Honore de Balzac

MACOCHA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VIII

Scena IX.

AKT II

Scena I

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI

Scena VII

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

Scena XI.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

Scena XI.

Scena XII

SCENA XIII

Scena XIV

Scena II.

Scena III.

Scena IV

Scena V

Scena VI

Scena VII

Scena VIII

Scena X

Scena XII

Scena XIII

Scena XIV.

Scena XV

Scena XVI

Scena XVII.

AKT V.

Scena I

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V

Scena VI.

Scena VII

Scena VIII

Scena IX

Scena X.

Scena XI.

MACOCHA

Dramat w pięciu aktach

Honore de Balzac

OSOBY.

JENERAŁ JAN WOJNICKI.....Pan Karol Królikowski.
NATALIA, jego żona ... Panna Safir.

ich dzieci:
ZOSIA ... Panna Biedrońska.
LEON ... Panna Krajewaka.

STANISŁAW ZBROIŃSKI, ... Pan Benda.
STAŃSKI, lekarz ... Pan Delchau.
RÓŻEWSKI, ... Pan Janowskl.
JAN DOBRZYCKI ... Pan Baranowski.
PREZES komissyi śledczej ... Pan Karsznicki.
MEISNER, aptekarz ... Pan Dębicki.
GABRYCH, dozorca fabryki ... Pan Wisłocki.

służący w domu jenerała:
FELIX ... Pan Stacherski.
MAŁGORZATA ... Pani Krajewska.

Pisarz sądowy, duchowni, strażnicy, czeladź, i t.d.

(Scena w 1830 r., w zakładzie sukiennym, koło Wrocławia).

AKT I.

Salon przyozdobiony portretami wojskowemi z czasu Napoleona pierwszego. W głębi, wchód z gankiem. Na prawo, drzwi do pokoju Zosi; na lewo, do mieszkania jenerała i jego żony. Po tej samej stronie, stół; po drugiej, szafa w kształcie biórka.
— W ukośnej ścianie przy pokoju Zosi, kosz z kwiatami pod źwierciadłem; na przeciwko, komin bogato przybrany. Na przodzie, dwie kanapy.
— Natalia wchodzi z kwiatami dopiero co uzbieranemi, i układa je w koszu mówiąc z jenerałem

Scena I.

NATALIA, JENERAŁ.

NATALIA.
Oto świeże kwiaty dla Zosi... Wierzaj mi kochanku, że wszelka zwłoka byłaby nierozważną. Twoja córka ma lat dwadzieścia dwa; a jeżeli dotąd wyboru nie uczyniła, rodzice w tem ją wyręczyć powinni. I dla mnie także jej wydanie za mąż jest bardzo pożądanem.

JENERAŁ.
Czemu, dla ciebie?

NATALIA.
Położenie macochy... nieprzyjemne ze wszech miar nazwanie... zawsze jakąś podejrzliwość u ludzi wznieca. Czy wiesz co mówią już w całej okolicy? Że to ja stawiam przeszkody zamężciu Zosi.

JENERAŁ.
Co znowu! tutejyza gawiedź wzięłaby nas na języki? Jakem Jan Wojnicki, dawny legionista, ja niektóre podetnę. Niecierpię plotek i potwarzy; bo niemi zwykle podłość zasiania się od wzgardy. Ciebie obwiniać Natalio, która od lat dwunastu jesteś dla Zosi prawdziwą matką, któraś ją tak ślicznie wychowała!

NATALIA.
Na obmowie świat stoi... ale cóż robić. Sąsiedztwo nigdy nam tego nie przebaczy że żyjemy pod miastem, a nie w samem mieście. Czyjeż domowe szczęście nie znęca zazdrości? a dopieroż nasze powodzenie w tym półobcym kraju, gdzie wszyscy mieszkańcy radziby nas w łyżce wody utopić, za to że nasze sukna uchodzą na targach wrocławskich za najlepsze i najtańsze w całym Szląsku... Nawet i doktor Stański, nasz ziomek, który tu osiadł niby przez troskliwość o twoje zdrowie, a w istocie dla tego że wyszedł z mody w swoim tam Wilnie...

JENERAŁ.
Co! Stański, mój stary przyjaciel, mój spółuczeń?...

NATALIA.
Tak, twój stary przyjaciel martwi się że nie potrafił obudzić w żadnej kobiecie przywiązania jakie mam dla ciebie... Śmie nawet sądzić że ono jest zmyślonem, obłudnem; że ja gram przy tobie rolę przykładnej małżonki... od lat dwunastu... czy to być może?

JENERAŁ.
Niech sobie Stański co chce gada; żona nie może być niewierną mężowi przez lat dwanaście, a uchodzić jak ty za świętą niewiastę. Dam ja mu za to!

NATALIA.
Wolne żarty!.. A więc, jak ci mówiłam, odwiedza nas pan Różewski. Jużby powinien był tu zawitać. Rodem ze Szląska, lecz wychowany w Poznaniu. Pan młody tak majętny musi się wszędzie podobać; odprawić go byłoby niedorzecznie. Wszak jest z dobrego rodu...

JENERAŁ.
To pytanie... Stański inaczej sądzi... powiada że ojciec jego był najprzód frankfurckim kramarzem, a później liwerantem... Lecz o to mniejsza, jeśli syn jest poczciwym i dobrym Polakiem.

NATALIA.
To ci mogę zaręczyć. On kocha Zosię; a choć jeszcze trochę niezgrabny, nieokrzesany, może ją uszczęśliwić.

JENERAŁ.
Szczęście Zosi ja całkiem w jej ręce złożyłem.

NATALIA.
I dobrze. Córka tak łagodna, tak wyrozumiała!

JENERAŁ.
Ona, łagodna? powiedz raczej że ma moją porywczość, że jest nieco gwałtowna.

NATALIA.
Zosia, gwałtowna? Ależ ty, mój Boże, wszak zawsze skłaniasz się do moich życzeń? co mówię! sam je przewidujesz.

JENERAŁ.
Bo ty, aniele, zawsze tego żądasz co mi się podoba. Właśnie zaprosiłem na obiad Stańskiego, po skończonym anatomicznym rozbiorze.

NATALIA.
I na cóż mię o tem uprzedzać?

JENERAŁ.
Wspominam tylko nawiasem, prosząc abyś mu kazała zastawić najulubieńsze wino, węgierskie.

FELI. u drzwi środkowych.
Pan Różewski z Raciborza.

JENERAŁ.
Prosić niech wejdzie.

NATALIA dając znak Felixowi, aby ustawił krzesła.
Biegnę do Zosi. Pomówcie z sobą o interesach, a ja tymczasem jej strojem się zajmę. Dziewczęta nie zawsze wiedzą co im najlepiej do twarzy. Ten kwiatek będzie dla niej najpiękniejszy, z tą gałązką rozmarynu.

JENERAŁ.
Ja lepiej wiem co mię jej fioki kosztują! Od ośmnastu miesięcy dwa razy tyle co dawmniej. Mniejsza o to 5 wszak stroić się, to jedyna dziewcząt uciecha.

NATALIA.
Jedyna? a jej pobyt przy tobie, w naszym domu? Gdybym nie była twoją żoną, chciałabym być twoją córką. Ja cię nie opuszczę, nigdy... (wracając do niego, zamyślona). Tak, od ośmnastu miesięcy, dla czego? W samej rzeczy, od tego czasu nosi koronki, perły, różne ozdoby...

JENERAŁ.
Dość jest majętną, aby sobie na to wszystko pozwolić.

NATALIA.
Już pełnoletnia... (do siebie). Ona się stroi... do kogo? Zobaczym. (wychodzi).

Scena II.

JENERAŁ. sam.
Co za klejnot! Po trzydziestu latach służby polowej, po jedenastu ranach odniesionych za kraj i sławę, i po śmierci anioła którego Natalia w mojem sercu wyobraża, Bóg mi ją zapewnie zesłał, w zamian za stracone nadzieje do życia Cesarza przywiązane.

Scena III.

RÓŻEWSKI, JENERAŁ.

RÓŻEWSKI.
Najniższy sługa pana jenerała.

JENERAŁ.
A! pan Różek; witamy serdecznie. Właśnie o wilku była mowa. Zapewnie cały dzień z nami spędzi?

RÓŻEWSKI.
I cały tydzień, i miesiąc jenerale, jeśli raczysz się przychylić do mej usilnej prośby... Ale nie wiem sam od czego zacząć.

JENERAŁ, poufale.
Zacznij od końca. Znam ja twoją prośbę... Żona moja ci sprzyja. Przebiegły Szlązaku, szturmujesz do twierdzy od słabej strony.

RÓŻEWSKI.
Wiem że jenerał jako dawny rycerz, nielubi długich oblężeń; że w każdej sprawie do celu dąży, jak w polu szedł na bagnety.

JENERAŁ.
Czwałem, prostą drogą!

RÓŻEWSKI.
Tem lepiej dla mnie, bom taki nieśmiały w zalotach....

JENERAŁ.
Pan Różek, nieśmiały? To mię dziwi. Miałem go dotąd za człowieka znającego aż nadto swoją wartość.

RÓŻEWSKI.
To jest żem zarozumiały ? Właśnie dla tego się żenię, że nie umiem się brać do płci pięknej.

JENERAŁ, do siebie.
To mi zuch! (głośno). Co znowu! wyrosłeś jak dąb, a... Mości Różku, nie będziesz moim zięciem.

RÓŻEWSKI.
O! niech pan jenerał rzeczy tak nie przesądza. Mam odwagę, i wielką; tylko chcę się zapewnić wygranej.

JENERAŁ.
Masz odwagę hiszpańską, za szańcami.

RÓŻEWSKI.
I dam tego dowód... lecz żarty jenerała śmiałość mi odejmują.

JENERAŁ.
A więc naprzód.

RÓŻEWSKI.
Najprzód ja całkiem nie pojmuję przymileń i fortelów kobiecych. Niewiem kiedy w ich różanych ustach nie, znaczy tak, ani kiedy tak, znaczy nie; kiedy zaś kocham, chcę koniecznie być kochanym.

JENERAŁ.
Doprawdy? to też najlepszy sposób.

RÓŻEWSKI.
Znam wielu zacnych ludzi którzy podobnie jak ja, niecierpią małej wojny światowych podstępów i zasadzek.

JENERAŁ.
Ależ przeszkody są najsłodszą przyprawą zwycięztwa...

RÓŻEWSKI.
Nie dla mnie. Kiedym głodny, nielubię. się dobijać o strawę. Mam skłonność do wyroków stanowczych a mało cenię pieniactwo, chociażem Szlązak. Są zalotnicy umiejący się przypodobać kobietom takiemi naprzykład słówkami: "Ach! jak pani gustownie ubrana! — Albo: jak ten kwiatek do pani podobny! — Lub też: nikt piękniej od pani włosów swoich nie nosi... " I tam dalej. Trefnisie! pochlebcę! sowizdrzały! A przecież im się powodzi; od sukienki trafiają do panienki, od serca do kobierca, od rączki do ślubnej obrączki... Co do mnie, bredziłbym przez cały miesiąc, zanim by mi się udało jakie ładne bzdurstwo w miłosnem oświadczeniu.

JENERAŁ.
Oj, nie takiemi byli nasi wojacy, moi współcześni!

RÓŻEWSKI.
I dla tego stałem się tak zimnym z damami, tak pewnym siebie. Ta prawdziwa czy udana pewność, przy dziesięciu tysiączkach talarów rocznej intraty, wszędzie jest przyjętą bez protestu i otwiera mi drogę do szczęścia, Z tego to może pan jenerał mię posądził o zarozumiałość. Kiedy kto nie ma feniga długu na dobrych pastwiskach i książęcym zameczku nad Odrą przezwanym Różki, gdzie moja żona dołączy do swej wyprawy drogie koronki i szale po nieboszcze mojej matce, z ogrodem, cieplarnią i parkiem jakich nie wiele w naszym kraju; kiedy kto, mówię, posiada te wszystkie zalety, dowcip jego będzie zawsze brzęczącą monetą. Mój ojciec pracował jak wół, mogę się więc trochę pobawić. Po trudzie rozrywka; wszak to słusznie. Jestem panem Różewskim, i kwita.

JENERAŁ.
Różkiem.

RÓŻEWSKI.
Różkiem z Różków Różewskim.

JENERAŁ.
Różkiem i nic więcej.

RÓŻEWSKI.
Ależ jenerale, wszak to teraz uchodzi!

JENERAŁ.
Ja zaś nie pozwalam aby ktokolwiek, a zwłaszcza mój zięć, wypierał się własnego ojca, choćby ten był żydem lub cyganem. Twój rodzic, człowiek podobno rzetelny, chociaż liwerant wójsk cesarskich, sam pędzał woły z Raciborza do Wrocławia; i po całej drodze nazywał się Różek, a nie inaczej.

RÓŻEWSKI.
Był to człowiek znamienity.

JENERAŁ.
Tak, w swojej trzodzie... i nadto szlachcic od samego króla Dawida...

RÓŻEWSKI.
Mówmy serio, jenerale. Znam jaśnie wielmożnych neofitów, złoconych bankierów, ministrów bez teki, obiecujących mi nietylko uszlachcenie, ale dyplom hrabiowski, z herbem rogacz i nazwą hrabiego Różewskiego; a później wstęp do izby wyższej...

JENERAŁ.
Tobie?

RÓŻEWSKI.
Mnie.

JENERAŁ.
Czyś wygrał jaką bitwę? Czyś kraj zbawił? Czyś co wielkiego wynalazł? Nie! aż litość bierze...

RÓŻEWSKI, śmiejąc się.
Aż litość... (do siebie). Czemu ja się śmieję ? (głośno). Jam większej sztuki dokazał, bom prostaka przemienił w magnata... Żyjemy w 1830 roku, w lat piętnaście po upadku naszym i Cesarstwa. I panna Zofia do tej a nie innej epoki należy. Zapytajmy się jej samej czy nie woli, wychodząc z salonu, słyszeć glos lokaja wołającego: "Powóz hrabiny Różewskiej!" jak: "Powóz pani Różkowej!"

JENERAŁ.
Jeżeli moja córka jakąkolwiek wagę przywięzuje do tych głupstw tytułowych, dawniej prawem u nas karanych, przekonany że z ciebie samego a nie z niej śmiać się będą, zgadzam się na to, mości Różku.

RÓŻEWSKI.
Różewski.

JENERAŁ.
Z Różków. Mienią cię uczciwym człowiekiem, jesteś młody, dostatni, mówisz że do płci pięknej brać się nie śmiesz, że twoja żona będzie w Różkach królową i panią, a więc uzyskaj jej zezwolenie, będziesz miał i moje; bo Zosia pójdzie za tego którego jej serce wybierze... mniejsza o nazwanie. Wyjmuję tylko... lecz ten wyjątek ciebie się nie tyczy... że wolałbym raczej prowadzić ją do cmentarza jak do ślubu z synem, wnukiem, bratem, siostrzeńcem lub jakimbądź pokrewnym jednego z czterech czy pięciu wyrodków bez duszy, podłych zdrajców, którzy sprzedali za złoto honor i sumienie... bo przedmiotem czci mojej będzie zawsze...

RÓŻEWSKI.
Cesarz, to wiadomo.

JENERAŁ.
Bóg najprzód, ojczyzna lub Cesarz, to prawie dla mnie jedno; potem żona i dzieci! Kto się targa na moje bożyszcza, staje się moim wrogiem; palę w niego jak w zająca, bez skruchy. Oto są moje zasady tyczące się wiary, kraju i rodziny; katechizm krótki, lecz dobitny. A wiesz dla czego w roku szesnastym, kiedy wojsko Księstwa Warszawskiego rozpuszczonemi zostało, ja żołnierz od dzieciństwa, mianowany pułkownikiem przez Księcia Józefa, ranny pod Raszynem i Lipskiem, uprowadzając moją biedną sierotę schroniłem się tutaj, i stałem się sukiennikiem wrocławskim?

RÓŻEWSKI.
Dla niesłużenia następcom.

JENERAŁ.
Nie chciałem zginąć na rusztowaniu, jak mordercą.

RÓŻEWSKI.
Tam do kata!

JENERAŁ.
Gdybym był spotkał którego z tych nędzarzy, zpanoszonych zdradą, przekleństwem kraju ściganych, i teraz nam w oczy naszem własnem złotem bryzgających, byłby pewnie zginął z mej ręki. Dzisiaj nawet, po tyłu latach spłynionych, stara krew mi wre w żyłach, jeśli przypadkiem kto wspomni przedemną ich nazwiska, lub kiedy je wyczytam w gazecie. Tak że gdybym choć jednego z nich zobaczył, bezbronny rzuciłbym się na złoczyńcę, rozdarł na sztuki...

RÓŻEWSKI.
I byłoby słusznie! (do siebie). Trzeba mu potakiwać.

JENERAŁ.
Zdławiłbym go jak węża!... A gdyby pan zięć dręczył moją Zosiunię, podobnie bym i z nim postąpił.

RÓŻEWSKI.
Oho!

JENERAŁ.
Niechciałbym wszelako żeby go za nos wodziła. Mąż powinien zawsze być panem u siebie, jak ja tutaj jestem.

RÓŻEWSKI, do siebie.
Biedne jeneralisko! jemu się zdaje...

JENERAŁ.
Co tam mruczysz pod nosem?

RÓŻEWSKI.
Mówie, jenerale, że twoja groźba wcale mię nie straszy. Miłość jednego serca dla jednej żony wystarczyć powinna.

JENERAŁ.
Dobra zasada, mości Różku. Co się tyczy posagu...

RÓŻEWSKI, do siebie.
Tu sęk!

JENERAŁ.
Co do posagu mojej Zosi, liczy się do niego...

RÓŻEWSKI.
Liczy się do niego?

JENERAŁ.
Spadek po matce i po wuju Dzierzbickim... Wiano nienaruszonej bez żadnego praw mych zawarowania. Co stanowi 500, 000 złotych i procent całoroczny, bo Zosia ma lat dwadzieścia dwa.

RÓŻEWSKI.
Czyli 525,000 złotych.

JENERAŁ.
Więcej.

RÓŻEWSKI.
Skądże więcej?

JENERAŁ.
100,000 talarów. Dodaję z własnej szkatuły superatę. Ale po mojej śmierci, ani grosza nad tę kwotę... rozumiesz ?

RÓŻEWSKI.
Nie rozumiem. (do siebie). Stary żołnierz, rachować wcale nie umie.

JENERAŁ.
Bo też ja mego Napoleonka serdecznie kocham.

RÓŻEWSKI.
Księcia Reichstadt, wiem o tem.

JENERAŁ.
Nie, mego syna, Napoleona Wojnickiego, którego tutaj Leonem ochrzczono. Lecz tu, w sercu, stoi Napoleon. Ja szlachectwa nie zasadzam, jak wielu innych, na próżniactwie. Zbyt łatwo nabyty majątek paliłby mi ręce i niespokoił czyste sumienie; wolę twardy lecz uczciwie zapracowany kawałek chleba. Zbieram więc co mogę dla syna, i dla żony.

RÓŻEWSKI, do siebie.
Miód uzbierany dla osy.

JENERAŁ.
Mów szczerze; jeśli ci się to niepodoba, to się rozejdziem.

RÓŻEWSKI, do siebie.
Będą zatem i procesa. ( głośno ). I owszem, jenerale: chcę szczerze ci pomagać. Im więcej uzbierasz, tem twoja wdowa będzie cię mocniej żałować.

JENERAŁ.
Ale bo też to anioł, mój Różku.

RÓŻEWSKI.
Różewski.

JENERAŁ.
Z Różków... Różek się lepiej wymawia... anioł dobroci któremu winieneś wychowanie twej ulubionej... ona ją na podobieństwo swoje wykształciła. Zosia wyrosła pod jej skrzydłami, czysta, niewinna jak dziecię w kolebce.

RÓŹEWSKI.
Niech ci przytem, jenerale, zrobię małe wyznanie. Panna Zofia zaiste jest piękna.

JENERAŁ.
Wszak to moja córka.

RÓŻEWSKI.
Jest nawet bardzo piękna, prześliczna; lecz są też inne piękności w Szląsku, i posażne, posażniejsze od niej... Ach! jak ojcowie i matki tych panienek mię prześladują!... Aż się wstydzę. Ale mię to bawi; jeżdżę więc po zamkach, i wszędzie dobre przyjęcie mię czeka.

JENERAŁ.
Co za skromność!

RÓŻEWSKI.
O! że nie dla mojej osoby, to pewna. Lecz dla moich złotych śpileczek z różkami niezadłużonemi, dla moich listów zastawnych i znanego zwyczaju wydawania zaledwie połowę intraty. Są o tem dobrze świadomi rodzice a nawet i panienki... A czy wie jenerał czemu pomiędzy tyloma innemi wolę mieć
pannę hrabiankę za żonę?

JENERAŁ.
Bo się w niej kochasz.

RÓŻEWSKI
Bez wątpienia; lecz niemniej dla spokojności, uroczej harmonii która w tym zaścianku panuje... Tak jest błogo połączyć się z rodziną staropolską czystych, uczciwych obyczajów... O, ja mam oko badawcze!

JENERAŁ.
To jest żeś ciekawy.

RÓŻEWSKI.
Ciekawość, jenerale, jest...

JENERAŁ.
Pierwszym stopniem do piekła.

RÓŻEWSKI.
Nie, matką doświadczenia. Znam dobrą i złą stronę całego dolnego Szląska.

JENERAŁ.
A zatem?

RÓŻEWSKI.
A zatém, we wszystkich rodzinach o których mowa, postrzegłem bardzo szpetne szczegóły. Goście widzą tylko cnotliwe pozory; czułych ojców, przykładne matrony, panienki bez skazy, dobre nawet macochy... danoby im komunią bez spowiedzi, poruczonoby im bez rewersu całą ojcowiznę... Ale wejdźmy w głąb rzeczy, aż strach bierze, choćby kto był prokuratorem sądowym.

JENERAŁ.
Anibyś tego na wołowej skórze nie spisał... Ja wolę zachować złudzenia z któremi żyłem tak długo: szperać w sumieniu łudzi, jest rzeczą spowiedników i sędziów. Nie lubię tych czarnych mundurów, i bez nich się do śmierci obejdę. Wszelako, mości Różku, powód który cię do mnie sprowadza jest mi droższym nad majątek. Masz więc moją rękę wraz z moim szacunkiem; i jednem i drugiem zbytnie nie szafuję.

RÓŹEWSKI.
Wdzięczen ci jestem, jenerale, (do siebie). Mam już teścia w matni!

Scena IV.

CIŻ, ZOSIA, NATALIA

JENERAŁ, spostrzegając Zosię.
Chodżże, Zosiuniu.

NATALIA.
Nie prawdaż że jej ładnie z tym kwiatkiem?

RÓŻEWSKI.
Panno Zo...

NATALIA.
A! przepraszam. Na moje arcydzieło patrzałam.

RÓŻEWSKI.
Olśniony  jestem jego miłym urokiem.

NATALIA.
Mamy dziś kilku gości do stołu; a że ja całkiem nie jestem zazdrosną, lubię, stroić moją córkę.

RÓŻEWSKI, do siebie.
Do mnie przemowa.

NATALIA,  do Zosi.
Pan Różewski z Raciborza, (z cicha, do Różewskiego). Zostawiani was z sobą. Możesz się jej pan oświadczyć, (do jenerała). Pójdźmy na ganek, mój drogi; zobaczym czy nasz zacny doktor nie przybywa.

JENERAŁ.
Posłusznym jak zawsze, (do Zosi). Odchodzę na chwilę, mój aniołku; zabaw tu gościa.  (Natalia z jenerałem idą na ganek.; lecz Natalia z oka nie spuszcza Różewskiego i Zosi. — Stanisław wygląda z pokoju Zosi: na jej skinienie cofa się i znika).

RÓŻEWSKI,  na przodzie sceny.
Cóż jéj powiem ładnego, kwiecistego jak ona sama? już wiem. (głośno). Panno Zofio, jakże ten dzień piękny od samego poranka!

ZOSIA.
Tak, bardzo piękny.

RÓŻEWSKI, głosniej.
Panno Zofio!

ZOSIA.
Ach! Panie?

RÓŻEWSKI.
Przez ciebie, może się stać dla mnie najszczęśliwszym w życiu.

ZOSIA.
Znam taką piosenkę... A jakim sposobem?

RÓŻEWSKI.
Czy mię panienka nierozumie? Czy pani Wojnicka nie uprzedziła jej o mojem przybyciu? o moich nadziejach?

ZOSIA.
I owszem; dopiero co wychwalała mocno jego wysokie zalety.

RÓŻEWSKl.
A czy niektóre z tych pochwał trafiły do jej przekonania ?

ZOSIA.
O! wszystkie.

RÓŻEWSKl.
Wszystkie? (do siebie). Zbyt prędko jestem szczęśliwym, (siadając na krześle, blisko Zosi). Czy raczyła jej odsłonić tajemnice méj duszy już przed nią wyjawione? czy powiedziała panience że ją kocham wściekle, że chciałbym uczynić ją panią i królową zamku mojego na Różkach ?...

ZOSIA.
Dała mi do zrozumienia że pan tu przybywasz z Raciborza w zamiarze bardzo dla mnie zaszczytnym.

RÓŻEWSKI, rzucając się na kolana.
Tak jest! kocham pannę Zofią, kocham tysiąc razy goręcej jak pannę Życką, pannę Skibicką, pannę Ogrodzińską, pannę Cybulską, pannę...

ZOSIA.
Ach! dość, dość tego... Tyle dowodów miłości tak nagiej, tak niespodzianej, zawstydzają mię prawie... Cała okolica wycięta... (Różewski powstaje). Ojciec pana zaganiał je tylko, lecz pan dobijasz niemiłosiernie swoje ofiary!

RÓŻEWSKI,  do siebie
Zdaje mi się że mię bierze na fundusz... Poczekaj.

ZOSIA.
Pan nie lubisz czekać... a ja...

RÓŻEWSKI.
A panna Zofia jeszcze nie myśli o zamężciu... jest tak szczęśliwą przy rodzicach, że niechce się z niemi rozłączyć.

ZOSIA.
Właśnie to miałam powiedzieć.

RÓŻEWSKI.
Już to gdzieindziej słyszałem. W podobnym razie, same matki mają zwyczaj odpowiadać że ich córeczki niedojrzałe; lecz ponieważ jenerał mi zaręczył że pani liczy dwudziestą drugą wiosnę, mogłem się jej oświadczyć bez narażenia się na tak ostrą wymówkę.

ZOSIA.
Ale zkądże...

RÓŻEWSKI.
Jesteś panią swojego i mojego losu; lecz po przyzwoleniu ojca i drugiej matki, czyli nie zdołam przebłagać ich córki, wolnej dotąd sercem, podług ich mniemania?

ZOSIA.
Oświadczenie pana, jakkolwiek dla mnie bardzo chlubne, nie daje mu prawa wdzierania się, tak nieprzystojnym sposobem, w tajniki mego serca.

RÓŻEWSKI,  do siebie.
Sroży się, więc zakochana. (głośno). Nikt nie wyrzeka się szczęścia bez walki.

ZOSIA.
Czy jeszcze?... żegnam pana.

RÓŻEWSKI.
Skończyłem. (do siebie). Masz za przygryzki.

ZOSIA.
Pan jesteś tak zamożny, tak hojnie uposażony od natury, tak dobrze wychowany, tak dowcipny, że z łatwością znajdziesz większy posag, który się z pańskim majątkiem połączy.

RÓŻEWSKI.
A jeżeli kocham?

ZOSIA.
Wtedy zostań kawalerem.

RÓŻEWSKI, do siebie.
A ona panną. Mam więc, rywala. Chcę wiedzieć kogo, zostaję, (głośno). Przez wzgląd na moją miłość własną, czy dozwolisz mi pani zabawić tutaj choć dni kilka ?

ZOSIA.
Mój ojciec panu odpowie. Ja się przed złotym cielcem nie kłaniam, (odchodzi).

NATALIA wchodząc, do Różewskiego.
Zwyciężyłeś ?

RÓŻEWSKI.
Sam siebie... bom ledwo się nie zabił z rozpaczy. Ma już innego.

NATALIA.
Ona! moja wychowanka! Pierwsza bym o tem wiedziała. Tu nikt nie bywa. (do siebie). Jednak ten domysł jak sztylet tkwi w mojem sercu, (głośno). Zapytaj się pan jéj samej.

RÓŻEWSKI.
Próżne pytanie! wzięła na kieł za pierwszém słowem zazdrości.

NATALIA.
Muszę ją dziś wybadać.

JENERAŁ,  pod gankiem.
Otoż i doktor; dowiemy się wreszcie z czego nasza Gabrychowa umarła.

Scena V.

CIŻ, doktór STAŃSKI.

JENERAŁ.
No i cóż?

STAŃSKI.
A! witam panie. Zawczasu wiedziałem że tak będzie. Kiedy kto żonę okłada, nigdy się jej nie pozbywa trucizną. Woli ją własnoręcznie zamęczyć.

JENERAŁ.
Przewyborny.

RÓŻEWSKI.
Wyśmienity.

JENERAŁ do Stańskiego, prezentując.
Pan Różek.

RÓŻEWSKI.
Różewski.

STAŃSKI po jedném spojrzeniu, nos sobie ucierając.
I jeśli ją zabija, to przez pomyłkę, dla tego że nazbyt mocno prażył; a potem rozpacza. Gabrychowa umarła na cholerę; podarunek azyatycki, tak jak dżuma, szarańcza i wiele innych gości już pierwej ztamtąd przybyłych. Nie źle żem się mógł jej przypatrzyć z bliska; od wyprawy egipskiej podobnego zdarzenia nie widziałem.

NATALIA.
Co za szczęście że to nie zbrodnia! W naszym zakładzie tak cichym, tak porządnym... byłabym zachorowała z przestrachu,

JENERAŁ.
Więc to były plotki ? Tém lepiej. Czy tylko doktorze jesteś pewnym swojego?

STAŃSKI.
Czy jestem pewnym ?... I mnież się o to pytać, mnie sztabowego lekarza przy wszystkich armiach narodowych, od 1793 do 1815 roku! mnie słynnego w Egipcie, w Hiszpanii, we Włoszech, w Wilnie, w Brodach, Piotrkowie, Sochaczewie, po całej kuli ziemskiej!

JENERAŁ, trącając go.
A, rzeźnik. On więcej ludzi zgładził jak ja, na morzu i na lądzie.

RÓŻEWSKI.
Co to mówiono o tym wypadku?

NATALIA.
Że ten poczciwy Gabrych, nasz dozorca fabryczny, otruł swoją żonę.

STAŃSKI, nos sobie ucierając.
Jakże się oblał pachnidłem... Na nieszczęście pozawczoraj śpiewali z sobą głośny duet z orkiestrą... Szkoda że nie brali wzoru z swoich panów.

RÓŹEWSKI.
I nie nastroili się ich szczęściem... ale bo też cnoty pani hrabiny są tak rzadkim przykładem!

NATALIA.
Wielkaż to zasługa, kochać takiego męża i taką córkę!

JENERAŁ.
Podobne rzeczy, Natalio, nie mówią się przed światem.
Podobne rzeczy mówią się zawsze, dla świata.

JENERAŁ.
Co tam znowu mruczysz ?

STAŃSKI.
Mówię że jestem litwin, że mam lat sześćdziesiąt siedm, żem młodszy od ciebie, i że chciałbym być kochanym tak jak ty jesteś, (do siebie). Żeby się przekonać co to za miłość.

JENERAŁ.
Nieznośny.

RÓŻEWSKI.
Zazdrosny.

JENERAŁ, do Natalii.
Moja droga, jeżeli nie mam władzy boskiej żebym cię zdołał uszczęśliwić, mam jej cząstkę przynajmniéj w mojej miłości dla ciebie.

NATALIA.
Mój aniele!

STAŃSKI.
Zapominacie oboje że jestem lekarzem. Znam sielankę, która się tak kończy.

RÓŹEWSKI.
Sa, doktorze, sielanki bardzo przyjemne... byle nie długie.

STAŃSKI, ucierając sobie nos.
Zwłaszcza w polu, za wołami.

JENERAŁ.
A! dwa nosy utarł. Stańsiu, jeśli nie przestaniesz dokuczać mojej żonie, to się pokłuciemy. Wątpliwość w tym przedmiocie jest mi obrazą.

STAŃSKI.
Ja nie wątpię, wcale nie wątpię. Bóg ci udzielił władzę do kochania tylu kobiet w twojem życiu, że jako doktor podziwiam cię i wielbię, żeś jeszcze tak bogobojnym w siedmdziesiątym roku. (Natalia zwolna zbliża się do kanapy na której siedzi Stański).

JENERAŁ.
Ostatnie namiętności są najgorętsze.

STAŃSKI.
Gorączka niebezpieczna, w naszych latach.

NATALIA, łagodnie.
Panie Stański, czemu pan, nasz wierny domownik, przeciwko mnie buntujesz ciągle mojego męża?... Wiesz że jest porywczym i że trafnie strzela. Ja sama tak się boję tej porywczości, żem już musiała zerwać z całém prawie sąsiedztwem; mamże się jeszcze wyrzec jego tak miłego towarzystwa?... Otóż i Leon.

STAŃSKI, do siebie.
Wojna wypowiedziana. Pozbyła się wszystkich, i mnie się pozbędzie.

RÓŻEWSKI.
Doktorze, powiedz mi proszę, jako wierny domownik, co też myślisz o tej pannie Zofii...

STAŃSKI, powstając.
Pan mi dziwnie przypominasz jednego z naszych liwerantów wojskowych, nazwiskiem Samuel Horn... czy pan go znałeś ?

RÓŻEWSKI.
Bynajmniej... ja niepamiętam...

STAŃSKI, nos sobie ucierając.
Tém gorzéj... Horn... Rożek... to cóś bardzo do siebie podobne... Przybierając polskie nazwisko, trzebaby téż je okupić pewnemi cnotami... (do siebie). A to pachnidło chodzące... (odchodzi w głąb).

RÓŻEWSKI.
A to trębacz, a nie doktor, (Słychać dzwon obiadowy).

Scena VI.

CIŻ, LEON, FELIX, później MAŁGORZATA.

LEON, przybiegając.
Tatuniu, wszak mi pozwoliłeś wziąść na kusego Mośka.

JENERAŁ.
Byłeś nie spadł.

LEON, do Feta.
A widzisz?

NATALIA, ocierając mu czoło.
Jakże mu gorąco!

JENERAŁ.
I pod warunkiem że któś za tobą pojedzie.

FELIX.
Aha! panie Leonie...

LEON.
Napoleonie!

FELIX.
Panie jenerale, ten malec chciał mię wyprowadzić w pole, na piechotę!

LEON.
Malec! ty się boisz jechać oklep! A ja, czy się czego
boję? (chce wychodaić; dzwon obiadowy).

JENERAŁ.
Chodź wojaku, niech cię pocałuję za to słowo... Ten landwerek cóś do naszej jazdy podobny.

STAŃSKI z ubocza, do Natalii.
Do ojca szczególniej.

NATALIA, śpiesznie.
Do mnie, co do twarzy; do niego, co do żywości.

RÓŻEWSKI.
Istny portret obojga.

MAŁGORZATA, wchodząc.
Zupa na stole.

NATALIA.
A gdzież pan Stanisław?... zawsze tak akuratny. Leonie, idź zobacz w ogrodzie; powiedz mu że już dwa razy dzwoniono.

LEON.
Właśnie widziałem pana Stasia w alei do zakładu.

JENERAŁ.
Ale na cóż czekać Stanisława? Wszak sam nadejdzie. Mości Różku, podaj rękę Zosi.

NATALIA.
Małgorzato, pamiętaj wynieść kosz pod ganek.

RÓŻEWSKI, do Zosi.
Nietrzeba żeby jej te róże zazdrościły.

STAŃSKI, podając rękę Natalii.
Tak, nocną porą szczególniej, pachnące kwiaty mogą być niebezpieczne...

JENERAŁ.
Pozwól, Stańsiu; mnie samemu wolno.

STAŃSKI, do siebie.
Stary nie do uleczenia. ( do Leona ). Dajże mi rączkę, tyranie.

LEON.
Tyranie! To ja cię dopiero potyram. ( obraca się z nim w około ).

STANISŁAW sam, wychodząc ostrożnie z pokoju Zosi.

Już wyszli... Malec mie uratował, choć zmyślił; bo nie-mógł mie widzieć w alei... Jeszcze jeden błąd podobny, zginęliśmy. Ciągle łasić się, zakradać, kłamać jak złoczyńca! Trzeba jakoś koniecznie wypłynąć z tej toni... Zosia na targ wystawiona, odpaliła Różewskiego... Jenerał i Natalia będą chcieli wybadać jej powody; a jeżeli odkryją... Pójdę na ganek, wracając niby z alei, jak im Leon powiedział... Byle mnie nikt nie postrzegł z sali jadalnej... (spotyka Dobrzyckiego), Jaś Dobrzycki?

Scena VIII

STANISŁAW, DOBRZYCKI.

DOBRZYCKI.
A! widzę cię przecie, mój Stasiu Zbroiński!

STANISŁAW.
Ciszej! niech to nazwisko nigdy tu wymówionem nie będzie! Gdyby o niem jenerał Wojnicki zasłyszał, zastrzeliłby mię jak psa, bez litości.

DOBRZYCKI.
Ciebie, mój Boże?

STANISŁAW.
Jestem synem jenerała Zbroińskiego.

DOBRZYCKI.
Któremu kraj winien po części swoją spokojność, powrót
do porządku...

STANISŁAW smętnie.
Ty to porządkiem nazywasz... W oczach Wojnickiego, ten kto porzucił księcia Józefa przed jego zgonem, przeniewierzył się ojczyźnie. Mój ojciec utwierdził go w tem mniemaniu, bo umarł ze zgryzoty, ze wstydu. Nazywam się tedy dla ciebie i dla wszystkich Stanisław Niewiarowski, jak moja matka.

DOBRZYCKI.
A cóż tu robisz ?

STANISŁAW.
Jestem rządcą, gospodarzem, kasyerem, i tam dalej, za-
kładu sukiennego.

DOBRZYCKI.
Z potrzeby?

STANISŁAW.
Tak, z potrzeby. Mój ojciec roztrwonił cały majątek; nawet wiano mojej matki, żyjącej dziś z emerytury w Poznańskiem.

DOBRZYCKI.
Jakto! twój ojciec, dawny adjutant cesarza północy, tyla łaskami obsypany, nic ci po sobie nie zostawił, nawet sprzyjania następcy?

STANISŁAW, z goryczą.
Czy kto kiedy przeszedł pod obce sztandary, jak on, bez pewnych osobistych przywar i zdrożności... czy synowie za winy ojców nie odpowiadają?

DOBRZYCKI.
Nie mówmy już o tem.

STANISŁAW.
Mój ojciec był zapalonym graczem... dla tego też pobłażał moim wybrykom... ale kto cię tutaj sprowadza?

DOBRZYCKI.
Od piętnastu dni jestem prokuratorem królewskim przy tutejszym sądzie. Rodzina Skibickich popiera mię całym swoim wpływem, i w przyszłym roku będę zapewne sędzią apellacyjnym w Poznaniu.

STANISŁAW.
Przybywasz więc ex officio?

DOBRZYCKI.
Mam prowadzić śledztwo w sprawie kryminalnej, która się w waszym zakładzie zdarzyła. Idzie o otrucie żony przez męża. Piękny początek.

FELIX, wchodząc do salonu.
Panie Stanisławie, pani niespokojna o pana.

STANISŁAW.
Jestem zatrudniony... (Felix odchodzi). Mój Jasiu, w razie gdyby jenerał, człowiek bardzo podejrzliwy, jak zazwyczaj starzy wojskowi bezczynni zapytał cię gdzieśmy się spotkali, powiedz mu proszę żeśmy razem przyszli ulicą prowadzącą do zakładu... od tego wiele mi zależy. Co do twego śledztwa, Gabrychowa, żona dozorcy naszej fabryki, umarła jakby piorunem rażona; ale trucizna w jej śmierci żadnego nie ma udziału.

DOBRZYCKI.
Czy tak sądzisz? Jam niedowiarkiem z urzędu. Znalem cię dawniej najszlachetniejszym, najczulszym lecz łatwowiernym poetą; przenoszącym w życic potoczne, w niezbłagany realizm, łudzące śpiewy wyobraźni; wierzącym tylko w cnotę, w piękno, w ideał... widzę żeś sie dotąd nie zmienił. A Natalia, ów anioł twego natchnienia, w co się też obraca?

STANISŁAW.
Milcz, dla Boga! nietylko twój urząd, ale same niebo zsyła cię do Wrocławia; bo mi potrzebny przyjaciel w okropnej przeprawie w której sie znajduję... Słuchaj mię, Jasiu, słuchaj z uwagą, nie jako prokurator królewski, prawnik, lecz jako spółuczeń, powiernik lat młodocianych; a prze-
konasz sie że moje zeznania wymagają tajemnicy spowiedzi...

DOBRZYCKI.
Czy występek jaki...

STANISŁAW.
Uchowaj Boże! same winy które i sędziowie bezżenni byliby radzi popełnić.

DOBRZYCKI.
To co innego... bo niechciałbym cię słuchać, lub żądałbym natychmiast mego przeniesienia.

STANISŁAW.
Tyś moim niezmiennym przyjacielem!... Kocham pannę Wojnicką, kocham nad życie... i ona także...

DOBBZYCKI.
Twoją miłość podziela. Odgrywacie Julię i Romeo na Szląsku.... A jenerał... miałem go nazwać Kapulet...

STANISŁAW.
Nie zna mnie dotąd; ale nienawidziłby jeszcze srożej niżtamten Montega, gdyby wiedział kto jestem.

DOBRZYCKI.
Zastanówmy się trochę. Panna Wojnicka, będzie wolną za trzy lata; jest sama przez się majętną (wiem o tem od Skibickich): będziecie sobie jeździe po obcych krajach póki
się stary nie wydąsa, i zrobicie mu, jeśli będzie potrzeba, trzy prawne wezwania...

STANISŁAW.
Czy zasięgałbym twej rady, gdyby szło nam o tak powszednie i łatwe rozwiązanie?

DOBRZYCKI.
Zgaduję; biedny mój Stanisławie, jesteś mężem Natalii, twego anioła, który sie tak jak wszystkie ziemskie anioły, przemienił... w prawomocną małżonkę...

STANISŁAW.
Sto razy gorzej! Natalia jest... panią jenerałową Wojnicką, macochą Zosi.

DOBRZYCKI.
Tam gdzie macocha, tam musi być i nieszczęście. Do tylu powodów zwaśnienia między ludźmi, jeszcze i ten dodawać... to zbrodnia, lub szaleństwo... A jakżeś wpadł w tęwilczą jamę?

STANISŁAW.
Jak się zawsze w nią wpada... goniłem za łanią.

DOBRZYCKI.
Sprawa zawikłana... chcę wiedzieć o wszystkiem.

STANISŁAW.
Panna Natalia Zwodnieka, ostatnia z ubogiego domu, podobno z tych co to z obcych plemion do nas przylgnęły, wychowana w klasztorze, polubiła mię najprzód zapewne dla majątku, przez chęć wyniesienia; i tak rzeczy poprowadziła, że mię niepowrotnie przywiązała do siebie.

DOBRZYCKI.
Zwykła polityka wszystkich sierot intrygantek.

STANISŁAW.
Ale jak mię sama szczerze pokochała, tego ci nie mogę wytłómaczyć, chyba przez same dzieje tego romansu... co mówię romansu ? tej namiętnej i zagorzałej miłości, pierwszej i wyłącznej, która pochłania w sobie cale życie kobiece... Przerażona mojem ubóstwem po śmierci ojca mojego, a znając moje usposobienie, podług słów twoich mało praktyczne, skłonność do sztuk pięknych, do przepychu, utworzyła sobie plan podstępny, prawie zbrodniczy, lecz śmia-łością zadziwiający; tak jak każda kobieta, która poświęca to wszystko dla swej miłości, co despota dla swego samowładztwa... bo jednych i drugich najwyższem prawem jest udzielna ich żądza...

DOBRZYCKI.
Do rzeczy, Stanisławie; ty jesteś obrońcą, a ja gotuję replikę.

STANISŁAW.
Podczas pobytu mojego w Poznańskiem dla usadowienia matki, Natalia poleconą została jenerałowi Wojnickiemu, szukającemu nauczycielki dla Zosi. Ten stary żołnierz, mający
wówczas lat 58, okryty ranami, stał się dla niej jakby pokładem złotym, źle zamknięta szkatułą. Wystawiła sobie że będzie wkrótce majętną wdową, że wolno jej będzie upomnieć sie o dawną miłość i dawnego jeńca. Myślała że to zamężcie będzie jak sen nieprzyjemny, po którym rychłe i szczęśliwe przebudzenie nastąpi... Ten sen trwa już lat dwanaście... Ale wiesz jak sobie dziwnie roją kobiety.

DOBRZYCKI.
One mają właściwe sobie prawodawstwo.
STANISŁAW.
Nieuwiadomiony o tym planie, jak w sieć się w niego wplątałem. Chciwość i zalotność, te dwa znamiona z jej wschodniem pochodzeniem związane, wszystkim czynnościom jej życia towarzyszyły. Natalia jest piekielnie zazdrosna... chce za niewierność mężowi żeby jej wierność kochanka odpłaciła; a ponieważ cierpiała dobrowolne męczeństwo, to są jej wyrazy, chciała...

DOBRZYCKI.
Chciała cię mieć pod jednym dachem, i strzedz cię własnemi oczyma.

STANISŁAW.
I w tem jej się powiodło. Mieszkam od trzech lat przeszło w osobnym domku, koło fabryki. Jeżelim w pierwszym tygodniu zaraz nic wyjechał, to dla tego że nazajutrz po przybyciu uczułem że bez Zosi już żyć nie potrafię.

DOBRZYCKI.
Ta miłość ulepsza i uzacnia nieco w moich oczach twoje
tutejsze położenie.

STANISŁAW.
Moje położenie jest nieznośnem, miedzy trzema tak różnemi od siebie istotami. Jestem ich niewolnikiem i więźniem. Zosia jest odważną jak jej ojciec, jak są zwykle wszystkie panienki wcale niewinne, idealnie rozkochane, nieznające żadnych przeszkód tam gdzie idzie o ich zamierzone szczęście. Czujność Natalii jest ciągle na straży; zasłaniamy się od niej przestrachem jakim Zosia jest przejęta na samo wspomnienie mego nazwiska w domu ojcowskim: ta obawa daje nam siłę tajenia naszej miłości. Lecz jedna chwila może wszystko zniszczyć; Zosia dopiero co odprawiła Różewskiego.

DOBRZYCKI.
Różewski! znamy się od dawna. Pod postacią gawrona jest to człowiek, najciekawszy, najzjadliwszy w całym Szląku; roznoszący po domach fałszywy towar oszczerstwa i baśni, dla  których jedynie bywa cierpianym: jak sroka przerzuca z lasu do lasu szyszki i żołędzie... I on tu bawi?

STANISŁAW.
Jest na obiedzie. Wysłuchałem całe jego oświadczenie.

DOBRZYCKI.
Strzeż się pilnie tego plotkarza.

STANISŁAW.
Nieprawdaż? Gdyby te dwie niewiasty, już mało sobie przyjazne, odkryły przez niego że są rywalkami, jedna mogłaby zabić drugą, niewiem która; jedna z nich silna swoją niewinnością, godziwym popędem, druga z rozpaczy że traci owoc tylu lat obłudy, poświęceń, nawet zbrodni... (Leon zagląda).

DOBRZYCKI.
Przerażasz mię, sądowego prokuratora. Daję ci słowo że
kobiety często więcej kosztują niżeli warte.

LEON, wbiegając.
Panie Stasiu, tatunio i mama czekają niecierpliwie... mówią że trzeba odłożyć zatrudnienia... a Stański cóś gadało żołądku.

STANISŁAW.
Malcze! przyszedłeś tu na zwiady.

LEON.
Idż, przypatrz się co pan Stanisław robi... tak mi mama
szepnęła do ucha.

STANISŁAW.
Idę za tobą, ladaco! (do Dobrzyckigo). Widzisz, przerabia już swoje dziecko na niewinnego szpiega. (Leon wychodzi),

DOBRZYCKI.
To syn jenerała?

STANISŁAW.
Jenerałowej.

DOBRZYCKI.
Ma lat dwanaście?

STANISŁAW.
Niespełna.

DOBRZYCKI.
Masz mi więc jeszcze cóś powiedzieć?

STANISŁAW.
Zdaje mi się żem ci dosyć powiedział.

DOBRZYCKI.
Idźże z Bogiem. Nie mów nic o mojem przybyciu; niech spokojnie obiad zjedzą. Żegnam cię. (Stanisław wychodzi).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SCENA XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X

Scena XI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XVI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT V.

Scena I

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej