Samuel Twardowski

NADOBNA PASKWALINA

Konwersja: Nexto Digital Services

NADOBNA PASKWALINA

Samuel Twardowski

Jaśnie Wielmożnemu Jego Mości Panu
p. Krzysztofowi Opalińskiemu
ze Bnina
Wojewodzie Poznańskiemu
Śremskiemu, Kowelskiemu etc. etc.
Staroście

Długom pożądał wdzięcznej tej pogody,
Czymbym ci kiedy Muzę swą zalecił
I — tak wielkiego światłem Wojewody
W cień swój wmieszkaną — tym więcej oświecił,
Aż tę Dziewicę nadludzkiej urody
Chuć jakąś we mnie niezwyczajną wzniecił

Febus Apollo — iże nie inszemu,
Alem ją oddał imieniowi twemu.
Bowiemeś w tym mistrz i wiesz, skąd te weny
Niebieskie płyną — znając się sam na tym.
Wiesz, gdzie Parnasy, wiesz gdzie Hipokreny,
Sam z nich maczając piórem swym bogatym.
Więc u nikogo więlszej nigdy ceny
Jako u ciebie — nie mogą mieć zatym.
O czym się z karlą nie rozwodząc szerzej
Wiem, że przynamniej ta cię pleć nie mierzi.

NADOBNEJ PASKWALINY

PUNKT I

Wojnę powiem miłości i zwycięstwo nowe

Nadobnej Paskwaliny, gdy przez rady zdrowe

Felicyjej a łaskę naprzód Minerwinę —

Znalazszy Kupidyna, zaśnioną dziecinę,

W łące złotej, jego mu armatę skruszyła,

Czym go o śmierć a matkę żal ten przyprawiła,

Że prze wstyd i na ziemi państwo zwojowane

Miasto przyszło opuścić jej upodobane.

Zagrzej mię, złotowłosy - w tym już wieku — Febie,

Boć takie materyje zimne są bez ciebie!

Miasto jest w Hiszpanijej ku zachodu słońca,

Gdzie do swego Europa z tej tu strony końca

Już przychodzi, acz swoją osobną koroną

Kiedyś przedtym słynęło: zowią je Lizboną.

Skąd po Sebastyjanie, ostatecznym królu,

Portugalskie królestwo na piątym Karolu

Opadło sukcesyją, pod pretekstem której

Filip tedy, syn jego, panował mu wtóry.

Patrząc na położenie i żyzność powiatu

Miasta tego — zda się tak, że wszytkiemu światu

Jedno samo panuje. Takie ma wygody

Ziemią i oceanem, tak zdrowe pogody

Nieba zawsze jasnego i temperujące

Powietrza tam żarliwe i słońca gorące

Od morza Etezyje, jakoby to rajem

Wszytkich było rozkoszy i Elizów krajem

Niegdy błogosławionych. Kształtem zaś budynków

I ulic i szerokich wspaniałością rynków,

Portów, cyrków, pałaców i miejsc pospolitych

Z żadnym nieporównane. Gdzie po znamienitych

Widzieć wszędy areach zawsze co nowego,

Cożkolwiek stąd Europa od Bosforu swego

Żyzności i rozkoszy, co piżmem pachniących

Czarna niesie Afryka i ożywiających

Glin syryjskich Azyja — aż gdzie opak chodzi

Luzytańskiej kompasem wyszukana łodzi

Do nas tu Ameryka. Czemu niebo wiele

Przyczyniło faworu, że obywatele

Ludzkie ma i szlachetne, jako z obyczajów,

Tak przyjemnej natury, czym z dalekich krajów

Różno przyjeżdżające ciągnie forystery

Jako magnes żelazo, nade wszytko cery

I płeć śliczną białychgłów, którym swym przymiotem

Jako samo arabskie między inszym zlotem

Wszytkie tam okoliczne narody przechodzi,

I rzecz dziwna, że słońce nic im to nie szkodzi,

Które bliską Afrykę i Maury przyległe

Ciężko pali. Snać kiedyś Atlantydy zbiegłe

W te tu kraje od ojca dla jego srogości,

Murzynki urodzone, żeby się z czarności

Swej wyzuły i zatym poznane nie były

Od pogoni za sobą — tą się tu umyły

Wodą morską, i zaraz jako śnieg ozdobne

Ciała wzięły, skąd potym drugie im podobne,

Jako się z europskiemi ludźmi pomieszały.

W mieście tym białegłowy zawsze panowały.

Więc. tę to politykę Wenus upatrzywszy

A świeżo od Selima rugowana bywszy

Z Cypru sobie świętego — gdy miejsca nic miała

Indziej sposobniejszego — tu przywędrowała

Z dworem swoim i zaraz, jakoby w obłoku

Niegdy Eneaszowym, na wszytkim widoku

Prospektów pospolitych nie ludzkiego dzieła

Ani ręki śmiertelnej pałac postawiła,

Pałac, kształtu którego i fozy wspaniałej

Oczy dotąd pod niebem żadne nie widziały.

A prócz tym Kawallerom wchodzić się tam godzi,

Których ona uwiodszy pod znakiem swym wodzi,

W dziwne melankolije wprawiła i wniki

I za swoje na wieki ma już niewolniki.

Z tych ochmistrze, z tych słudzy i młódź pokojowa,

Aż i warta nakoniec u drzwi pałacowa.

Był szczero z alabastru, czarno układany

W szachownicę marmurem, zewnątrz mając ściany

Od samych chryzolitów i złota błyszczące,

Progi, stopnie, podwoje wszytkie pałające

Miedzią koryntyjacką. Skąd do wielkiej sieni

Wrota wiodą śpiżane, z kosztownych kamieni

Wschód powstawa na salę niewymownie śliczną,

Gdzie co mogła natura fozą swą rozliczną

Piękniej stworzyć, co ręka śmiertelna umiała

Sztuczniej ufloryzować — wszytko tu zebrała.

A wprzód odmalowane po podłogach drogich

Pędzlem Apellesowym owych widzieć srogich

Obrazy bohatyrów, którzy od tej Pani

Aż i sami bogowie kiedyś shołdowani:

Jako z nich Herkulesa dużego, a ono

W skórze lwa nemejskiego piastuje wrzeciono

Na łonie u Ijole; Tezeusz po zdradnej

Szuka nici umyślnie pięknej Aryadny

W labiryncie zawiłym; Jowisz sam to bryka

Wolem pod Europą, to znowu przymyka

Do Ledy się łabęciem, i w guncie wybitej

Przez straż Akryzyowę i trojakie nity

Skrada się do panny; Saturnus do Rei

Przez agresty kolące w jednej także kniei

Czołga się na kolanach; Mars z Wenerą w sieci

Pluska złotej a chromy Wulkanus im świeci;

Starożytny Sylenus szacując się fanty,

Czegoś pilno u pięknej żebrze Atalanty,

Która potym ucieka, a o korzyść czyję

Zdradzony Enomausz łamie z woza szyję;

Pazyfai wszeteczna krowa w Krecie tyczy —

I innych nieskończonych kto więcej wyliczy

Kunsztów i konterfetów, któremi tam one

Drogie stropy jaśnieją. Czemu wydrożone

Z górnych okna kryształów tym więcej dodają

Widoku i splendoru, gdy się otwierają

Na rozkoszne ogrody i różańce włoskie,

Które sama natura i fawory boskie

Tak różno ubarwiły, że śmiertelne wdzięki

Ani dzieła najwyższe ludzkiej żadnej ręki

Nic przed nimi nie mają. Tak o białość z sobą

Róże spór z lilijami, tak swoją ozdobą

Różne wiodą tulipy, lak rozkoszną wonią

Nardy z rozmarynami, że którzy tych bronią

A owym co uwłoczą i z cery ich sądzą —

Jako Parys przed laty barzo w tym pobłądzą.

Ganki zaś ich około bluszczem posnowane

Umbry czynią południe i spassy kochane

Mile się przechodzącym. A tu na tej sali,

Która wszytka z Amorów i szczerych się pali

Kupidowych pobudek — bogini więc miewa,

Kiedy się Amazyów znaczniejszych spodziewa,

Festy swe i publiki. Dalej są pokoje,

Które piętra pałacu zastąpiły troje

Prócz od samych smaragdów i mozaikowych

Robót drogich, którędy po allembasowych

Uścielonych tapczanach przeście do łożnice

Kosztowniejszej nad wszytko, gdzie swe tajemnice

Ma już i ryteraty, ile gdy wesoła

Kogo ze swych prywatnie kochanków zawoła.

A prócz tedy nikomu wniść się tam nie godzi,

Tylko co się synaczek pusty jej przechodzi

Łuczkiem poigrywając, a lam jeszcze dalej

Uwijają skrzydlaci Amorkowie mali.

Skąd wychodząc, na bramie nimfy dwie ulito

Z złota szczero — skazują w dyjamencie ryto

Palcatem koralowym znaczne te litery:

Tu nowa dziś Cytera cypryjskiej Wenery.

Aż gdy o tym daleko sława się rozydzie,

Że się upodobało mieszkać tu Cyprydzie,

Przyjeżdża fraucymeru ale i płci drugiej

Kawallerów tak wiele, żeby się za sługi

Jej oddawszy jako wszech rozkoszy bogini,

Lubej konwersacyjej zażywali przy niej

I dość czyniąc we wszytkim affektowi swemu,

Tak spół żyli, która się podoba któremu.

Miała też tam swój pałac Wenerze przeciwny

Niejaka P a s k w a l i n a, białogłowa dziwnej

Niesłychanie gładkości, P a s k w a l i n a, która

Nie chcąc być tym przymiotem od nikogo wtóra,

Zaraz się niepomału tym poturbowała,

Że na jej prowincyją Wenus najachała

I miasto podobane, gdzie jedynie ona

Jako między gwiazdami deliska Latona

Napiękniejszą słynęła. Jakoż wszytkich zgodą

Śmiertelne celowała stworzenie urodą

Tak, że członka nie było w ciele jej żadnego

Bez kochania i wdzięku swego osobnego.

A wprzód włos po ramionach płynął bursztynowy,

Który, kiedy dosięgło słońce więc jej głowy,

Zajmował się płomieniem przez ciche pioruny

Niecąc reperkussyje i żarliwe łuny

Po kosztownych pokojach. Smukowniejsze czoło

Nad alabastr gładzony wydane wesoło

Brwi puszyły, niebieskim równając się lukom

Od słońca odrażonym, oczy — dwiema krukom,

Wielkie i otworzone, przez obroty żywe

Łaski oraz i żądła strzelały szkodliwe,

Czym, piękna białogłowa, kogo zabić chciała,

Kogo wzajem ożywić — wygodzić umiała.

Nos w miarę pociągniony jagody różane

Śliczną dzielił ideą, które — pomieszane

Napół ze krwią i mlekiem — tym wdzięczności

Miały więcej, kiedy wstyd przyrumienił obie. [w sobie

Usta krwawsze nad koral słodko się spoiły,

Czymby do smakowania sposobniejsze były

I mordentów przyjemnych. Szyja z żadnym śniegiem

Tatarskim nie równała, którą swym szeregiem

Droga sznura perłowa wkoło opasała

Aż gdzie dalej natura wstydem warowała.

Pierś zupełna i biała na wierzch się dobywa

Kształtem dwu pomagranat, której część pokrywa

Subtelna bawełnica, a część do wpół nagiej

Wydawa się na wymiot. Wszytkicby posagi

Ważył kto Helenine z połowicą świata,

Żeby, co zazdrościwa kryje dalej szata,

Mógł przeniknąć! Ale dość ciekawemu oku

Z tego tylko, co widzi, cieszyć się obroku.

Do ślicznej tej urody i płci dziwnie białej

Takich nieba kanarów zewnątrz w nię nalały,

Że gdziekolwiek stąpiła, gdziekolwiek spojźrzała —

Zdało się, że na świecie sama królowała

I sama być rozkoszą. Luboli szła kędy —

Róże w trop jej i fjołki zakwitały wszędy;

Luboli się rozśmiała — jakoby kto wdzięcznych

Oknem wielkim uchylił różańców miesięcznych,

Tak język ułożyła, tak z cukrowej gęby

Klarowniejsze nad kryształ wydawała zęby

I w tych ograniczonych szrankach je trzymała,

Jakoby nic zbytniego ani w śmiechu miała,

Ani w mowie Taidą świegotliwą była,

Ale pierwej — co wyrzec — w sobie uważyła,

Grzecznością tą nikogo cale kontentując

A żądzą i pragnienie dalsze zostawując

Tym, którzy ją kochali. Owo — co wiek stary

Rachował trzy Gracyje i chwalił bez miary,

Tedy z jednych oczu jej tysiące pałały

A w insze się — gdy chciała — coraz odmieniały

I cery i postaci. Jaka Febe bywa,

Kiedy głowę zupełną swoję rozczasywa,

Sama jedna wiedzie rej — a daleko od niej

Światła insze zostają niebieskich pochodni.

Więc się być upatrując w takiej swej ozdobie

I wiedząc to do siebie — lak bardzo się w sobie

Nad wszytko rozkochała, że też pomyśliła,

Jakoby w tym Wenerze samej nie spuściła.

A tym ludzkie fawory i życzliwe chwały

Dumy i prezumpcyjej więtszej w nię nawiały,

Gdy jako na codzienny widok i wesele

Różnych się kawallerów schodziło tak wiele

Pod okna jej pałacu, radząc o tym sobie,

Żeby — jeżli nie w jakim łaskawszym sposobie

Wdzięcznej konwersacyjej i spół posiedzenia

Mogli się z nią ucieszyć — przynamniej z widzenia

Odnieść rozkosz, już rano około się gmachu

Przewijając na koniech, żeby albo z strachu

Abo z dwornej ochoty oknem wżdy spojźrzała

I tak okiem błysnęła, lak widzieć się dała

Jako grom wypierzchniony, — już w pozne wieczory

Mordując ku świtaniu cytry i bandory

Przy sonettach uczonych, żeby noc przeczuła

I lak lekko ze swej się dzikości wyzuła,

Jako zniewczasowana niespaniem orlica

U myśliwca na ręku. Wszytka w tym ulica

Wszytko miasto słuchało, co się dla jedynej

Tylkoż działo uciechy pięknej Paskwaliny.

Skąd nioczym nie była, tylko o niej mowa:

Gdzieby się lak nadobna wzięła białogłowa,

I co za Genijusze stworzyli ją niscy,

Ze na samo imię jej jakoby się wszyscy

I kochanie zmowili, świetnego jej dworu

Mieniąc się kompaniją. A jeżli z rumoru

Tego o niej mniemania codzień przybywało,

Cóż więcej, komu widzieć w twarz się jej dostało!

Jako się miał szczęśliwym, jako tryumfował

I w bogatej z Kambizem Persyjej królował!

Toż postrzegszy i ona takiej w nich ochoty

I że tak opadali na sieci jej złotej,

Którą z miękkich subtelno pieszczot usnowała

A powierzchnym kandorem ją przycukrowała,

Nikomu tak trudnego nie stawiła czoła,

Lubo się przejeżdżając rano do kościoła

Lub pod pozny spacyjer — słońce gdy namdleje, —

Żeby każdy nie pełen dobrej był nadzieje

O łasce jej i chęci. W tym jednak sposobie

Tak ostrożnie umiała postępować sobie,

Że wszytkim twarz jednako wdzięczną i łaskawą,

A nikomu nie szczerą, nikomu nie prawą

W rzeczy pokazowała. Kogoli wstydliwym

Abo młodym widziała abo bojaźliwym,

Tak oczy weń wlepiła, lak mu smakowała

Krwawe usta — jakoby ich nie umykała.

Kogo zaś natarczywym abo barzo śmiałym,

Tak go wnet animuszem uniosła wspaniałym,

Że oczu pomrużywszy wstydliwych ku ziemi,

Za szrankami została swymi panieńskiemi.

Tak kiedy pomyślila, chmurą się powlekła

I wnet znowu w niebieską pogodę oblekła,

Dzień przynosząc różany. Jako gdy w jezierze

Certa srebrna na wędę rybakowi bierze,

To pióra mu uwodzi, to porwie, to bawi,

Że zdarszy się nakoniec owego zostawi

Przy uciesze i chęci, — takżeć ona tymi

Wodzić i oszukiwać ponęty słodkimi

Nieostrożnych umiała. A te tajemnice

Prócz same wyrażały w oczu jej źrzenice

Niestateczne i różne. Nimi gdzie kinęła,

Tysiąc serc nieużytych zaraz pociągnęła

I sobie shołdowała. Z czego piękna dama

Jako w sobie na stronie cieszyła się sama,

Kto wymówi! i jako — mimo inszych siła —

Milsza jej ta jedyna krotofila była!

Miała w tym to pałacu roboty misternej

Pokój jeden, podobny do gdańskiej laterny

Abo faru jakiego, na rynek wydany,

Gdzie zwykła się ubierać i wzrok paść kochany

Przez okna kryształowe, cokolwiek się w mieście

Działo i po ulicach, — tak, że żadne żeście,

Żadne takie nie były festy pospolite,

Które przed jej miałyby okiem być ukryte.

Zaczym wszytko widziała — sama niewidziana.

Czasu tedy jednego, gdy jutrzenka rana

Z rąbku purpurowego zorze rozwijała,

Ona także wstawając — ze snu przecierała

Ciężkie oczy, potymże w krzesełku usiadła

I do ubierania się zwyczajnie zwierciadła

I muszczki i kamfory i pachniące mydła,

I które dziś z Sabei wożą rumienidła,

Rozkazała gotować. A wnet białegłowy

Stół tuwalnią okryją. Sama w teletowej

Szubce lekkiej po izbie pochadzała sobie,

W swojej tej zaniedbanej szerząc się ozdobie

I wdziękach przyrodzonych. Jakoż i tak była

Podobańsza daleko, niżby ustroiła

W sydońskie się purpury. Toż ze srebrnej rosy

Wodą się umywała, rozpuściwszy włosy

Spłynione po ramionach, które przyrodzenie

W lak prześliczne powiło forgi i pierścienie,

Jakoby je do ślubu trojańskiej Heleny

Piękniej nie utrafiły drużące Laceny.

Więc żeby tak widziana od owych to była

Swych kochanków — umyślnie okna otworzyła,

Gdzie przeciw Fawonijom dmuchającym siedząc

A o żadnej jakoby zdradzie nic nie wiedząc,

Pilno bardzo słuchała, ktożkolwiek tam z dołu

O niej mówił i o jej gładkości pospołu

Dawał jaki rozsądek, skądby się sprawiła,

Czymby też od Wenery pośledniejszą była.

I stało się, gdy w oknie owym tam siedziała,

A tedy urodziwa nimfa ją czosała

Przed nią dyjamentowe trzymając zwierciadło,

O, jako ich na wymiot wiele len opadło,

Gdy jedni ją do łąki na wiosnę rozwitej —

Gdzie fjołki, gdzie kazyje i niepospolity

Z lilijami szkordyjon, w kwiaty się ozdobne

Przesadzając, akanty tłumią insze drobne —

Różno przyrównywali. Po ziemi zaś cudzej

I pieszczonych Auzonach wędrowali drudzy,

Widzieli Wenecyją i Senę wieżatą,

Także wielką Angliją w towar ten bogatą,

Pomierzyli Mingrele, Bosny i Bulgary,

Cerkiesy, Dyjarbeki, skąd auratbazary

Naskupniejsze tureckie. A jednak w takowej

Światowej okolicy nigdziej białej głowy

Tak pięknej nie widzieli. Byli, co ją zwali

Luzytańską Heleną i aż porównali

Z Neronową Poppeą, której warkocz złoty

Sam więc cesarz rozwodząc z niewieściej pieszczoty

Liczył włosy i w takiej zabawie swej onej

O każdym z nich osobno wylał wiersz uczony.

Ale przypominali inszych nad te siła.

O! jakich im konceptów miłość nie roiła!

Patrząc mordowali się, jednak w tej lubości

Nie znaleźli żadnego końca i sytości.

Aż jeden z nich zawoła: Hej! co ma z ziemskimi?

Czemu nie z boginiami równa idejskimi?

Nie z ziemie, nic z stworzenia — ale oprócz z nieba

Podobieństw i obrazów szukać jej potrzeba!

Cóż nad nic ma i Wenus (rzekli prawdę zgoła),

Pani wszytkiej gładkości! Nie jest ani czoła

Od niej bezpieczniejszego, ani żywszych oczu.

Ono jako w obfitym przebija warkoczu

Płeć niebieska i mleko z lilijowej szyje

Płynie szczero — jaki ząb, gdy we krwi się zmyje!

Patrz jako niestateczne źrzenice biegają,

Róże z ust i purpury żywe wyszczerkają!

Jaki w twarzy majestat, jaka wdzięczność pała!

Wzrost nad strzałę, a ręka niepodobnie biała,

Prócz weny lazurowe, które żywot rodzą,

Subtelniejsze nad nici zewnątrz ją przechodzą.

O! jakie alabastry — sercu gdzie stolica

Otworzone jaśnieją, aż póki granica

Im wstydliwa! Owo tą pięknością i cerą

I wszytką swą ozdobą porówna z Wenerą.

O czym rozprawowała ona gdy drużyna,

O! jako się cieszyła z tego Paskwalina,

Jakich Helen i jakich sobie nie stawiała

Przed oczyma Meluzyn, którym porównała!

Cóż nie więcej Wenerze, pani i królowej

Wszytkiej niewymówionej piękności światowej!

Jako więtszą co dalej imprezę zawzięła

I nie już się stworzeniem ziemskim mieć poczęła.

Zatymże obrócona do starej swej sługi,

Która służąc życzliwie z dzieciństwa czas długi

Matce jej Andronijej, pospołu z nią rosła

I onę na sędziwych ręku swych odniosła:

»Stello moja, słyszyszli, co to za rozmowy

Tylkoż o mnie, i że świat nad mię białejgłowy

Gładszej nie ma ? Co się też o tym zda i tobie ?

Ja zaprawdę nie mogę jedno tego sobie

Serdecznie powinszować, że ludzkie te znając

Kochania i fawory, choć się nie kłaniając

Bardzo nisko Wenerze o łaskę z drugiemi —

Mogę sobie szczęśliwą bez niej żyć na ziemi;

A jeśliże — co oto i ci tu przyznali —

Że jej równą w urodzie —o, wiele mi dali!«

Na co Stella: »I owszem wiernieć tego życzę,

Jako która za przednią pociechę to liczę,

Żeby-ć wszytko po myśli i dobrze się działo,

Nadobna Paskwalino. Gdyżby nie przystało

Mi inaczej, bo matkę dawno twoję znając

I z nią jako rodzoną siostrą się kochając,

Czego znaczny dokument — kiedy umierała —

Że mi jeszcze dziecinę z rąk cię swych oddała.

Zaczym jako radabym żywot dała za cię,

Tak wzajem nie życzyła, żeby kiedy na cię

Zły wiatr wionął. Słyszę to i widzę na oko,

Jako sława o tobie wzięła się szeroko

I że wszyscy cię chwalą, z czego się nie mogę —

Wierz mi — i ja nakochać. Lecz to na przestrogę

Dawszy tylko, bardzo się rzeczy jednej boję:

Żeby Wenus za jaką sobie wzgardę swoję

Tego nie poczytała, gdy się o tej dowie

Pod twoim tu pałacem dzisiejszej rozmowie —

I złego nie zawzięła serca stąd do ciebie.

Bo jako być nie mogą słońca dwie na niebie,

Tak i ona, acz rada piękne widzi damy,

Ale — która należy chwała jej stąd samej —

Równych sobie nie cierpi. Wiesz, co uczyniła

Mirrze przedtym, która jej a co winna była,

Że matka Alcynoe takąż też o sobie —

Jaka widzę do smaku przypada i tobie —

Dumę przędła. Owa wnet tym ją ukarała,

Że się ojca własnego córka rozkochała,

Króla Cypru Cynira, którego inaczej

Dopiąć dzieła nie mogąc, już była z rozpaczy

Zadziergła się powrozem. Aż matka postrzegła

I doszedszy przyczyny temu wskok zabiegła,

Że — duszę już pieniącą — oderznąwszy nożem,

Ze swym ją potajemnie przystawiła łożem

Ojcu niewiadomemu. Który — jako potym

We śnie od Merkurego dowiedział się o tym —

Chciał ją zabić. Ale ta zbiegszy do Sabei

A grzech on opłakując w pustej jednej kniei,

Przemieniona od bogów w drzewo jest mirrhowe

I stąd Mirrhą na wieki. Owo to nienowe

Słyną tego przykłady, jako się ta pani

Gniewa o to. kto abo rządom jej przygani,

Albo ujmie w urodzie, — tym więcej, że ona

Jest już do Andronijej przedtym urażona

Matki twojej, że nad nię Minerwę uczciła;

Czego tedy surowie nad nią się pomściła,

Kiedy tobą i bratem Polizmanem twoim

Spół brzemienną chodziła. Jeszcze w sercu moim

Tkwi to dobrze, lecz ty mogłaś wiedzieć potym

Przyszedszy do pamięci«.

» Wprawdzie żemci o tym —

Odpowie Paskwalina — dawno już słyszała,

Alem tego prze młodość swą nie uważała,

Że coś było dziwnego. Teraz, kiedy obie

Czas możem mieć po temu, siędziem owo sobie

Odwiodszy się na stronę, gdzie mi o tym powiesz,

Stello moja«. — »I owszem życzę, że się dowiesz

Tego — rzecze — odemnie a będziesz ostrożną

Na kunszty Wenerzyne, która jako możną

Pod słońcem jest boginią, tak o krzywdę swoję

Ciężko mściwą. Ale żeć kondycyją twoję

Wprzód przypomnię: tameś się właśnie urodziła,

Gdzie ozdób swych natura ogród posadziła —

W rozkosznej Italijej, w Rzymie jeszcze k temu,

Koronie i stolicy światowi wszytkiemu.

Ociec twój Waleryjo aż od Scypijona,

A Matka Andronija także od Katona

Jedynaczki Marcyjej ród swój wywodzili.

Którym to urodzeniem jako przechodzili

Domy insze, tak niemniej fortuny darami

I bogactwy wielkimi. To tylko, że sami,

I oprócz czym po śmierci mieli być szczęśliwi:

Potomstwa nie uznali. Długo frasowliwi

Bez spólnej lej pociechy z sobą zostawali;

Matka zwłaszcza, która już w dojźrzalsze co dalej

Lata swe zachodziła, wszytkie dni i nocy

Nad sobą przepłakała. Skąd aż do pomocy

Górnych apellowali, na wszytkie uczynki

Wylawszy się pobożne, drogie upominki

Do Delfu i Efezu wyprawili różno

Bogi tamte legując. Jakoż i nie próżno

To czynili, bo przez ich fatygę codzienną

Matka twoja poczuła zatym się brzemienną,

Smaki mieniąc w potrawach. Skąd jakie mężowi

I wszytkiemu przyniosła wesele domowi,

Ten rozumie, kto darów takich mieć nie może,

Próżno tylko na strojne poglądając łoże.

Więc skoro ku czasowi swemu przychodziła,

Jako zawsze czytaniem rada się bawiła

Historyj i poetów — tak nawięcej tedy,

Kiedy abo nie spała, aboli ją kiedy

Przejmowały z onego ciężaru ckliwości

I insze przyrodzone tej płci ułomności.

Nocy jednej, niespanej nad zwyczaj swój dłużej,

Męża prosi, aby — niż oczu jej pomruży

Sen leniwy i zejdzie czas ten naprzykrzony —

Cokolwiek jej przeczytał. Który obudzony

Wstawszy zaraz, przypadkiem weźmie Homerowę

Kosztowną Ilijadę, gdzie trafi na owę

Bogiń konkurrencyją i pełen faworu

Sąd Parysów, której z nich, nie czyniąc wyboru,

Miał dać jabłko. A mimo królewską Junonę

I Minerwę uczoną, że mu cudzą żonę

Wenus gdzieś tam zraiła, onej je przysądził.

Rzecze tu Andronija: „O, barzoż pobłądził

Prostak Parys i dekret jego ladajaki,

Bo je miał dać godniejszej — nie przeskoczce takiej,

Która prócz swywolnymi bawiąc się sprawami,

Ludzie mami opite swymi rozkoszami.

Minerwie to służyło, bowiem la mądrości

I wojennej pospołu boginią dzielności,

Zapalczywe baczeniem utrzymywa boje,

I nad to co większego może być oboje".

Na co jej Waleryjo: „Dobry jest Parysów,

Dobry dekret, bo według sprawił się napisów

Jabłka tego, żeby z nich dane gładszej było, —

Tejże je dał". — „O, coć się inszego znaczyło

Przez tę gładkość — odpowie, — nie która się zdobi,

Piękną skórą po wierzchu, ani cery robi

Z lipkich sobie balsamów i świecących mydeł

I z jakich tam nie wiedzieć kudłatych straszydeł,

Boć ta jest przyrodzonym, barzo darem małym

I za lada wietrzykiem północnym zuchwałym

Spełznie prędko, nawet ją ludzki wzrok zepsuje, —

Ale która na trwalszym gruncie się buduje.

Toć jest u mnie gładkim być: umieć się przystojnie

Swoim rządzić rozumem a zarobić w wojnie

Sprawiedliwej na sławę, co człowieka czyni

Nieśmiertelnym, — a samej Minerwie bogini

Dzieło to przynależy. Trudno go przedemną,

Mężu mój, masz wymówić, i owszem się ze mną

Zgodzisz na to, że Parys głupie dekretował,

Jako który przy owcach w Idzie się uchował,

Co skutek sam pokazał — takich mistrz napotym".

Długo się tak spierali zobopólnie o tym,

Aż ich sen uspokoił przez grzebień słoniowy

Wkradszy się im tymczasem nieobacznie w głowy.

I ten gdy Andronija słodko wyziewała,

Aż się Wenus z twarzą jej srogą pokazała,

Lubo i tak — choć gniewem pałała niezmiernym —

Piękna była: „I tedy naczyniem mi wiernym

Przed tym będąc i łaski wiele mojej znając —

Rzecze do niej, — kiedyś się w mężu swym kochając

A insze go z rąk do rąk podawały sobie,

Jam mu serce skłoniła ku jedynej tobie,

Czego dotąd doznawasz w zgodnym z nim mieszkaniu,

Takeś mi to oddała przy ksiąg tych czytaniu,

Na moję się dostojność targnąwszy niebacznie?

Wiedzże o tym, że się ja tego pomszczę znacznie!

To, co teraz w żywocie twoim się zawarło:

Bliźniąt dwoje urodzisz, przy których dasz garło.

Ale i te, dorósszy, żadnego w miłości

Nie uznają faworu, i przeto trudności

Wiele różnych zażyją, frasunków, kłopotów,

Tetryk, szumów i głowy szkodliwych zawrotów,

Niepokojów, niewczasów, fantazyj, niespania,

Drżenia serca i ze snu częstych porywania —

I które nieskończone idą stąd przypadki,

Żadnych — wierz mi — nie ujdą te to twoje dziatki,

A to żeś mię tak lekko sobie poważyła".

Co wyrzekszy, zarazem z oczu jej zniknęła.

Owę z tego widzenia porwie strach i trwoga.

Niżli jednak do trzeźwić może się nieboga

Ciężkich oczu, nie pomniąc co się to z nią dzieje,

A sen znowu czarnawy w skronie jej przyleje

Maku swego, w te tropy — ale w różnej cerze —

Nastąpi i Minerwa zaraz po Wenerze,

Ciesząc tak sturbowaną mową tą łagodną:

„O! niewiem-ci, jakoć mam oddać chwałę godną

I słusznie wydziękować, zacna białogłowo,

Żeś tak przy mnie stanęła. Niech nie trwoży owo,

Czym cię Wenus potkała, bo to nie w jej mocy,

Coć Fatum przeznaczyło — raczej w swojej nocy

Srogi ukrył Radamant. Ja tylkoć to powiem,

Że acz tego kochanym przybolejesz zdrowiem,

Syna z córką powijesz, których ja oboje

Za tę ku mnie uprzejmość i affekty twoje

Wziąwszy w swoję opiekę — ubogacę hojnie

W rozum, męstwo i cnotę. A syn będzie w wojnie

Mąż wielki i bohatyr, córka gładka dziwnie

I pięknych obyczajów. W czyniliby przeciwnie

Stawała im fortuna i niestateczności

Jej doznali — jako to w pierzchliwej młodości

Nie jest żadną nowiną, — nieomylnie z toni

Każdej ich złej wyważę. I niech będą oni

Ziemią, morzem trapieni — ja im port swój zdarzę.

Nadewszytko klejnotem przednim je obdarzę:

Sławą dobrą". — Co rzekszy, nakształt błyskawice,

Której dosiąc nie mogą śmiertelne źrzenice,

Także i ta zniknęła. A tu już ocknąwszy

Po tych snach Andronija i przed się je wziąwszy,

Wpół nadzieje i strachu z mężem uważała.

I stało się jako jej Wenus powiedziała:

Ciebie i Polizmana urodziła brata,

A tylkoż co was widząc — zeszła sama z świata

W boleściach przyrodzonych. Ociec, acz napoły

Z żalem nieutulonym zdał się być wesoły

Z urodzenia waszego, ale się kochając

W żenie barzo i bez niej wszytkie insze mając

Za nic sobie pociechy, niedługo się cieszył

Także z wami i prędko za matką pospieszył.

Po nim stryj Flaminijo, wziąwszy was w opiekę

Jako rzadki opiekun, że bezpiecznie rzekę,

Któryby obróconych nie miał rąk do siebie

I raczej nie dogadzał pilniej swej potrzebie

Niż sierocej, — rozproszył dobra wasze marnie.

I które był stodoły, skarbce i spiżarnie

Ociec wam naładował - wszytko to nie wiedzieć

Gdzie się działo. A to wżdy bratu nie dał siedzieć

W domu próżno — do Padwy uczyć go posławszy,

Ciebie także na próbę do klasztora dawszy

Westy, sławnej bogini, gdzieś się zakonowi

Kilka lal przyuczyła. Aż gdy i stryjowi

W tym się zmarło, lubo ich było inszych wiele,

Mniej już o was z tej miary dbali przyjaciele,

Że nie mieli, czymby się przy was opiekali.

Skąd samym wam o sobie myślić przyszło dalej

I rządzić się swą dolą. Jakoż postąpiwszy

Brat twój znacznie w naukach i stąd wyprawiwszy

Sposobny do wszytkiego dowcip z przyrodzenia,

Udał się do rycerskich zabaw i ćwiczenia.

Zwłaszcza w przeszłe z Hiszpany maurytańskie boje

(W czym pełni już Minerwa obietnice swoje)

Poszedł z wielką ochotą, i lam — o czym listy

Masz niedawne — animusz niosąc swój ojczysty

I serce niepożyte, dokazował siła.

A lubo tam czymsi go Wenus zatrudniła,

Wszakże za sprzyjażliwej pomocą Pallady

Wnet się postrzegł i zatym rozsypał jej zdrady.

Skąd i w łasce u króla przy dostatku wszelkim,

I słynie kawallerem po dziśdzień tam wielkim.

Ciebie — (jakoś nie miała, mniszką być, tej woli,

A do kwiatu przychodząc swojego powoli,

Ile kiedyć natura tak ozdobne ciało

I urodę zdarzyła) — mieć za żonę chciało

Wiele patrycyuszów i auzońskiej młodzi.

Ale — (czego zawzięty rankor nie dowodzi

Bogów raz urażonych!) — zawszeć w tym przeszkodą

Wenus była. Bo abo za wnętrzną niezgodą

Wszyscy, którzy umyślnie cię affektowali

Wziąć w małżeństwo, sami się z sobą zabijali,

Abo Mars ich pogubił w różnych świata stronach,

Zwłaszcza trzech znakomitych: gdy jeden

w Gryzonach

Pod świeżą rebelliją tedy Orangowę,

Drugi u Kurzolarów pod pamiętną owę

Na morzu wiktoryją, trzeci pod Mogatem

Zabit także od Turków. Wstrącili się zatem

Drudzy znacznie i oprócz tajemnie kochali,

A ślicznej się urodzie twojej zdumiewali

Patrząc na cię zdaleka. Ty jednak — nie znając,

Co w tym Wenus robiła, i prócz przyczytając

Szczęściu to potocznemu — inszyś zamierzyła

Kraj mu świata. Więc słysząc o tym mieście siła

I o jego rozkoszach, tuś przyżeglowała,

Wsiadszy w okręt w Ankonie. Tom ci powiedziała —

Wierz mi — wszytko prawdziwie, pókiś w wiernej

mojej

Dotąd była opiece, zaczymbyś się w swojej

Przejźrzała kondycyjej, i jakoć jest wieczną

Wenus nieprzyjaciółką, tak się w niebezpieczną

Sporkę z nią nie dawała i stworzeniem raczej

Śmiertelnym się poznała. Bo się ja inaczej

Tego boję, żeby cię na jaki szkodliwy

Szkopuł nie naraziła, skądbyś na poczciwej

Dotąd sławie i ludzkim mniemaniu o sobie

Haniebnie szwankowała. Jakoż i w tej dobie

Kto wie, coć już buduje w pałacu swym siedząc

A o tych dziś rozmowach poranniejszych wiedząc!«

Pilno tego słuchała zrazu Paskwalina

I z sobą uważała. Ale — która wina

Jest młodości, że prędko odmienna i płocha,

Ile kiedy nad miarę w sobie się zakocha —

Niedługo to w pamięci i sercu jej trwało.

Owszem w którym pierzu jej być upodobało

I chwałach i faworach, tym wyżej się niosła.

Aż gdy o tym co dalej sława więtsza rosła,

Już nie mogło inaczej jedno to o uszy

Oprzeć się Wenerzyne. Tedy oraz wzruszy

Wrzodu w sobie starego i niezmiernym wspłonie

Ze wnątrz gniewem. A widząc Kupida na stronie

Z łuczkiem się swym szforcując, woła go do siebie

Z skargą tą obciążliwą : »O ty, co na niebie,

Co możesz i na ziemi strzałą jedną swoją

Spalić wszytko, a mocy którego się boją

Awerny niedostępne i slygijskie dwory,

Dziecię moje! słyszyszli, co to za rumory

W głos latają, jakoby Wenus okrom to mnie

Druga była? Jeśli tak — i cóż będzie po mnie

I po moich ofiarach, które wszyscy palą

Jednostajnie mi dotąd, kiedy i tę chwalą?

Czy mogła tę imprezę dziewka jedna licha

Uprząść sobie, że — o co Jowisz z nieba spycha

Swe Cyklopy, obraca koło Iksyona

I niesyty na wieki sęp żrze Tycyona:

O bogi pogardzone — jej to bez karania

Ujdzie samej? O! jeśliś mojego kochania

Wdzięczen kiedy i tyla poświęconych nocy

Wiecznym naszym rozkoszom, dobądź wszytkiej mocy

A dwie strzale nagotuj, różnemi je harty

Przysądziwszy i jady. Ono w niedowartej

Siedzi sobie kwaterze nowa ta bogini,

A wszytkim się monstrując, z oczu int swych czyni

Pasze i perspektywy, dla czego nie chroni

Piersi sercu stołecznej. Strzelże jedną do niej

Jako możesz nagłębiej ostrą i hartowną,

Drugą do Oliwera tępą i ołowną,

Którego tam upatrzysz. Będzie duża naraz,

Kiedy temu dotrzyma. A doświadczy zaraz,

Czym jest różna odemnie, czyni od twórce — glina,

Od słońca — cień nikczemny, od pani — chudzina,

Kiedy ślepo zakocha, sama niekochana,

A stąd troska i żadna chwila niedospana,

Strach, głupstwo, nieuwaga, na sercu głęboki

I żal oraz i zazdrość ujmie ją za boki.

Zmieni prędko tę cerę i — którą to przędzie

Dumę sobie — spuści z niej i wnet tańszą będzie.

Czyń tylko ty coprędzej moje rozkazanie!

W czym, kiedy mi od ciebie po myśli się stanie,

Słodko cię pocałuję i różami skronie

Umaiwszy, na nagim uśpię swoim łonie«.

Ledwie rzekła, on zaraz, skoro dzień wstał biały,

Wziąwszy sajdak złocony i gotowe strzały,

Nakształt gwiazdy — (która więc, kiedy się

przymierzknie,

Z subtelnego pod wieczór obłoku wypierzchnie

I strzeli swym promieniem prosto aż ku ziemi;

Ludziom się zda, że między światłami inszemi

Miejsce miała, ano prócz niemasz nic waporu,

Który ziemia wyziewa) — spuści się do dworu

Nadobnej Paskwaliny. Tamże w oknie owym

Między dwiema nimfami na krześle słoniowym

Zastanie słuchającą o późnej już dobie

Kaniów, luteń, wioli — na dobrą noc sobie.

Więc stąd pocznie, niż zada tak srogą jej ranę:

Mieszkała tam wedle niej pałacu o ścianę

Druga też, Kornelija. Prawdzie że gładkością

Co czynić z nią nie miała, ale zaś grzecznością

I ładem przyrodzonym niemniej wzięta była,

Którą także kochało kawalerów siła.

Ale był Oliwero nad inne znaczniejszy,

Miody, grzeczny, swobodny, a tym przyjemniejszy,

Że z wielkiej familijej imię swe wywodził

Genueńskich Doryjów. Więc gdy się przechodził

Często do niej tamtędy i na lutni grawał

Pod jej tamże pałacem, kiedy abo wstawał

Dzień z za morza, abo noc z ziemie przybywała,

Pilno się Paskwalina nań zapatrowała,

Acz mając swych tak wiele, że ledwie przed nimi

Mogła już drzwi otwierać. Jednak między tymi

Podobnego owemu w takiejże ozdobie

I wieku i fortuny — Palmeryna sobie

Była upodobała, który ją niezmiernie

Przed inszemi kochając, długi czas jej wiernie

Służył i upatrował namniejsze skinienia.

Jakoż wzajem i ona -— (gdyby z przyrodzenia

Tej śliskości w naturze nie było niewieściej,

Że się jako złotowierzb według przypowieści

Przyjmie wszędy, i za nic to, co jej do ręki,

Ale owszem napiera tego się przezdzięki,

Czego dopiąć nie może) — póty go kochała,

Póki wtym Oliwera z boku nie zajzrzała.

Upatrzył to Kupido z najwyższego wierzchu,

I kiedy Oliwero ku samemu zmierzchu

Zwyczajnie dnia onego lutnią w rękę wziąwszy,

Do swej szedł Kornelijej, ów wtym przyklęknąwszy

Strzeli świszczem do niego, którym nie obrazi

Piersi namniej i owszem jako go odrazi

Od twardego w zawiłym terebincie sęku,

Oprócz zabrzmi powietrze, kiedy leciał z ręku,

A ów w stronę uskoczy niewiadom przyczyny.

Ale kiedy do samej przyszło P a s k w a l i n y,

Złotą strzałę nałoży piorunem hartowną,

Którą niż pchnie z cięciwy — widząc jej cudowną

Gładkość z oka pierwszego — jako wryty stanic,

Zepsować jej żałując. Jednak rozkazanie

Przecię pełni matczyne i, gdzie ma swe miejsce

Serce niedotykane — utopi żeleśce

Tak głęboko, że się w nim wpół ochynie trzcina.

Wezdrży ciężko z takiego razu Paskwalina,

A czując już na sercu bolejącą ranę,

Coś za dziwną a nagłą w sobie zna odmianę,

Czego w twarzy inaczej utaić nie może,

Aż od swych odwrócona ustąpi na łoże.

Noc była, której wszytko zażywa stworzenie

Wczasów swoich — czarne sny i głębokie cienie

Ku ludzkiemu wytchnieniu wywodząc gdzieś ze dna

Stawu Erebowego. Sama nie śpi jedna

Nadobna P a s k w a l i n a, gdy miłość ją piecze

I rana już żarliwa. Luboli powlecze

Oczu mało — tylkoż jej przed oczyma stoi

Urodziwy Oliwer. O! czego nie roi

Sobie o nim! o! jakich imprez nie buduje,

Żeby naprzód (w czym trudność wielką upatruje)

Shydzić mu Korneliją a skłonić ku sobie,

Ponieważ go pospołu mieć nie mogły obie.

Do czego ma jako przyść, jeśli się wkorzenił

W serce jej tak głęboko? i żeby odmienił,

Kto jej za to zaręczy? a ona go próżno

Kochać będzie? — i inne nieskończone różno

Myśli ją porywają. Już to raz koniecznie

Postanowi u siebie, żeby mu bezpiecznie

Przyjaźń swoję otworzyć i zajęty wydać

W sobie ogień, raz znowu musi się tej wstydać

Rady swojej źle zdrowej. Bo cóżby inszego

Jedno sławę, nad którą nic kosztowniejszego,

Przez to stracić? Chce, nie chce, i pragnie i nie wie,

Co ma czynić. Jako więc w starożytnym drzewie,

Gdy zewsząd je podetną siekierami chłopi

A jeden już ostatnią plagę w nim utopi,

Długo sobą kołysze, na którą się stronę

Ma obalić. Że zatym w rozmowę się onę

Wda z Medeą : Hej! wyrzuć z serca te płomienie,

Dziewko biedna, możeszli! -- Gdyby mi baczenie

Wodzem było, mogłabym. Ale jakiś nowy

Gwałt mię ze wnątrz porywa, czego trudno słowy

Mam wymówić! Rozum mi radzi co inszego,

A inszego Kupido; widzę — co lepszego,

I co źle — rozeznawam, a przecież gdzie gorzej

Tam iść muszę. — Nakoniec, jako tych natworzy

Konceptów i fantazyj, zwycięży ją owa,

Że list pisze do niego ręką swą w te słowa:

»Zdrowiabym ci życzyła, kiedybym w tej mierze

Mogła je mieć i sama, piękny Oliwerze, —

Które wszytko z nadzieją mojego żywota

W ręku twoich zostawa. Uwiodła mię cnota

I wielkie twe ozdoby, że się kocham w tobie,

Czego, proszę, przynamniej nie waż lekko sobie.

Wiele tego życzyło — snać i ty wiesz o tym, —

Wiele dokupowało kosztownym się złotem,

Żeby ich to potkało, co tobie bez prace

Szczęście dawa! Świadkami tego te pałace

Wieczną brzmiące muzyką i wspierane ściany,

Które choćby naduższych Pergamów tarany

Dobyć mogły. Jam jednak wszytkich tych umiała

Ujść insultów i, co jest miłość, nie wiedziała.

Tyś dopiero pieszczoną i swobodną szyję

Poddał Kupidynowi, że niewolą czyję

Znać już muszę. Odjąłeś i sen mi w niespaniu

I smak zwykły w potrawach. Ciebie na świtaniu,

Ciebie słońce gdy gaśnie i w pół dnia i nocy

Z dusze pragnę jednego. Owo masz mię w mocy

I ożywić i zabić — obierz-że stąd sobie

Co rozumiesz. Małej ja rzeczy chcę po tobie:

Że się krótko obaczysz i ucieszysz ze mną.

Wierzę, będziesz żelazny, jeśli się wzajemną

Miłością nie poruszysz i affektem ku mnie,

Wiedząc, że tak drogiego nie będzie nic u mnie,

Czego zbronię, o serce i pół dusze mojej!«

I z tą każe cedułą Eufrozynie swojej

Pójść do niego. On tedy, ubrany dopiero,

Po pięknej się arei, brukowanej szczero

Alabastrem, przechadzał. Jako idąc zoczy

Posełkę tak nadobną, mile k niej poskoczy

I przyjąwszy z ochotą, coby niosła, pyta.

Aż jako list oddany z ręku jej przeczyta,

Zaduma się, i zatym siedzieć jej prosiwszy

A sam od niej na stronę zewnątrz ustąpiwszy,

Pilno go mastykuje, na wiele porwany

Razem myśli, jaki miał w lak niespodziewanej

Dać respons materyjej, kiedy tu uważy

Gładkość jej niepodobną, na co każdy waży, —

I sławę stąd po wszytkiej ogłoszoną ziemi.

Jeśli o Aryjadnę z mięszańcy srogiemi

Pasował się Tezeusz, Jazunowi runa

Dojść inaczej złotego nie dała fortuna,

Aż smoki pousypiał, ani swej nagrody

Wziął Leander, póki wprzód nie napił się wody —

Owo im co milszego, tym większej być wagi

Zawsze musi, ani bez ostatniej przewagi

Dostać tego podobna, — jemu to gotowo,

Tylko się rezolwuje, tylko rzecze słowo,

Wpada w ręce. Hej! czemu nie zażyć pogody

Ani tak smakowitej nie zeszczknąć jagody,

Kiedy wabi do siebie? Tu z drugiej zaś strony

Zraża go Kornelija i już poślubiony

Raz jej związek: Nie jest-ci i ona nie grzeczna,

Nadewszytko w przyjaźni wierna i stateczna;

Takżeby jej nagrodzić znane przez czas długi

Miał kochania i od niej przedać się do drugiej?

A co więtsza, że i w tym kawalerską swoję

Przystojność upatruje, żeby się na dwoję

Rozerwawszy z affektem i jedną tą dziewką

Serdecznie kontentując, nie był jaką siewką

Rozumienia u ludzi, skądby mógł szwankować

Na swej sławie. Do tego nie na tym fundować

Przyjaźni się rozumie wiernej i uprzejmej,

Go z gładkości pochodzi, gdyż w lekkie ta dymy

I marność się obraca; także nie na strojnych

Kortezach i obłudach, ale na przystojnych

Obyczajach i cnocie. Czego że pozwoli

Kochanej Kornelijej — zostawać z nią woli,

A owej tak odpisze: »Niewdzięczne pisanie

Twoje mi być nie może, w którym swe kochanie

I affekt mi otwierasz, piękna Paskwalino,

Bo i któż za kosztowne kalabryjskie wino

Prostą wodę, i kamień podałby za złoto?

Samiby się bogowie urażali o to.

Ale że mię potykasz tym to sprzyjaźliwym

Listem swoim, stąd mi się każesz mieć szczęśliwym?

Tedy ja to u siebie za szczęście mam małe,

Bo wiem, że i niepewne, i niedługotrwałe.

Barzo wy białegłowy zrazu zakochacie,

Że w tym i dyskrecyjej i miary nie macie,

A wnet, jako południ trzciną wiatr zachwieje,

Prędko wam to z pamięci krótkiej wyszumieje.

Jako mężom przystoi być stateczniejszymi,

I mnie że Kornelija moja wdzięczna swymi

Pojęła już wdziękami i przybrała sobie

Acz wiele ja przyznawani przed inszymi tobie

W gładkości i urodzie, - słusznie, że i onej

Cale wiary i swojej w tym nienaruszonej

Przystojności przestrzegę. Nawet aż do dołu

Pójdę z  nią ostatniego, gdyżem ja pospołu

Z miłością jej uczciwe staranie sforował,

Anim jej na godzinę jednę obiecował,

Ale służyć na wieki. Skąd nadzieje nie miej

O mnie żadnej i z tymi ciesz się lam drugiemi,

Co ich to masz rolami, aza z nich którego

Ku swojej tej usłudze znajdziesz golowszego.

Ze mną cię ta nie dojdzie nieprzystojna sprawa,

Bo mam wstyd przed oczyma. A z tym bądź łaskawa«.

Który to Paskwalina respons gdy przeczyta,

Omdleje bez pamięci i próżno się chwyta

Krzesła przeszynionego. Wypadnie jej z ręku

Karta nieutrzymana, oczy, pełne wdzięku

Niebieskiego dopiero, chmurą się powleką

Żałośnie płaczorodą, i wszytkie ucieką

Pulsy ożywiające, żeby ratowały

Tylkoż serca. Ledwie aż ją upamiętały

Służebne białegłowy i odlały różno

Likworami drogiemi. Toż widząc, że próżno

Biedna kocha — przyszedszy do siebie w tym lekko —

I że tak znieważona, ciężej się daleko,

Niż kochała, utrapi i jako rozkwili

Dziecię małe, a przecież z affektem się sili,

Nie mogąc Oliwera wypuścić z pamięci.

I tu miłość, tu ją wstyd, tu niewdzięczność smęci,

Obracając by sferę abo w górę owę

Nigdy niedotoczoną skałę Syzyfowę.

Tu już swą nieuwagę i znaczny błąd widzi,

Że się dała w te listki. O! jako się wstydzi

Tego teraz, na głupstwo swoje narzekając,

Że małoco człowieka — i to z okna — znając,

Tak mu się otworzyła z szczerością swą nagle

I tam zaraz udała, gdzie miłość swe żagle

Ślepa naszychtowała. Skąd żaden jej skutek

Ani folga w kochaniu, ale żal i smutek

Został wieczny. Dopieroż z gruntu ją ogarnie,

Kiedy zatem Oliwer — żeby tego marnie

I próżno nie obrócił, czego od niej dostał,

A tym swej Kornelijej poufalszym został

I w łasce utwierdzonym, — list jej ten daruje.

Aż ta zaraz — co tej płci natura sprawuje —

Nie takby choć w Persydzie rada królowała,

Jako się niepodobnie z tego ukochała,

Że którą to dopiero z Wenerą równano

I za monster osobny przyrodzenia miano

W gładkości i chwalebnych wszytkich obyczajach

(Czym daleko słynęła po odległych krajach,

I nic był w Hesperyjej, kto nie słyszał o niej),

Onoż teraz jako się jałowica goni

Za dorodnym buhajem i nadawa sama!

Taż to Wenus, ta nowa Neronowa dama

I trojańska Helena? O! zaprawdęć nie ma

Wstydu w oczach! — A mało jeszcze na tym mniema,

Że sama wie, ale to roztrzęsie po mieście

Wszytkim zaraz, co każdej wrodzona niewieście,

Że nic taić nie może, i jedna przed drugą,

Coś mając z świegotliwą spólnego papugą,

Choćby nawet sygnetem usta swej Junonie

Jowisz zapieczętował — ona to wyzionie.

A komu tajemnica, temu wolność służy.

Stąd gdy przed Paskwaliną nie mogły się dłużej

Rumory te utaić, — kto wymówi, jakie

Przejmą ją stąd rozpaczy i żale trojakie,

Kiedy — co miał przynajmniej w sekrecie u siebie

Mieć Oliwer a widzieć bogowie na niebie —

Wiedzą wszyscy!

»Ach! co z tym pocznę nieszczęśliwa!

(Serdecznie się uskarży). O ten-li złośliwa

Moja, widzę, fortuna szkopuł mię rozbiła

A ozdoby i sławy wszytkiej pozbawiła,

Sławy, którąmem nieba samego sięgała

A nad oka źrzenice strzec jej pilniej miała,

Aż za lada postępkiem i bezecną kartą

Świat mam sobie i wszytkę przystojność zawartą,

Acz się znam niedotknioną, anim cię, o wstydzie

Drogi mój, przestąpiła. Przydzie jednak, przydzie

Już być w tym rozumieniu, gdy języki swoje

Gmin wyuzda a każdy tyle przyda troje!

Cóż teraz Paskwalina — jedno bajką będzie

Ludzką marną, i gdzie dwóch abo trzech zasiędzie,

Rzecze każdy: Nie była trudną ta jednemu,

Pogotowiu nie będzie trudną i drugiemu.

Nadewszylko com nad to droższego straciła,

Żem tym na się łaskawe bogi obraziła,

Z którychem te ozdoby i niebieskie wdzięki

Wzięła — ach! niewdzięcznica — dobrotliwej ręki,

A tak źle ich zażyła oraz zbywszy szaty

Niewinnej przyrodzonej, co wszytkie utraty

I nieszczęścia przechodzi. Gdzieżby drogo kupić

Rozum taki! Abo te było wprzód wyłupić —

Którędy okazyja pierwsza się zakradła —

W oczu niepostrzeżonych bezecne zwierciadła!

Gdzie twarz zdrapać różaną pazury orlemi,

Płeć subtelną wódkami strawić lidyjskimi,

Że przezcobym umyślnie oszpeconą była,

Przez to czystą i żywot dziś sławniejszy żyła!

Gdzie nawet roztworzone zaćmić te kryształy

Cymmeryjskim wieczorem, któremim dla chwały

Próżnej tylko widoki codzienne stroiła

A stąd ogień i miłość nieobaczną piła!

Niestetyż i tak kocham, i jako gorący

Pałam zewnątrz Mongibel! On umykający,

On i teraz Oliwer jest mi przed oczyma

I próżno to - jedno być z sobą nam obiema.

Czego jeżli nie dopnę — owo pas i owo

W górę podwój!« — A rzekszy ostatnie to słowo,

Znowuż zęby zacięła. Jako więc omdleje

Śliczny w sadzie hijacynt, kiedy nań zawieje

Przykry Auster; — porwą się służebnice do niej

I wódkami ratują; ale gdy zasłoni

Mrok ją srogi i nie da dotrzeźwić się snadnie,

Z dalszego aż pokoju szaszorem przypadnie

Stara Stella; »O! co to, co dzieje się z tobą

Przebóg! — wola. — A pomni i znaj się wżdy z sobą!

Dopiero cię z piękności nie mógł świat wychwalić

Teraz widząc, komuny nie przyszło użalić

Twojej się kondycyjej! Oczy wywrócone,

Twarz i usta jakoby na wieki nie one!

Hej! obacz się, a co tak skrytego cię boli,

Powiedz, proszę. — Ona wtym jakoby powoli

Z Acheruntu powraca, ciężkimi oczyma

Światła się docierając. »O, niemaszci, niema

Ducha we mnie — odpowie. — A gdzie zbiegł,

[wiesz i ty.

Skąd — co za gość dopiero w sercu mym niezbyty

Dręczy mię i weksuje — znać możesz to po mnie.

O! dodaj swej pomocy i radź, proszę, o mnie!«

Na co Stella: »Pierwej te w sobie zgaś płomienie

A w inszą myśl i pierwsze ubierz się baczenie,

Jako chory pacyjent nie wprzód się purguje,

Aż lekkiemi syropy ciało prezerwuje.

Kto wie, iżeć poradzę? Wszytkom ja to tobie

W on czas opowiedała — kiedyś owo sobie

Siedząc w oknie fawory ludzkie kaptowała

I równą się Wenerze być upatrowała, —

Żeć to miało zawadzić. Bo — wierz mi — te fochy

Jej są własne. W czym teraz postępek swój płochy

Dobrze widzisz. Ale tym żeby cię nie bawić,

Gdyż, co przeszło, poganić aniż się naprawić

Raczej może, więc i czas sam mi nie pozwoli

Widząc cię tak strapioną, co niezmiernie boli

I mnie sarnę, żebyś się lepiej sprawić o tym

Zinąd mogła i dalej co się będzie potym

Działo z tobą — dowiedzieć. Ponieważ w tym mieście

Będąc lak znakomitą a w tym cię nieszczęście

To pojęło i barzoś pobłądziła zgoła —

Trudno zmieszkać i komu pokazać masz czoła,

Posłuchaj mię, nie możesz drugi raz tak błądzić,

Gdy nie tylko rozumem swym się będziesz rządzić:

Jest tu kościół Minerwin, greckiej starodawnej

Fundacyjej, a ruchem i wieszczymi sławny

Z wieku odpowiedziami wielkiej tej boginie —

Za miastem niedaleko. Gdzie tym duchem słynie

Wieszczka jej Felicyja pospołu i ksieni,

Mając tę moc, że z samych Erebowych cieni

Dusze ludzkie wywodzi zaklinaniem swoim

I wie, co się pod ziemią, co i na oboim

Dzieje świecie. Taż i to pozna, z twojej twarzy

Jako z karty czytając, co zewnątrz cię żarzy;

Więc da sposób, jakobyś z tych opałów wyszła,

Nadewszytko do sławy pierwszej swojej przyszła,

Do której raz straconej— wierzmi — przyśćniesnadnie.

Tedyż jako Hesperus wpół morza zapadnie

A powstawać Oryjon i żarzyć się zacznie,

Z jedną się służebnicą zawiwszy nieznacznie

W zupełną bawełnicę — czym cię noc zasłoni,

Że poznana nie będziesz, — pójdziesz prosto do niej.

Teraz, kiedy stworzenie wszytko ma swój pokój,

I ty w tym utrapieniu nieco się uspokój.

Ale nie tak Stelline były w tym rzetelne

Słowa zaraz, żeby — czym weny jej subtelne

I wnętrzności pałały — mogły tych płomieni

W niej przytaić. I owszem zawziętych nie mieni

Kolorów i postaci; raz blada i sina,

A raz jako Tyjada, kiedy ją zacina

Pod zapusty Eumenis ciężko zapierzona.

»Tedy u Oliwera przeciera ja wzgardzona! —

Słowa z płaczem wyrzuci. — Tedy moje wdzięki

Go nie pojmą ? Przynamniej ślicznej jego ręki

Dostałabym i słodko ją ucałowała,

Czegoliby fortuna więcej mi zajźrzała,

Przynamniejby — na czym on ustawiczne chwile

Trawi z swą Korneliją — spojźrzał na mnie mile

Abo rzucił faworem, — wżdyby co ciężkiemu

Ulżył sercu ! Ale, ach ! nie baczę się czemu

I w tym biedna, że przez to jużby już widomie,

Który dotąd tajemny — jako wiotchej słomie

Wspłonął ogień ? I jeśli tak niedbającego

O mię kocham żarliwie, cóż miłującego !

Niestetyż mię i rozum i wszytko opuszcza,

A coś umrzeć skrytego koniecznie poduszcza;

Czego kto się odważy, nic snadniej dokazać,

Boć to sercu nie jako więźniowi rozkazać,

I nikt Stello tak wiernie moja nie miłował,

Kto się razem na wiele śmierci nie gotował.

Pójdę jednak, gdzie każesz, choćby przez scytyjskie

Grube śniegi i błota niedoszłe laryjskie,

Krzemienistą Itakę, Tajgelowe głogi,

Lasy i niezmierzone hercyńskie odnogi,

I ognie i żelaza i naostrsze noże,

I co być trudniejszego do przebycia może,

Bylem tylko — czego mię matki tej złej synek

Ach ! nabawił — miała swój kiedy odpoczynek.

»Dziecino, nade wszytkie okrutniejsza pardy,

Nie z łona Cyterei, ale — wierzę —  z twardej

Urodzona Abnoby, także mi dogrzewasz ?

Tak — które łzy rzekami z oczu mych wylewasz, —

Ognia lego nie gasisz, owszem żarzysz więcej ?

Już-że choć oceanem wszytkim go copręcej

Zalej — przebóg ! — a uśmierz gorącość tę we mnie!

Mogłeś Marsa wyraić matce swojej w Leninie,

Mógł chłopca Adonida i nieznaną schwalić

Dafnę Apollinowi, - czemu i mnie palić

Dasz się próżno ? Przynamniej jeśli na godzinę

o Nie zdarzysz Oliwera, że się w wosk rozpłynę,

Pozwól, w tym upaleniu, alboli mię w weny

Mokre rozpuść i przemień w słodki zdrój Pireny!«

»Przecież się ty unosisz za żaglami temi —

Rzecze Stella, — jako kto nie chodząc po ziemi

Zda się sobie, że zamki wzgórę gdzieś buduje

I — czego mieć nie może — o to się frasuje.

Sprzeciw się, P a s k w a l i n o, sprzeciw tym

źwierzęcym

Żądzom swoim, ani lak uporem dziecięcym

Jabłka lego napieraj, które — wpół urwane

Krasy twojej — dorodne zda się i rumiane,

A tylko co poleży abo go dosięże

Pleśń subtelna, niedługiej skazie swej podlęże.

Bo cóż miłość ? — jedno jest pigwą z wierzchu śliczną

I w cukrze arszenikiem, dręcząc ustawiczną

Brańce swoje niewolą, co jej ręce dali.

Tak Parys, tak Dejfobus w niej poprzepadali,

Nawet duży Herkules. Jeźli na tych mało —

Onoż co się i wodzom mądrości dostało,

Gdy Arystotelesa Tais osiadała,

Arystyppa Lidyja po linie spuszczała,

Zeno w koszu znalezion. Aż i ludzie święci

I bogowie nie byli z lej liczby wyjęci.

W czym Juno wytykała Jowisza nawięcej ? —

Cóż tej płci niepodobnej pośliznąć się pręcej!

Przecież ma rozumowi affekt ten podlegać;

Nadewszytko początkom samym wczas zabiegać,

Bo kto w pierwszym zarazem oparł się jej progu,

Ten już wygrał i może ślub powiesić Bogu.

Ale kto pobłażając słodkie to złe kryje,

Zrzuca jarzmo po czasie — które przyjął — z szyje.

I ty, póki na ciele czystą jesteś zgoła,

Aniś wstydu wyzuła z ozdobnego czoła,

Wyrzuć z serca te myśli, a uczyń coć radzę,

Więcej się nie sforcując. Ja cię wyprowadzę

Sama z miasta przez szranki i czujące straże,

Potym ci wstawająca jutrzenka pokaże,

Którędy się obrócisz«. — Zaczym nocy onej

Nie śpiąc namniej, w rantuchu gburki zawinionej

Wyszła z bramy, jedyną wziąwszy Eufrozynę.

Skąd w lewo się podaną udawszy dolinę

Nad Tagiem złotonurym, gdzie w ocean wpada

Allantski niezmierzony — różnie tę wykłada

Sobie drogę: W co się to źle rozumna wdała,

Że czym oczy tak jasne i bezpieczne miała,

Po wszytkich się dopiero w kosztownej karocy

Przejeżdżając widokach, — teraz w ciemnej nocy

Jedna sama, pod umbrą lichą się tą kryje!

Może to być, że ją kto — nie znając — rozbije,

Acz z korzyści niedrogiej, i — gdzie miejsca nie da

Wdziękom jej i urodzie — zbójcom gdzie zaprzeda

Do grubej Ameryki abo czarnej Goy

Za wschodowe daleko Indy i Eoy!

Luboby leż znajomy potkał ją kto z miasta

(Hej! czegoby po nocy tak piękna niewiasta

Bez światła i żadnego chodziła konwoju!),

Z tego ją roztaszował wiotchego zawoju

I poznawszy, osławił, — w jakim ludzkim śmiechu

Byłaby i opale! Owo grzech do grzechu

Przyczynia nieszczęśliwa i co dalej — gorzej

Ma się nędzna. Tym więcej jeszcze jej natworzy

Noc swych straszydł, gdy lada zda się jej pień srogi,

To ziemia się podnosić i stawiać na nogi

Olbrzymy niezmierzone, to w długich gzłach Parki,

Piastujące na głowach śmiertelne zegarki.

Lada cień ją, lada list — pod głuchą tę trwogę —

Tylkoż chrośnie po ziemi, ustraszy niebogę.

Coż by Hydra abo gdzie chamaleon pisnął,

Co hijena albo wilk oczyma zabłysnął

I przed nią te fałszywe stanęły zwierciadła!

Jakoby nad Acheron nie głębiej przepadła!

Przecieżby Oliwera — zda się jej - nie bała,

Przecię jemu samemu w potkaniu dostała,

Luboby wziął Cyklopa nasroższego postać.

O! gdzież mu się do ręku choć na chwilę dostać

Szczęśliwą niewolnicą! Jakoby jej było

Trafić włosy i łoże uściełać mu miło!

Aleć on pod oknami Kornelijej swojej

Słodką teraz padwanę na dobrą noc stroi

I ścian wdzięcznych podpiera, gdy ona w tej dobie,

Ach! przepada i mało pomni co o sobie.

Miłości! to jeszcze jej nie opuszczasz i tu,

I do Minerwinego pójdziesz z nią meczytu?

Hej, poty kres! Jużci tu przydzie otrząść nogi,

Niż lak czyste przestąpisz i dostojne progi.

A które cię Caspium, które insze morze

Wprzód oczyści? — Zaczym ją powrócono zorze

Otchną w tych fantazyjach i wszytkie te strachy

Rozegnawszy Faeton, złocone jej dachy

Pokaże Minerwine na szczero stawionej

Z alabastru machinie. Jako do zamknionej

Przyjdzie forty, we dzwonek klasztorny zadzwoni

Prosząc Ksieni do siebie, że potrzebę do niej

Snać ma pilną, aby z nią krótko się widziała.

Ona tedy modlitwy swe odprawowała

I gusła czarownicze, na krzesełku sobie

Siedząc srebrnym. Przed nią dwie — w czarnych

[welach obie —

Nimfy stały, trzymając czasze szmaragowe,

Doryda i Cyntyja, na których globowe

Mirry i aloesy sama zażegała

Węglem w Stygu moczonym, skąd upatrowała —

Przywołując Hekaty z ciemnego Erebu —

Dymu wypełgnionego, prostąli ku niebu

Szedł kolumną, abo się czołgiem wlekł po ziemi,

Przez tę ceremoniją znaki pogańskiemi

Dochodząc tej ofiary — złyli mieć, dobryli

Skutek miała. Wtym, skoro odźwierny uchyli

Kosztownej portyjery — będąc jej już blisko,

Przypadszy na kolana Pas k wali na nisko:

»O! panno uwielbiona, która tej świątnice

Rucho masz poruczone, a wiesz tajemnice

Ludzkie wszytkie — wyleje żałosne te słowa, —

Do ciebiem ja strapiona przyszła białagłowa,

Słysząc jakie pociechy, którzy o co proszą,

Przez cię w razach podobnych od bogów odnoszą.

Bądź i mnie miłościwa! Skąd jednak i jako

Mam ci żal swój rozpocząć, kiedy mi nijako

Mówić nawet i ducha małoco już we mnie.

Dosyć, że nad Wulkanów komin grzmiący w Leninie

I miechami pełnymi wygrzewaną szynę —

Goram nędzna i marnie w młodości swej ginę,

Ledwie żyć poczynając. Ani ja w czym smaku,

Ani zatym baczenia i uwagi znaku

W sobie nie mam, ale mię po górach, po skałach,

Po wietrze i burzliwych oceańskich wałach

Miłość niesie samopas, i aż w tej tu nocy

Do ciebie przypędziła. O! dodaj pomocy,

Że się w tym uspokoję, bo inaczej muszę

Przez gwałt wylać z rąk swoich nieszczęśliwą duszę!«

Co wyrzekszy — jako deszcz lecie, gdy gronami

Kosztownymi przepada — zaleje się łzami,

Mówić więcej nie mogąc, łzami, których jedna

Kropla, druga — sameby Acherunty ze dna

I od słońca Syrenę twardo upaloną

Zmiękczyć mogła. Toż ją tak z ziemie uniżoną

Podniósszy Felicyja i dotknąwszy głowy:

»Nie płacz, piękna dziewico — słodkiemi ją słowy

Tymi potka — ani tych rozżarzaj przedemną

Żalów swoich. Bo ja wiem, co mówić masz ze mną

I co tak utrapionej drogi twej przyczyną —

Jeśli wieszczką niepróżno słynę Minerwiną;

W czym ci pomóc i rady zechcę dodać zdrowej,

Posluchaszli cierpliwie szczerej mojej mowy

I będziesz ją pamiętać. Bo już, gdzie zachodzi

Z bogi sprawa, drugi raz błądzić się nie godzi!

A wprzód to wiedz : Cokolwiek w tej swej

[cierpisz doli,

Cierpisz z gniewu Wenery, którą jeszcze boli

Dawny uraz od matki Andronijej twojej.

Przetoż z tobą umyślnie igraszkę tę stroi,

Żeś w gładkości, którą masz z łaski Minerwinej,

Równać się z nią ważyła, i dla tej przyczyny

Postrzelić cię kazała strzałą jadowitą

Swemu Kupidynowi. Skądeś tą niezbytą

Miłością jest zraniona i pragniesz tym więcej,

Czego dostać nie możesz. Czym tyle tysięcy

Acz ona nieobacznych w takie wprawia wniki,

Tych jednak ma za swoje własne niewolniki,

Co się jej w to wdawają i poddają sami,

A umyślnie za swymi puściwszy żądzami

I ślepym appetytem — rozumem się nie chcą

Rządzić ludzkim, ale tam idą lozem, gdzie chcą,

Jako bydło nikczemne. I ty wspomni sobie,

Ześ będąc rozbujana w swojej tej ozdobie

I wdziękach przyrodzonych, o toś się starała

Jedno samo, żebyś się wszytkim podobała

I wszędy cię chwalono. Otożeś w te wpadła

Dobrowolne poniki. Bo się stąd zakradła

Miłość marna, która się z próżnowania rodzi

A oczu niestrzeżonych. Czemu mi przychodzi

Barzo się zadziwować, że ludzkie to plemię,

Jednę mając za matkę spólną wszytkim ziemię,

Podnosi się w tę dumę — i kto być zginiony

Od jednego odoru świece źle zgaszonej

W matczynem mógł żywocie, tym się tu nadyma

Dobrom ziemskim i głupie o sobie (o trzyma,

Że nikt nadeń! Ano tą imprezą pijany,

Więtszym jest nad tureckie wszytkie Kaiwany,

I owe, co ocean sieką gdzieś daleki,

I co do skał przykuci rodyjskich na wieki

Słońca nigdy nie widzą. W czym się osądzicie,

Żeście sobie przyczyną, bo się i rodzicie

Z przyrodzenia wolnymi, i —- gdy świat wracali

Z wód Deukalijonowych — bogowie wam dali

Własną wolą w obojej, złej i dobrej, drodze,

Dawszy udzielonemu rozumowi wodze

Z boskich swoich postaci, żeby tym kierował

Bystrym Bellerofonem. I któż tak miłował,

Żeby nie był zdradzony? kto rozkoszy tyle

Uznał w tym appetycie, ile żółci, ile

Żądła wzajem! Tracicie wolność, sławę, zdrowie

I dobie dni pospołu. A czym się bogowie

Urażają najwięcej: — żeście darów przeto

Ich niewdzięczni. Bo oni o — zaprawdę — nie to

W on czas intendowali, kiedy z lipkiej mazy

Na swoje was tworzyli kształty i obrazy,

Żebyście tę urodę i piękność cielesną

Od nich wziętą, na chlubę i jaką doczesną

Obracając swywolą, im się przeciwili,

Ale ich przyjacioly i spół-bogi byli.

Bo im w twarzy i ciele mieszka kto piękniejszym

A onych czci — tym więcej jest im podobniejszym.

Spojźrzy na nas, jako my żyjące w czystości

W chorze tej tu bogini — żadnych doległości

I kłopotów nie znamy, jako zdrowie służy

I cera nam wesoła. Skąd żyjemy dłużej

Dobrze nad was, co to w tych rozkoszach pływacie

A dnia nigdy i wolnej godziny nie macie.

Nikt tu ścian nie podpiera, nikt pochlebnych pieśni

Przy lutni przyśpiewywa — oprócz czasem leśni

Satyrowie zagędzą a ptaszęta drobne

Koło okien świerkocą. Acz też i osobne

Cieszą nas krotofile. Czym się zabawiamy

Nadewszytko, że z bogi rozmowy swe mamy

I mile konwersujem, czego wy na świecie,

Będąc w tych okazyjach, dopiąć nie możecie.

Jeśli czasem z Dyjaną w pole wyjedziemy,

Tedy nic tam inszego prócz upatrujemy

Sarnu abo jelenia, gdzie tam w kniei krzyczy

Po nim pies frasowliwy — a każda swej smyczy

I poszczwania pilnuje. Lecz więcej nad smoka,

Ludzkiego się warujem i strzeżemy oka.

Czymeś się ty napierwej — baczę — zaraziła,

Kiedyś lam perspektywy owe swe stroiła

Z okna kryształowego, rozpuściwszy włosy

Spłynione po ramionach i stąd ludzkie głosy

Przy życzliwych faworach o sobie kaptując,

Że ktoś z tych dziwowidzów, podobno żartując,

Porównał cię z Wenerą. Ty z tego zarazem

Podchlebstwa niewątpliwie — jakobyś Pegazem

Nabystrszym podniesiona — tak się rozbujała,

Żeś to sobie i sama niemądrze przyznała.

O co Wenus [więc] słusznie na cię urażona,

Ani mogła inaczej być w tym ukojona,

Ażci tak przez Kupida do ust przypędziła,

Tak cię do Oliwera w listki te wprawiła

I na wszytkich języków postawiła szańcu,

Że palcem skazowana i — jako w kagańcu

Wodzona niedźwiedzica — ludzkimeś się stała

Pośmiewiskiem i bajką. Ale żeś udała

Z tym się do mnie i żądasz zbawiennej pomocy,

Mieć ją będziesz. Lubo to ani w mojej mocy,

Ani tej tu bogini należące dzieło,

Czystej z swojej natury. Zaczym jej niemiło

Słuchać bywa ile tych bredni ledajakich

I raczej je odsyła w materyjach takich

Do przybytku Junony, gdzie takowe razy

Uleczone bywają. Bo mając urazy

Dawne swe do Wenery, pierwej o umknione

Jabłko owo, a potym o swe rozgromione

Towarzyszki na Etnie, kiedy przez jej syna

Porwana na ognistym wozie Prozerpina

Przepadła do Erebu. Więc że ich zabawy

Różne i przyrodzenie, żadnej mieć z nią sprawy

Nie chce nigdy, prócz kiedy z ludzi jej kto wzywa

Miłością pogrążony, lak jest dobrotliwa,

Że poprawdzie nie sama w to się intryguje,

Ale o tym z Junoną spół kommunikuje.

Gdzie jednak nikt bez znaku przyść nie może mego

I, której dam, nauki, przytym osobnego

Bogów daru, za których przyszłaś tu zrządzeniem,

Minerwy osobliwie. Bo kiedy brzemieniem

Matka twoja przy tobie ciężko pracowała,

To jej umierającej wiernie ślubowała,

Że cię miała dziecinę na swoję wziąć pieczą

I obdarzyć rozumem. Czego samą rzeczą

Doznasz po niej w tej drodze, w którą iść koniecznie

Masz i musisz, lubo to barzo niebezpiecznie.

Przez wiele Syrt i Charybd i innych tam różnych

Niewiadomych płci twojej przypadków podróżnych

Pójść ci przyjdzie, i dobrze zapocisz wprzód czoła,

Aniż dojdziesz tego to Junony kościoła.

Jednak wiedz, że nie w pierzu ani materacach

Piżmowanych łabędzich, ale w przykrych pracach

Przez tyle zastąpionych agrestów i głogów —

Droga wzgórę i przystęp do niebieskich bogów.

Wszakże kiedy Minerwę będziesz mieć przy boku

A w rozum się uzbroisz, nie ustąpisz kroku,

I nie tylko że dojdziesz progów tak dostojnych

I wszytkich tych pozbędziesz myśli niespokojnych,

Ale oraz ręką swą dokażesz tam tego,

Czemu się świat zdumieje i nie dopiął czego

Nikt z śmiertelnych przed tobą. Bowiem do Wenery

Mając drugie boginie nagniewane cery

I rankory pokryte, że ich często wadzi

Nierządem swym z bogami i czasem odsadzi

Własną żonę, a sama abo się nadawa

Abo insze podściela. Czego się dostawa

Nade wszytkie Junonie, barzo w tym żarliwej,

Kiedy Jowisz, z natury swojej gamratliwy,

Za jej sprawą abo się przymknie do Alkmeny

I lam trzy dni, trzy noce morduje swe weny

Nad dużym Herkulesem, abo do Tetydy

Abo Ledy i — wszytkie przechodząc niewstydy —

W byku do Pazyfai. Którym więc hałasem,

Gdy się o to poswarzą, niebo aż grzmi czasem

I ziemia drży z rumoru. Także się przekrada

Od Wulkana i sama, gdy lada napada

Dzieciucha Adonida; nawet z własnym synem

Miewa sprawę. Którym jej tak bezecnym czynem

Aż sami się bogowie nieśmiertelni brzydzą

I — że z nimi zasiada — bardzo za to wstydzą,

Coby ledwie przystało nie z bogów któremu,

Ale i człowiekowi nanikczemniejszemu.

Przetoż się chcą koniecznie reformować w niebie

I stamtąd ją rugować, a do tego ciebie

Zażyć dzieła, żebyś jej pomyliła szyki

I — jako cię na wszytkie ona te języki

I osławę podała, żeś teraz w lej dobie

Tak wzgardzoną — tym to z niej nagrodziła sobie.

Pójdziesz tedy w tę drogę — wszytkę swą ozdobę

Przykurzywszy popiołem a podłą osobę

Pielgrzymki wędrującej i płaszcz wziąwszy na się —

Polami wprzód jasnemi, toż niedługo zasię

Zajdziesz w knieje okropne i głębokie cienie

Mięszkanych tam Cyklopów. Gdzieć nad przyrodzenie

Trzeba serca wielkiego, żebyś jako skała

Duża jaka — ustraszyć niczem się nie dała.

Przetoż dam ci ten kamień, z szyje go swej

[zdjąwszy,

Znak Minerwy bogini, który uwinąwszy

W szarłat miękki na piersiach nosić zawsze będziesz

Przeciw wszytkim napaściom. A skoro przebędziesz

Te ciasności, do łąki przydziesz jednej złotej,

Która dla swej rozkoszy i dziwnej pieszczoty

Położenia samego — tym imieniem słynie.

Śrzodkiem jej lilijowym rzeka śliczna płynie,

Pędząc bystro kryształy przeźrzoczyste swoje

Po dnie żółtym. Gdzie ile pod południe znoje

Komukolwiek z podróżnych trafi się przechodzić,

Minąć ją niepodobna i w niej nie ochłodzić.

A ma tę moc za łaską Tetydy bogini,

Że ciała i sumnienia oraz czyste czyni.

Tamże i ty, kiedy się kąpać będziesz miała,

Zdymiesz z szyje ten kamień, którymci to dała,

Bo jest święty. Ale go jak źrzenice w oku

Własnej pilnuj i skoro z tego to potoku

Tak omyta wynidziesz, włóżże na się znowu,

Gdyż bez niego byłabyś martwego tułowu

Obrazowi podobną, ale ani zgoła

Doszła zamierzonego Junony kościoła.

Gdzie się nie baw a tego przestrzegaj najwięcej,

Żebyś — jako w kąpieli pieszczonej dziecięcej —

W tej wodzie nie zasnęła, abo cię wesoły

Darnem majeronowym i miękkiemi zioły

Brzeg nie uwiódł, zaczymby nabawić kłopotu

I kto cię z tak drogiego okraść mógł klejnotu.

Owoc to podejźrzana względem swej piękności

Łąka barzo, i przetoć niemało trudności

Tu zażyjesz — jeśli mię planety nie mylą.

Ale kiedy ostrożną między będziesz tylą

Obłud różnych i swoje pokażesz w tym męstwo,

Tedyć tam obiecują bogowie zwycięstwo

Wielkie i niesłychane. Czym zasłyniesz więcej

Niż z gładkości daleko i wielu tysięcy

Wojska porażonego. A do tego dzieła,

Patrz, oręża inszego żebyś nie użyła

Prócz broni przyrodzonej, boby żadne owe

Zamierzone w Liparze razy Tyfeowe

Temu nic nie radziły. Toż jako z tej zejdziesz

Ślicznej łąki, dopiero do przybytku przydziesz

Modrookiej Junony, gdzie Beliza ksieni,

Wierna moja kollega, z przeźrzoczystej sieni

Przeciw tobie wynidzie. A tylko jej namień,

Żeś odemnie posłana i pokaż len kamień —

Z czymeś przyszła i poco, zaraz się domyśli

I naskrytsze przeniknie twoje wszytkie myśli.

Więc cię w tym rezolwuję, jakobyś z tych wszytkich

Eurypów się dobyła i odmętów brzydkich

Nieporządnej miłości, a do sławy przeszłej —

Której cię lak straconej respekty obeszły —

Stąd przyszedszy, w swojej tej kiedyś się dowoli

Gładkości nakochała. Co jednak powoli —

Tylkoż w tobie zajęty ogień ten ostydnie —

Samo z serca wygaśnie i cale obrzydnie.

Jakoż żadne tak syte rozkoszy nie były,

Żeby komu za czasem się nie uprzykrzyły.

Sama z bogi społeczność i żywot wmieszkany

Żadnej w swoich uciechach nie cierpi odmiany.

Jużże z tym idź a wszytkie moje te przestrogi

Miej w pamięci«. — Zaczyni ją przypadłą pod nogi

Mile ubłogosławi, a ta inszą stroną,

Pod tedy mgłą niebieską umyślnie zwaloną,

W tym co pierwej obłoku — nieznana nikomu —

Znacznie się powróciła weselszą do domu.

NADOBNEJ PASKWALINY

PUNKT II

A jak skoro ku morzu pochylił się złoty

Nisko Febus, na gony i lube pieszczoty

Rozigranych delfinów poglądając mile —

Której zwłaszcza zwierzętom nakochańszej chwile

Trzody z pola zbiegają i dorodne cugi

Narobionych czabanów wywróciwszy pługi —

Każda dusza ku swemu bierze się wczasowi;

Sama prócz Paskwalina — jako zostanowi

Rzeczy w domu i rząd ich starej zleci Stelli —

W drogę swoję wychodzi. Więc z owych manelli

I trzęsidł i kanaków i w łąkoć wiązanych

Wstąg francuskich i peruk różno pokudłanych

Rozbierze się, a ostrą włoży włosiennicę,

Płaszcz sukienny i grubą na twarz bawełnicę,

Tkankę prostą na głowę, suchara w tajsterkę

I małą od pragnienia weźmie angisterkę

Wody słodkiej, kosturek w rękę i pacierze.

W którym tak zgotowanym naprędce ubierze

Stellę i ukochane miasto pożegnała

Nie bez i tu której łzy, gdy sobie wspomniała

Jego one rozkoszy, które w nim służyły

Póki sława i ludzkie jej nie naruszyły

Złe języki — a jako opuszcza je teraz

Tułaczka nieszczęśliwa. O! jeszcze jej nieraz

Przydzie na myśl Oliwer próżno zakochany

I skarżący Palmeryn na niewdzięczne ściany,

Nieraz gry, krotofile i przejażdżki one,

Sług jej i kompanijej zgrają obtoczone.

Których jej niepodobna wyrzucić nałogów

Tak wskok z myśli, aż uda zatym się do bogów:

»Wy, podróżni Faunowie, łaskawsza Fortuno

Już wżdy kiedy, a i ty, namożniejsza Juno,

Którą mam przed oczyma i gdzie mię otucha

Pewna niesie zbawienia! O! jużże mi ducha

Daj i umysł stateczny, żebym w tej wędrówce

Żadnej się zwieść nie dając świeckiej samołówce

I zdradom naroszczonym, chwalebnych tych twoich

Doszła progów. Tobie ja z ozdób wszytkich swoich,

Którą jeszcze jedyną na głowie swej niosę,

Szczero tę bursztynową i obfitą kosę

Urżnę kwoli i — skądem wbiła się w te chluby —

Międzyć ją kosztownemi powieszę tam śluby«.

Czego płacząc rzewliwie ledwie domówiła,

Aż jakaś ją niezwykła i nadludzka siła

Ogarnęła zarazem; serce jako w zbroi,

W dyjamencie sumnienie, tak, że się nie boi

Zda już odtąd niczego i obroni sama,

Choćby na nię Mongibel i straszliwa jama

Piekła otworzonego gębę swą rozdarła

I lernejskie łakome wyzionęły garła

Pary swoje. Więc takim niebieskim faworem

Utwierdzona, w tę drogę samym już wieczorem

Równinami jasnymi zrazu idąc sporo,

Nad jedno się głębokie opuści jezioro

Zasłonione od nieba gęstymi jesiony,

A góry je z obojej opasały strony.

Strwoży się tu nieboga, ile drogi więcej

Przed sobą nie znajdując, tylko trop zwierzęcy

I stegna udeptane, którędy do wody

Zwyczaj się im przechodzić pod wieczorne chłody.

Więc jako się każda rzecz większa zda ku zmierzchu,

Toż i onę omami, gdy tylko co z wierzchu

Niebo widzi, około wodę niezmierzoną,

A przed już i za sobą ziemię utraconą.

Zaczym ustanowiona przy onym to brzegu

Długo myśli o swoim pierwszym tym noclegu,

Gospodę-li bezpieczną w pustyni mieć może:

Darń wezgłowie i ziemia miękkie jej da łoże,

Niebo nagie od przykrych wiatrów ją zasłoni,

Abo i las zwierzętom drapieżnym obroni?

Jednak będąc przy sobie i o bogów pieczy

Nic nie wątpiąc — ogromny głos jakiś człowieczy

Wtym usłyszy. Stanie tu i — co za nowina —

Słucha pilno. Była tam przy tym brzegu trzcina,

Knieja wodnym Napeom, przed nawałem kędy

Wiatrom się ukrywają. A obiegszy wszędy

Tę to niedostąpioną około pustynią

Po agrestach rozwitych, upatrzy między nią

Mały jeden ostrowek i wiszem pokrytą

Chatę na nim. Cóż! — wodę do niej nieprzebytą

I brzeg przykry. Ledwie lam aż nierychło na dnie

Szereg wielkich kamieni trafunkiem napadnie,

Którędy przejść niemałym strachem się odważy.

A tedy przed sieniami na zwykłej był straży

Domu tego gospodarz. Jako kogoś zoczy

Idąc k sobie, zlęknie się i w stronę uskoczy,

»Kto jest? kto jest?« — pytając. Na co z płaczem owa:

»Nie takemci zaiste straszna białogłowa,

Żebyś się bać i dla mnie miał tak poturbować.

Oto, proszę, chciej mię tu na tę noc zachować

I głowy daj skłonienie«. — Dopiero się zatym

Starzec jej przypatrzywszy: »O! wiele mi na tym,

Panno moja, należy, kto się w tę tu ciemną

Noc przechodzi; bo i ty — co się dzieje ze mną,

Kiedyć powiem — nie będziesz temu dziwowała,

Żeś mię tak bojaźliwym i czujnym zastała.

Wnidź sam rychło, a cicho i mów i siedź sobie,

Bogom za to dziękując, żeś w tak późnej dobie

Tu trafiła i przyszło-ć nie nocować samej«.

Toż, trzymając za rękę, do jednej ją jamy

Poprowadzi, ukrytej w onej swej chałupce,

Gdzie przy lampie, bryżdzącej w ubogiej skorupce,

Śliczną nimfę zastanie. Ona prócz w koszuli

Jednej będąc, strwożona do kąta się (uli.

»Nie bój się, Symplegado — rzecze starzec do niej,—

Też i ta tu dziewica głowę swoję skłoni

Spoinie z tobą tej nocy. Bądźcież tu obiedwie,

Niż się do was powrócę«. — A wtym, z progu ledwie

Wyńdzie od nich — ówże głos nakształ gromu runie,

Zadrży ziemia i wszytka z gruntu się posunie

Chata na nich. Czego raz i drugi i trzeci

Kiedy było, owe strach ciężki stąd obleci,

Że przypadszy do ziemie jakoby nieżywe

Spół leżały, póki te wołania straszliwe

W dalszej nocy ustały i starzec wrócony

Zatym je upamiętał. Tedy zapatrzony

W nadobną Paskwalinę dopiero jej spyta,

Skądby to szła i dokąd, i czemu ukryta

W swej zacności, ponieważ musi być bogini

Nowa jakaś, — co czyni w głuchej tej pustyni?

»Pierwejby mi — odpowie — dzień zamierzchnął

Aniżby utrapienia swoje i kłopoty [złoty,

Miałam ci wypowiedzieć. Dosyć, że miłością

Srogą pałam, swoją tą cerą i gładkością

Uniesiona nad miarę, żem też coś o sobie

(Jako widzę samemu zda się to i tobie)

Boskiego pomyśliła, za co ukarana

Od okrutnej Wenery i z tym odesłana

Do przybytku Junony idę na pokutę,

A z drogi się uniósszy, w głuchą oto tu tę

Zaszłam plagę«. — Na co jej rzecze starzec znowu:

»O! masz szczęście, iżeś się tego tu ostrowu

Jakożkolwiek dopięła, bowiembyś przepadła —

Wierz — już była. Też i la dopiero tu wpadła

Piękna nimfa, przed jednym Cyklopem się kryjąc

Wielkim, niepomierzonym, że ją gdzieś lam myjąc

Zoczył niepostrzeżoną i stąd ku niebodze

Plugawym apetytem zapalił się srodze,

Co noc jej tu czatując, gdy ona, gdzie może,

Abo w te niedostępne wisze i rogoże,

Abo czasem i do mnie przed nim tu ucieka.

On się zatym jako pies jadowity wścieka,

I uchopić nie mogąc tak wdzięcznej zdobyczy,

Po brzegach tych około przeraźliwie krzyczy —

(Słyszysz oto głos jego) — a kto się nawinie,

Zabija i pożera znosząc do jaskinie

Stąd tu bliskiej«. — »I cóż jest tego za przyczyna —

Przyszedszy wtym do siebie rzecze Paskwalina,—

Że tu mieszkasz, nie mogąc nigdy być bezpiecznym,

Owszem w strachu i zawsze niepokoju wiecznym?«

Powie starzec, że »ja tu mieszkać przeto muszę,

Bom jest rybitw ubogi, skąd niejednę duszę —

Żonę mając i dziatki — dnia każdego żywię;

A tym strachom i hukom mało się przeciwię,

Żem się im już zwyczaił i ośmielił na nie.

Nadewszytko to moje błahe tu mieszkanie

Tym bezpieczne, że w swojej mają je obronie

Dobrotliwi bogowie, a to że na stronie

Żyjąc sobie osobno, wiernie ich miłuję

I słucham rozkazania; skąd się złym nie czuję

Ani komu szkodliwym, sąsiedztwo odległe

Mając z ludźmi. Ani mię gospodarstwo biegłe,

Ani chciwość nijaka, ani z przyrodzenia

Lichwa każda bezecna urazi sumnienia,

Ale na tym przestawam, czym oprócz żyć mogę.

Lubo czasem w tej wodzie sumu na nastrogę,

Lubo karpia wantonem i łososia mizeżą

Ostrożnego poimam — o! z jakim się zbieżą

Tryumfem nań domowi, ze mną się pospołu

Ciesząc z tego połowu a wskok do rosołu

Gotując do modrego. Luboli też drobnych

Jaździków co dostanę, i tych bez osobnych

Nie użyję przysmaków wody popijając

Przytym słodkiej — aż inszych trunków nie szukając

Będę i tak wesoły. Nawet w każdej dobie,

Gdy zamyślę, wesele mam z żoną swą sobie,

Codzień konwalijowym zwieńczając ją wieńcem,

I ona mi dzieweczką — a jam jej młodzieńcem.

Toż dziatki jak organy — każde z nich koleją,

Co o swych tam Fillidach i Damach umieją, —

Hymen nam zaśpiewają. A w tej niewinności

Sto lat żyjąc oboje, żadnej ludzkiej złości

Ani tego olbrzyma bojemy się gromu

I postaci szkaradej. Mała dosyć domu

Zaporka upilnuje i w nim depozytu

Lada piesek ustrzeże. Jakożbyś mię i tu

Teraz lak nie zastała wariując w tę trwogę,

Kiedyby mi nie o tę nimfę szło niebogę,

Którą to ustawicznie srogi ten dziw goni,

» A tu nie śmie przystąpić«. — Co gdy skończy do niej:

»O! szczęśliwyś — odpowie — między szczęśliwymi!

Toś nie żadnym parkanem ani chineńskimi

Otoczony murami, ani galeottą

Morską jaką, ale prócz własną swoją cnotą

Tak bezpieczny. Ty jednak czego się tu bawisz,

Piękna nimfo, — że się z tych strachów nie wybawisz

Miejsca indziej znajdując?« — Westchnie ciężko na to:

»Niejedno już, o! temu upłynęło lato,

Jako Pluto tedy tu na ognistym wozie

Unosząc Prozerpinę, porzucił w tej łozie

Siostrę moję Cyanę, która trzy dni siedząc

Na tym brzegu, a gdzie się obrócić nie wiedząc,

Przez płacz nieutulony w to tu przeźrzoczyste

Rozlała się jezioro. Skąd — żebym jej czyste

i Panieństwo opłakała — zabiegłam w te knieje,

Aż mię ulitowane do swego Napee

Towarzystwa przyjęły i z nimi społeczny

Żywot wiodę. To tylko, że niepokój wieczny

Od tego mam Cyklopa, którego — gdy wybił

Wszytkie insze Juppiter — niewiem jako chybił

W scyrońskim gdzieś przełomie. Jednak, żem Dyjanie

Czystość swą poświęciła, nic mi się nie stanie

Za jej — wierzę — obroną. Jakożem bez zmazy

Dotąd żadnej. Aza też z próżnej tej zarazy

Świata niezmierzonego kiedyżkolwiek zbawią

Nas Bogowie?« — Z czego niż sobie się wyprawią,

Starzec wziąwszy serwetę, chleb i rybę suchą

Przed nie na stół położy, dobrą ich otuchą

Ciesząc i kontentując, że tu będą miały

Swój pokoik, choćby mu nocy nie spać całej,

Byleby to z ochotą, co domek ma, jadły

A potym się bezpiecznie z sobą spół pokładły.

Toż pościółkę z sitowia i wiotchych rogoży

Im obmyśli. Niż jednak pierwsza się położy,

Prosi go P a s k w a l i n a, żeby — jeśli zaśnie

Będąc tak sturbowana i księżyc zagaśnie —

Onże ją sam obudził i przez niebezpieczne

Miejsca te przeprowadził, zaczymby słoneczne

Dobywszy się z zamorza złotogrzywe konie

Jej skazały, ku której miałaby się stronie

Światowej stąd obrócić. Co obiecał z chęcią.

A wtym ich napojony swoją niepamięcią

Sen ogarnął, i spały, aż na nogi wstanie

Długie swoje Oryon i zapieje na nie

Kur z pod strzechy. O której smakowitej dobie

Dozorna gospodyni, żeby tym dnia sobie

Krótkiego nadstawiła, budzi do kądziele

Dziewki swoje, a sama przysute w popiele

Iskierki rozdymając, światło im gotuje.

Także starzec, gdy całą onę noc przeczuje,

Pod oknami zawoła: »Nu czas — maszli wolą —

Wyniść nam, Paskwalino, póki te pozwolą

Szare chwile pogody i olbrzym w tym mroku

Chrapiąc jeszcze straszliwie, nie dotrze się wzroku,

Zaczymciby doczekać aż nocy tu drugiej

Przyszło znowu*. Ciężko to — ile tak niedługi

Sen przespawszy — zrazu jej przededniem wstać było,

Której przedtym nadłuższych się nie uprzykrzyło

Trawić nocy na różnych krotofil widokach

A południa dosypiać. Teraz w tych obłokach

Oczu twardo zamknionych jako dobyć może

I zostać się na nogach, acz dosyć ją łoże

Liche trzyma. Jednakże swej woli nie dawszy

Sobie więcej i nimfę onę pożegnawszy,

Pójdzie za nim, gdzie drogi ani ludzkiej stopy

Znaków żadnych, prócz między bagnistemi żłopy

I straszliwą łoziną steczka ciasna była,

Która ich w las co dalej głębszy prowadziła.

Więc w tym to niewidoku — czemu noc swych skrzydeł

Płaczorodych dodała — żeby dla straszydeł

Różnych napadających nie uniosła nogi

Abo w bok ustąpiła, łachmany ubogiej

Trzymać się rozkazuje i tak ją przez głuche

Cieśni te przeprowadzi, póki złotoruche

Dzień z morza ochyniony światło swe rozwinie.

Skąd na jednej wesołej ujźrzą się równinie,

I tu starzec: »Otożeś minęła te wszytkie

Zabiegi Cyklopowe i chachmęci brzydkie,

Podźże zatym szczęśliwie, ja wrócić się muszę

Dodom nazad. Pasą tu niedaleko — tuszę —

Trzody swoje pasterze, którzy lepiej wiedzą

Pustyń tych tu uchody, i ci-ć dopowiedzą,

Gdzie się dalej obrócisz. Ty uczynność moję

Wdzięcznie przyjmi!« — Tak w drogę Paskwalina

Pójdzie znowuż jedyna, nikogo nie mając [swoję

Wodzem więcej — a tu i ówdzie rzucając

Oczy błędne po stronach, skądli się co ruszy,

Lubo chrośnie jaszczurka, lubo list ukruszy

Od wiatru kołysany — wszytko się jej roi

I wszytkiego, że sama, biedna dziewka boi.

Aż jakoś o południu w pięknej jednej ciszy

Niezwyczajną muzykę uszom swym usłyszy

Wdzięczną barzo, i jako wtym się ustanowi,

Przypatrzy się powoli, że pasterze owi,

O których jej powiedał starzec być gdzieś blisko,

Swoje to rozczynali kochane igrzysko.

Jeden grał w szałamajkę a drugi w multanki.

Z nimi spół na murawie siedzące kochanki

Słodko przyśpiewywały na wiersze i chóry

Pienia Apollinowe. Z ramion pardzie skóry

Kosmatych opuścili — zdadząc się z natury

Człowieczej być wyzuci, proce i kosztury

W głowach poutykali — a psi ich około

Ogromnie poszczekując wzglądali wesoło

Po owcach żerujących. Toż skoro ją zoczą,

Niepodobnym zapędem zaraz ku niej skoczą

I tylkoż nie rozedrą, by owi w lej dobie —

Słysząc krzyk przeraźliwy, niezwyczajny sobie —

Wskok ich nie zawołali. Tych się białogłowa

Zlększy, ciężko przypadnie i ani rzec słowa

Z strachu może. — »Nie bój się! — Danteo zawoła —

Nie bój, piękna dziewico ! ludzki-li cię zdoła

Głos wymówić. Lubo ty śmiertelnym stworzeniem,

Lubo jesteś boginią ? Bo jeśli pojźrzeniem

Pierwszym się swym nie mylę, nadludzkiego w tobie

Coś być musi. Ani miej tego za dziw sobie,

Ani za złe poczytaj, żeś tak przestraszona

Od psów naszych, gdyż żadna godzina miniona,

Żaden moment, kiedyby nie mieliśmy się tu

Ze lwy, wilki pocierać ani dawać wstrętu

Potężnym ich napaściom. Czego moc (u sroga;

A ci — skąd dobre mienie i nasza uboga

Żywność wszytka — nie tylko trzód tych są stróżami,

Ale za ich obroną często się i sami

Ze zdrowiem ukrywamy. Ty, żeś do nas gością —

Jaką cię kontentować możemy ludzkością,

Prosiem do tej koszary, gdzie — niż słońce minie

To żarliwe — co te tu rodzą nam pustynie,

Z dobrą wolą zażyjesz przy ocholnym chlebie«.

A tu już Paskwalina przyszedszy do siebie,

Niewymownie dziękuje, że ją w takim razie

Od śmierci wybawili, ani o urazie

Żadnej myśli, czemu ją psi ci przestraszyli,

Bo należy, żeby tak ostrożnymi byli.

Sama siebie i swój stan winuje sierocy

Tułaczka nieszczęśliwa. Więc żeby pomocy

Jakiej ich w tym doznała, wniść do szopy onej

Rada barzo pozwoli, gdzie stół zastawiony

W farfurowych naczyniach mlekiem znajdzie

[chłodnym,

Masłem młodym i serem tworzonym dorodnym.

A pasterki tymczasem — lubo przypalone,

Wdzięczne jednak, — do doju ręce wysmuknione

I statki gotowały. Zaczym siadszy jedzą,

A pierwej niż inszego sobie co powiedzą,

Chciwi wiedzieć pasterze, coby tu przygnało

Tak piękną białągłowę. »Jakożby się stało

Źle to było — Firmijo rzecze do Damona, —

Gdyby ta niewidanej gładkości Dyona

Miała być obrażona od złajników naszych.

Boć się mnie zda — niewiemże, jako w oczu

[waszych —

Żem cudniejszej nie widział. Acz w prześlicznej twarzy

Jest znać coś ukrytego, co na sercu żarzy,

I jakaś ją obraca niefortuna cicha.

Patrz, jak słowa ucina i tęskni i wzdycha,

Choć zbywszy już tej trwogi«. Na co ów odpowie:

»Tegoż i ja postrzegam. A niech mi bogowie

Będą tak miłościwi — widzący tę duszę

W pięknym ciele strapioną, ledwie sam nie muszę

Spół z nią płakać. Jeśli co jednak masz ludzkości,

Śliczna dziewko, powiedz nam, co tej doległości

Twej przyczyną, abo cię po głuchym tym lesie,

Ludziom rzadko bywałym, za błąd ślepy niesie.

Żebym, słysząc, nie tylko spół się użalili,

Ale bym ci, w czym możem, radzi usłużyli«.

»Mała się wam — odpowie — korzyść stąd

O! namilsi pasterze, co mojej lej ciąże [zawiąże

I troski dolegliwej własną jest przyczyną.

Acz to widzę — czym ludzie sami tylko słyną

Przed wszytkiemi zwierzęty — żeście są z pojrzenia

Obyczajni i ludzcy, którzy bez wątpienia

Od śmierci mię zbawili i dotąd żyć dali,

Nawet mi tę ochotę znaczną pokazali.

Zaczyni dość wam uczynię, że — ktom jest i ze mną

Co się dzieje — opowiem, nie żebym daremną

Chwałą się unosiła abo swój dawniejszy,

Który mi jest nad tysiąc śmierci okrutniejszy,

Rada żywot wspomniała, ale — co jest w mocy

Teraz waszej — doznała od was w tym pomocy

Przyjacielskiej i szczerej, jakobym z tych cieni

Okropnych się dobyła i Belize, ksieni

W klasztorze cnej Junony, — końca swojej doli

Doszła zamierzonego«. — Wtymże im powoli

Pocznie wszytko powiadać, jakie wprzód zadatki,

Jeszcze będąc w żywocie Andronijej matki,

Do gotowej z Wenerą nieprzyjaźni miała,

A tym więcej, gdy na jej miasto najachała

Świeżo upodobane. Więc co z tej przyczyny

Ją potkało, i że w te dziwne gdzieś krainy,

Oczom ludzkim ukryta i mowom dotkliwym,

Z żywotem się sforcując napół nieszczęśliwym

Pójść musiała. Nakoniec, jako trudnym tropem,

Ukrywszy ją tej nocy przed srogim Cyklopem,

Rybitw tu przyprowadził. Co kiedy mówiła,

Jako perły wschodowe z oczu łzy toczyła,

Abo gdy na Meroi deszcz kroplisty zroni

Upaloną Syrenę. Tak się spół i oni

Płaczem jej poruszeni na wosk rozpływali.

I z ludzkości nie mogąc utrzymać się dalej,

Mowniejszy z nich Danleo: »Tak cię żałujemy

Z serca, piękna dziewico, że się nie możemy —

Patrz! — i sami utulić. Jakoż z skały twardej

Byłby, wierzę, abo się między lwy i pardy

Gdzie uchował, kogoby żałosna ta cera

Twoja nie poruszyła. Ile że ta sfera

Pod niebem się obraca nie według naszego

Cyrkla i fantazyjej, — co zamierzonego

Stamtąd, musiem przyjmować. Od nas dość mieć

Żeć pomyślnie życzymy, i jakobyś zatym, [na tym,

Znalazszy odpoczynek, lak chwalebnych progów

Doszła prędko, łaskawych prosiem o to bogów.

Jednak drogi co się tknie, wprawdzie że ją wiemy,

Ale się tam przesuszać i sami nie śmiemy

Dla zwierząt jadowitych, których, jeśli kędy,

Tedy w tej okolicy moc niezmierna wszędy,

Tak, że ledwie minutę mamy którą czasu,

Kiedybyśmy abo wręcz dużego zapasu

Sami nie mordowali, abo ci się z nimi

Psi naszy nie wodzili. Czego dotąd swymi

Że oczyma nie widzisz — wielka to nowina.

Zaczym w takim obrocie będąc co godzina,

W siłach już ustawamy i błahe te proce

Strzelać ich nie nadążą. A co nam wysoce

Ważyć sobie potrzeba i bez wątpliwości

Dobrotliwych przyczytać bogów opatrzności,

Gdyby się nie przebiegał jeden tu młodzieniec

W białym lekkim teleju, wawrzynowy wieniec

Mając świeży na głowie, a z biodr opuszczony

Łuk i kołczan z strzałami — dawnoby obrony

Nasze te nie zdołały. Wiedzieć nie możemy,

Kto i skąd jest. To jednak przyznać mu musiemy,

Że nas często od srogich napaści tych broni

Niepochybnie strzelając, luboli w pogoni,

Lubo w czoło niedźwiedzia abo lwa umierzy —

Nigdy jedno szczęśliwie. A nikt nie uwierzy,

Jako tego położy i tego nabije.

Jednak żeśmy wmieszkani między te bestyje,

I pastwiska i żyzne doliny tuteczne

Zdrowe barzo nad inne są i pożyteczne

Owcom naszym, dlatego z taką tu mieszkamy

Zdrowia swego odwagą. Gdzie się zabawiamy

Polną tą to muzyką, woniejąc tych ślicznych

Fjołek i majeranów, a z ich farb rozlicznych —

Ile kiedy rozkoszy wiosna swe otwiera —

Kto w te barwy i glance świetne je przybiera,

Tworce ich upatrując. Toż jako zaś święta

Cererzyne nastaną, młode jej jagnięta

W kościele ofiarujem i zioła pachniące

Stąd tu blisko«. — Wtym z sobą tak rozmawiające

Psi potrwożą, straszliwie oraz zaszczekawszy.

Wypadną tu pasterze i owe porwawszy

Swe armaty, coś pojźrzą — ali lampart srogi

Trzód ich już już dopada, które z nagłej trwogi

Pierzchną ku swym koszarom. Więc pierwej go psimi

Obrotami stanowiąc — ówże przed drugimi

Wydawszy się Danteo, tak go w łeb dosięże

Szybko z proce, że trupem zarazem polęże

I ani drgnie nogami. Którym się obłowem —

Wlekąc go rozciągnionym po ziemi tułowem —

Pisząc przed Paskwaliną, kiedy ona blisko

Znowu śmierci, ze strachu pod jeden tam nisko

Chlew przypadszy, czekała końca tej rozprawy:

»Toż masz, piękna dziewico, takie tu zabawy

Nasze i krotofile! Czego acz się nieraz

Samemu mnie zdarzyło, jednak jako teraz

Nigdy przedtym szczęśliwiej, żeby tak okrutna

Padła nagle bestyja, czyli lubo smutna

Twarz go twoja zabiła, czyli szczęście jakie

Rzadkie bardzo. I owszem, żebyśmy mieć takie

Mogli częściej zdobyczy, zostań już tu z nami.

Ja tymczasem między się inszymi skórami

Tą będę popisowa!, i nosząc na sobie,

Pomniał zawsze, żem się nią obłowił przy tobie,

W multanki przygrawając i lak jako umiem

Śpiewając cię na wieki. A że już, rozumiem,

Dziś nie czas iść i słońce chyli się ku nocy:

Żebyś poszła bezpieczniej i od nas pomocy

Jakiejkolwiek doznała, jutro wyjdziesz rano,

A tu nocleg w tej szopie i dąbrowne siano

Za pościółkę mieć będziesz«. — Na co bardzo rada

Pozwoli Paskwaliną. Owi zatym stada,

Pozganiawszy do kupy, opatrują swoje —

I żony ich obfite przyniózszy udoje,

W ochędożne naczynia spuszczą je powoli.

Toż przysuszek jelenich i ochotnej soli

Dawszy na stół, częstują, między tym się wody

Krynicznej napijając. A czymby te gody

Miały więcej saporu i zatym pobudki

Do lepszej fantazyjej — owe swoje dudki

I dromle i fojary do rąk wziąwszy, grają

I spół Korydonowe amory śpiewają

Z uporczywą Fillidą. Czym — lubo w tej trwodze

Ochyniona dopiero — ucieszy się srodze,

Słuchając, Paskwalina. Aż też czas do spania

Sam ich wezwie. Gdzie swego z ludzkości posłania

Ustąpiwszy pasterze, z swymi ją żonami

W koszarze pozostawią, a na dworze sami

Noc całą tę przeczują. Którym czasem rane

Wznidzie słońce. Tedy niż jego wychełznane

Konie się rozbiegają i Syryus wściecze:

»Czas ci iść, P a s k w a l i n o — Danteo jej rzecze, —

Czas w swą drogę! A cośmy-ć mogli tu oświadczyć

Chęci swojej, pomnij więc tego nie zahaczyć,

Kiedy będziesz szczęśliwszą. Ja przy owcach muszę

Tych tu zostać, ale cię poprowadzi, tuszę,

Rad Firmijo. Bo komuż miałaby być z tobą

Droga ciężka?« — Tak mile rozstawszy się z sobą,

Ów do owiec, ten kosztur i kobiałkę z chlebem

Wziąwszy na się pod samym widzącym to niebem

Pójdą społem, i jako nad jeden wesoły

Przyda strumień, z obu stron pachniącemi zioły

W śliczną łakoć natkniony — z boków go ligowe

Chrósty drobne a z wierchu drzewo kasztanowe

Ogromne zasłaniało, — pod nim siędą sobie,

W której samo południe nagorętszej dobie

Nastawać już poczęło. Więc co owe miały

Ich tajsterki i same wisząc podawały

Gałęzie im owocu, tym się kęs posilą

I z strumienia napiją. Toż niedługą chwilą

Z sobą tak zostawając: »Nu! jużże podź zdrowa! —

Opuści ją Firmijo, — a moje te słowa

Miej w pamięci, żebyś się, nad tą idąc strugą

Ani jej ustępując jako swoją długą

Popłynie wodomyczą, indziej nie udała,

Bo w gorszebyś niż dotąd Eurypy się wdała

I błędy nieskończone. Ale gdy tą pójdziesz

Drogą jedną — nadzieja, że w kilku dni dojdziesz

Miejsca zamierzonego. Teraz chuć tę moję

Wdzięcznie przymiesz«. — Tak w stronę i ten i ta

Znowuż pójdzie jedyna, niezmierzony mając [swoję

Las przed sobą a i tu i owdzie wzglądając

Jako łani pierzchliwa, gdy z miejsca ruszona

Od psów gończych — lada ją rózga utrącona,

Lada szelest ustraszy. Więc lego potoku

Jako strzegąc źrzenice w własnym swoim oku,

Skoro dalej postąpi, wodę w nim zmieszaną

Na pół ze krwią obaczy — ciepłą jeszcze pianą

Brzegi ciepłe szorując. Stanie tu zdumiała

I stąd — że coś za napaść wnet ją niebywała

Potkać miała — pomyśli. Aż pojźrzawszy w lewo,

Widzi jedno nad insze cudne bardzo drzewo

Nieba dotykające, na nim białejgłowy

Rytej postać. A oraz i odor bobkowy

Ją zapachnie. Toż chcąc dojść, coby to sprawiło,

Czyli sama natura, czyli ludzkie dzieło —

Ryk usłyszy straszliwy i razem w tej dobie

Lwa wielkości niezmiernej idąc wciąż ku sobie

Z otworzoną paszczeką. Skąd napół umarszy

I tylkoż co owego drzewa się podparszy,

Kiedy odtąd okrutnej pożarcia bestyi

Już już czeka — niewiedzieć i skąd i od czyjej

Padnie ręki zabitą przed jej tuż nogami,

Że duszę wyrzucając krwawemi nozdrzami

Ją opryśnie. Dopiero tym ciężej zmartwieje,

A domyślić nie mogąc, co się to w tym dzieje,

Wpół śmierci pogrzebiona — postrzeże zdaleka

Z góry pochodzącego coś znać za człowieka

W szacie białej ozdobnej, sajdak opuszczony

I łuk miał pogotowiu w ręku nałożony —

Tylkoż go pchnąć z cięciwy, - — a na głowie wieniec.

Zaraz się domyśliła, że to ten młodzieniec,

O którym jej Danteo powiedział być blisko.

I acz z strachu zmartwiała, jednak padszy nisko

Pokłoni się, i za to swoje mu zbawienie

Uniżona dziękuje — jeźli rozumienie

Ją nie myli, że tego przed nią lwa położył,

Który żeby nie powstał i znowu nie ożył,

Ach ! boi się. — On mile temu uśmiechnąwszy

I przypadłą do ziemie za rękę ująwszy,

Widząc twarz jej niebieską, acz nieco zmienioną

Tym przestrachem: »Nic masz mi, żeś tak wybawioną,

Za co — rzecze — dziękować, bo nie łaska moja,

Ale sam to przypadek i fortuna twoja

Niewątpliwie sprawiła. Gdyż się ja tym dziełem

Tu zabawiam, skąd smoka Pitona ubiłem

Przed laty w Tessalijej — jeśli i ty o tym

Wiedzieć możesz, aboli-ć zdarzy się napotym

Słyszeć o Apollinie. Ale tu co ciebie,

Piękna dziewko, przygnało ? Czy na ciemnym niebie

Omylony Bootes, czyli która inna

Gwiazda błędna — iżeś w tę sama tu jedyna

Zaszła plagę, pełną tych, co na oczy swoje

Widzisz, bestyj straszliwych?« - »O! nie żadne-ć

Omyłki to sprawiły ani górne sfery — |moje

(Ciężko westchnie) — ale złość okrutnej Wenery

I kunszty jej ukryte, że od niej ohydę

Tę odniózszy, na odpust do Kościoła idę

Modrookiej Junony. Skąd jakom w te knieje

Przepadła tak głęboko i co się w tym dzieje,

Nie wiem biedna. Nie pytaj — proszę cię — o więcej,

A dodać chciej pomocy swojej mi copręcej!«

Wtym zamilknie, nie mogąc od płaczu srogiego

Rzec i słowa. — »Nie pracuj, ani tak ciężkiego

Serca w sobie rozrażaj — słodko jej odpowie —

Nadobna P a s k w a l i n o ! Bo co w twojej głowie

Wiem (ja) co czwała i co cię po głuchym tym lesie —

Choć dopiero pytając — za fortuna niesie.

W czym ci zechcę dopomóc i drogi do końca

Tak trudnej dopowiedzieć. Ale, że już słońca

Blisko zachód i jego woźniki strudzone

Wnet w morzu się ochyną, — gdzie oto schylone

Moje widzisz mieszkanie pod lipą ozdobną,

Podź sam ze mną. A leż ci swoję tej podobną

Powiem troskę, której mię surowa ta pani

Przed laty nabawiła. Wszakże jak naraniej

Pójdziesz jutro, a tu dziś będziesz wczas swój miała«.

O czym pragnąc usłyszeć, rada pozostała.

A tak skoro w przysionek wnidzie cyprysowy

Domeczku tam onego, strach ją porwie nowy,

Kiedy ujźrzy około ręki jego dzieła:

Pardzich, lwich i niedźwiedzich głów leżących siła,

Skóry wełną napchane i srogie łupieże

Wiszące po podwojach. Między tym postrzeże

Ścierwu Pitonowego, który, jako drugi

Pod Etną Enceladus — tak wielki i długi

Rozwlekł ogon, że na pół zastąpił nim mile.

Jeszcze z paszcze ziewały pożartych mu tyle

Miast i całych prowincyj, jeszcze tchnął płomienie

I krew z garła wyrzucał. A co podziwienie

Przyniesie jej niemałe, że z tak strasznej sieni

Wnidzie z nim do pokoju od drogich kamieni

Szczero i chryzolitów dziwnie kosztownego,

Skąd mirry ją zalecą i niewymownego

Odoru aloesy. Łóżko z jednej strony

Stało złotogłowowe, z pod cienkiej zasłony

Drogim szyciem błyskając. W nogach szafa wielka

Z błękitnego aśpisu, kędy spiża wszelka

Ziół lekarskich i które z czarnej gdzieś Afryki

I świeżo znalezionej wożą Ameryki —

W puszkach złotych. A w głowach tracki łuk z strzałami

Wisiał Cydonowymi, które Brontes sami

Hartowali piorunem. Przy drugiej stał ścienie

Stolik srebrny, na którym w prześliczne promienie

Wieniec wity bobkowy i kwoli zabawie

Lutnia czasem i kilka w kosztownej oprawie

Ksiąg niebieskich. Służba drzwi strzegła hebanowa,

Gdzie z nalewką miednica stała szmaragowa

Z lichtarzami takimiż. Więc żeby pośnikiem

Jakim ją kontentował, za tym to stolikiem

Prosi trochę posiedzieć. Sam wnet polędźwicę

Przyniesie jej jelenią i wody szklenicę,

Smaku słowy dodając, że ją tym jeleniem —

Jeśli ówdzie postrzegła idąc nad strumieniem

Krwie płynącej — co go dziś w tamtej ubił wodzie,

Z dobrą wolą częstuje. Snać kwoli ochłodzie

Wyszedł był południowej, ale ledwo zmoczył

Członki swoje pieszczone, zarazem wytoczył

Tamże duszę z jelity. — »Wprawdziem-ci widziała

Krew tę jego — odpowie, — skądem tak zmartwiała

(Cóż mię lwia oprysnęła!), że mało co we mnie

Ducha, przyznam, i teraz. Za którą odemnie

Łaskę wielką jakiego pokłonu i chwały —

Powiedz mi — potrzebujesz? Czyli te twe strzały

Śmiertelnej są roboty i sam jesteś bogiem,

Czy którym z bohatyrów? Bowiem w strachu srogiem

Gdy bojaźń mi i serce i pamięć odjęła,

Coś o sobie powiedział — tegom nie pojęła,

A widząc te poboje i tak dziwne rzeczy

W domu twoim, bardzo mię myli zmysł człowieczy«.

»Jest lak, piękna dziewico, żem z natury swojej

Bogiem jest urodzonym, lecz teraz obojej

Z śmiertelną uczestnikiem. Skąd ogień on z nieba

Wykraść śmiał Prometeusz, a było potrzeba

O tę złość i zniewagę bogi urażone

Jednać z ludźmi, do czasu bóstwo przytajone

, Zostawiwszy w Olimpie, — stamtąd mię zesłali

I ciało mi śmiertelne wam podobne dali;

W ostatku niepojęte tobie te sekreta,

Skąd żem pasł w Tessalijej u króla Admeta

Owce pierwej dziewięć lat. Potym, kiedy z owych

Potopów się straszliwych Deukalijonowych

I z gniłości światowej Pito smok urodził,

Który ludzi okrutnie pożerając szkodził,

Co ich jeszcze po górach zostało gdzie było,

A pożyć go nie mogło żadno ludzie dzieło, —

Mnie ten urząd zlecili, dawszy łuk do ręki.

A lak, kiedy nie dowarł jeszcze był paszczeki

Pełnej tak żałosnego do uszu obroku,

Ja, w mircie utajony, niedościgłą oku

Takem strzałę nałożył miernie i szczęśliwie,

Żem w serce go ugodził; skąd więcej nie żywie,

Rozlawszy po powietrzu duszę swą plugawą,

A psi żadni i krucy, tak sprośną się strawą

Brzydząc, dotąd nie dotkli ścierwu namniej jego.

Prócz sam łupież od słońca uwędzony z niego

Oto widzisz. Więc iżem dobrym przeto mężem

Zdał się sobie i — którym pożyłem orężem

Dziwu tak szkaradnego — łuk ten swój i strzały

Począłem nieść wysoko, ażem leż z tej chwały

Uniózszy się nad miarę — lżyć rząd Kupidyna

I z niego się naśmiewać, lej to pani syna,

Która sroga i tobie. Jako widzę z cery,

Że on prócz na brukowe doma kawalery

I płeć białą i lada inny gmin woskowy

Armaty tej używa. Ano gdyby w łowy

Te tu ze mną zajachał i pojzrzał był w oczy

Pitonowi mojemu — bodaj tak ochoczy

Do łuku się porywał i nie zadrżał pierwej.

Boc nie to jest przemknąc smocze twarde ścierwy,

Jako snadnie alabasli i piersi niekryte

Nadobnej białejgłowy mogą byc pożyte.

Więc skoro to Wenery doniosło się potym,

Ciężko stąd urażona pomyśliła o tym,

Żeby, którą zniewagę za własną swą wzięła,

Na mnie się jej pomsciła. Jakoż i dopięła.

Wiedziała to, zem jednę nimfę urodziwą

Rad widywał, Dafnidę — ale prócz poczciwą

Miłością jej pojęty, jako zwyczaj ludzi

Kochać bogom. Toż swego synaczka pobudzi,

Żeby mię jej ohydził, a mnie z drugiej strony

Srodze ku niej zapalił, utknąwszy złocony

Grot wpoł serca, — jako toż, rozumiem, i tobie

Uczynił z Oliwerem. Skąd zaraz o sobie

Mało pomniąc ani juz rozumem się rządząc,

Którym niebo obracam, — ale jako błądząc

Omelśniony jelonek za nieswoją łanią,

Takem szukał po lesie, takem chodził za nią,

Gdy ona się mianując czystą być Dyjanie

A zgoła nic nie dbając o moje kochanie,

Tym pilniej uciekała, — że nie mogąc słowy

I prośbami miękkimi (czym więc białejgłowy

Natwardszej kto użyje) ani dostać kształtem

Żadnym inszym, jużem chciał przymusić ją gwałtem

I w cieśni gdzie zaskoczyć. Ona do Dyjany

Wtym zakrzyknie, prosząc jej, żeby raz oddanej

Sobie słudze pomocą w takim razie była

A w pień raczej i drzewo które przemieniła,

Niżby miała do długo strzeżonego kwiatu

Tak drogiej przyść utraty i źle słynąć światu.

Aż ją wnet wysłuchała — będąc słusznym gniewem

Ku mnie o to żarliwa, — że bobkowym drzewem,

Któreś owo widziała, w oka stanie mgnieniu,

Ślicznym bardzo. Jeszcze duch w samym jego drzeniu,

Jeszcze serce skakało pod skórą chropawą,

Gdym je szczupło obłapił. A tą niecną sprawą

Sobie sam obrzydzony — z owego zapału

Przyszedszy do pamięci pierwszej swej pomału,

Ciężkom się jej rozpłakał i stąd co przyczyną

Tak srogiej jej przemiany, którym darem słyną

Drzewa insze u bogów (jako Jowiszowi

Dąb święty na Dodonie, kupres Plutonowi

I Minerwie oliwa), takem i ja bobek

Obrał sobie, dawszy ten kosztowny nagrobek

I wieczny mu przywilej, że on zdobić będzie

Wszytkie gry i teatra; ani na wóz wsiędzie

Tryumfalny słoniowy, drogie wioząc plony,

Żaden nigdy zwycięzca bez jego korony;

Nawet mądrych nie insze, za trudy podjęte,

Upominki potkają, prócz z niego ucięte

Rózgi i laureole. Aż i swe mieszkanie

Mam tu przy nim, żebym mógł codzień patrzyć na nie,

Ani — co ich tak wiele pod jego kochany

Chłód się ciśnie — bestyjej której rozigranej

Dał go zębem obrazić. Dlategoż je strzelam

I wybić chcę na głowę. A różno podzielam

Swoje te to zabawy, raz łukiem się bawiąc,

Raz lutnią i śpiewaniem — tylkoż w oczu stawiąc

Damę sobie jedyną. A toć też igrzysko

Wenus ze mnie stroiła, że — czego snać blisko

Bardzo było — małoco-m pomniał już o niebie

I żem bogiem. Czym mnie-li — jako więcej ciebie

Uwieść mogła! Owo być spełna przy rozumie

I miłości hołdować — ledwie bóg sam umie

W to potrafić. Przetoż i tobie nie dziwuję,

Żeś w tej trosce, — co z twarzy twojej upatruję,

Ale i wiem poniekąd, będąc w owym tedy

Minerwinym kościele, Felicyja kiedy

Tu cię wyprawowała. Jam jej do kadzenia

Ziół był przyniósł z Sabei. Jakoż bez wątpienia

Będzieszli się nauki szczerej jej trzymała,

Nietylko tych pozbędziesz, w któreś się to wdała,

Szumów i niepokojów, ale się też o tę

Rzecz poważysz, czym zadasz na wieki sromotę

Hardej tej monarszym i swoje wywyższysz

Bardzo imię wysoko. Co więcej — usłyszysz

Od siostry mej Dyjany, z którą nas bliźnięty

Latona urodziła, — o tej to zawziętej

Drodze swojej, gdzie jutro będziesz nocleg miała.

A żebyś tym bezpieczniej i spokojniej spała,

W jej spoczyniesz pokoju, który tu ma ze mną.

Bo bywa to, kiedy się — ile pod noc ciemną

Za zwierzęty zagoni, gdyż myśliwa srodze —

Czasem tu przenocuje. Teraz po tej trwodze

I twoich tych fatygach chcę cię lutnią swoją —

Jeźli się kontentujesz tą ochotą moją —

Cokolwiek podweselić«. Toż w rękę ją wziąwszy

I stron do manijery swojej pociągnąwszy,

Jął grać słodko i śpiewać przecież o swej wdzięcznej

I kochanej Dafnidzie, aż pod mrok miesięczny

I zorze zagaszone. Nakoniec gdy radził

Czas do spania, tamże ją, gdzie rzekł, zaprowadził

Do Dyjany pokoju, dobrą noc jej dawszy

Pomyślną i szczęśliwą. Potym rano wstawszy:

»Nu! czas ci, Paskwalino, w drogę swoję —

[rzecze —

Niż słońce się podniesie i ciężej przypiecze,

Bo i mnie się pospieszyć przydzie tara samemu,

Gdziem wczora był myśliwym, żebym lwu onemu

Głowę uciął i między powiesił ją drugie

Na fortunę i twojej wspominania długie

Tu bytności. Pójdziesz-że nad tym to potokiem

Jednym wszytko, aż póki samym —tuszę — mrokiem

Nie dojdziesz jej mieszkania. A podź sobie śmiele,

Boć już nie tak w tej stronie przechodzi się wiele

Zwierząt tych jadowitych, jako gdzieś przebyła, -

Kiedy i ja i ona znacznie przepleniła

Ich tę mnogość. Pozdrowisz mile ją i moję

Przyjmiesz wdzięcznie uczynność«.

Tedyć znowu w swoję

Wędrówkę Paskwalina sama jedna idzie,

Tylkoż to ruminując, co o swej Dafnidzie

Apollo jej powiedział i niemniej się z jego

Ciesząc doli, że sami od postrzału tego

Nie są wolni bogowie. Więc żeby co więcej

Słyszała od Dyjany, do niej się copręcej

Przez wszytko upalenie spieszy południowe.

Aż skoro wtym namdlały koła Tytanowe,

Coś słyszy za rozmowy z pod ślicznego cieniu

Drzew dorodnych topolich w owym to strumieniu

Kąpiących się białychgłów. Pójdzie tam i ucha

Pilno barzo nadstawi, — gdzie złotego rucha

I drogich szat pilnując jedna z nimf na brzegu

Postrzeże jej, Delija, i zaraz co biegu

I ducha w niej — mniemając, że ktoś obłąkany

Z Faunów abo Satyrów — skoczy do Dyjany,

Która tedy cały dzień bawiąc się łowami,

Po pracy zmordowana z swymi się pannami

Zwyczajnie tam kąpała. Skoro to usłyszy,

Niezmiernie się wylęknie i w przyległej ciszy

Zasłoniona sitowiem — żeby nagiej oko

Śmiertelne nie postrzegło — po szyję głęboko

W wodzie onej usiędzie. Przecież jednak — ktoby

I czego potrzebował — poznać go z osoby

Nimfie drugiej rozkaże. Która białągłowę

Piękną widząc, lubo się w włosiennicę owę

I szarzyznę przybrała, — oznajmi Dyjanie.

Skąd wolniejszą od strachu lego to zostanie,

Kazawszy jej zarazem przywołać do siebie

I zrozumieć, jakiejby kwoli tu potrzebie

Zaszła w te niebywałe knieje ludzkiej nodze.

Siłaby jej — odpowie — mówić, ach! niebodze

O swej doli. I owszem na inszy to potym

Czas zachowa, prócz teraz dawa wiedzieć o tym,

Że ma od Apollina, gdzie dziś nocowała,

Pewne do niej zlecenia. — Czemu się zdumiała

Niepodobnie bogini, że Apollo, który

Po wdzięcznej swej Dafnidzie białejgłowy wtórej

Znać już nie miał a nawet i śmiać się na wieki, —

Tej dał nocleg u siebie! O czym gdy daleki

Koncept roi, nierychło wspamiętała sobie,

Że widząc się z Minerwą nie tak w dawnej dobie,

O tej coś jej dziewicy w rzeczy namieniła

I bardzo ją chwalebnie przed nią zaleciła.

Zaczym wiedząc co zacz jest i pocoby przyszła,

Ubrawszy się zarazem z wody onej wyszła

I mile ją przyjęła; do pokoju potym

Swego poprowadziła — pod nakryciem złotym

Z wierzchu błyszcząc a zewnątrz szczero szmaragami

Natknionego w lilije, jakimi kwiatami

Prócz od samych kolorów i kruszczów zielonych

Na wieczną tej bogini czystość poświęconych

Kąty wszytkie jaśniały. Więc — że poźno było —

Zaraz im za gotowym stołem się zdarzyło

Usieść z sobą, gdzie różne potrawy i soki

Przyniesione zostaną. Nie które głęboki

Zbytek rodzi, ale im jakie puszcza dary

I zdrój zimny usłodzić swoje mógł nektary;

Jednak wszytko na tacach szmaragowych szczero.

A tu ku niej skłoniona Dyjana dopiero :

»Zaisteś mię niemałej trwogi nabawiła,

Ześ tak nieodpowiednie tu się nagodziła

I przypadkiem zastała myjącą w tej wodzie,

Kędy ja na ustroniu o żadnej przygodzie

Nie śniąc nigdy takowej, bezpiecznam jest sobie,

Ile gdy cię Delija nie w swej tej osobie,

Którą nosisz, ujźrzała. Bo mi to w pamięci

Jeszcze dobrej, gdy także z jakiejś dwornej chęci

Widzenia mię — Akteon też tu w te pustynie

Był zajachał, i gdzie ten strumień śliczny płynie,

Zastał mię w nim kąpiącą. A że snać złym okiem

Nagą tylko oglądał, zaraz tym narokiem

Podziergłam go w jelenia; skąd jest rozszarpany

Od psów własnych.« — »I przetoż za to tak skarany—

Ozwie się Paskwalina — że cię jadąc tędy

Widział, święta dziewico? Zaz nie wolna wszędy

Droga przejeżdżającym? i — co się więc stanic

Z przypadku i fortuny — takie kto karanie

Miałby odnieść, jakie z złej i umyślnej woli?

Snac w niebie sam Jupiter na to nie pozwoli,

Który widząc naskrytsze serca i wnętrzności,

Sądzi pierwej, z jakiej kto w sobie zawziętości

Co uczyni, a nie tak czasem sam grzech karze,

Jako złą intencyją « — »Prawda, przy filarze

Mocnym stoisz. Aniby drudzy tak bogowie

Byli o to żarliwi — Dyjana odpowie, —

Ale żem ja panieństwo poślubiła chować

I czystość swą na wieki, twoja ta szwankować

Musi u mnie obrona. Bo jako więtszego

Nic być nad to nie może i kosztowniejszego,

Tak więcej pieszczonego i coby szkodliwiej

Język ludzki uraził. Przetoż tym żarliwiej —

Kto się już wdał i przysiągł na sakrament taki —

Powinien okazyjej nie tylko wszelakiej,

Ale nawet samego strzec się podejźrzenia.

Bo nikt tak nietykany — i to z przyrodzenia

Złość ma ludzka, że im co w nawiętszej jest straży,

Tym na to natarczywiej i potężniej waży,

A nie mogąc inaczej, język wysforuje,

W czym choćby kto naświętszy — wielką

[ciężkość czuje.

A tożby i Akteon — lubo to tratunkiem,

Lubo widział umyślnie — mógł mię był frasunkiem

Tym nabawić i sam się jako człowiek młody

Przed drugiemi pochwalić, że w rąbku lej wody

Nagość moję oglądał czego do tej chwile

Żaden człowiek, — ażby tu podał zaraz tyle

Do mówienia materyj i rozsądków o mnie

Głowom źle ułożonym, ile mając do mnie

Starożytną urazę. O! jakoby rada

Temu Wenus, żeby mię z okazyjki lada

Czym pohańbić i podać w ohydę przed bogi!

Jakoż to niewątpliwa, żem niepokój srogi

W swoim tym przedsięwzięciu długo od niej miała,

Niżem w nim utwierdzona od bogów została,

Gdy co mogły strzały jej do zapałów brzydkich,

Co ponęty cukrowe — używała wszytkich,

I już swego Kupida rzucała mi z łona,

Już na łące ślicznego śpiąc Endymijona

Pokładała umyślnie. Jednak mię w te wprawić

Wniki swoje nie mogła, zwłaszcza się zabawić

Czym tu mając i nigdy nie próżnując zgoła.

Jezli się raz do swego w Efezie kościoła

W rok pokażę — więcej nic. Toż na tych tu łowach

Wszytkie trawię godziny, zawsze łuk i w głowach

Gotowa rohatyna, czym naokrutniejszej

Pożyć mogę bestyjej. Przetoż za dziw mniejszy

Poczytaj to u siebie, iżem tak surowie

Skarała Akteona. Bo ciężej bogowie

Aniż ludzie uderzą i przyczyny mają

Skryte swoje, czemu ich w takie przemieniają

Straszydła i bestyje, nadewszytko swoich

Przestrzegając honorów«. — »Jakożem z ust twoich —

(Skłoni się Paskwalina) — o błogosławiona

I dostojna dziewico, dziś uweselona!

A tym więcej, żeś i ty, któraś jest czystości

Wszytkiej żrzódłem, nie uszła paniej tej chytrości

I zdrad jej naroszczonych. Cóżem ja — stworzeniem

Będąc miękkim — oprzeć się i nad przyrodzeniem

Moc mieć mogła ani wpaść — które mię piastuje —

W to nieszczęście!«

»O! nie toć, ufaj mi, sprawuje —

Rzecze do niej Dyjana — i próżno się na nie

Tak uskarzasz, raczej złe twoje szafowanie

Talentami danemi i rozumem z nieba

Jest-ci tego przyczyną. Boć wiedzieć potrzeba,

Że fortuna (której snać nie było i niema,

Lubo z zawiązanemi gdzieś ją tam oczyma

I w obrocie malują, a prócz co bogowie

Wezmą komu i dadzą — to szczęściem się zowie)

Tym nie władnie bynamniej, kogo złym uczynić

Abo dobrym; człowiek sam musi się przyczynić,

Z natury swej do tego ku złemu skłonniejszy;

Jednak mając nad inne rozum dyskretniejszy

Zwierzęta i bestyje, bardzo może snadnie

Być i dobrym, gdy zechce. Jako Aryjadnie,

Abo kiedy Danai cóżby zawadziło

W takiej twierdzy, gdyby jej było nie niemiło

Wdać się w śmieszki z Akryzym? Jako z drugiej

[strony —

Mając świat do swej woli wszytkiej otworzony —

Czemu Pentezylea i innych tak wiele

Dobrych jest Amazonek, choć ani kądziele

Ani igły nie znały? Owo to oboje

W ludzkich ręku. Do czego nie potrzeba zbroje

Ani obron nijakich; dość umysł mieć stały

I mocne przedsięwzięcie, żeby nie zachwiały

Same nim Akwilony i choćby nań miało

Upaść niebo. Wiesz i ty, co z tobą się stało,

Że nie żadne nieszczęście, ale to, co było

Oczom lubo, w osławę taką cię wprawiło.

»Sami sobie, o ludzie, fortunę knujecie!

Sami złego przyczyną, gdy żyjąc na świecie

Rozpustniej nad zwierzęta które swoich czasów

Na miejsca osobliwe zbiegając się z lasów

Uciech tych zażywają prócz dla rozmnożenia, —

Wy, żadnego nie mając w tym ograniczenia

I sytości nijakiej, im tę złość pijecie

Jako wodę, tymże jej żarliwiej pragniecie,

Syrtom morskim podobni, które są bezdenne;

Ach! nie wiedząc podobno, jako nieodmienne

Niebieskie są wyroki, które to koniecznie

Mieć chcą w sobie, żeby nic stworzonego wiecznie

Nie trwało tu na ziemi — cóż wiotche to ciało

Z sztuki gliny sklijone wiekowaćby miało?

Jeszcze gdyby — jaki jest z duszami umierać

Zwyczaj inszym zwierzętom — oraz się zawierać

W grób ze wszytkim. Lecz człowiek, lubo skazitelnym

Względem dusze, nie tylko że jest nieśmiertelnym,

Ale potym oblecze znowuż się w swą skórę

Według wieszczki Frygijej, że trąba gdzieś wzgórę

Straszna zabrzmi, na którą ziemia niezbadaną

Przepaść swoję otworzy. Skąd wszyscy powstaną

Królowie i książęta i przed Sędzią srogiem

Wszytko przenikającym dadzą liczbę Bogiem

Spraw swoich złych i dobrych. Ci, co sprawiedliwi,

Pójdą na odpoczynek, którzy zaś złośliwi —

W ogień wieczny. A to wiedz, że nic zmazanego

Choć najmniejszą makułą (cóż splugawionego!)

Do Olimpu nie wnidzie. Wprawdzie że karania

Długa zwłoka wielki wstręt do pohamowania

W tych rozkoszach i barzo ufałych was czyni;

Cóż, kiedy go napotym tyle troj przyczyni

Władogromy Jupiter, i im dłużej mierzy

Niepochybnym piorunem, tym ciężej uderzy.

Przetoż nie jest jedno dziś, bo czym kto nie włada,

Darmo to do wieczora i jutra odkłada.

»I ty także terminu będąc tego bliską,

Nad ułomność natury i płeć swoję śliską

Żeś się wczas obaczyła i na zdrowej radzie

Przestała Felicyjej — masz za co Palladzie

Być powinną, której cię, jako namieniła

Coś mi o tym, opiece matka poleciła

W pieluchach, Andronija. Więc żebyś daremnie

Stąd nie poszła i jeszcze więcej co odemnie

Słyszeć mogła a przytym odpoczęła sobie —

Przez jutro cię nie puszczę; teraz się tu obie

Prześpiem w tym pokoiku«. — Toż nimfa Kremone

Łóżeczka jej ustąpi, i tak położone

Do dnia spały białego. Który skoro głowy

Podniósł złotej, Dyjana poprosi jej w łowy,

Wiedząc gdzieś niedaleko o zwierzu miejscowym;

A sama się zwyczajem ubrawszy polowym,

Smukłą pierś sznurowaniem złotym uścięgnęła

I włos złoty w perłowy czepek podzierzgnęła,

Szatę długą niebieską wstęgami opięła,

A łuk w rękę i drugą rohatynę wzięła,

P a s k w a l i n i e za sobą kazawszy iść zaraz

Spół z nimfami drugiemi. Aż trafiły naraz

Gdy jeleń urodziwy nad strumieniem owym,

Brzegiem się delektując jego lilijowym,

Po nim sobie żerował. Zaczyni się Dyjana

Porwie szybko do łuku, i gdzie bywa rana

Naszkodliwsza — w lewą go słabiznę umierzy,

Z którego on postrzału ciężko się uderzy,

Zajęczawszy żałośnie. — »Otóż wnet zwierzynę

Świeżą mamy — mową tą potka Paskwalinę, —

A będzie jej co więcej«. — Teraz tę gotować

Nimfom każe, które ją zarazem szyndować

I w ćwierci siec poczęły. Same poszły głębiej,

Gdzie moc srogą bażantów, jarząbków, gołębi,

Głuszczów, drozdów, kwiczołów i ptastwa innego

Po gałęziach rozwitych lasu tam onego

Wieszając się — nadejdą. A tylkoż z cięciwy

Strzałę zepchnie Dyjana, żaden na dół żywy

Z nich nie padnie, tak że ich po bokach obiedwie

Nawieszawszy około, mogły nieść zaledwie;

Aż też i odpoczęły w chłodzie sobie siadszy.

Gdzie Dyjana: »Kiedyby wprzód cokolwiek zjadszy —

Rzecze do Paskwaliny — i chodzić nie było

Tak daleko, coby się pewnie naprzykrzyło

Będąc tak sturbowaną i drogę przed sobą

Inszą mając, — poszłabym w górę onę z tobą,

Którą widzisz zieloną, a zowią ją Etną,

Skąd niegdy Prozerpinę do piekła szlachetną

Uniósł Pluto, — żebyś też miejsce to widziała.

Jakiegom się niewinnie strachu tam nabrała

Znowuż dla złej Wenery, kiedy Kupidowi

Postrzelić go kazała kwoli Jowiszowi

Gromem władającemu. Bo mając on żonę

Podobańszą nad inne i gładszą Junonę,

Także drudzy bogowie: Neptunus — Tetydę,

Reą — stary Saturnus, Wulkanus — Cyprydę

Na spół z Marsem, — chciał też mieć koniecznie

[i brata

W takim stanie, snać żeby zażył jeszcze świata

I, którą z ustawicznych tetryk i ciemności

Okrutną wziął naturę, złożył z jej srogości.

»Zaczym tak postrzelony głębokim postrzałem

A już nie kontentując braterskim się działem,

Którym mu się dostały przepaści podziemne, —

Piekłem wszytkim poruszy i stąd wrota ciemne

Przepadszy Erebowe, w straszliwym obozie

Wojska Demogorgonów na ognistym wozie

Ku górze tej obróci, kiedy ona ze mną

I Minerwą pospołu pod aurę przyjemną

Dmuchających zefirów zbieraliśmy po niej

Fjołki i konwalije. Aż tu szum zadzwoni

W uszu jakiś niezwykły, ziemia się poczyna

Ruszać z gruntu i słońce swego zapomina

Dnia dobiegać, okropną powlokszy się chmurą,

Póki gdzieś wyrzuconą z tych przepaści dziurą

Ogień srogi wypełgnie i żarliwą łuną

Nas ogarnie. Zaczyni się jako skry wysuną

Źli duchowie i jędze z krwawemi oczyma

I ród echijońskiego wszytek Tryptolema

I drużki Eumenidy i wściekłe Gorgony

Głownie kurząc smolane. A sam zaperzony

Między tą to gwardyją w purpurze godowej

Siedział Pluto, na głowie wieniec cyprysowy

Ogolonej z kołtunów wężorodych mając

I pomiętych plugawie wąsów pociągając.

Wzrok podobny komecie, nos jako tram długi,

Powyciągał na czele starożytne rugi,

I jakoby wyzuta ze swej surowości

Cera wszytka ku jakiejś skłaniać się ludzkości

Zdała tedy. Aż skoro tulącą się zoczy

Między nas Prozerpinę, zaraz z woza skoczy

I porwawszy, widomie w owe z nią padoły

Przepadł zimne, prócz tęten za szumnymi koty

Słyszeć było a słów jej żałosnych ostatki

Do tedy we Frygijej zabawionej matki

W kościele Cybelinym: „Matko moja droga!

Gdzie mię wóz i fortuna porywa ta sroga,

Przebóg! przebóg!" — Skąd jaki miałyśmy żal po niej,

Możesz i ty rozumieć — A tu rzecze do niej

Powstawszy Paskwalina: » Pomnię słowa twoje,

Panno święta, dopiero, że w jarzmo to swoje

Poniewolnie nikogo Wenus nie pociąga,

Oprócz kto się naraża i sam w nie zaprząga.

Czemuż tedy — choć o tym, wierzę, nie myśliła

Z wami w tej kompanijej — tę tak przymusiła?«

Prawdę mówisz — odpowie, — że nikt poniewoli

Złym nie będzie. Alec to Boskiej było woli

Wprzód przyczytać, która w tej zwłaszcza materyjej

Niezbadana nikomu. A też nikt niczyjej

Wiedzieć myśli nie może i przeniknąć okiem.

Mogła ona choć na to pozwolić narokiem,

I z nami konwersując głęboko gdzie w sobie

Zawziętość tę utaić. Bo czemu nas obie

Minął tyran i cale zostawił nietknione?

Snac wiedział, że panieństwo me nieporuszone

I żem w tym przedsięwzięciu swoim tak potężna;

Minerwa pogotowiu nietylko że mężna,

Ale mądra pospołu, gdyż jest urodzona

Z mózgu Jowiszowego, skąd jej poświęcona

Tarcz należy. Więc jako zawsze w pracy ona —

Zwodząc do szkoły szranek młodzi pięknej grona —

Rozum swój fatyguje i niespane czasem

Miewa nocy, lak i ja, okryta tym lasem,

Nigdy nie popróżnuję zwierz len tu strzelając,

Na co patrzysz i sama. Owę zaś biegając

Próżno tylko upatrzył, jako która bywszy

Jedynaczką u matki i nic nie zażywszy

Wiatru nawet przykrego, prócz się uchowała

W papinkach i pieszczotach. I choć ją to dała

Matka do nas na dalsze panieńskie ćwiczenie,

Tedy próżno, bowiem już miękkie przyrodzenie,

Utwierdzone zwyczajem i przeszłą niekarą,

Górę wzięło. Czegom ja, dworką będąc starą,

Postrzegała częstokroć w potocznych rozmowach,

Że jakąś osobliwą w bezpieczniejszych mowach

Miała swoję uciechę i śmiać się jej było

I poigrać z małymi chłopiętami miło.

A niech taką wesołość jako kto chce grodzi:

Wenus z żartu i śmiechu napierwej się rodzi.

To być może: lubo iść za maż wolą miała,

Jeźliże za Plutona — tego nie wiedziała.

A przecież, że królową tak wielkiego dworu,

Według jej to, rozumiem, stało się humoru;

Gdzie już do obyczajów przystawszy mężowych,

Kopci się nieszczęśliwa w łunach Awernowych.

Zatymże nie potępiam, ale jej też zgoła

Nie wymawiam. — Więc, że już barzo swoje koła

Podniósł Febus i czas nam cokolwiek zjeść będzie,

Pójdziem nazad, jednakże oczy niosąc wszędzie

I gotowość po stronach, gdzie się co nawinie«.

Aż tu blisko posłyszą srogi chrzęst w szelinie

I łozy szorowane straszliwą ruiną.

»Owoż — rzecze Dyjana — nową cię zwierzyną

Wnet ucieszę. Ty ustąp sobie gdzie na stronę,

Żebyś się nie przelękła«. — Sama w knieję onę

Pomknie się z rohatyną, gdyżby z łuku strzała

Mało temu radziła. Dorodna tam stała

Blisko sośnia, cny Faunie poświęcona tobie,

Za którą przytajona ujźrzy bieżąc k sobie

Hodyńca niewidanej i rzadkiej wielkości.

Ów z wiatru jej postrzegszy, ostre wzjeży ości

I srogim kłem zazgrzytnie, gdy ta oszczep srogi

Stawi mu nielękliwa i pod lewej nogi

Łopatką go utopi, skąd trzykroć szkaradnie

Rzuciwszy się o ziemię nakoniec upadnie.

Ona na tym dość mając, że go położyła,

Nad drżącym się tułowem dalej nie srożyła,

Prócz głowę mu odetnie, którą między drugie

Poboje swe zawiesi. Wtymże, gdy tak długie

Słońce się naprzykrzyło i żołądkom chciwym

Smak się ostrzył — (co często trafia się myśliwym,

Że przymrą w tej ochocie i nieswego czasu —

Abo pola dobrocią abo ciemną lasu

Omyleni zasłoną — do dom powracają,

Nawet młodych małżonek gdzieś zapominają

Dysząc sami pod niebem) — poszły nazad sobie,

Niezmiernie ucieszone z tej przechadzki obie.

Gdzie stolik zastawiony pastami słodkimi

Pięknie kryty zastaną i zaraz za nimi

Dane ciepło potrawy wszytkie od dzisiejszej

Obłowu ich zwierzyny, jakiej wymyślniejszej

Nie rodzi Ionia. Zaczyni spół usiadły

I tak nadmordowane smaczno bardzo jadły,

Nie jednak z okazyjej i tu bez rozmowy,

Gdy ciesząc się Dyjana z okrutnej tej głowy

Rzecze do P a s k w a l i ny: »Zaprawdem śmielszego

Dawno wieprza widziała ale i więtszego;

Wszakże — czego podziśdzień w Arkadyjej znaki —

Ledwie na Erymancie Herkulesów taki

Był przed laty, abo co pod dodońskim dębem

Pięknego Adonida ostrym rościął zębem«.

A tu jej Paskwalina słodką przerwie mowę:

»Coby to za Adonis? gdyż Teokrytowę

Kiedyś Muzę czytając, coś-em też już o nim

Podobnego słyszała, i jako stąd po nim

Wenus była żałosna«.— »Wiesz, nie wątpię, o tym —

Dyjana jej odpowie, — a małoć też po tym

Choć i nie wiesz, co Mirrę napierwej potkało,

Matkę jego, że co się z ojca zawiązało,

Dlatego obrócona w drzewo jest mirrowe.

Jednak kiedy pod skórą niewinniątko zdrowe

Drgało jeszcze, nimfy je wypruwszy nożami,

Świat mu dały oglądać. Skąd między lasami

Młodzieńcem się wychował dziwnie urodziwym

(Nadewszytko z natury srodze był myśliwym),

Tak że Wenus, kiedy tu tędy przejeżdżała,

Zajźrzawszy go, haniebnie w nim się zakochała,

Aż i wóz porzuciła, i gdzieś tam w porębie

Swoje z niego wyprzągszy złocone gołębie,

I płaszcz długi i włosy maczane oliwą

Dawszy wiatrom — kwoli mu stała się myśliwą.

Nieraz-em ją i sama widywała z góry,

Kiedy oszczep i trąbkę — jako giermek który —

I wacek z rozponami i troki za pasem

Pieszo za nim nosiła, czemu mi się czasem

Rośmiać przyszło. Jednak go wszytko przestrzegała,

Żeby - jako z niechętnych gwiazd to notowała —

Wieprza strzegł się dzikiego. Ale on, pałając

Ogniem żywej młodości i przypadki mając

Te za nieustrzeżone, tym go upatrował

Pilniej wszędy, żeby się dusznic z nim sprobował.

Aż i znalazł — pod dębem żołądź cierpki jedząc.

Więc sposobu nieborak własnego nie wiedząc

Ześcia się z nim, — co mu miał oszczepu nadstawić

I w miejscu gdzie doczekać, on nie chcąc się bawić

Ale żartko poskoczy i pchnie rohatyną

W bok ogromny, który miał tłustą terpentyną

Jak zbroją ustalony. Skąd tylko dotknęło

I jako się z żelaza żelazo zczołznęło,

Obraziwszy małoco, — a lekkim tym razem

Zajuszona bestyja zwinie go zarazem

I zębem wpół rozetnie. Wenus tedy była

Gdzieś na stronie; skoro ją w uszy uderzyła

Żałosna ta nowina, co dusze tam bieży,

Ale go już zastanie: on źle żywy leży,

We krwi się purpurowej po trawie tarzając

I ducha ostatniego z ciała wyziewając.

Więc zbudzić go koniecznie miękkiemi chcąc słowy

I krwie w nim co utrzymać — rańtuch zerwie z głowy

I wiąże i hamuje i całując grzeje

Usta zimne, że spół z nim i sama omdleje.

Na co patrzyć nie mogąc z góry swej wysoko,

Słońce aż pomrużyło zapłakane oko,

Natura skamieniała, i góry i skały

Żałosnym się rumorem sobie odezwały.

»Toż na wszytkie wylana lamenty niewieście:

O! takli być okrutne jego miało żeście?

Te bogom inferyje z dusze tak niewinnej,

Bez honoru i pompy grobowej powinnej?!

Ach! zwierciadła jedyne, kiedy ich dowierał!

Ach! róże, ach! lilije, — gdy już już umierał —

Jako w twarzy mieniły! — i w ciężkiej lej doli

Opuszczała ze swoich kolorów powoli.

Stąd żeby nie kanęła kropla żadna próżno

Krwie tak drogiej, w śliczne ją zobracała różno

Hijacynty i fjołki, — a która się czuła

Grzechu winną bestyja, do skały przykuła

Rodyjskiej ją na wieki«. — »To też — zatym rzecze

Nadobna Paskwalina — i tę miłość piecze?

I — czym ludzkie morduje zmysły i wnętrzności —

Samaż cierpi postrzały i te doległości?«

»Tak jest — na to odpowie — że bez tego mola

Nie jest także i sama. Kto zażyć chce pola

I odnieść stąd uciechę, musi je rozumieć,

I mistrz każdy rzemiosło pierwej swe sam umieć,

Aniż kogo nauczy. Wspomniećby mi siła,

Co ona z wartogłowym Marsem wprzód robiła,

W jakim żalu dla niego oraz i ohydzie

U bogów zostawała, o czym raczej przydzie

Zamilczeć mi dziewicy. Także potym jako

Szalała dla Euryta, kiedy go nijako

Dostać mogła. Owo w tym będąc poczcie sama,

Nie dba o nic, byleby — jako dom Pryjama

Kiedyś zruinowała — światem tak wichrzyła

I z was ludzi igraszkę sobie tę stroiła.

»Więc że dzień się pochylił i słońce zelżyło

Z ognia swego, jeślibyć i to lubo było

Po dzisiejszej fatydze skąpać się w tej strudze

Ze mną spół kryształowej, na żadnej-ć usłudze

Tu nie zejdzie«. — A wnetże wielkie dwie miednice

I mydła i tuwalnie niosą służebnice

Z prześcieradły wonnemi. Gdzie się rozebrawszy

Do nagości niewinnej i obwarowawszy

Strażą brzegi, żeby ich ludzkie dosiąc oko

Tam nie mogło, po łona wstydliwe głęboko

W wodzie onej usiędą — szorować się dając

Piaskowi jej złotemu i poigrywając

Mile sobie lubo im srebrne do rąk mrzany,

Lub pstrągi nakrapiane. A tu od Dyjany

Wiedzieć chce Paskwalina, jakoby ten zwano

Śliczny strumień. — »Imię mu dawno Hebru dano —

Odpowie jej bogini, — lecz Orfeuszową

Sławniejszy dziś daleko i lutnią i głową,

Rzuconą tu od Tyjad zapustnych szalonych«.

Na co owa: »I tedyż swoich dni strapionych

Tak dokończył nieborak? Bo stara wieść słynie,

Jako grając na lutni srogiej Prozerpinie

Żonę z piekła wybawił i miał ją już w ręku,

By się był nie obejźrzał. Takiegoż niewdzięku

Doczekał się od bogów za pobożność swoję,

Że żonę lak miłował?« — »Było to na dwoje —

Odpowie jej — rozumieć, jako się z nią szczerze

W tym obchodził. Bo wiedząc tak twarde przymierze

I umowę z bogami, których trwają wiecznie

Nieruszone wyroki, żeby się koniecznie

Na nię był nie oglądał aż w ojczystym progu —

Czemuż to śmiał przestąpić? Czy nie ufał bogu,

Czyli się też rozbaczył, jako z jedną żoną —

Ile dla swych narowów czasem naprzykrzoną —

Krzyż długo żyć? A cóżby wracać ją kto znowu

Miał z pod ziemie! I przetoż, wierzę, swemu słowu

Dosyć w tym nie uczynił i mało nie wolał,

Że się nazad wróciła, acz powierzchnie bolał

I zdał się jej żałować zwierzętom tu grając

A tylkoż Eurydyce wdzięcznej swej wołając,

Że lasy się wzruszały na jego ten smutek.

Ale to dla koloru; — czego sam był skutek

Mistrzem potym, gdy się jął nierządu srogiego

Z Bachidami marnymi. I te się o niego

Zgodzić z sobą nie mogąc, której się miał dostać, —

Rozdrapały okrutnie. Jeszcze jego posiać

W jednym tu wyrażona drzewie pozostała,

Jeszcze lutnia i głowa w tej wodzie pływała,

Którą Orfeuszowym zową dziś potokiem«. —

A tak się oblektując, samym wyjdą mrokiem

Z rozkosznej tej kąpieli i zarazem pójdą

Na posłania gotowe, póki ich nie dojdą

Brzazgi Lucyferowe przez jasne kryształy,

Z siwego oceanu dzień wywodząc biały.

Tedy: »Nu, P a s k w a 1 i n o, czas ci w drogę swoję —

Dyjana ją obudzi. — A toś chęć w tym moje

Znaczną dosyć uznała, żeś tu i wytchnęła

I potrzebnej nauki nieco poczerpnęła

Odemnie z okazyjej, jako żyć ostrożniej

Masz napotym. Ho chyba że z gruntu niezbożni

Poprawić się nie mogą. Już też cnej Junony

Kościół stąd niedaleko, gdzie kres zamierzony

Nogom twoim; droga tam znaczniejsza już wszędzie,

Oprócz Atlant naciężej zwyciężyć ci będzie

Niedostępny i przykry, jako który nieba

Ramionami podpiera. Aleć się tam trzeba

Tak dopinać i nie jest nic niepodobnego

Chcącemu do przebycia. Góra ta żadnego

Nie ma z zwierząt drapieżnych prócz się czołgających

Wężów, żółwi, jaszczurek i zarażających

Bazyliszków oczyma, — które cię zdaleka

Straszyć będą, a jednak boją się człowieka,

I moc ta jest czystości, że choć bosą nogą

Depce po nich panienka — szkodzić jej nie mogą.

Nie zaszkodzą i tobie. W gorszym razie będziesz,

Kiedy — skoro skopuły ostre te przebędziesz —

Na dziwnie stąd rozkoszną spuścisz się dolinę.

Gdzie — jak snadno łakocią uśpić więc dziecinę —

Co nic nie ustraszyły otworzone gęby

Lwów straszliwych, co ostre hodyńcowe zęby

I lamparcie pazury — rozkosz cię miejscowa,

Obawiam się, uwiedzie. Przetoż bądź gotowa

A mądrej Felicyjej trzymaj się nauki,

Której jeśli posłuchasz, dokażesz tej sztuki,

Jakiej żaden przed tobą z żyjących tu ludzi.

Teraz odejdź wesoła, niech ci się nie mudzi!

I które cię zwycięstwo potkać ma w tym dziele,

Nie mieszkaj mu!« — Zaczym ją pożegnała mile,

I lak kontentowaną przy ochotnym chlebie

Z wdzięcznej konwersacyjej — puściła od siebie.

NADOBNEJ PASKWALINY

PUNKT III

A lam gdy Paskwalina spoczynku szukając

Głowie swojej i miejsca tego dobiegając

Przez trudy nieskończone po świecie wędruje,

Tu — o! który bez łodzi morze przeprawuje

I ziemie nie dotyka — rumor o niej w mieście

Gąb tysiąc swych rozwiąże, różno to odeście

Stąd jej interpretując: czemu tak okryta

Poszła nieodpowiednie? tak-li jej niezbyta

Miłość była i jedna mogła ją ceduła

Do tej przywieść rozpaczy? jeśli się nie czuła

Sobie być podejźrzaną, czemuż się w to wdała?

Gdyż winien, kto ucieka. Lubo też i znała

Co do siebie? cóż za dziw unieść się niewieście?

Ani to jest ostatnie w miłości nieszczęście,

Że o kim co pomówią. Słowa więc latają

Z wiatrem różno a na śmierć zabijać nie mają

I potępiać nikogo. Mógłby to sam potym

Czas uleczyć. — I inne wymyślniejsze o tym

Koncepty formowali i przeciw i po niej,

Ile jako skłoniony afekt kto miał do niej.

Ale Wenus nawięcej z tego się cieszyła,

Że lak sobie przeciwnej emułki pozbyła.

Zaczym już tym bezpieczniej panowanie swoje

W tym mieście utwierdziła; stądże jej pokoje

I ganki i altany niczym — jedno brzmiały

Wieczną zawsze muzyką, stąd ognie gorzały

Po kosztownych kościołach przy ofiar paleniu

Nigdy niezagaszane, i co przyrodzeniu

Lubo tylko, co mogło żądzę wzbudzić brzydką,

Weselem i rozkoszą dwór jej kwitnął wszytką.

Toż w swoim tym takowym rozkochana stanie

A dojeść się nie mogąc smaku w swym Wulkanie

I jego tam amorach dawno wywietrzałych

Prze lata już zgrzybiałe, więc niedoskonałych

Rozumiejąc w tym dziele, którzykolwiek z gliny

Śmiertelnej ulepieni, — umysł przedsię inny

Ten zawzięła, żeby raz ów posmakowawszy

Z Marsem w Lemnie — lubo stąd w jawne się podawszy

Pośmiewisko do bogów, — z nim tej rozpoczętej

Ponowiła przyjaźni. A widząc napięty

Łuczek twardo Kupidów i nań nałożoną

Już już strzałę: »Gdzieli masz drogę tak kwapioną,

Dziecię moje — zopyta — i gdzie ten gotujesz

Grot wystrzelić? Czy znowu kogo upatrujesz

W kryształowej kwaterze abo gdzie po spassie

Wieczornym się przechodząc? Wiesz, jak

[w dawnym czasie

Marsam ja zakochała, żelaznego boga,

Którego grom Jowiszów ani żadna trwoga

Pożyć nigdy nie może, prócz twoja się imie

Czasem strzała. Do tegoż — proszę cię uprzejmie

Przez spólne tajemnice i miłość z nim moję —

Obróć niewytrzymaną potęgę tę swoję

I spraw mi to, że ze mną na jednę godzinę

Przynamniej się obaczy. Jednak cię dziecinę

W tym przestrzegam, żebyś się nigdziej nic nie bawił

Ani kędy wstępował, — ale cobyś sprawił,

Z tym powracał copręcej. Bo się tego boję,

Żebyś, Atlant mijając, nad wolą tę moję

Gdzie się nie ustanowił, abo łąki złotej

Rozkosz cię nie uwiodła. Zaczymbyś w kłopoty

Wdał mię srogie, i miasto jakiej stąd lubości

Barzoby mi napotym wytchło tej miłości«.

I cóż — prośba matczyna jedno rozkazaniem

Była Kupidynowi. Skądże nad świtaniem

Koturn złoty i lekkie pretekstowe suknie

Zdjąwszy z siebie, skrzydełka anielskie wysmuknie,

I tak jako w Cyterze od niej urodzony,

Szybko bardzo poleci. Tedy zabawiony

Mars gdzieś był w Ameryce, rumując świat nowy

Bitnym Portugalczykom. Tam wóz piorunowy

I siły i armaty wszytkie posprowadzał,

A sam z ingenijery tarany zasadzał

Pod miasta niedobyte, sam burzył minami,

I między uwijając szczero się ogniami

Brodził we krwi po boki. Gdy Kupido zmierzy

Strzałą swoją do niego, którą prócz uderzy

W dużą go karacynę nic nie obraziwszy —

Wprawdzie coś się sturbuje. Ale domyśliwszy

Tego zaraz, co było: »Pódź na stronę sobie,

Marna — rzecze — obłudo! Nie teraz w tej dobie

Param się ja miłością, kiedy w tym obrocie

I trojakim opływam czoła swego pocie,

Ale tylkoż próżnuje, jako w on czas w Leninie.

Więc śmiechu, raz którego nastroiła ze mnie

Matka twoja, już ją to drugi raz ominie!

Niech tam miękkie Parysy, jako Cyrce świnie,

Rozkoszami opite w chlewach swych zawiera,

Nie o obóz i męże zbrojne się ociera!«

Zapłonie się Kupido, acz jest niewstydliwy,

I stąd łuczek z napiętej zrzuciwszy cięciwy,

Ciężko barzo żałosny, że jego ta praca

Na wiatr poszła — do matki z nizczym się powraca.

W której drodze wysoki Atlant przelatując

A trud przykry i jakąś niesposobność czując

Na ciałeczku pieszczonym, gdy na łąkę złotą

Wtym się spuści, która lam dziwnie swą pieszczotą

Ziół wybornych i różnych pod tą górą słynie,

A pośród jej Cydarys rzeka śliczna płynie, —

Nad nią się ustanowi, i nie pomniąc owej

Macierzyńskiej przestrogi, w nurt jej kryształowy,

Powiesiwszy na krzaku łuczek ze strzałami,

Skoczy zaraz, i społem z tymi tam nimfami

Kąpiąc się oblektuje, póki w tej lubości

Utrudzony fatygą dziennej gorącości

Sen go wdzięczny nie zmorzy. Zaczym na brzeg

[wyjdzie,

I niż ta smakowita chwila go odejdzie,

Położywszy na trawie skronie mlekoliczne

Zaśnie twardo nadzwyczaj. Zapalą się śliczne

Różańcem mu jagody, tocząc pot perłowy;

Oczy słodko błyskały, raz z niebieskiej głowy

Na wierzch się dobywając, raz mrużąc obłoki

Do wpół nieprzywierane. Z piersi duch głęboki

Ognie żywe wyziewał, skąd wszytkie dokoła

Gotowym się płomieniem zajmowały zioła.

Drzewa same pałały z sobą się szarzając

Jednostajnym pożarem — i po nich latając

Bażanci, feniksowie, powietrze ogniste

Skrzydły siekli złotymi. Nory aż bagniste

I błota wysychały, i ziemia w swym łonie

Czuła ogień piastując ciężkie jego skronie.

Dodawała tego snu wdzięcznym swym szemraniem

Rzeka sama i z boku chłodnym powiewaniem

Łagodnych Fawonijów poruszając drobne

Ptaszęta do śpiewania. I inne osobne

Lało niebo przysmaki, czym więcej zmarzone

Dziecko się rozespało jakoby zarznione.

Kiedy też P a s k w a l i n a, po tak niezbadanej

Drodze swojej i błędach idąc od Dyjany,

Górę tę przebywała skalistą i trudną,

A nad tę to przyszedszy niewymownie cudną

Łąkę złotą i rzekę śrzodkiem jej płynącą,

Długo w tym zostawała deliberującą,

Jakoby ją przeprawić i gdzie miała brodem.

Ale kiedy i sama była jej powodem

Przeźrzoczystość tej wody i słońce przypiecze

Południowe żarliwiej — z owych się zewlecze

Grubych worów, pospołu kamień zdjąwszy z szyje

Dany od Felicyjej. Toż z rozkoszą myje

Śliczne pomagranaty i jabłka i róże

W ciele jej jaśniejące — mając prócz za stróże

Wstydu swego pustynie i nieba świadkami.

Aż wtym niespokojnemi tocząc źrzenicami,

Kiedy nimi po stronach i tam i sam ciśnie,

Blask jakiś od poloru żelaza zabłyśnie

Nagły, nierozeznany, podobny w miednicy

Słońcu odrażonemu, abo błyskawicy

Wypierzchnionej z obłoku. Ciężko się zdumieje

I zaraz chcąc dowiedzieć, co się to w tym dzieje,

Czołgiem pójdzie przy brzegu aż do lego miejsca,

Gdzie sajdak z kołczanikiem (skąd owe żeleźca

Oczy jej przeraziły) wisiał na kolącej

Porzeczkowej gałęzi, aż i dalej śpiący

Twardo bardzo Kupido — Nie kolaccie teraz,

O! co głuchym podwojom przygrawacie nieraz,

I pod szare czatując widoki miesięczne

Skarżycie się na okna i ściany niewdzięczne!

Śpi Kupido! — Ani wy, którzy gdzieś w zamknieniu

Ciałem tylko — miękkiemu przeciw przyrodzeniu —

Tak nań srogo z żarliwych ambon swych każecie

I czasem niewinnego do krwie biczujecie!

Śpi Kupido! — I owszem, radzę, go nie budźcie,

Ani się tak ostrymi pokutami trudźcie.

Niech śpi sobie! — Długo tak, poznawszy go, stała —

Co czynić z tym, wątpliwa. Tu boga się bała,

Choć małego, obrazić i rozgniewać na się

Matkę jego drugi raz, tu uważy zasię,

Że mogąc go poimać — opuścićby miała

Tak kosztowną pogodę. Aż sobie wspomniała

Na słowa Felicyjej, że to własne było

Owo tak znamienite i nadludzkie dzieło,

Przez co obiecowała nie tylko jej odnieść

Zwycięstwo nad Wenerą, ale też stąd podnieść

Imię swoje do nieba i wiecznie zasłynąć.

Więc da pokój samemu, ale się ochynąć

Poważy o armatę, pierwej len wylawszy

Głos do bogów: »O! którzy niebo zbudowawszy

Z światem sobie igracie, a w sile człowieczej

Siła dokazujecie niepodobnych rzeczy,

Zdarzcie mi, co zamyślam! Ale ty nawięcej,

Panno moja, Minerwo, któraś mię w dziecięcej

Jeszcze doli za sługę wierną swą przybrała

I to umierającej matce obiecała:

Nie opuszczać na wieki. Wiesz, jakiej zniewagi

Wenus mię nabawiła, dla czegom w te plagi

Zaszła głuche. Wiesz i to, że lubo przyczynę —

Znam się — dała, nie jednak zasłużyła winę

Należącą grzechowi, będąc niedotknioną

Z łaski twojej, tym więcej, żem wnet poprawioną

I tak pokutującą. Wspomóżże w tym czynie

Sługę swoję, żebym się na hardym jej synie

Hańby takiej zemściła i — którą armatą

Świat wojuje nijako prócz złodziejską czatą

Serca ludzkie uchodząc — w proch ją obróciła,

Czym z turem jej tak wiele brańców wyzwoliła

Wiecznie przepadających, i złoty napotym

Wiek przyniosła, —ty święta miej już pieczą o tym!«

To wyrzekszy, przypomni i to sobie jeszcze,

Jako miała rozumieć słowa owe wieszcze,

To jest, żeby w tym dziele nie żadnej robionej,

Ale oprócz użyła broni przyrodzonej.

Ręce być tym orężem domyśli się snadnie.

Toż, dobywszy z sajdaka, pierwej łuk popadnie

I złamie go we troje, potym zamoczone

Strzały jadem i jako żużel rozpalone

Wybierając po jednej z kołczana owego

W drobne wióry zdruzgoce. Więc z takiego swego

Postępku rozkochana, kiedy już tak mniema,

Że wszytko zwyciężyła, i stąd żadnej nie ma

Ostrożności nad sobą — rozkoszy się dawszy

Miejsca zaraz, kamienia nawet zapomniawszy

Ówdzie przy rozbieraniu, który ją miał zbawić —

Zdało się jej odpocząć i trochę zabawić,

Ażby się nacieszyła z swojej tej dowoli

Tak wielkiej wiktoryjej, — gdy ją sen powoli

Zakradszy się do głowy ciężko także zmorzy

I na darnie porzuci. Skąd się jej otworzy

Nowa wnet niefortuna, bo kiedy śpi ona

A ocknie wtym Kupido, kwapiąc się do łona

Nazad macierzyńskiego, i sajdak do boku

Zwyczajnie chce przypasać — postrzeże z naroku,

Iże próżny. Ciężko się nie tylko sturbuje,

Ale porwie jako skra, kiedy ją rozsuje

Nagły Auster, i zaraz po stronach rzuciwszy

Oko bystre, obaczy dalej postąpiwszy

Ano i łuk złamany i na trzaski prawie

Strzały wszytkie skruszone, sarnę na murawie

Leżącą Paskwalinę, jako urodziła

Matka ją Andronija, prócz się zasłoniła

Subtelną bawełnicą, ale nie tak, żeby

Oko nie przeniknęło, z czegoby i gdzieby

Rozkosz swoję odniosło. A tuby dopiero,

Widząc tak obnażoną i w ozdobie szczero

Własnej swojej, malarz ją który mógł malować

(Jeźliby się wszytkim jej członkom przypatrować

Okiem czystym godziło), jako piękna była,

Jako szyja, jako pierś na wierzch się dobyła!

Cóż dalsze alabastry! Cóż — gdzie warowała

Wstydem ją swym natura i uformowała

Obeliski tak śliczne! — Więc się domyśliwszy,

Że ona to zrobiła, a nic nie sprawiwszy

Jeszcze tak zwojowanym do matki się wróci? —

Co ma czynić i w którą stronę się obróci,

Biedny nie wie. Tu — lubo chciałby ją poimać,

Abo nawet i zabić -- trudno ma dotrzymać

Dziewki tak urodziwej, dzieckiem małym bywszy,

Ile przez nię niebieskiej broni tej pozbywszy,

W której moc i potęga wszytka jego była.

A ponieważ to nie jej sprawowała siła,

Domyślić się nie mogąc i poradzić sobie —

Do matki z tym poleci. W której ona dobie,

Marsa się spodziewając, pod namiotkiem wonnym

Łoże mu uściełała, kiedy tak bezbronnym

Stanie przed nią Kupido: »Matko droga moja,

Gdyby mi niewiadoma macierzyńska twoja

Miłość była, bodajby pokazać przed tobą

Oczy przyszło — z taką się serdeczną żałobą

Jej uskarży. — Nie tylko żem ci nic nie sprawił,

Alem się też i łuku i strzał swych pozbawił

Marnie od P a s k w a 1 i n y, która mię nadeszła

Snać przypadkiem w tej drodze i tak cicho zeszła

Zaśnionego na łące, żem nie poczuł, kiedy

Śmiała mi to wyrządzić. Jużże o mnie tedy

Radź i sama, bo będąc lichą ja dzieciną,

Pojąć tego nie mogę, coby w tym przyczyną;

Tylkoż się domyśliwam, że to nie bez woli

Jowiszowej podobno. Co wiem, że cię boli

Równo ze mną, rozumiem«. — Wtym się jej do łona

Bierze złotoruchego, kiedy z gniewem ona

Odrzuci go od siebie: »O! zapamiętałe

Dziecię! — rzecze — twoje to sprawiło zuchwale

Bezpieczeństwo i upór, żeś mię nie słuchając,

Ani lej podejźrzanej łąki omijając,

Wdał mię w ten żal i kłopot. Za co będziesz i ty

Stal u bogów, którego Awern niepożyty

Bał się mocy dopiero i mury piekielne

Strzałom ustępowały? Za co nieśmiertelne

Imię moje i dotąd ofiary palone,

Kiedyś tę broń utracił, którą zaszerzone

Państwo nasze sięgało oceanów obu?

Ja żadnej w tym nie widzę rady i sposobu,

Oprócz by nad zdrajczyną pomścić się tą jako,

Bowiem łuku takiego stworzyć już nijako

Ani strzał zahartować, kiedy w ziemi gnije

Dawno Cydon. Wulkan też, choć rzekomo żyje,

Tedy stary ani mu przez zgrzybiałe lata

Dogrzać hartów podobna. Owo koniec świata

Abo ma być, abo nas czeka coś dziwnego.

Ty przynamniej, jeśliże temu już równego

Mieć nie możesz oręża, pomścij się tymczasem

I zwiąż tę bohatyrkę — któryć dawam — pasem

Mocnym, nierozerwanym, a zwiąż nie folgując

Ani na jej pieszczone członki respektując,

Gdzie się to tam na trawie sobie położyła,

Żeby abo od zwierząt rozdrapana była,

Abo harpij łakomych. Niechaj się nie cieszy

Długo z lej wiktoryjej!« — Tedy wnet pospieszy

Do niej znowu Kupido, i gdy ją sen trzymał

Jeszcze tak smakowity, — cichuczko poimał

Tamże w miejscu, ręku jej i nóg się dobrawszy,

A do drzewek osobno każdą przywiązawszy,

Mizernie rozkrzyżował, że ktoby narokiem

Spojźrzał na nię, musiała wdzięcznym być widokiem

I żałosnym pospołu. — Tak-liś, mały boże,

Teraz srogim, że żadna uwieść cię nie może

I piękność i uroda? lak swojej natury

Wyzuł ludzkość, że której nie twarde te sznury,

Ale miała dotrzymać miłość przez się sama —

Wiążesz ją i krępujesz? Onać to jest dama,

Którą kiedyć na on czas postrzelić kazała

Matka w oknie — zepsować pięknego jej ciała

Niewymownie żałując i ręka i pierze

Strzały złotej zadrżało. Teraz się tak szczerze

Gniewasz na nię i zabić nie mogąc inaczej

Dasz ją pożrzeć bestyjom? Hej, zakochaj raczej,

A nagość jej przynamniej zasłoń tą pustynią,

Bo gdzie nie ty, one to koniecznie uczynią. —

Ale hardy nie słuchał i na te ją jatki

Tak wydawszy — zarazem leciał z tym do matki.

Zaczym też Paskwalina śliczne swe otwierać

Zwierciadła poczynała. Ale gdy przecierać

Przyszło je z tych obłoków, ni ręki ni nogi

Mogąc ruszyć — ogarnie zaraz ją strach srogi.

I próżno się szforcuje i miece i sili,

Że widząc się związaną, serdecznie rozkwili,

Tym więcej, gdy przypomni słowa Felicyjej

I to, że jej kamienia nie miała na szyi,

I nagą i wszytkiego ratunku pozbytą

W kraju tak opuszczonym, prócz samym przykrytą

Z wierzchu niebem. — »O! święte — zawoła —

Juno, i ty Minerwo, którym te pustynie [boginie,

I niemasz nic skrytego, poźrzycie na dolą

Teraz moję, jeśliżem za waszą tu wolą

Zaszła nędzna, gdy mając spólne ze mną swoje

Urazy do Wenery — przez ręce ją moje

Chciałyście tak pohańbić i znieść panowanie

Jej na ziemi! Jakożem nad wszytko mniemanie

O tym ludzkie i płci swej spodziewane męstwo

Skutkiem to wykonała. Teraz, gdy zwycięstwo,

Nawet nieprzyjaciela mając swego w ręku —

Dla mizernej rozkoszy i łąki tej wdzięku

Od niegom jest związana! Ach! jako stałego

Nic pod słońcem i nigdy tak doskonałego

Choć w nawiętszej fortunie, żeby się nie miało

Wnet odmienić! Ale się jakożkolwiek stało,

Mnie dość na tym, żem taką sprawiła ruinę,

I mało dbam, choć sama przy jego tej zginę

Zwojowanej armacie. O śmierć tylko proszę

Lekką jaką i prędką, ani nie odnoszę

Żalu tego, żeby mię po członkach rozbierać

I w swych tam przemorzonych żołądkach zawierać

Dzikie miały bestyje! Niech — jako w tej dobie —

Więcej niedobudzona zasnę słodko sobie

I tak umrę. Przynamniej znalazszy kto ciało —

Które swych za żywota wiele wdzięków miało,

A i tak niemierzione w tej nagości teraz —

Zlitowanej pogrzebie !« — Czego kiedy nieraz

Żałośnie powtarzała żebrząc lej pomocy,

A dzień ją już odbieżał i w milczącej nocy

Dworna Echo tyle troj po głuchej pustyni

Lamenty te sporzyła, — Satyr ją w jaskini

Gdzieś tam swojej wysłuchał, a głos białejgłowy

Raz płaczem, raz miękkimi przerywany słowy

Własny być uznawając, pójdzie tam pomału.

Jednak zorze czekając porannej zapału,

Żeby zprzykra nie napadł i ona w tym mroku

Jego się straszliwego nie zlękła widoku,

Czołgiem blisko podejdzie. Gdzie widząc leżącą

A z śmiercią i żywotem wpół się sforcującą

Nadobną białągłowę: »Nie bój się — zdaleka —

Piękna dziewko! — zawoła — widząc mię człowieka

W tej sierci i postaci oczom twym nieznanej.

Jestem Satyr, od wieku w lasy te wmięszkany,

Skąd wygnana Astrea i potopem ziemię

Zalawszy władogromy, to tu ludzkie plemię

Pomieszał był z zwierzęty, prócz w nas zostawiwszy

Saturnowę niewinność. Czegoć się sprawiwszy,

Proszę wzajem, powiedz mi, ktoś jest i dla jakiej

Zasłużyła przyczyny wymyślony taki

Sposób śmierci (gdyż będąc pięknym tym stworzeniem,

Chyba z ludzkim nigdy nic nic miał przyrodzeniem,

Kto cię tu tak odbieżał i na wszytkiej nocy

Poruczył dyskrecyjej), żebym ci pomocy

Dodał jakiej i — czegoć potrzeba nawięcej—

Nie tylko z tych obierzy uwolnił copręcej,

Lecz — z głodu-li umierasz abo pragniesz wody —

Na chwilę cię posilił, nie inszej nagrody

Od ciebie potrzebując, prócz że przyjmiesz mile

To odemnie. Acz przeciw podobno się sile

Swej poważę, zwłaszcza tak trudne i subtelne

Widząc węzły, których znać nie ręce śmiertelne,

Ale boskie podzierzgły. Jednak gdzie nauką

I rozumem nie zdołam — prostą, tuszę, sztuką

Będę ich mógł potargać. Tylkoż te kosmate

I ręce i kołtany na głowie rogate

Niech ci straszne nie będą!« — Czym przelękła owa

Z haniebnego przestrachu nie mogła i słowa

Długo wyrzec, aż kiedy jego tę łagodną

Słysząc mowę: »O! którą mam ci dziękę godną

Oddać za to — przemówi, — jakimkolwiek dziwnym

Mienisz się być stworzeniem, że w takim przeciwnym

Razie moim dodać chcesz przyjacielskiej ręki

I żywota przedłużyć mego mi przezdzięki.

Lecz jakom ja osoby ulękła się twojej

Przedtym mi niewidanej, tak fortunie mojej

Niemniej się ty zdumiewasz, która mię w te knieje

Zaniosła opuszczone. Cożkolwiek się dzieje

Teraz ze mną i czemum tu się aż dostała, —

Niepodobna, żebym ci wypowiedzieć miała,

A też przypominając jakobym stąd pręcej

O śmierć się przyprawiła, — tak i ty nic więcej

Jednobyś nieskończone przypadki i żale

Moje słyszał. Było to, żem próżnej się chwale

Dawszy uwieść -- przyznawani, — wesołych użyła

Dni cokolwiek, alem je trzykroć nagrodziła,

Frymarczywszy nierówno sowitszą żałobą,

Tak, że ktoby poważył obiedwie te z sobą

Przeciwne alternaty, poszłoby wesele

Z dymem wzgórę i dobrych godzin tych niewiele,

A zostało na szali przeważonej drugiej

Samo brzemię kłopotów i ciężkości długiej.

Aleć ja już w tej klubie szczęścia swego stoję,

Że ni łaski ni gniewu jego się nie boję.

Bowiem jako dać więcej nad to, co mi dało,

Tak choćby też pogrązić do końca mię chciało, —

Głębiej rzucić nie może, na tym postawiwszy

Śmierci celu, prócz ciebie na to tu zrządziwszy,

Żebyś taką umierać nie dając mi męką

I spłonąć w tym niewstydzie — swą zabił mię ręką!

Ach! jako ta nieszczęsna chwila mi się zdała

Rokiem całym, kiedym ją wszytkę przepłakała,

Tak że zioła około i rozwite włosy

Matki tej przyrodzonej — żadnej inszej rosy

Dziś nie potrzebowały nad perły te moje,

Ani deszczu droższego upragnione zdroje

Rzeki tej złotonurej, nawet powiewniejszych

Drzewa same zefirów, jako z ust wdzięczniejszych

Nad wszytkie ambrozyje głos ich mój płaczliwy

I wzdychanie ruszało. Sam aż szczebiotliwy

Gomon ptastwa drobnego rannym swym śpiewaniem

Nic inszego nie czynił, jedno z narzekaniem

Moim się tym zgadzając płaczu mi pomagał,

Który — widzę — i ciebie w tej cerze ubłagał,

Że chcesz to miłosierdzie pokazać nademną.

A ja proszę i znowu — nie obchodź się ze mną

Tak łaskawie, i jeżli nie czujesz z to siły,

Jako wątpisz, żebyś mię z więzi tak zawiłej

Mógł uwolnić, przynamniej masz to w mocy swojej,

Że żyć mi nie pozwolisz. Jednak niż napoi

Śmierć mię tej niepamięci i język zmartwieje,

Żebyś wiedział, co się to ze mną nędzną dzieje —

Krotkoć powiem. A to tu kąpiąc się w tej wodzie

A o żadnej nie myśląc która mię przygodzie

Potkać miała, — znalazłam wiszące na krzaku

Strzały Kupidynowe i łuczek w sajdaku

Opuszczony z cięciwy, ale i samego

Śpiąc na darnie. Więc — tuszę, znatchnienia boskiego —

Nie chcąc dziecka obudzić a mając prywatę

I uraz swój do niego, jego tę armatę

Wszytkęm mu pokruszyła. Jeszcze tam leżące

Trzaski znajdziesz i miejsce uczynkiem słynące

Tym na wieki. Z czego się niewymownie ciesząc,

Ani zatym — gdzie mam kres drogi swojej — śpiesząc

Do przybytku Junony, takżem tu zasnęła

W tej rozkoszy i sama, póki wtym ocknęła,

Rozmarzona dziecina i — znać że z matczynej

Pierwej rady — podzierzgła w te mię mataczyny,

Skąd dobyć się nie mogę. To wiesz, com sprawiła.

Ty też — jakom raz sobie już postanowiła

Nie żyć więcej — proszę, daj śmierć mi nieodwłoczną,

Niech wstydem tym nie świecę i członki odpoczną

Kiedyżkolwiek strapione«. -- Co tylko wyrzekła,

Chmura jakaś modrawa oczy jej powlekła,

Dzień biały odejmując. Skąd zbywszy nadzieje

Zycia więcej — bez wszytkiej pamięci omdleje.

Którym czasem, w takowym widząc ją zaćmieniu,

Niżby przyszła do siebie, ku jej wyzwoleniu

Satyr ręce obróci wielkie i niezgrabne,

A sztuk nie upatrując, owe to jedwabne

Potarga cięgatury niesłychaną mocą.

Toż jakoby i dalszą mógł jej być pomocą

Do słońca straconego, kiedy stanie na tym, —

Ona oczy przecierać imie sobie zatym

Z tej nocy ochynione, i wolną się czując

A co napilniejszego zaraz upatrując

; W tym było jej kłopocie, — poskoczy do strugi,

Kędy brzegu i strony dobrawszy się drugiej,

Kamień ów Felicyjej, z którego utraty

Wszytko to ucierpiała, porywa, i szaty

Włoży na się. Czym w nowe pobudzona duchy

I lepszej już daleko pełna stąd otuchy

Powróci do Satyra, gdzie mu podziękuje

Za wielką tę uczynność, której nie znajduje

Żadnej równej a tylkoż, gdzie obróci, wszędzie

Póki żywa pomnieć ją i wyznawać będzie,

Więc jako jej zgubiony żywot dał i zdrowie,

Tak prosi go — do końca że o tym dopowie,

W któreby tak nieludzkie przepadła tu strony,

Abo jako daleko kościół stąd Junony,

Gdzie idzie nieszczęśliwa a o nim być blisko

Słyszała od Dyjany. Tu do nóg jej nisko

Padszy Satyr: »Nie tylko w doli twojej takiej

Od ciebie potrzebuję dzięki za to jakiej

(Bo któreżby opoki łzy twoje te użyć

I lamenty nie miały?), ale owszem służyć

Ze wszytką kompaniją leśnych braciej swoich

Chcę i będę, to ze spraw upatrując twoich,

Żeś abo jest bogini, abo cię osobna

Bogów łaska piastuje. Gdyż rzecz niepodobna

Dziełem ludzkim dokazać, coś ty dziś sprawiła,

A to żeś tak szczęśliwie w głowę poraziła

Tego nieprzyjaciela, który pospolity

Nam tu wszytkim. Nie mogły — które widzisz i ty —

Ukryć nas te pustynie i naprzykrsze skały

Ostrością swą zasłonić, gdzieby nie sięgały

Strzały jego okrutne, lubo aż odedna

Pchnięte Erebowego. Ma też tu być jedna —

Wierzę — z tych połamanych, która swymi jady

Wspuszywszy mię do jednej nieżadnej Dryjady,

O ten hak przyprawiła, żem goniąc ją z góry

A szwankując szkodliwie — dobrze sobie skóry

I karku nadwerężył, odkąd dziś pochyło —

Widzisz — chodzę. Toż potym i z drugimi było,

Że gdy dostać nie mogli, kogo rachowali,

Abo szyje łamali, abo się rzucali

Ze skał sami umyślnie. A jeźli też w cieśni

Którą tam przydybali — jako ludzie leśni

Ceremonij nie strzegą, — to lada łoziną

Abo nawet w ręku im podzierzgła się trzciną,

Chęcią ich kontentując. Takowe z nas żarty

Stroił i krotofile! Teraz — że te harty

I armata skruszona, którą wszytka stała

Jego siła — tobie wprzód należy ta chwała,

O dostojna dziewico, należy śpiewanie

Proste nasze, i tryumf i rozkazowanie

Po nim ludziom na ziemi. Bo skąd krwawe boje

I płaczliwe Erynnis i złe wszytko swoje

Na świat brzemię zwaliło, skąd wrócone cnoty,

Zgoda, pokój i znowu wiek nastanie złoty.

Io, io tryumfie! Zaczynam ja pierwszy,

Acz lutnie tu Febowej ni wylanych wierszy

Z jego gdzieś tam trypodu żadnych nie zasięgę,

Ani koni w karocę słoniową zaprzęgę

Białych rzymskich, — ale cię dromlą swą ubogą

Chwalić będę. Czego mi — wierzę — dopomogą

Wszytkie te tu stworzenia, swoim prócz rządzone

Przyrodzonym rozumem, nieraz zakrwawione

Ostrząc zęby i grzbiety armując straszliwe

Na się wzajem; pomogą powietrza burzliwe

Często z lego zapału, i ptastwa drapane,

I ryby pod wodami z sobą potykane

Pułki niezmierzonymi. A cóż ludzie więcej,

Którzy w tym apetycie mało od zwierzęcej

Są natury — i głupi i mądrzy pospołu,

I co gdzieś tam z bogami u złotego siołu

Zasiadali pzred laty, i którzy korony

Złote nosząc, żywot swój wieść nienaganiony

Powinni dla poddanych, i co w Sybillinych

Kapłanami kościołach, i co w Minerwinych

Uczą akademijach, i ci co w klasztorach

Po przesutych popiołem tarzając się worach

Ustawiczne od niego cierpią niepokoje

Wolni od tej godziny, niechaj ci podwoje

Tryumfalne podniosą. Ja — coć jeszcze swojej

Zmogę chęci oświadczyć a łaski tej twojej,

Będę godnym — proszę cię choć na krótką chwilę

Do swego tu mieszkania, że cię i posilę

I o drodze dopowiem«. — Czego posłuchała

Rada bardzo. Tedy gdzie starożytna skała

Wydawszy się ku niebu pieczarę tajemną

Między wielkich topoli perspektywą ciemną

Zewnątrz miała — Satyr ją poprowadzi z sobą,

I tam akkomodując swą się jej chudobą,

Liścia orzechowego potrzązszy po stole —

Frukty przed nię, kasztany, bukiew i pinole

Z kuszem wody postawi. Tymże ją częstuje;

Którą dziwnie prostotą się ukontentuje,

Stąd dochodząc, że jako stół jego niewinny

Od zbytku wszelakiego, tak żywot nie inny

I czyste być sumnienie. Jednak o to prosi,

Żeby — słońce ponieważ wzgórę się podnosi,

A dzień ją ten kłopotów wszytkich tych ma zbawić

W kościele cnej Junony nie chciał jej zabawić

I drogę tam pokazał, lubo, jeźli można,

Sam jej był przewodnikiem. »Wprawdzie ta pobożna

Droga mi jest wiadoma, którąć i pokażę,

Ale tam iść odpowie sam się nic poważę,

Leśną bywszy potworą, ani choć podobnym —

Jednym z wami człowiekiem, — oprócz za osobnym

Darem tej to bogini widzieć mi się godzi

Pawia jej kochanego, który się przechodzi

Po łące tej żerując wesołej i ślicznej

Czasów pewnych. Ogon ma — od spiże rozlicznej

Wymyślonych kolorów — niepodobnie długi,

A oczu w nim tak wiele, jako Argus drugi

Nie miał więcej zielonych, modrych i szarłatnych,

Że się zdadzą, jakoby w Awernach ostatnich

Widzieć miały, — skąd wszytkie oświecą się te tu

Knieje ciemne. Acz nie bez swego to sekretu,

Gdy się tak pokazuje, bowiem tedy z nieba

Spuszcza się tu bogini i — czego potrzeba

Bywa komu gotowa wysłuchać łaskawie.

Jakożeś tu trafiła i ty na czas prawie,

Gdyżem go dziś poranu z tak strojnymi pióry

Buczno sobie pochodząc zajźrzał trochę z góry,

I znać, że to umyślnie na cię oczekiwa.

Pódźże zatym szczęśliwie, gdzie ono cię wzywa

Niebo samo i z dachów odrażone luny

Kościelnych już oświecą. A swojej fortuny

Złomki te pozostałe i zwycięstwa znaki

Pobierz z sobą, żeby zaś przez sposób ich jaki

Pozbierawszy Kupido, nie skliił karukiem

Z umarłego jeziora, abo inszym łukiem

Pisać się chciał podobnym. Czego się zasroma,

Gdy ujzrzy ten złamany i będzie wiadoma

Światu wnetże wszytkiemu jego ta ruina.

Jakoż nie jest pod słońcem żadna to nowina,

Że rzeczy się po wiekach odmieniają długich

I królestwa przenoszą od jednych do drugich.

Ale onoż i sama widzisz już w swe oczy

Ptaka tego bogini, — ono jako toczy

Forgę złotą, i w takiej szerząc się ozdobie

Zda, jakoby umyślnie wychodzi ku tobie,

Szczęśliwa białogłowo! Po tym znać, że z bogów

Wielkich woli przychodzisz do świętych tych progów,

Zwyciężywszy przypadków i tyle trudności,

A wszędy uchowana z jeich opatrzności«.

Z tym jej odszedł. A ona w tropy zaraz owe

Tylkoż stąpi, złoty dach i elefantowe

Widzi wieże około w niebo prześwietnymi

Wdzierając się szpicami. Toż uniżonymi

Przypadszy już kolany, dziękuje bogini,

Że jej tu przyść zdarzyła, gdzie koniec uczyni

Swoim kiedyś kłopotom i drodze tak trudnej

Znalazszy odpoczynek. W niewymownie cudnej

Kościół ten stał równinie, widoki swe śliczne

Posyłając na strony świata okoliczne.

Sama z wierzchu machina przeźrzoczystą miała

Nakształt rzymskiej kopułę, którą przyjmowała

Światła wszytkie słoneczne, z alabastru czoło

I szczyty wywiedzione, a tysiąc około

Mosiężnych obelisków ścian jej podpierało.

Czworo do niej śpiżanych wrót się otwierało,

Po różno epistylach i podwojach rytych

Z miedzi koryntyjackiej wiele znamienitych

Mając figur i tablic. Bliżej — brukowana

Area mozaikiem, gdzie sfatygowana

Ksieni tedy Beliza duchy prorockimi,

Między dwiema nimfami ją wspierającymi

Po niej się przechadzała. Jako Paskwaliny

Postrzeże wtym zdaleka: »Co mi za nowiny

Dobra niesiesz niewiasto — rzecze zprzykra do niej —

I czego chcesz odemnie?« — Ona się ukłoni

Tylkoż nisko: »A kwoli jakiej tu potrzebie

Jestem od Felicyjej posłana do ciebie,

Wieszczko błogosławiona — krótko jej odpowie, —

Gdyż mi ciężko strapionej mówić białejgłowie,

Poznasz z tego kamienia, który z szyje zdjąwszy,

Oddawani ci za kredenc«. — Więc od niej go wziąwszy

Mile bardzo — jako wprzód o zdrowie jej spyta,

Zaraz wszytko, co było, z niego to wyczyta.

Skąd jakoby zdumiała skłoniwszy się ku niej:

»Tyżeś to Paskwalina w tej wzgardzonej guni,

Co z Wenerą wojujesz i na jej hardego

Śmiałaś syna nastąpić? ty łuku twardego

Użyć mogła i szczero pałających jadem

Strzał się dotknąć? Wierz, że mi nowym to przykładem

I nigdy niesłychanym, żeby kiedy tyle

Zwłaszcza w lej płci i bardzo niedołężnej sile

Bogowie dokazali. A to, że urazy

Snać swe mając do takiej powszechnej zarazy

(Lecz Minerwa nawięcej o jabłko przyznane),

Chcieli przez tę ułomność i ręce gliniane

Tak ją zelżyć! Skąd tego nie żadne zasługi

Twe sprawiły, gdyż oni w nijakie się długi

Z ludźmi nie zaciągają, ani z powinności,

Ale wszytko to czynią z swej dobrotliwości.

Wprawdzie żeć co pomogła do wielkiej tej sprawy

Bogobojność rodziców, którzy cię łaskawej

Minerwie osobliwie w opiekę oddali,

Ale oraz i innych bogów poważali,

Strzegąc ich rozkazania i ołtarze zdobiąc

Ofiarami drogimi. Ty jednakże robiąc

Mało na to — owszem bystrej się młodości

Dawszy uwieść, — nioczym jednoś o marności

Świata tego myśliła. Skąd w oweś się wdała

Kartki [wdała]. To tylko, żeś niedługo trwała

W tym swym błędzie, i zaraz w sumnienie się tknąwszy

A tak ostrą pokutę i drogę podjąwszy,

Serdecznie żałowała. Jakożci potrzeba

Wiedzieć o tym, że na to tylkoż patrzą z nieba

Dobrotliwi bogowie, i grzesznik szczęśliwszy

U nich pokutujący, niż nasprawiedliwszy.

Otóż i ty do takiej odważnej roboty

Jeźliś co przyłożyła własnej swojej cnoty,

Tedy wierz mi — jedno ta przednia w tobie była,

Tać z to serca dodała, przez tę zasłużyła,

Że takim cię do tego naczyniem swym wiernym

Dzieła destynowali. A snać miłosiernym

Okiem swoim spojźrzeli na świat zepsowany

Wszeteczeństwem tak srogim, że wielkiej odmiany

Już był blisko, i co go przedtym zalewali

Generalnym potopem, co ruinowali

Miasta całe i ziemię zapaścią straszliwą

I bestyj pożeraniem, — teraz siarkę żywą

Spuścić mieli i ogień, któryby zarazę

Tę wyczyścił. Ale tak niepochybną skazę —

Wynalazszy ten sposób pomsty swojej nowy —

Raczej odtąd na same obalili głowy,

Nie srożąc się nad gminem. Tedyś już w tę klubę

Szczęścia swego wstąpiła, że co owej zgubę

I wstyd wieczny, — to sławę i honory tobie

Nieśmiertelne sprawiło. W których będziesz sobie

Szerzyła się tytułach, i jako ta pani

Ciebie wyrugowała, tak wzajem ty na niej

Z miasta podobanego wyjedziesz i nową

Na jej miejscu zostaniesz cypryjską królową.

Tam rozpostrzesz dopiero ozdoby te swoje

I wdzięki i fawory, lam pierwsze pokoje

Drogo znajdziesz obite i sług w nich strojniejszych

Niż przedtym kompaniją; potraw ci smaczniejszych

Stoły złote dodadzą i pastów i soków

Lestrygońskie imbryki, igrzysk i widoków

Ku czci twojej rządzonych teatra nie zniosą.

A coś się tam na on czas umywała rosą

Z pereł srebrnych zbieraną, — w ambrozyjej pływać

Szczero będziesz i dobrych wiecznie dni zażywać.

Dopieroż się pokażesz z pięknością tą swoją

W oknie owym, będąc już ozdobna oboją,

I zewnętrzną i zwierzchnią! dopiero się z krasy

Swej nacieszysz! A wolność i zdrowie i wczasy

I sen nieprzerywany żadnymi troskami —

Swoimi cię obłapi na wieki skrzydłami.

Jednakże w tych rozkoszach (tę tu stąd odniesiesz

Niewymowną pociechę) — nic się nie uniesiesz,

Bowiem ani szalony ogień cię miłości

Przejmie więcej, ani stąd niezbyte teskności.

Nawet choć Oliwera znowubyś widziała —

Nań nie spojźrzysz i będziesz jako twarda skała

Przeciw wszytkim wydana szturmom oceańskim,

A to kiedy humorem wysokim i pańskim

Sobie pójdziesz i ważąc obłudy te lekko

Z dymem przemijające — w inszą się daleko

Myśl uzbroisz. Do czegoć stateczności trzeba

Mocnej, nieporuszonej — a w ostatku nieba

Cię utwierdzą. Jakoż z tych nie odejdziesz progów

Bez łaski w tym osobnej dobrotliwych bogów,

Że luboby natura chciała w czym przekazić

Tę zawziętość — nie będziesz mogła ich obrazić

Ani zgrzeszyć na wieki żyjąc w ciele czystym,

Ani chodząc po węglu sparzyć się żarzystym,

Jakim darem Dyjana, jakim Westa słynie

I Minerwa i owe w Parnasie boginie.

»Za co nic nie zostawa, jedno żebyś była

Wdzięczna ich dobroczynów, a coś poślubiła,

Z miasta w on czas wychodząc, wielkiej tej bogini,

Z rąk to moich oddała. Bo w czym kto przewini

I na gniew ich zarobi - zwyczaj tu jest taki

Wyznać pierwej prawdziwie, toż był-li ślub jaki,

Zaraz się w nim uiścić. Dopiero przy skrusze

Serdecznej, uniżonej i dalszej otusze

Poprawienia na potym — odnieść rozgrzeszenie,

A nakoniec łaskę ich i dusze zbawienie.

Otóż trzeba i tobie wszytko to odprawić,

Chcesz-li przed ich oczyma tak czystą się stawić

I cale sprawiedliwą, bo inaczej zgoła

Nie masz do nich przystępu. Więc niż do Kościoła

Ze mną wnidziesz i święte przestąpisz te progi,

Według pierwej zwyczaju otrzesz z prochu nogi

I ciało swe omyjesz w bliskiej tej fontanie,

Żebyś — wiedząc, w jakim już zostawać masz stanie

I kontrakcie z bogami — wszytkie przeszłe zmyła

Swe nałogi i nad śnieg ozdobniejszą była«.

Którym czasem rozkaże dwiema nimfom owym

Apparaty gotować, któreby takowym

Należały obrzędom. A te się z ochotą

Wnet porwawszy, tuwalnią i miednicę złotą

Z nożycami przyniosą. Sama zatym wziąwszy

Ją za rękę i spowiedź do ucha przyjąwszy,

Prowadzi do meczetu kamieńmi drogiemi

Szczero pałającego. I jeźli zwierzchnimi

Mogła perspektywami oczy kontentować,

Cóż więcej, gdy przyszło jej zewnątrz upatrować

Dziwną jego wspaniałość, pompę i ozdoby,

Okna, ganki, heroów starożytne groby,

Łupy i egzuwije, tak, że nie widziała

Nigdy nic zacniejszego — przyznać to musiała.

Tamże siadszy na krześle ksieni bursztynowym

W ubierze Sybillinym, pod złotogłowowym

Wysoko baldakinem — jako wprzód przeczyta

Pewne nad nią modlitwy, trzykroć jej zopyta,

Jeźliże się wyrzeka cale już światowej

Marności i obłudy a na żywot nowy

Zakonny rezolwuje i spółki z bogami.

Na co kiedy, słodkimi zalawszy się łzami,

Sercem wielkim pozwoli i wymówi usty,

Wszytkie błogosławione źrzódła i odpusty

Na głowę jej wyleje, szczupło uścisnąwszy.

Toż nożyce do ręku wyostrzone wziąwszy,

Nad gotową miednicą, którą dwie trzymały

Nimfy owe a drugie z boków przysłaniały

Kosztowną ją kortyną — warkocz rozpłyniony

Wtym ustrzyże, acz jeszcze wpół nierozwiedziony

Z kędzior swych i promieni, jeszcze z niego nardy

I balsamy sączyły. Jednak twardej

Nic to nie sturbowało — i owszem się zdała,

Jakoby stąd królować zaraz poczynała.

Tylkoż westchnie głęboko: »Włosy drogie moje,

Na którychem trawiła wszytkie czasy swoje

Monstrach próżnych i coraz inakszym trafieniu

Z cudzoziemskich alamod, — uczyńcie zbawieniu

Memu koniec, i jako były mi przyczyną

Wszytkich tych niepokojów, lak bądźcie jedyną

Wolności już ochłodą, wisząc przed obrazem

Na wieki tej bogini!« — Jakoż je zarazem

Na ołtarzu zostawi. A wtym ją oblecze

Ksieni w habit gotowy i te słów wyrzecze

Kilka do niej: »Weźmi tę szalę już czystości

W zakład z bogi przymierza, a jej niewinności

Strzeż nad oka źrzenicę! Cale-li umowy

Swej dotrzymasz, — nad wszytkie będziesz białogłowy

Wywyższona na ziemi. Com ci raz przyrzekła,

Że nie tylko Wenerę, ale same piekła

Sprzysiężone zwojujesz i gmin wszytek nocny,

Którym nic straszniejszego nad puklerz ten mocny

Panieństwa ślubionego być nie może nigdy.

A już odtąd przebywszy śliskie te Charybdy

I szkopuły światowe — w porcie zostawając

Panuj, króluj, tryumfuj!« Czego poświadczając

Słodkością swą muzyka — na wielkie dwa chóry

Wdzięcznie z sobą certując — ozowie się z góry,

I jaką melodyją, jakim pieniem może,

Wyrazi i wymówi: Utwierdź ją w tym, Boże!

Nakoniec po skończonej tej uroczystości

Prowadzi ją do sale przedziwnej jasności,

Okna mając kowane w paryjskim krysztale,

A po stronach, po ścianach krwawe w niej korale

I rubiny pałały. Kędy z nią pospołu

Chleba udzielonego z niebieskiego stołu

I nektaru skosztuje, obiad górne potym

Przynoszą Oready na naczyniu złotym,

Które służą, a sama ksieni ją częstuje

W potrawach kredencując. Przyczym ukazuje

Po kosztownych podłogach dyjamentem ryte

Kiedyś od Polikleta dzieje znamienite

Wielkiej tej monarszyny, jako można, jako

Jowiszowi samemu brykać więc nijako

Przed nią bywa, będąc mu nie tylko boginią

I małżonką nawyższą, ale gospodynią

Bogów drugich, jako go — choć to władogromy,

I niebieskie i ziemskie powywraca domy

W gniewie swym zapalczywym — ona uleguje

I podczas swą intrygą aż umolesluje;

Nadewszytko gdy się więc do której przymyka

Kryjomo miłośnice — szkodliwie wytyka

I do wstydu przywodzi; jako na ochydę

Jego także — wiszącą u nóg mu Tetydę

Śmie odpychać za dużym Achillesem prosząc;

Jako — czego u niego zechce, nie odnosząc —

Niebo wszytko zamiesza straszliwym hałasem,

Aż ją musi ubłagać i przepraszać czasem;

Jako zła na Wenerę. »Co barzo i tobie —

Rzecze do niej — pomogło, gdy budując sobie

Kiedyżkolwiek ruinę swojej Kartaginie

Od wnuków Dardanowych, w pobożnym jej synie

Mściła się Eneaszu, włócząc go po ziemi

I miotając na morzu wiatry libijskiemi.

Jako w Palie, jako tu czasem przemieszkiwa;

A na kogo łaskawa — tak jest dobrotliwa,

Kogo zaś nienawidzi — lak zła i do wiary

Ludzkiej nieubłagana, że w obojgu miary

Nie ma żadnej«. — Przy których pospołu jej prosi,

Żeby jadła, rozmowach, ale prócz co znosi

Miękkie jej przyrodzenie i ciała subtelność,

Gdyż takie tu potrawy, które nieśmiertelność

Dusze rodzą, prócz onę samę posilając.

Jakoż na te ozdoby z wierzchu poglądając,

Że stoły i naczynia i wszytko od złota,

W jedzeniu zaś daleko insza ich prostota,

Bowiem tylkoż jarzynki, a frukty i soki

Miernie przycukrowane, — nie zbytek głęboki,

Nie chudą mizeryją przez to pokazując —

O! jako kto szczęśliwy tym się kontentując!

Aniby on bażantów szukał malowanych

Daleko po Afryce, ani rozpuszczanych

Pereł w occie upragnął. — Po którym obiedzie

Zeszłym na tych rozmowach, jeszcze ją powiedzie

Pod słońce już schylone do poświęconego

Blisko gaju bogini, gdzie przechodzonego

Spassu sobie zażywa, kiedy to nawiedzi

Miejsce swoje i wieszcze dawa odpowiedzi

W Echo podrzeźniającej. »Jakoż i tu była

Dziś poranu, ale się na fest pospieszyła

Z bogi do Etyopów, tylkoż mi dla ciebie —

Wiedząc poco i w jakiej przyszłaś tu potrzebie —

Pewne dala nauki«. — Wiele tu dorodnych

Huków, dębów, jesionów, wiele ziół ogrodnych,

Nardów, fjołek, piwonij — żadnemu ćwiczeniu,

Ale oprócz samemu winnych przyrodzeniu;

Widzieć po swych gałęziach jabłka wisząc śliczne,

Pomarańcze, cytryny i inne rozliczne

Frukty, nam tu nieznane, pachniące oliwy,

Cedry, bobki. A po nich (niesłychane dziwy!)

Zielone się wieszając soje i papugi

Coś wieszczego świegocą: jako czas niedługi

Przydzie, przydzie, — kiedy wschód wszytek się zapali

Jednostajnym pożarem. O! rzecz podobnali

Będzie tego na on czas spodziewać się komu

Przez hultaja jednego z lada gdzieś tam domu

I wzgardzonej faryny? Skąd po wojnach długich,

Surowych i okrutnych jako niegdy drugich

Trzech punickich, w ostatnim niemal już już zgonie

Dziedzictwa Lechowego — nakoniec opłonie,

I Król znaki rozwinie tryumfalne swoje

Po cymmerskie Bosfory i czarne podwoje

Portu zastąpionego. Nie zgadniecie, czemu

Bóg tak igra z monarchy, że raz przypaść temu,

Raz drugiemu pozwoli podnieść się na nogi,

Rzuciwszy nim jak pilą. Snać Radamant srogi

Ukrył to w swej szkatule, ani ludzkie zmysły

Tego pojmą, na czym te odmiany zawisły.

A to się tak przeczyści świat zruinowany

Wszytką z gruntu niecnotą, jako przetapiany

Kruszec w ogniu potrzykroć. Skąd wrócone cnoty

Imą znowu królować i wiek kwitnąć złoty. —

Czego gdy podobnego więcej jeszcze było,

Ptastwo inne przejąwszy wtym je zagłuszyło,

A owe tą przechadzką urekreowane,

Gdy słońce wtym zapadło już nadpracowane —

Wrócą się do klasztoru. Gdzie ją Polidorze

Ksieni pilno zaleci, żeby w jej komorze

Spół się z nią położyła. Jakoż noc tę miała

Spokojniejszą nad inne i aż do dnia spała

Smaczno bardzo białego. Nakoniec gdy wznidzie

Słońce rane, pozwoli, że od niej odejdzie

Tak ubłogosławiona, bogów nachylając

Jej łaskawych a owe coraz powtarzając

Słowa swe i przestrogi: żeby pamiętała,

Co im przez ten sakrament wczora ślubowała —

Strzegąc go w czym naruszyć okazyj wszelakich,

Ani inszych faworów kaptując już jakich —

Prócz się im podobała. Toż skoro do swego

Przyjdzie miasta, w nagrodę lak niesłychanego

Zwycięstwa nad Kupidem pałac ów swój strojny

Który był jej przyczyną wszytkiej tej z nim wojny,

Na cześć im poświęconym kościołem uczyni

I klasztorem pospołu; do niegoż przyczyni

Aparatów i ozdób z potrzebnym naczyniem

Im do ofiar — a sama ksienią będzie przy niem,

Weście rzymskiej podobną. Więc jako tu głowy

Swej ozdobę, śliczny ten warkocz bursztynowy,

Zostawuje i śluby obiecane iści,

Tak zdobyte w tej drodze wzajem tam korzyści

Kupidowe powiesi na pamiątkę wieczną

Tak sławnej wiktoryjej. — I tę już skuteczną

Odniózszy stąd pociechę, puści się nakoniec

W drogę swoję szczęśliwie. Zaczyni ówze goniec

Złotopióry bogini znowu się pokaże,

Któremu odprowadzić inszym ją rozkaże

I prostszym już daleko manowcem i stroną.

Bowiem póki zapałem miłości niesioną

I żaglem źle rozumnej żądze swojej była,

Dotąd po tych pustyniach i lasach błądziła;

Teraz, gdy oświecona pokuty prawdziwej

Jest już światłem, przy łasce bogów niewątpliwej

Błądzić więcej nie będzie i — skąd tak strapiona

Wyszła w on czas — tam niczym już niezatrudniona

Bez żadnego konwoju w krótkiej trafi dobie.

Jakoż ptaka owego mając wodzem sobie,

Poimana obłokiem — nad wszytko mniemanie

W tym ludzkie — w Lizbonie drugiego dnia stanie,

Kiedy Wenus potęgi wszytkiej swej zbawiona

W bezbronnym Kupidynie, i stąd opuszczona

Od pierwszych Amazyów — tylkoż się cieszyła,

Że lak nad Paskwaliną srogo się zemściła.

Bowiem to niepodobną rozumiała rzeczą,

Żeby z pasa owego mocą się człowieczą

Dobyć miała. Skądże być od bestyj pożartą

Już wierzyła. Aż gdy wtym altanę otwartą

Przed jej ujżrzy pałacem i okna i gmachy

Wszytkie ludzi niepróżne, nowe ją stąd strachy

Porwą zaraz. A dziwnie tłumacząc to sobie,

Rzecze do Kupidyna: »Otóż teraz tobie

Niesłuchanie i lekkość na to twoja wyszła!

Boć widzę nic inszego, tylko nazad przyszła

Pątniczka la bezecna i mnie tu ku wzgardzie

Znowu się ufunduje! Słuchaj, ty bastardzie,

Nie już więcej synu mój, marny, niecnotliwy!

Idź, dowiedz się przynamniej, co to tam za dziwy?

Bo jeźli tak, jako być niepochybnie tuszę, —

Wprawdzie żeć ja dla ciebie ustąpić stąd muszę,

Ale się nie pokazuj i ty mi na oczy!«

Co wyrzekszy, na niego srogo się zamroczy

I gniew w twarzy pokaże. A on tej godziny

Wzbiwszy się pod obłoki, jako Paskwaliny

Zajźrzy w oknie siedzącej (ona się monstruje

I przed wszytkim zgichnionym miastem prezentuje

Z jego ową armatą przez się zwojowaną

I łukiem i cięciwą na troje spadaną)

Niezmiernie się zasmuci. A matce nie śmiejąc

Tego donieść i gniew jej zatym rozumiejąc

Być już nieubłagany, — za miasto poleci,

A tam z desperacyjej kształtem głupich dzieci —

Upatrzywszy z między drzew piękniejszych szeregu

Mirt stojący przy rzecznym złotonurym brzegu,

Na onym się obiesi. — Chrośnie przeszyniona

Gałąź pod nim. Skąd drogą sznurą zaciągniona —

Jako dżdżem kryształowym rózdze swej makówka

Ciężka bywa — uwiśnie złotowłosa główka,

Wiatrom dawszy kędziory. Karczek z mlekolicznej

Spadnie szyje na dół, wzrok pomrużywszy śliczny,

Skrzydełka go opuszczą, róże wszytkie zmieni

I z ustek koralowych ślinę srebrną wspieni,

Dziecinnymi pracując śmiertelnie piersiami,

A raz niespokojnymi tylkoż drgnie nóżkami.

Tu, o ! teraz gdyby go wisząc tak widziały,

Którekolwiek dla niego kiedy co cierpiały

Dawniejsze heroiny, — jakoby mu z świata

Tym prędzej dopomogły! A pierwsza — nad kata

Mocniej by Eryfila ręce mu ściągnęła

Tą, którą się cięciwą sama zadzierzgnęła,

Jokasta od własnego niepoznana syna

I z wieże sestyackiej zrzucona dziewczyna

Gałęzi mu przygięły, roztrząśniona płodem

Swym Semele i wszytka ze swoim narodem

Kreta kiedyś — haniebny rejestr jego zbrodni

Przed oczy mu stawiła! Co robił w pochodni

Z Kleopatrą farowej! Co z Fedrą przez karty

Zdradzieckie postrzeżone i w krowie zawartej

Z wszeteczną Pazyfaą! Co z Laodamiją,

Aryadną, Danaą, Cenissą, Lidyją!

Prokrys knebli, i pani ognistego woza

Czarnaby Prozerpina dodała powroza,

A subtelnym Canace sztyletem przekłuta,

I Tyzbe i Pirree i Mina rozpruta —

Drabiny przystawiły. Cóżby o Dydonie

Kto rozumiał, kiedy go piastując na łonie

Oszukana Iulem w co się przez to wdała, —

Czyby naszynionego mu nie przyłomała

Karku lepiej, i które na on czas wraziła

W się żelazo, teraz go w nim nie utopiła?

Oprócz same Pleady i co się z bogami

Kiedyś tam pokumały, że miłośnicami

Ich zostały i słyną na niebie tym łożem - —

Mogłyby nieżywego oderżnąć wżdy nożem

I pogrześć zlitowane, boby się go matka,

Pozbywszy tej nadzieje swojej w nim ostatka,

Snać już nie użaliła. — Która się dziwując,

Że do niej nie powraca, i stąd ruminując

Coś źle o nim (a tu zgiełk i sława się szerzy

Więtsza o P a s k w a l i n i e), ciężko się zaperzy

Sromotą i niewstydem swoim pokonana.

Zaczyni skoro nastąpi noc wtym podejźrzana, —

Przed nikim nic nie głosząc, ze wszytkim swym

I pałacem pospołu porwie się szaszorem, [dworem

Gdzie przepadszy nie wiedzieć. Próżne tylko znaki

Możności pozostały i majestat, jaki

Był jej przedtym. — A tu już piękna Paskwalina

Odniózszy to z Wenery i razem jej syna

Zwycięstwo niesłychane, na tym miejscu swoje

Państwo ufundowała. Gdzie owe pokoje,

Sale i tanecznice (stek światowych ludzi)

Na klasztor reformuje i kosztowny wzbudzi

Przy nim kościół — jako jej Beliza kazała.

Tamże z wielkim tryumfem te porozpinała

Łupy Kupidynowe na pamiątkę wieczną,

A sama w swym zawzięciu będąc już stateczną,

Grono Westy bogini dziewic zgromadziła,

I zamknąwszy spół się im ksienią poświęciła.

Czym więcej już daleko niż słynąc z gładkości,

W wielkiej sławie dożyła i świątobliwości,

Zostawiwszy panienkom przykład znaczny w sobie,

Żeby nie w tej powierzchnej, ale się ozdobie

Swojej inszej kochały, miękkie fatygując

Pracą członki i nigdy zgoła nie próżnując

(Czym Wenus w nich ostydnie, która jako złodziej —

Z żartów, śmiechów i kartek pisanych się rodzi),

Nadewszytko oczyma szalować umiały,

Gdyż tam welnie napierwej Kupidynek mały,

Toż w serce się zakrada i topi swe strzały

Rzadko nieprzyłomione ile w piersi białej.

Więc kiedy go po puszkach pieszczonych poznają

I pojźrzeniu zuchwałym — niech mu nie ufają,

Ale wskok do cylicyj i innych ostrości,

W czym nie zaraz upadną w takiej ostrożności.

A tak nie P a s k w a l i n a, ale go zwycięży

Każda snadnie bez broni. Do czego naciężej

Przyść w rozkoszy — a ile bezpiecznikom owym

I coraz Meluzynom inakszym dworowym,

Którym ta przed inszymi bardzo droga śliska.

Azali też światowi reforma jest bliska

I kiedyż, ukarane takową lat złością,

Pompy nasze — Saturnów z jego niewinnością

Wiek nam wrócą, wyzuwszy z twarzy się lej lisiej,

Gdy Wenus rugowana i Kupido wisi?