, choć przy zgonie!

Wrocław, 14. Wrzesień 1855.

CZTERY ŻYCIA CHWILE

Gdym cię raz pierwszy widział, dziewczyno!

Spuściłem oczy wraz z tobą —

Byłem szczęśliwy, myśląc o tobie,

Nieznałem smutku ni bólu. —

Gdym cię raz drugi, pełen natchnienia,

Zoczył, dziewczyno! samotną —

Krew mimowolnie skroń mą oblała,

Byłem namiętny i smutny. —

Oko wlepiłem w Twe jasne oczy —

W nich dwa niebiosa zoczyłem —

Byłem szczęśliwy, lecz łza spłynęła

Na purpurowy rumieniec.

Mnie się zdawało, że mnie Bóg wzywa,

Bym dłonie podniósł nad Tobą

I prosił nieba, abyś tak piękną,

Tak czystą wiecznie została!

Gdym cię raz trzeci widział w ogrodzie,

I szczęśliwego rywala,

Gdym widział uśmiech na smętnej twarzy,

I wyrok czytał niezmienny,

Usiadłem w głębi lasu, na ciebie

Oko me łzawe zwróciłem —

Lecz jedno tylko niebo świeciło

Dla mnie tak ciemno, ponuro...

A po raz czwarty, kiedy w kościele

Stałem przy wielkim ołtarzu,

Tyś przystąpiła w ślubnej sukience,

Innemu składać przysięgi;

Znowu me oko w tobiem utopił,

Zbladłem, westchnąłem, ukląkłem,

O twoje szczęście Boga błagałem.

Byłem szczęśliwy... kochałem...

28 Czerwca 1855

Z HEINEGO

Gdyby te kwiaty wiedziały,

Jak moje serce zranione,

Razemby ze mną płakały,

By goić rany skrwawione.

Gdyby słowiki wiedziały,

Ile ja cierpieć tu muszę,

Dla mnie wesoło by piały,

Aby uleczyć mą duszę.

Gdyby te gwiazdy wiedziały.

Co w mojej duszy się dzieje,

Z niebios by ku mnie zleciały.

Nowe rozniecić nadzieje.

Nikt o tem wiedzieć nie może,

Prócz jednej tylko kobiety;

Wszak ona sama, mój Boże!

Rozdarła serce poety!

Paryż, 1857, 1 Stycznia.

Z HEINEGO

Przez mój umysł przechodzą

Milutkie odgłosy.

Brzmij piosenko wiośniana

Daleko w niebiosy!

Daleko aż do chatki,

Gdzie kwiat kryje ziemię!

Gdy zobaczysz różyczkę,

Pokłoń się odemnie!

Paryż 1857, 1. Stycznia.

TY JUŻ NIE ŚPIEWASZ!

Ty już nie śpiewasz, mój szaleńcze młody!

W klatkę ujęto śpiewaka swobody. —

Ale gdy boleść jego pierś pokona —

Zaśpiewa ptaszę raz jeszcze... i skona.

A świat pieśń jego w hymn bolu przemieni:

Na jego grobie, wśród zimnych kamieni,

Wyrośnie cyprys... moie łza zaświeci —

I motyl może zabłyśnie wśród kwieci!...

Paryż, 5. Stycznia l857.

Z HEINEGO

Masz i brylanty i perły.

Wszelkiego szczęścia masz wiele,

I oczy masz najpiękniejsze

Cóż więcej żądasz, Aniele?

Do twoich oczu jam śpiewał

Pieśni i piosnek tak wiele!

Aż całe stado piosenek! —

Cóż więcej żądasz, Aniele?

Twojemi oczy pięknemi,

Oj, mnie męczyłaś tak wiele,

Żem dziś już stary i martwy,

Cóż więcej żądasz, Aniele?...

Koniec wersji demonstracyjnej.

DO MARYLI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO BALU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WSPOMNIENIE PARYŻA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO **

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MARZENIE WIECZORNE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SONET.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO MAŁEGO WŁADZIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO **

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SEN DZIEWICY (1)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO NIEMOWLĘCIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO TEJ KTÓRĄ PO RAZ PIERWSZY KOCHAŁEM

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MOŻE!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JEJ ŁZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POŻEGNANIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO ZACHODZIE SŁOŃCA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO 1.awk 2.awk compress_epub.sh crap demo.sh demo.sh~ demo2600.sh demo2600fix.sh dodatkowe dop.sh dopasowanie.sh find_demo.sh find_demo2600.sh find_fontmod.sh find_fontmod2600.sh find_indent.sh find_netpress.sh find_netpress2600.sh find_poprawki_karoliny.sh fontcheck.sh fontmod.sh fontmod2600.sh get_missing.sh indent.sh iwatch.sh lib lista.sh lista.sh~ lista2.sh mod_iwatch.sh mov_0to1.sh mov_1to2.sh netpress.sh netpress2600.sh poprawki_karoliny.sh przenies.sh ucompress.sh uncompress_epub.sh undo_indent.sh zndemo.sh UDAJĄCEJ SIĘ DO AMERYKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WSPOMNIENIE BOITFORTU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MÓJ PACIERZ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WESTCHNIENIE WIECZORNE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZMOWA DZIEWCZYNY ZE SŁOWIKIEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

TĘSKNOTA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO HANNY

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O ŚWICIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GDY PISZĘ WIERSZE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MODLITWA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JA NIE MYŚLĘ O ZŁOCIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO POEZJI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NATCHNIENIE

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POGRZEB JACHOWICZA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DOBRA RADA PODCZAS PRZESILENIA FINANSOWEGO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DOBRA BABUNIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO MONIUSZKI W DZIEŃ JEGO WYJAZDU NA LITWĘ

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MATCE, PRZESYŁAJĄC JEJ STARĄ KSIĄŻKI; DO MODLITWY NOWO OPRAWKĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GŁOS WSPOMNIENIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NOWY ROK 1858.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODPOWIEDŹ STARCA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚPIEW MATKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻAL MI DAWNYCH LAT

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO NIEBA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO E***)

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ANTONI MALCZEWSKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KSIĘGARZ I CZŁOWIEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LUBIĘ ŚPIEWAĆ!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ BIEDAKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MILSZY SKROMNY MÓJ ZAKĄTEK

Niedostępny w wersji demonstracyjnej