Anna Mostowska

MOIE ROZRYWKI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

MATYLDA I DANIŁO

CUDOWNY SZAFIR CZYLI TALIZMAN SZCZĘSCIA

MOIE ROZRYWKI

Mostowska Anna

MATYLDA I DANIŁO

Znalazłam w w starych archiwach, manuskrypt ręką prababki moiey napsiany pod tytułem Matylda i Daniło, Powieść Zmudzka. Pisze ona, iż tę powieść od babki swoiey słyszała, która się była iey nauczyła od swey matki, ta iey mówiła, iż w jedney, swoiey podróży na Zmudzi, skąd sama rodem była: opowiadano iey tę Historyą na tym samym mieyscu, gdzie się była przytrafiała. Niezaręczam, aby w niektórych iey szczegułach niebyła cokolwiek nadwerężoną; albowiem przez tak wiele ust przeszła, że niepodobna gdyby iakich odmian niedoznała. Do tego, iak zwykle w tych wiekach, w których mało było pismiennych kobiet, prababka moia, bardzo zle pisała, zwłaszcza, iż użyła wyrazów w naszych czasiech prawie niezrozumianych, co wiele dodało mi trudności w przepisywaniu tego rękopisma. O prawdzie treści iego, wątpić mi iednak niewolno, bo iak słyszałam w dzieciństwie moim od moich dziadów i babek, że matka babki, praprababki moiey, była bardzo uczciwa kobieta, i która niecierpiąc fałszu, nigdy do prawdy nieoddalała się, w tym więc zostając przekonaniu, że prawdziwą powieść objawiam, którą prawiąc z kolei, nic nieprzydaiąc, ani uymuiąc manuskryptowi praprababki moiey, i polecaiąc to pismo opiece ponurego ducha Anny de Radklif, używaiąc właściwego co do słowa sposobu opowiadania matki baliki praprababki moiey zaczynam. Na Zmudzkiey ziemi od tey strony, gdzie się granica Jnflant zaczyna, znayduie się wielka puszcza, przy klórey stoią wspaniałe rozwaliny starożytnego zamku, niegdyś przez, kawalerów Krzyżackich, ieszcze zbudowanego. Ten Zamek na wysokiey wystawiony górze, po lewey stronie ma bagna i niedostępne lasy. Wieczne siedliska drapieżnych zwierząt. Lecz ieśli to położenie przykre się wydaie, z ukontentowaniem wędrujący, zwraca swe oczy, ku prawey stronie tey okolicy Rozległe łąki, których kilka małych strumyczków wężem się kręcąc, ożywiaią rozmaite gaie, liczne trzody, i gdzie niegdzie wesołych wieśniaków siedliska, czynią te mieysca, iedne z naypięknieyszych którem dotąd widziała.

Znaglona okoncznościami, iechać przez tą krainą, rozweselałam nudność długiey podróży przypominaiąc sobie starożytne dzieie, które wpółczesniły tym gmachom, gdy przypadek zdarzony moiemu poiazdowi przymusił mię w tym mieyscu noc przebydź. Zaprowadzono mię do małego murowanego z kamienia domku, wybudowanego po lewey stronie zamku pod samą górą, na którey te rudera się znaydywały. Tam stary gospodarz, ofiarował mi swoią ubogą lecz dobrze ugotowaną wieczerzę, znalazłam w tym człowieku gościnność i cnoty, które dawnych oyców naszych zdobiły. Daleko ieszcze do nocy było prosiłam gospodarza, aby mi towarzyszył dla oglądania Zamku, co on, chętnie uczynił. Świadomy tych mieysc starzec, wiele mi rzeczy dziwnych, i ciekawych powiedziawszy, dodał: wszystko to, com ci Pani mówił, iest fraszką wedle wieści tyczące się małego domku w którym mieszkam. Jeżeli ci Pani, niepilno do wczasu, to ci opowiem rzecz. godną do podania potomnym wiekom, dla przekonania ludzi małowiernych, którzy upornie utrzymuią, że duchy i strachy, są bayki, na to tylko utworzone, aby gmin pospolity bawiły. Upewniłam starca, że sen daleko był ieszcze oczu moich, i że z ukontentowaniem, słuchać będę powieści iego Powróciliśmy do małego domku, gdzie usiadłszy na ławie, pod rozłożystą stóletnią lipą, starzec w te słowa powieść swoią, zaczął mi opowiadać.

Ten domek niegdyś należał do iedney niewiasty, klórey imię było Gryzalda; ta szczupła budowla i kilka włok gruntu do niey należące, było iednym majątkiem tey zacney matrony, i dwóch iey córek, które z naywiększym wychowywała staraniem. Wieki iuż temu upłynęły, iak te zdarzenia się działy, lecz wieść o nich długo pamiętna, na zawrze została wyryta, w umysłach tuteyszych mieszkańców.

Gryzalda pochodziła z wielkiego niegdyś domu, do którego ów Zamek należał, miała ona była z pierwszych dni młodości swoiey naydoskonalsze wychowanie. Aczkolwiek iey rodzice byli ubodzy, oddali ią iednak. w dom, któremu na dostatkach niezbywało, lecz różne nieszczęśliwe przypadki, przyprowadziły Gryzaldę, o stan daleko nędznieyszy, nad ten w którym u rodziców była. Wszakże rozum zdrowy, umysł stateczny, i mocna religija, niedozwoliły Gryzaldzie, zanurzać się w rospaczy, dziękowała ona Bogu, że się ieszcze iey to ubogie mieysce zostało, w którym znaydowała schronienie, i dosyć ziemi, aby mogła naygwałtownieyszym swoim potrzebom zadosyć uczynić. Przy pracy czas iey schodził prędko, a gdy córki wyszły z dzieciństwa, miała w nich towarzyszki przyiemne; i pomoc w gospodarstwie.

Jednak w kilka lat potym, gdy w tym domku osiadła, uważano z niemałym podziwieniem, iż  lubo powierzchownie naywiększe ubóstwo panowało w mieszkaniu Gryzaldy, żaden człowiek nieszczęśliwy niewyszedł iednak z domu tego bez opatrzenia, każdego pocieszono, nakarmiono i odziano. Drugi dowód do zadumienia był ten, iż córki iey takim były sposobem chowane, że w nayfortunnieyszym stanie, staranniey nie mogłyby bydź prowadzone. Lecz co do naywyższego stopnia wzbudzało podziwienie i ciekawość, to to: iż te dziewczęta, nie szły za mąż, lubo dla ich wdzięków, i przedziwnie dobrego wychowania w całey okolicy przez wszystkie matki, dla synów swoich za żony żądane były, a osobliwie starsza, którey imie było Matylda. Ta posiadaiąc dotąd w tych mieyscach niewidzianą ieszcze piękność, gwałtownie była kochaną od bardzo bogatego i młodego Pana imieniem Daniło. Mieszkał on w sąsiedztwie, i choć wszystkich używał sposobów na to, aby nakłonić Gryzaldę, do zezwolenia na iego połączenie się z Matyldą, matka iednak zawsze mu iey odmawiała. A gdy wszyscy starali się iey dowodzić, iż nieznaydzie nigdy dostoynieyszego męża dla córki, ona się tym wymawiała, że Matylda była ieszcze zbyt młodą, że iey — pomocy potrzebowała, i że ią niehce oddawać w związek małżeński za człowieka, którego stan zbytecznie wynosił się nad ten, w który ubóstwo iey córkę pogrążyło. Roku iednego głód straszny trapił te okolice, zboże w tak wielką poszło cenę, że ludzie niemajętni żadnego nie maiąc sposobu nędznie umierać musieliby, gdyby niebyła ich Gryzalda ratowała. Dała wszystkim wolny przystęp do domu swego, rozdawała każdemu potrzebuiącemu, chleb i inne pokarmy, i cały powiat od nieuchronney śmierci wybawiła. Wnosić z tąd sobie można, iak podobne czynności tak niezgodne z ubóstwem Gryzaldy, powiększyły podziwienie wszystkich tamecznych obywateli. Wielu różnie o Gryzaldzie myśleli, i nakoniec powszechne wszczęło się mniemanie, że Gryzalda posiada sztukę czarnoxięską. Lecz i ten krzywdzący ią wniosek niedługo miał przewagę; cnotliwe, iey życie, iey pobożność i iey dobroczynność, zbiiały te mniemania, nakoniec iak zwykle bywa przyzwyczaiono się do iey sposobu życia, przestano się, dziwić wnosić i posądzać, a maiąc nieustannie pod oczyma iey cnoty, i rzadkie przymioty iey córek, oddano iey sprawiedliwość, i przestano na powszechnym szacunku dla tych kobit, zostawuiąc im ich sposób życia, bez badania o źrzódło, ztąd tyle dobrodzieystw czerpały.

Wszelako postępowanie Gryzaldy, niebyło tym dziewczynom do smaku. Matylda osobliwie rzewne łzy nad losem swoim wylewała; kochała ona z zobopolną miłością Daniłę. Owego to szlachetnego młodzieńca, o którym wyż namieniłam. Zdawało się, że przyrodzenie stworzyło ich umyślnie iedno dla drugiego. Równie byli ozdobieni rzadką pięknością, talentami i rozumem: równie mieli duszę wspaniałą i serca czułe; słowem, niepozwalać na ich połączenie, zdawało się dziwacznym bydź okrucieństwem i niepoiętą gadką nad którą nieszczęśliwa Matylda próżno dręczyła swóy rozum, aby zrozumieć, co mogło bydź przczyną dla tak dobrey matki do przeciwienia się w rzeczy, która dla niey iedynym była uszczęśliwieniem. A niemogąc odkryć tey taiemnicy, kończyła zawsze uwagi swoie na łzach i narzekaniu nad losem swoim. Na próżno też i u matki wybadywała się, w czem Daniło iey był tak nieupodobanym. Lecz nieubłagana Gryzalda srogie iey nakazywała milczenie, grożąc swoim gniewem, ieśliby się odważyła powtarzać podobne zapylanie. A gdy mimo wszelkich starań niemogła wskurać na córce, aby poprzestała widywać: potaiemnie Daniły, przykazała iey, pod naywiększą karą aby z domu wcale niewychodziła; i przeklęstwem ią swoim zastraszyła, ieśliby się ważyła bydź iey nieposłuszną.

Odtąd Matylda nic iuż takiego nie czyniła coby matce przykrym było. Dnia iednego gdy według zwyczaiu swego, siedząc przy kądzieli płakała, Klara młodsza Córka Gryzaldy, wyszła dla przysłuchania się wdzięcznemu śpiewaniu, słowika. zdawało się; że ten ptaszek, umyślnie na tak bliskim usiadł drzewie, aby swym miłosnym pieniem, smutną pocieszył Matyldę, w tę same porę młody Daniło krążył w koło tego Domu, a postrzegłszy kobitę, myślał iż to pewnie była kochanka iego, która równie z nim cierpiąc wyszła, w nadziei z nim się zobaczenia, w tym mniemaniu zbliżał się do Klary, która boiąc się matki, skoro go uyrzała, chciała uciekać, lecz on ią dogonił, i wstrzymując za suknią, Zatrzymay się piękna Klaro rzecze, miey litości nademną! powiedz! za co Matylda przydaie do moich nieszczęść, tak okrótnym sposobem unikaiąc odemnie? Klara opowiedziała mu iak matka zakazała surowo iey siostrze, aby z domu niewychodziła. Daniło stroskany aż do rospaczy, prosił. Klarę na kolanach, aby mu chciała bydź pomocną, ponieważ tobie wolno wychodzić rzecze do niey, możesz bydź dla mnie wielką pociechą, ieśli zechcesz przyiąć list móy do Matyldy, ponieważ wszystkie sposoby iey widywania mnie są odjęte. niech wie przynaymniey, że mnie nic nigdy ku niey, nieodmieni! Niech wie, iak wiele. cierpię!... o nieodmawiay mnie Klaro; ieśli. niechcesz, abym trupem padł u nóg twoich, Klara, bardziey czuła ieszcze na zmartwienie siostry, niż na łzy Daniły, zezwoliła na iego proźbę. Ten nieszczęśliwy młodzieniec prosił ią, aby kilka minut poczekała, póki nienapisze krótki bilet w sąsiedzkim domu. Gdy w tyra celu odszedł od niey, Klara usiadła tymczasem pod drzewem, które w tym momencie mocno zadrżało, i tak straszny wiatr powstał, że iey chustkę zdarł z głowy a gdy się powietrze uspokoiło, usłyszała, iakiś szept do ucha, iakby te słowa do niey mówiono. Uciekay Klaro, ieśli zginąć niechcesz. Przelękniona Klara, nieczekała drugiego podobnego, ostrzeżenia, włosy Tey na głowie powstały, i zimny pot zlał iey czoło, wbiegła do domu gdzie na puł umarła padła u nóg matki, która w ten moment rozmawiała z Matyldą, przelęknione obydwie tym niespodziewanym zdarzeniem, starały się Klarę do zmysłów powrócić, co nie bez trudności dokazać zdołały. Gdy ta nakoniec przyszła do przytomności, opowiedziała im swoią przygodę, Gryzalda niemogąc w tym razie władać swoim rozsądkiem, żałosnym krzyknęła głosem, nieubłagany duchu, niedosycie ci na ofierze iednego dziecka mego, chceszże drugie z życia pozbawić ! Te słowa niezmiernie zadziwiły Matyldę i Klarę, które prosiły Gryzaldę o wytłumaczenie tego niepoiętego wykrzyku. Gryzalda niemogąc iuż dłużey oprzeć się ich naleganiu, zezwoliła na to co one żądały. Usiadły ciekawe córki obok matki swoiey, która w te słowa zaczęła im opowiadać swoie przypadki.

Wyznaię wam, że pomimo chęci dogodzenia waszey ciekawości, czuie, ieszcze, iż przyszedł czas, w którym konieczną staie się potrzebą, abym wam odkryła przyczyne postępowania mego z wami, w sposobie który wam był przykrym, a osobliwie dla Matyldy, i wielu innych okoliczności, które nietylko was, ale nawet wszystkie tuteysze okolice nieras; w wielkie wprowadzać musiało podziwienie. Dalsze milczenie, na toby chyba służyło, aby niewiadomość w klórey do tąd zostawałyście narażało was, mi  przypadki, podobne do tych, które Klara dziś doznała. Odkładałam ile moiey było możności to smutne objaśnienie,. dzieci moie! o wieleż razy gorzkie łzy wylewałam nad okropnym musem który, mnie przynaglał, opierać się w tym, co waszę szczęście spełnić mogło,. droga Matyldo ! nieraz pewnie w duszy twoiey, wyrzucałaś mi moie okrucieństwo, w ten czas, kiedy ią. równie z tobą, a może bez porównania- więcey cierpiałam!... Tu Matylda Matylda i Klara rzuciły, się obydwie na szyię matki, niemogąc nic mówić z zbytniego rozrzewnieni, Gryzalda kilka minut cicho płakała, potym otarszy,.. łez oczy, kazała córkom, aby znowu na mieyscu: swoim, usiadły, i nie przerywały iey więcey, co gdy one uczynić obiecały, Gryzalda tak swą rzecz daley opowiadała.

Lat będzie temu blisko piętnaście iak utraciłam męża mego. Gdy pierwszy żal z tak wczesney i bynaymniey niespodziewaney śmierci ominął, poczęłam myślić o moim losie. Wiedziałam ie móy mąż żył z zbytkiem, który przenosił daleko dochody iego, umyśliłam więc policzyć ni mi po nim czystego maiątku zostaie; co uczyniwszy, poznałam ze smutkiem, iż tak byłam obciążona, długami, że nic więcey po Zapłaceniu onych mi niezostało, iak domek wktórym żyiemy, i cokolwiek do niego przyległego gruntu. Uzbroiwszy się na wszystkie strapienia, na które tylko ubóstwo wystawić może, i poleciwszy się wszechmocnemu, który nigdy cnotliwych niezostawuie bez pociechy, opuściłam dość wspaniały pałac, gdzie dni pierwszey moiey młodości pędziłam szczęśliwie z mężem, którego nad własne me życie kochałam! i udałam się zwami bardzo małemi ieszcze na to mieyce. Pierwsze lala przykre mi były lecz praca skracała mi długie chwile, a czas który na wszystko iest naylepszym lekarzem, przyzwyczaił mnie do mego nowego życia: przyszłam nawet do tego stopnia, ie stan móy błogosławiłam, bom doznawała spokoyności, która mnie często odbiegała, gdym żyła po między temi, których nazywaią ludźmi z wielkiego świata. O spokoyności święta! o wieyska zaciszu! kto was cenić nieumie; kto was dla zgiełku i czynnego próżnowania życia mieyskiego unika, kto sam z sobą żyć niemoże, ten godzien pożałowania! samotności!... wieleż to posiadacz roskoszy nieznanych od tych dusz burzliwych dla których trzeba aby tysiące ludzi pracowało, by iedno wzruszenie w wyczerpanych ich seriach z uczucia, wzniecić mogli. Wieleż razy oddychaiąc wolnym powietrzem przyglądaiąc się zadziwiającemu obrazowi całego przyrodzenia, wznaszaiąc duszą moią aż do tego niezrozumianego sprawey tyłu dziwów przebywałam godziny całe w zachwyceniu, którego mieszkaniec miasta doznać nigdy niemoże, w tych wymuszonych widowiskach, gdzie, się wszystkie kunszta wysilają dla słabego, i niedokładnego naśladowania w malutkiey cząstce tylko tego, co przyrodzenie z takim zbytkiem rozruca. Nakoniec dzieci moie, byłam zupełnie szczęśliwą, a gdym rozważała, że w zrzódle naywiększych utrapień, znalazłam tę spokoyność i to uszczęśliwienie, upokarzam się przed tym: który tak wielu dobrodziejstwami człowieka obdarzył. W tey to zostawałam sytuacyi, gdy zdarzenie naydziwnieysze; inny dało zwrot losowi moiemu, i na nowo, spokoyność moią pomieszało; lecz któż oprzeć się może przeznaczeniu swemu. Jednego wieczoru, gdy miesiąc niewypowiedzianie oświecał te okolice, a łagodność powietrza, zachęcała do przechadzki, błąkałam się długo pogórze; na którey ten starożytny zamek stoi. Gdy iednym razem, usłyszałem iakiś szmer wposrzód tych murów, mniemałam z początku, iż to były nocne puszczki, sowy, lub iakie inne stworzenia podobnego rodzaiu, które te głosy sprawowały, lecz huk co raz bardziey się pomnażał, obróciłam się ku mieyscu z kąd wychodził, zdałomi się iakbym iakieś blado i ulatuiące światełka uyrzała. Przyrodzona boiaźń w podobnych zdarzeniach; mocny strach wemnie wznieciła; przypadek zrządził, że xiężyc zaszedł za obłoki. ciemność pomnożyła okropność, i przynagliła mnie, spieszno wrócić do domu. Opowiedziałam moiey czeladzi co mi się przytrafiło. Staruszka która od dzieciństwa mego nigdy mnie nieodstąpiła, i która iak wam pamiętno, niedawno zakończyła życie swoie, mocno mię sztrofowała o to, żem zwykła sama iedna po tych. okropnych mieyscach w nory się przechadzać, i że tam pewnie duchy iakie założyli swoie mieszkanie, na co i czeladź przystała, opowiadaiąc mi wiele rzeczy dziwnych o tyra zamku, i które im się zdarzyło słyszeć, lub widzieć. Śmiałam się z ich powieści, będąc przekonaną, gdy pierwszy strach mnie ominął, iż to wszystko co oni, i ia, słyszeć mogliśmy, musiało mieć iakąś naturalną przyczynę. Z tego powodu, umyśliłam wśzród dnia zwiedzić te starożytne budowle, nieodkładaiąc tego przedsięwzięcia daley, iak do dnia następnego. Powierzyłam moie żądanie iednemu z moich sąsiadów, był to człowiek światły, który w tey okoliczności, zgadzał się z moim zdaniem, i z wielką chęcią przyrzekł towarzyszyć mnie w tym szperaniu.

Sąsiad móy przyszedł do mnie na wyznaczoną mu przezemnie godzinę. Dla większego beśpieczeństwa, wzięliśmy iednego sługę uzbroionego w mocny kiy, móy towarzysz nieomieszkał to samo uczynić, i tak opatrzeni zabraliśmy się, do naszey wyprawy. Gdyśmy do zamku przybyli weszliśmy do srzodka przez pierwsze drzwi, które nam pod oczy podpadły, i które nas do wewnętrzynych pokoiów zaprowadziły. W krótkim czasie przebiegliśmy przez wiele galeryi, ganków, i sal niezmiernie wielkich, lubośmy żadnego ducha, ani nawet zimnego stworzenia tam nienapotkali, ciekawość nasza iednak była dosyć nasycona. Zastanawiała nas nadewszystko starożytna struktura gmachu tego, rozporządzenie iego pokoiów, ich wielka liczba i ich obszerność. Co naybardziey ściągało naszą uwagę, to były niektóre napisy w dawnym niemieckim ięzyku; móy sąsiad umiał tę mowę i chód z wielką trudnością potrafił iednak niektóre wyczytać; i po polsku, ranie ie wytłumaczyć: zdawało się, iż te wszystkie napisy do iedney tylko ściągały się osoby, klórey wdzięki nadzwyczaynie wychwalane były, i imie Edgwardy tysiącznie powtórzone. Cyfry także w wielkiey liczbie po murach wyryte znaydywały się z różnych imion składane, lecz z każdey litera E była znaczna, ztąd wnieśliśmy, że ta Edgwarda musiała bydź panią tych gmachów, że była piękną, i od wielu rycerzy tych wiekow kochana. Te uwagi do wesołych rozmów stały się nam zrzódłem. Móy sąsiad biegły w starożytnych wieściach, powiedział mi ich wiele, i z zapałem malował mnie te czasy, iak w owych bohatyrskich wiekach kobity czczone były. Ubolewałam nad upadkiem naszego panowania. Co iest przyczyną pytałam się mego sąsiada, żeśmy tak wiele utraciły z tey przemocy, którą dawniey do tak wysokiego stopnia posiadałyśmy nad męszczyznami? Pozwól pani odpowie mi ten grzeczny i uczony człowiek z usmiechem abym własnemu twemu domysłowi zostawił rozstrzygnienie tey kwestyi. Rozumiem cię rzekłam, niechcesz mi wzręcz powiedzieć żeśmy same sobie tylko winne umnieyszenie władzy naszey, ale daymy temu pokóy, pora iuż spóźniona wróćmy się do domu. W samey rzeczy, czas był nam tak szedł prędko, żeśmy niepostrzegli iak słońce zaszło, i noc nas zaskoczyła. Gdyśmy z łych gmachów wyszli, obiecaliśmy sobie powtórnie razem do nich wrócić, dla dokończenia zupełnego ich oglądania. A nadewszystko, dla pięknych z tey góry widoków, i dla użycia zdrowego powietrza, którym się oddycha na tey wyżynie. Lecz to przedsięwzięcie ledwo rokiem późniey do skutku przyiść mogło dla różnych zatrudnień, memu sąsiadowi przytrafionych.

Z przyrodzenia iestem siniała, zwiedzenie zamku przekonało mnie ieszcze mocniey, że w tych pustkach nic innego niemogło dać się słyszeć, prócz głosów nocnych ptaków, lub spadnienie iakiego kamienia, którego huk, przez echo był powtórzony. Takowe mniemanie ieszcze więcey mnie ośmieliło, często sama nie biorąc z sobą prócz iedney służącey, chodziłam na tę górę a nawet aż na dziedzińce zamkowe. Dnia iednego, gdym się do zwykłey moiey przechadzki wybierała, wszedł do mnie wyż wźmieniony sąsiad. Przypominałam mu iego obietnicę, a ponieważ dnia tego miał czas po temu, poszliśmy natychmiast. Zdaiemi się, ie mnie moc iakaś niewidzialna gwałtem do tego zamku ciągnęła, iak gdybym przeczuwała, że tam znayduie się dla mnie źródło długich, i nigdy nie maiących mieć końca zmartwień, połączone z tym wszystkim, co większey części rodzaiu ludzkiego mogłoby położyć kres żądaniom naychciwszemu. z ludzi. Tu Matylda i Klara, podwoiły uwagę w słuchaniu, a Gryzalda rzecz swoią tak daley prowadziła.

Gdyśmy z sąsiadem przyszli na mieysce które tyle ciekawości w nas wzniecało, i skorośmy u bramy pryncypalney zamku stanęli, postrzegliśmy drzwi zamurowane blizko tey bramy, którycheśmy dotąd byli niewidzieli. Przyszło mu do głowy to zamurowanie kazać wybić, aby zobaczyć, co za temi drzwiami się znaydowało. Cośmy zaraz wykonali. Ten mur albowiem tak był słaby, że po kilku uderzeniach, dosyć go wypadło, aby przez ten otwór wygodnie przeleść można było. Obaczyliśrny, z wielkim podziwieniem, że te drzwi, prowadziły do długiego korytarza, z którego gdyśmy wyszli, znaleźliśmy się na dziedzińcu, W którym niebyliśmy ieszcze nigdy. Wielkie podwórze wprowadziło nas na szerokie z ciosanego kamienia schody, a te, do równie obszernych gmachów, podobnych zupełnie do tych, którem iuż zwiedzała. Nic nowego daley niepostrzegliśmy, prócz, tego napisu w słowackim ięzyku.

Tu były Edgwardy, wspaniałe mieszkania
Siedlisko rozkosy, żartów i kochania.
Tu w miłości szaty, wystepek, przybrany,
Gotował rycerzom, haniebne kaydany.
Tu tysiące ludzi życie postradali.
Sprawiedliwe Nieba, zbrodnie ukarali.

Po tym wynalazku niemoglismy iuź wątpić, o prawdzie naszego wniosku, że ta Edgwarda była właścicielką tego zamku. Niewiem za co, po przeczytaniu tych wierszy iakiś strach mnie przeiął, wiatr który był powstał nieprzyiemne sprawuiąc huczenie, powiększył wemnie nieiakąś trwogę, do którey się sąsiadowi memu przyznałam, śpieszno bardzo przebiegłam resztę łych gmachów, co nam ieszcze do oglądania zostawało, i daleko prędzey do domu powróciłam, nimem się spodziewała, stara krewna moia spotkała nas, i pytała, cobyśmy też tam ciekawego obaczyli. Powiedzieliśmy iey iakeśmy nowe mieysce odkryli, i jak do niego weszliśmy, przez otwór któren sami sobie zrobiliśmy, wybiiaiąc mur w drzwiach zamurowanych. Potym pokazaliśmy iey wiersze wyryte nad podwoiami, któreśmy przepisali. Lecz krewna moia, będąc stała w swoim mniemaniu, zaklinała mnie, abym poprzestała chodzić do tych pustków, iakoż w jstocie, iuż i sama zaczynałam tracić do tego ochotę, lubo przyczyną tey odmiany w rzeczy, która mię dotąd bawiła, wytłumaczyć sobie niemogłam; szczerze obiecałam że zadosyć uczynię iey żądaniu. W krótce okropne zdarzenie, usprawiedliwiło moie przeczucia.

Iedney nocy wnaymocnieyszym snie zostałam przebudzoną, zdawałomi się, iakby zlodowaciała ręka po ciele moim się posuwała, na krzyk który mi strach wycisnął, wbiegła służąca ze światłem. Długośmy szukały nic nieznayduiąc, i iuż chciałam to przypisać sennemu wyobrażeniu, gdy chcąc pościel moią poprawić z wielkim naszym podziwienia wypadł zpodpoduszek klucz ogromny takiey wielkości iak zwykło się do skarbców używać. Żadnego podobnego w domu nie było, służebna która mi pościel słała, zapewniała mnie, że nic w niey podobnego nie widziała wierzyć tey kobicie musiałam: bo iakiżby miała powód mówić nieprawdę wpodobney okoliczności. Wątpić więc niemogłam, że w samey istocie był któś w moiey izbie, i że to zapewnie ta sama osoba, która ten klucz pod moie poduszki podłożyła, sprawiła te nieprzyiemne dotknienie, które mnie przebudziło. Lecz gdzieżby się podziała? Jakim sposobem weszła? wszystko to przechodziło moie poięcie, przebyłam resztę tey nocy, bardzo niespokoynie, a na następną, kazałam spać przy mnie moiey służącey, i starey krewney moiey prosiłam żeby to samo uczyniła. Lecz gdy przez kilka nocy nic się słyszeć ani widzieć niedało uspokoiłam się, i zaczęłam Wnosić, że czas zapewne te taiemnicę odkryie, a że lubiłam iedna sypiać, wróciłam. się, znowu do dawnego mego zwyczaiu.

Iuż było kilka dni upłynęło iak znowu sama sypiałam, gdy w naystrasznieyszą dwunastą godzinę porę, mocne targnienie obudziło mnie nagle, wystawcie sobie dzieci moie: iak wielkiego strachu doznać musiałam, gdy okropną postać, wybladłego trupa stoiącego przed sobą zobaczyłam! Niebóy się Grzyzaldo, rzecze mi ta potwora, nic ci się złego przytrafić niemoże, widzisz przed sobą tę występną Edgwardę, do którey zamek, który z taką ciekawością zwiedzałaś należał, i dla którey te napisy cóś po murach czytała zrobione były. W dziesiątym iuż pokoleniu iesteś wnuczką moią, przeznaczenie kazało, abyś była moią wybawicielką, wstań i idź zamną... Strach, i podziwienie zcieły krew w żyłach moich, iednak widząc się pod przemocą iestestwa mocnieyszego nademnie, sądziłam iż przeciwić się woli iego, byłoby rzeczą próżną, wstałam więc, rzuciwszy na siebie letkie odzienie, i wziąwszy świec, która od pierwszego razu com przestraszoną i była, zawsze się paliła w moiey izdepce, powiedziałam marze, zawsze blisko mnie stoiącey, żem była gotową iść za nią. Weś z sobą ten klucz cóś włószku swoim znalazła, odpowie mi straszydło, co gdym uczyniła, zmarła Edgwarda pokazała mi ręką, abym szła za nią. Ledwośmy próg przestąpiły, świca moia zgasła, lecz na to mieysce ujrzałam płomień podobny do iasno palącey się pochodni, nad głową mary, która szła prosto ku zamku. Dziwie się pewnie będziecie iak nieumarłam z przestrachu, lecz Bóg siły moie utrzymywał. Życie moie nigdy żadnym występkiem niebyło skalane. Niewinność moia zaręczała mnie, żem szła bezpiecznie pod opieką Boga, który zwleka ukaranie występnych, tym bardziey wspiera niewinnych, ale wrodzona trwoga w każdym śmiertelnym, gdy się nadprzyrodzone mu zdarzają rzeczy, wzbudzała we ranie ten strach, tak naturalny w podobney okoliczności, szłam więc bardzo pomału, bo boiaźń opóźniała kroki moie, drżąca cała, ledwo wlec się mogłam, stanęłyśmy na koniec w mieyscu, gdzie kres podróży naszey znaydował się, i weszliśmy do pustego gmachu. Przeszłam w tyra okropnym towarzystwie, te wszystkie pokoie i korytarze o których iuż wyż namieniałam, lecz gdyśmy się, znalazły przy tych drzwiach na których był napis w języku słowiańskim i o którym iuż wam mówiłam, duch sieknął, i podziemnym głosem rzekł do mnie. Gryzaldo! day mnie klucz, co w ięku trzymasz, podałam, go, poczym Edgwarda, dotknęła się muru pobocznego, i drzwiczki, których byłam niepostrzegła za pierwszą moią bytnością w tym mieyscu, otworzyły się. Ukazał się. ciasny korytarzyk, przez który przeszedłszy, weszłyśmy do małey okrągłey salki, lecz wielki

Boże co za widok! krew mury mieysca tego farbowała, spróchniałe kości, podłogę nakrywały. Okropne widmo schyliło się, podniosło wielki ciosany kamień, który zdawał się składać część podłogi i otworzyło kluczem odemnie wziętym, leżące drzwi, pod któremi ciasne schodki znaydywały się. Poczym zimną, i iak marmur twardą wziąwszy ręką moią, Gryzaldo ! rzecze do mnie zeydź te schody, znaydziesz pod niemi drugie drzwi; które tym samym kluczem otworzysz, idź, i spełniay twoie przeznaczenie: tak chciał Bóg wszechmocny. Byway zdrowa, zobaczemy się ieszcze. Tu mi klucz oddała, i sama zniknęła. Dotąd przyświecaną byłam tylko tą cudowną pochodnią, ktorą nad głową Edgwardy widziałam, to światło, razem z nią znikneło. Lecz swica zgaszona, zaraz na wyiściu moim z domu i którą zawsze w ręku trzymałam, sama przez się, zapaliła się. Uwolniona od okropnego widoku, śmielszą się stałam. Uklękłam, a zmówiwszy gorliwy pacierz, zupełnie uczułam się, wzmocnioną na umyśle. Zszedłam z odwagą ze dwadzieścia gradusow, na końcu onych, powtórne drzwi uyrzałam, te były żelazne, z naywiększą łatwością otworzyłam ich kluczem, znalazłam się w salce nizkiey, i okrągłey, mury iey były pokryte białym marmurem iako i sklepienie, bez żadney inney ozdoby. Na srzodku stała niezmierna srebrna bania, napełniona złotem, w koło niey było kilka srebynch i złotych naczyń, pełnych łańcuchów drogich, pereł, zausznic, kanaków, pierścieni, i innych ozdób; wszystko to było, z najrzadszych kamieni, i bardzo dużych diamentów. Na bani we srzodku stoiącey, leżał pargamin w trąbkę zwiniony, wzięłam go, i rozwinąwszy, znalazłam te słowa, czystą polszczyzną napisane.

"Gryzaldo! Nieba cię przeznaczała, na wybawienie Edgwardy, cięszko tu ona pokutuie za swoie występki, niedosyć iey było na tym, iż nie wdzięczna twoiemu Protoplascie, który ią z niewolniczego stanu, wyniosł tak wysoko, że ią za żonę sobie poszlubił, i tym związkiem ią uszczęśliwił! Lecz ona mu trucizną i śmiercią dobrodzieystwa iego nad grodziła. Do lego szkaradnego postępku tysiące ieszcze innych zbrodni przyłączyła. Uzywaiąc na złe nadzwyczayney swoiey piękności, wabiła naybogatszych i naysławniey szych rycerzy, których omamiaiąc roskoszą, wyciągała po nich niezmiernych darów, a gdy wszystko z nich wyczerpała, trucizną albo mordem, lub innym okrutnym sposobem, ich się pozbawiła, i tak zebrała te ogromne bogactwa, które przed sobą widzisz. Zostawiła ona po sobie iednę tylko córkę, która niewiedziała o tych skarbach, bo rozgniewane Nieba, piorunem pasmo życia Edgwardy przerwały, dla położenia tamy, tylu okropnym występkom. Z tey to córki prosto li nią ty pochodzisz, Edgwardy zbrodnie spadły na iey pokolenia, których ciągłe nieszczęścia ścigały: tak iż żadnego niebyło z jey następców, któryby iakiego nieszczęścia niedoznał, skarby przez złośliwę Edgwardę zebrane tak niegodziwym sposobem, i w tym mieyscu ukryte, nigdy przez nikogo znalezione nie były. Edgwarda! ta to nędzna ofiara, występku i rozpusty, niemiała czasu, po wierzyć komu gdzie ich skryła, dóm twóy Gryzaldo! przyszedł na koniec do strasznego ubóstwa, bo tak się podobało Bogu karać nawet naydalsze potomstwo, do zbytku przestępney Edgwardy, lecz dobrotliwe Nieba położyły tamę tym srogim ukaraniom. Gryzaldo! bądź Panią tych dostatków; iednak pod trzema warunkami tobie przykazanemi, wolno ci będzie używać onych. Nayprzód brać będziesz z tych skarbów pieniądze lub inne przedmioty, według potrzeby, na doskonałe wychowanie dzieci twoich; po drugie na konieczne domowe potrzeby, tyle, ile wygodne życie, bez okazałości i zbytku wyciągać może, po trzecie na wspieranie wszystkich nędznych, iakiegokolwiek bydź sianu, wieku, płci i kraiu. Lecz nic tu się kończą powinności twoie Gryzaldo! Bóg wyciąga po tobie wielkiey ofiary. Pamiętay, iż ci niewolno opierać się woli iego, i w niczym przeciwić się przeznaczeniu twoiemu, starsza córka twoia wyrównywa swoią pięknością. tę nieszczęśliwą Edgwardę, którey przewinienie i sroga pokuta, aż ciebie dosięga, Matylda z swoiey postaci tak iest do niey podobna, iż gdby ci, co w tamtych wiekach żyli, wrócili znowu na tę ziemię wzięli by twoią córkę za Edgwardę, lecz cnoty Matyldy, zmazać powinneś iey przestępstwa na wieczną czystość powinnaś tę córkę poświęcić, a w wieku późnieyszym stan zakonny obierzesz dla niey, czas i mieysce od niey zależeć będą. Jeślibyś się ważyła bydź nieposłuszną, wtedy ukaranie twoie, byłoby straszne, bo Matylda, teraz obraz prawdziwy cnoty, i niewinności, stanie się przez ciąg różnych okropnych wypadków i zdarzeń, (które mi niewolno wyiawić tobie) tak nieszczęśliwą, i tak występną, że iey przykład, całą tę krainę zastraszy, a duch Edgwardy; nieprzestanie ią ścigać aż do ostatniego thu iey życia. Przeciwnie, ieśli według woli wszechmocnego po- stąpisz, wrócisz duchowi Edgwardy spokoyność, i Niebo, domowi twoiemu przygotuiesz na  przyszłość wielkość i nową świetność, córkom zbawienie, a sobie doczesne, i przyszłe uszczęśliwienie. Trzymay to w taiemnicy, póty, póki córki twoie nieprzyidą do wieku doskonałego, w ten czas, pod warunkiem, wiecznego milczenia odkryy im wszystko, i wyrok wypełni. Biada twym dzieciom ieśliby tę taiemnicę wy dali ! Biada Matyldzie, gdyby się woli twoiey, a bardziey ieszcze, woli Boskiey opierała ! Już więcey na te mieysca niepowracay, będziesz zawsze znaydywała tyle pieniędzy i innych dostatków, wiele konieczna potrzeba twoia będzie wyciągać. Gryzaldo! bądź posłuszna, żyi spokoynie, ufay w Bogu, a szczęście twoie, i potomstwa twego, będzie twoią nadgrodą.

Po przeczytaniu tego pisma, zdawałomi się, że mnie sen cięszki opanował: gdym się ocknęła, znalazłam się w moiey pościeli, pot zimny płynął z czoła mego, pamiętałam dobrze wszystko co się zemną działo, lecz trwoga i niespokoyność całe moie iestestwo przenikało, chciałam wierzyć, że mię sen straszny trapił, zawołałam na służącą pod pozorem nagłey słabości, i kazałam iey resztę nocy przy mnie przepędzie, poczym starałam się znowu zasnąć. Lecz na próżno szukałam spoczynku, strach i okropność wzniecała się wemnie za naymnieyszym szmerem: droscz zirany i gorączka przejmowały mnie koleią, ledwo zrana mogłam trochę usnąć. Sen móy był krótki, niemogąc dłużey wytrzymać, na moim łożu, chciałam wstać, ledwom,: się poruszyła, aż oto usłyszałam że cóś z dźwiękiem na ziemię upadło, a gdym szukać lego przyczyny, chciała, znalazłam worek dość duży, napełniony pieniędzmi. Przypomniałam dana mi w piśmie przestrogę, i starannie ten worek ukryłam. Chorowałam potym ciągle blisko roku, i z wielką trudnością do pierwszego zdrowia powróciłam. Używałam. iednak tych tak nadzwyczaynym sposobem otrzymanych dostatków; według danych mi warunków: niebiorąc ich, iak tylko na konieczne w domu potrzeby, a osobliwie na wasze wychowanie. Dałam wam rozmaitych nauczycielów, przyrodzona waszych umysłów zdatność, sprawiała żeście z naywiększą łatwością, poimowały naytrudnieysze nauki. Co dla mnie niezmierną było pociechą. Osobliwie cieszyło mnie to w Matyldzie, albowiem przeznaczona do życia samotnego, bardziey od ciebie Klaro, potrzebowała sposobów do wystarczenia samey sobie, i uniknienia tey okropney choroby, co nudą zowią, i która właściwa iest tylko tym iestestwóm, którey nic nieumieią i dla tego samego czas trawić muszą w próżnowaniu. O wieleż to ludzi, a nadewszystko kobit, uniknęłoby tysiąca gatunków nieszczęść, gdyby się umiały zawsze zaprzątnąć; talentami, nauką, i robotą, lecz nic nieumieiąc, myśl ich próżna, prowadzi do błędów a te, do utraty sławy, maiątku, zdrowia i spokoyności. Dzięki niech będą Niebu, dzieci kochane, żeście od podobnego losu uchronione. Lecz wróćmy do moiey przygody.

Dla zadosyćuczynienia drugim żądaniom Edgwardy i woli Niebios, nieopuściłam żadney okoliczności, czynienia dobrze, wspierałam wszystkich nieszczęśliwych, o których tylko mogłam zaciągnąć wiadomości, ciebie Matyldo, poświęciłam Bogu, i stanowi panieńskiemu, myślałam że ta ofiara w samey istocie szczęście twoie buduie, mało iest stadeł, któreby niebyły prędzey lub późniey, strute zgryzotami i niezgodą, stan wolny dziewiczy, iest sto razy szczęśliwszy, nad tey mężatki, którą los z niesfornym złączył towarzyszem. Niepołożono terminu w którym Matylda ma wstąpić do zakonu, tak właśnie, iakby chciano iey czas zostawić, do poznania tego świata, który kiedy! ma opuścić co W naypóźnieyszym wieku uczynić może, widzicie przeto kochane dzieci, że postępki moie, które osobliwie względem, ciebie Matyldo, może ci się okrutne bydź zdały? skutkiem były tylko straszliwych pogróżek ducha Edgwardy, Zgadzających się z wolą Niebios, i które wykonywać musiałam, więc nie żaden wymysł, lecz że z nieszczęścia matka twoia, z zbrodniczego pochodząc plemia, ulegać musi losowi i przeznaczeniu swemu, by szczęście wasze na przyszłość ugruntowała, płaczesz Matyldo? wierzay mi, łzy te otrzyi. Miłość co teraz serce twoie trapi, nic nie iest, tylko sen zwodniczy, czas sprawi spokoyne ocknienie, iest to choroba, która się koniecznie przesilić musi; będziesz ieszcze szczęśliwą. Tu Gryzalda mówić przestała. Przelęknione, i aż do głębi duszy, wzruszone iey córki padły iey do nóg, blade, i łzami zalane ich, iagody, świadczyły, iak wiele ucierpiały, słuchając matczynego opowiadania. Matylda płacząc niezmiernie, przysięgłą matce, iż woli iey, przeciwić się iuź odtąd nigdy niebędzie, i że u nóg iey potwierdza szlub który ona uczyniła nigdy ią za mąż niewydawać. Lecz życie swe przy matce i Klarze pędzić póty póki matka przy życiu zostanie, a potym dalsze swoie przeznaczenie spełnić obiecała. Pocieszona tą obietnicą Gryzalda, przycisnąwszy ią do łona swojego, z płaczem błogosławiła, a Klara klórey serce wolne było od miłości, żałowała że nie ią Nieba obrały na tę ofiarę.

Gdy się to działo w domu Gryzaldy, Daniło któregośmy porzucili piszącego list do Matyldy, powrócił podto drzewo, pod którym był zostawił oczekującą na niego Klare; lecz z podziwieniiem i żalem uyrzał, iż iuż była odeszła. Mniemał że matka zawsze ostrożna ią odwołała; chcąc się W tym zdarzeniu lepiey przekonać, a nie maiąc nadziei, iż znaydzie powtórną chwilę, która mu Klarę znowu ukaże, poszedł pod dóm Gryzaldy; a stanąwszy pod samym oknem, usłyszał co do słowa iak córkom opowiadała okropną swoią historyą. Młody Daniło, mało wierny podobnym trefunkom, wniósł, że Gryzalda zmyśliła to zdarzenie, aby zastraszywszy podobnym sposobem córki, uczyniła ich posłusznieyszemi woli swoiey. Lub ieśli w samey istocie prawdę powiadała, że to pewnie nic innego bydź niemogło, tylko skutek choiey imaginacya Worek iednak znaleziony z pieniędzmi zastanawiał go, więc to fałsz, mówił sam do siebie: wymyślony przez Gryzaldę aby dała córkom swoim pozor uspawiedliwiaiący iey okrucieństwo względem piękney Matyldy Bo gdyby to było fantastycznym wyobrażeniem boiaźliwego umysłu z kądby pieniądze znaydywała, a zatym, Jakiekolwiek bydź moie źrzódło tey baieczki, niebędę miał złych skutków do obawiania się, gdy uczynię koniec mękom moim i kochanki moiey. A ponieważ, żadnym sposobem niemogę nakłonić! Gryzaldy do oddania mi dobrowolnie Matyldy, szukać więc będę innych sposobów do uszczęśliwienia naszego. Tak z sobą rozmawiaiąc, ułożył przeto proiekt, porwania gwałtem kochankę ieśliby sama dobrowolnie niechciała nakłonić się do ucieczki. Skoro się, ta myśl urodziła w jego głowie, Daniło zawczasu, iuż szczęśliwy, z podobnego przedsięwzięcia, i niewątpiąc o tym że mu się wszystko uda, oddalił się od domu Gryzaldy, a powróciwszy do swego mieszkalna, zgromadził młodych, i tak iak on lekkomyślnych przyiaciół swoich, aby z nimi, ułożyć radę, iakiego by użyć sposobu, by zamysł iego uskutecznić, ułożono tedy nayprzód, wynaleśdź sposób, widzenia Matyldy dla namówienia uiść z domu macierzyńskiego, a gdyby się to nieudało, użyć na ten czas, iedynego sposobu który pozostawał, to iest, gwałtem ią porwać, wybrawszy na to porę, gdy w towarzystwie maiki i siostry, iśdź będzie do kościoła. Po tey umowie, rozeszli się przyiaciele, dawszy sobie słowo, za trzy dni, na nowo się zgromadzić ieśli by pierwsze kroki Daniły, nie miały żądanego skutku.

Przez trzy dni Daniło, starał się wszelkiemi sposobami, wkraść się do Matyldy, lub przynaymniey przez listy, dokazać tego, aby ona na iego chęci zezwoliła, lecz wszystko było na próżno, ta cnotliwa dziewczyna nie dała się namówić, i lubo wiele przez ten czas listów do niey napisał, którę, przez różne kanały rąk iey dochodziły, ta nieszczęśliwa kochanka zawsze ie odsyłała, nawet ich nierozpieczętywaiąc, i tak trzy dni zamierzone, bezskutecznie upłynęły. Przyszedł na koniec ten wieczor, w którym się znowu, Rowieśnicy iego, zebrać obiecali, noc iuż była poczynała, i pora wyznaczona do tey zchadzki iuż miiała, gdy Daniło, niecierpliwie ich czekaiąc, otworzył okno, dla zobaczenia ieśli nienadchodzą; aliści, zdało mu się że go cóś w tył pociągnęło, obrócił się, lecz nic nieuyrzawszy, chciał znowu przez okno. wyglądać, gdy powtórne pociągnienie przymusiło go, od tego mieysca od stąpić, chciał okno zamknąć i w tym usłyszał te słowa, nieroztropny porzuć myśleć o przedsięwzięciu, które zguby twoiey, stanie się przyczyną ieśli natychmiast go niezaniechasz, niezczwalają Nieba na twóy związek z Matyldą, uciekay raczey od mieysca w którym ona mieszka... bądź posłuszny, drżyi ieśli zamysł twóy będziesz chciał wykonać. Daniło, który nigdy wierzyć niechciał, aby duchy, mieszać się miały w nasze postępki, rozśmiał się i został w przekonaniu, że iego przyiaciele, którym opowiedział był, co słyszał z ust Gryzaldy, wzięli ztąd pochop, do tego żartu i że niezawodnie któryś z nich ukryty, chciał go nastraszyć. W tym i przyiaciele się zeszli; niezaniedbał Daniło, wyiawić im swoie zdarzenie, lecz aczkolwiek żaden z nich, nieprzyznał się do tego, owszem przysiągł każdy , że niebył żartu tego sprawcą, wszyscy iednak byli tegoż mniemania co i Daniło, i potwierdzili go w zdaniu ; że to tylko , igraszka bydź musiała , teraz rzecze mu ieden z nich , powiedź nam iak ci się udało. Daniło wyznał, że na próżno używał wszystkich sposobów , i że mu Matylda stale odmawiała , i nietylko , że na iego żądanie nieprzystąpiła , ale nawet pism iego czytać niechciała. Jeśli tak iest, powie mu drugi młodzieniec , to iuż nam nic niepozostaie , iak naszą ostatnią radę wykonać; a gdy się rzecz zakończy, matka wybaczy, i wszyscy będziecie szczęśliwi. Stanęło natym ; iż na pierwszą niedzielę, Daniło wsparty przyiaciołmi swemi , dokona swego zamysłu : zgoda zgoda , zawołali razem wszyscy. Poczym kilka godzin strawiwszy wesoło, rozeszli się.

Nieszczęśliwy Daniło , po kilka razy , przez niewidzialną istotę był ostrzegany , a to zawsze , temiż samemi słowami co i raz pierwszy. Jżby zaniechał tak śmiałego kroku i zupełnie o Matyldzie, myśleć poprzestał. Lecz zuchwały Daniło, przekonawszy się , że żaden z jego przyiaciół niebył sprawcą tych ostrzeżeń ,myślał iż bydź to moie , że Gryzalda sama , używa tego sposobu, dla oddalenia go z tych okolic , ale gdy i w tym został upewnionym , że nie ona była temu winną , W ten czas Daniło począł się naygrawać duchowi Edgwardy. W słowach człowiekowi, tylko słabą religią posiadającemu przyzwoitych. Głos iednak nieprzestawał dawać się słyszeć. Już dzień się zbliżał , w którym Matylda, stać się miała łupem niepohamowaney , namiętności Daniły. Już dom iego przybrany był w weselne kwiaty , a zebrani wszyscy młodzi iego przyiaciele, czas trawili przy puharach, i gdy iedni wesołe piosnki śpiewali , inni pląsali, radośnie wszyscy iedli, pili , i iuż winszowali Danile , przyszłego szczęścia, do którego kilkanaście godzin tylko przedziału było. Aliści głos, daiący się słyszeć dotąd , iednemu tylko Danile, zwykłe wymówił słowa , i od wszystkich równie był usłyszany, Daniło którego odwaga, dnia tego powiększona była winem (iako i przytomnych tymże samym trunkiem rozegrzanych gości) wziął puhar, do ciebie, rzecze: duchu niewidzialny! Młodziesz siniała się , i każdy koleią pił do ducha Edgwardy, którą, po imieniu wzywali, i do uczty z sobą zapraszali. Jeden z nich iednak mniey piiany może boiaźliwszy zapytał ich, ieśliby się nielękali, by im co złego ztąd się nietrafiło , tym ci lepiey rzeknie Daniło, same piekła mam dozwyciężenia , czym większe trudności, tym chwalebnieysze zwycięstwo. Przyiaciele mu potakiwali , Daniło naygrawał się tego wieczoru z tego Wszystkiego , co święta religia każe nam czcić , i lękać się , obnażeni z rozsądku młodzi iego towarzysze, dopomagali mu do bluźnierstwa, i prawie bez przytomności od zbytku trunków, i innych swywoli, do podniety których Daniło dla uciechy swoich rówieśników nic niezaniedbał przygotować, rozeszli się wesoło, przebywszy, wielką część nocy na zabawie pełni nadziei o szczęśliwym skutku swoich zamiarów , radośnemi okrzykami, udali się do spoczynku , czekaiąc niecierpliwie dnia następnego. Gdy okropny, i dotąd nigdy niesłychany przypadek, zniszczył na zawsze te nieroztropne nadzieie.

Nazaiutrz zebrali się wcześnie do domu Daniły , lecz znaleźli go ieszcze śpiącego , a myśląc, że w mocnym śnie zanurzony , zapomniał o wyznaczoney godzinie, weszli do iego pokoiu , dla obudzenia zbyt ospałego Daniły. Lecz iak straszne czekało ich tam widowisko! uyrzeli. tego pięknego młodzieńca , z życia pozbawionego, i w krwi twoiey broczącego. Lubo żadney rany, na iego ciele, znaleść niemożna było. Przelęknieni przyiaciele Daniły, uznali rękę wszechmocnego , który ukarał bluźniercę, biiąc się w piersi, i prosząc Boga , o włesnych win przebaczenie, oddalili się, przeięci Strachem i żalem. Wieść tego straszliwego zdarzenia, rozeszła się w krótce po wszystkich okolicach. Rozpaczająca bez granic Matylda ,prosiła Matki, aby iey . pozwoliła bez zwłóki wstąpić do zakonu gdzie życie swoie chce zakończyć, Gryzalda chciała iey umysł do spokoyności przyprowadzić, ufając że czas te rany, uleczy. Przez rok cały wzbraniała się na żądanie córki zezwolić , lecz widząc iey stałe przedsięwzięcie , i ten ponury smutek, który zdawał się wcześnie ią wlec do grobu; zezwoliła na koniec , i rzewno płacząc, w towarzystwie , nigdy z tey straty niepocieszona Klara, odprowadziła Matyldę do zakonu. Gdzie ta cnotliwa i piękna ofiara losu , wkrótce pierwszą swą spokoyność i zdrowie otrzymała. Tyle prawdziwa religiia ma władzy nad tymi , którzy mocno są przeięci iey świętobliwą pomocą. Nie byli zawiedzeni nigdy ci, którzy w jey iedney, całą swą położyli nadzieię. Odtąd Gryzalda niechciała dłużey mieszkać w mieyscu, gdzie tyle okropnych zdarzeń napełniły ią smutkiem i trwogą. Domek swóy , z należącym do niego gruntem przedała, i sama z córką, i czeladzią swoią, przeniosła się do innego powiatu ; gdzie kupiwszy sobie mały maiątek w nim osiadła.

Jednego wieczora, z wielkim podziwieniem znalazła w swoim pokoiu te wszystkie skarby , i zbiory które niegdyś w owey straszliwey dla niey nocy, prowadzona przez Ducha do pustego zamku, oglądała tak cudownym sposobem. Teyże samey nocy Edgwarda iey się ukazała. Lecz iuź nie pod postacią okropney mary, ale tak iak była za życia ; w nadzwyczayney piękności, otoczona światłem, gwiaździsty wieniec czoło iey wieńczył. Rzadką wonią napełniło się mieszkanie Gryzaldy. Dziękuie ci, rzecze do niey, jużem od długich mąk moich iest uwolniona. Kosztuie teraz wiecznego szczęścia i pokoiu , który czeka tych, co długo, i srogo, za występki pokutują. Już odtąd nie będzie mi wolno, wracać na tę ziemię Gryzaldo : spokoyności twoiey iuż odtąd nigdy nic niezamiesza. Potomswo twoie, ciągle w szczęściu i chwale trwać będzie poty, póki powszechne klęski, na . twoią oyczyznę niespadną, a razem z nią i dom twóy, w ostatnim twym potomku, zniszczonym zostanie. W ten czas polegaiąc mężnie , w obronie Oyczyzny swoiey: szczęśliwy że iey straty nieprzeżyie, i w jey gruzach, grób swóy znaydzie. Gryzalda, upokorzyła się przed wszechmocnym, W którego mocy iest niszczyć, i znowu do pierwszey chwały wracać narody. Padła na kolana, i długo tak zostawała, zanurzona w gorących, modlitwach, a gdy podniosła głowę, duch Edgwardy, iuż był zniknął.

Gryzalda odtąd pędziła życie szczęśliwe, żadnym zmartwieniem nigdy nieprzerwane. W krótce po ostatnim ukazaniu się Edgwardy, wydała Klarę za mąż za młodego, cnotliwego, i bardzo szlachetnie urodzonego młodzieńca, lecz ubogiego. Nieźmierne bogactwo, które Klara wniosła w posagu w dom Męża, stały się początkiem szczęścia iednego, z naydawnieszych domów litewskich, w którym iey potomkowie przez wielki przeciąg czasu długi wydaiąc szereg odważnych rycerzy, którzy zawsze użytecznemi będąc oyczyźnie, stali się naywalecznieyszą iey podporą.

Klara aż do późney starości, Matkę i Męża zachowała. Gdy Gryzalda życie swe zakończyła, kazała iey zwłoki odwieść według iey ostatniego żądania, do zakonu, w którym Matylda była, i która rokiem pierwey Matkę swoią, śmiercią uprzedziła. Tam, obok córki, szanowne zwłóki Gryzaldy złożono. Sama zostawiwszy dziesięciu synów, (którzy, wszyscy mi czynach woiennych się wsławili) szczęśliwe swe życie, w wielkiey starości zakończyła, postradawszy kilka lat pierwey, cnotliwego swego Małżonka.

Koniec wersji demonstracyjnej.

CUDOWNY SZAFIR CZYLI TALIZMAN SZCZĘSCIA

Niedostępny w wersji demonstracyjnej