Józef Chociszewski

NADZIEJA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

SŁOWO WSTĘPNE.

CHAŁUPKA Z PIERNIKÓW, KARMELKÓW I CZEKOLADY.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

Scena XI.

Scena XII.

Scena XIII.

Scena XIV.

Scena XV.

Scena XVI.

Scena XVII.

KILKA UWAG O ODEGRANIU TEJ IGRY.

PIEKIELNA ZABAWA.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

LIST PASTERSKI

KTO GRYWA W KARTY, TEN MA ŁEB OBDARTY.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

NIEDOBRZE BYĆ KOSTERĄ.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

KARCIARSTWO JAKO JEDNA Z PRZYCZYN UPADKU POLSKI.

PODRÓŻ NA DRUGI ŚWIAT.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX i ostatnia.

ZŁOTY CHLEB.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

ZDANIA ZASŁUŻONYCH MĘŻÓW O PIJAŃSTWIE.

PIJAK W TRUMNIE.

OSOBY:

KOPA WESOŁYCH I CIEKAWYCH OPOWIADAŃ.

STRZEŻCIE SIĘ PIJAŃSTWA.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

PO PIĘTNASTU LATACH NA ROZSTAJNYCH DROGACH.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

ZŁOTA I SREBRNA SIEKIERA.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

ZDANIE ANCZYCA O PIJAŃSTWIE.

WSPOMNIENIE PIELGRZYMKI DO CZĘSTOCHOWY.

CO ZROBIĆ, KIEDY SIĘ BIJĄ PIJANE KOBIETY.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

POLECENIE DWÓCH DZIEŁEK PRZECIW PIJAŃSTWU I KARCIARSTWU.

RABIN ZWYCIĘŻONY PRZEZ KWESTARZA.

OSOBY :

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

WIEC PRZECIW PIJAŃSTWU I KARCIARSTWU

KRAKOWIAKI

PIJAK I ŚWINIA.

OBJAŚNIENIE o obowiązkach członków Tow. „Wyzwolenie."

MOSIEK WYRZEKA SIĘ SPÓŁKI Z WAŁKIEM.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

MOSIEK NA MAJÓWCE.

OSOBY:

ZABAWA W KARCZMIE PODCZAS NABOŻEŃSTWA.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III. 

Scena IV.

POLKA W WALCE PRZECIW PIJAŃSTWU.

OSOBY:

Scena I. 

Scena II.

Scena III.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

Scena X.

FRANCISZEK WOJCIECHOWSKI

GŁÓWNY WARUNEK, ABY POZYSKAĆ DOCZESNE I WIECZNE SZCZĘŚCIE.

SZCZĘŚCIE I BŁOGOSŁAWIEŃSTWO BOŻE OWOCE TRZEŹWOŚCI!

ZAPALMY SOBIE PAPIEROSA.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

JAŁMUŻNA.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena VI.

Scena V.

Scena VI.

NA TEN WEKSEL PŁACZĘ.

OSOBY:

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V. 

Scena VI.

NADZIEJA

zbiór dramacików, monologów, dyalogów i wierszy, popierających cel "Wyzwolenia", "Eleuteryi", "Jutrzenki" oraz podobnych towarzystw

Chociszewski Józef

Niechaj inni sieją solą,
ja posieję makiem.

SŁOWO WSTĘPNE.

Pijaństwo, połączone z karciarstwem, jest straszną plagą ludzkości. Ze wszystkich grzechów Pismo Święte najczęściej potępia pijaństwo. Oto choć niektóre zdania:

Prorok Joel pisze: „Ocućcie się pijacy, a płaczcie i wyjcie wszyscy, którzy pijecie wino." Nie była wówczas znaną wódka, a wina w Starym Testamencie stosunkowo niewiele używano i to najczęściej z wodą, mimo to Prorok stanowczo potępia pijaństwo.

W księgach Przepowieści czytamy: „Rozpustna rzecz wino i zwadliwe pijaństwo." — „Nie bywaj na biesiadach pijaków." — „Nie patrz na wino, gdy się rumieni, łagodnie wchodzi, ale na końcu ukąsi jako wąż, a jako żmija jad rozpuści." To samo można powiedzieć o wódce i innych rozpalających napojach.

Eklez. „Robotnik opiły nie zbogaci się.

"Piotr Święty kładzie na równi pijaństwo z bałwochwalstwem, a Paweł Ś. upomina: „Pijacy nie osięgną Królestwa Bożego." — „Dobra rzecz jest, nie jeść mięsa i nie pić wina."

Najdobitniej przecież potępił Chrystus pijaństwo w tych słowach: „Miejcie się na pieczy, aby nie były obciążone serca wasze obżarstwem i opilstwem, ażeby na was z trzaskiem dzień sądu nie przypadł.

Najwięcej ze wszystkich narodów doznali Polacy okropnych skutków pijaństwa, gdyż obrzydliwy ten grzech przyczynił się głównie do upadku naszej Ojczyzny i nie dozwala nam obecnie polepszyć naszej doli. Naród Polski wydaje co rok na wódkę, wino i piwo przeszło 300 milionów marek, a gdybyśmy ściśle liczyli, prawdopodobnie urosłaby ta kwota do 400 milionów.

Liczne są środki zwalczania pijaństwa i karciąrstwa, np. przepisy prawne, towarzystwa, książki itd. Zaniedbaliśmy dotychczas przedstawień teatralnych, tj. odgrywania utworów scenicznych, potępiających pijaństwo i karciarstwo. Jedyny Anczyc, znakomity pisarz ludowy, rozpoczął pracę w tym kierunku, napisawszy piękną sztukę pod napisem: „Gorzałka".

Niniejsza książka zawiera przeszło 20 monologów, dyalogów, komedyjek i dramacików, które potępiają pijaństwo i karciarstwo, zachęcając do trzeźwości. Niektóre z tych sztuk były już często odgrywane na zebraniach i majówkach „Jutrzenki" i innych Towarzystw, a cieszyły się wszędzie uznaniem.

Nazwałem zbiór tych utworów scenicznych „Nadzieją", gdyż mam nadzieję, że przyczynię się choć nieco do zwalczenia u nas pijaństwa i karciarstwa.

Życzę sobie, aby przedewszystkiem na posiedzeniach Towarzystw i w kółkach domowych odgrywano utwory z „Nadziei". Są one przeznaczone przeważnie dla młodzieży, która lubi odgrywać sztuki teatralne.

W końcu usilna proźba do prawych Polaków i Polek. Lud polski jęczy z powodu pijaństwa, żyjąc w nędzy i upodleniu. Dopomóżcie mu, aby zrzucił to ohydne jarzmo ucisku i hańby, udzielnym ku temu środkiem mogą być przedstawienia sceniczne w kółkach domowych i na posiedzeniach Towarzystw. Zaiste, nie jest trudną rzeczą urządzanie domowych teatrzyków. Weźmy np.poduwagędyalog z 87 str. „Po piętnastu latach na rozstajnych drogach." *) Nie potrzeba do odegrania tego dyalogu urządzenia sceny i ubiorów, wystarczy nauczenie się na pamięć, a ciekawa publiczność wszędzie się znajdzie. Jeżeli nie więcej, sprawi się widzom i słuchaczom chwilę rozrywki, a i to coś znaczy w tych smutnych czasach. Nie trzeba lekceważyć drobnych środków w myśl zdania Brodzińskiego: „Kto garstką ziemię nosi, góry się doczeka".

Józef Chociszewski.

*) Dyalog: „Po piętnastu latach na rozstajnych drogach" ułożyłem w gnieżnieńskian więzieniu. Pamiętam, że pisząc, doznawałem podobnego wzruszenia, jak Słowacki, który tworząc: „Grób Agamemnona" wyrzekł

Choć Muzę moje w twojej krwi zaszargam,

Sięgnę do wnętrza twych trzew — i zatargam.

Ta sama myśl przebija ze słów Idziego: „Piliśmy, pijemy i pić będziemy u żydów, aż wszystko przepijemy. Myśmy tak zgałganieli, że popieramy naszych największych nieprzyjaciół wiary i narodowości".

CHAŁUPKA Z PIERNIKÓW, KARMELKÓW I CZEKOLADY.

Igra czarodziejska dla grzecznych i niegrzecznych dzieci, aby spełniały czwarte Boże przykazanie.

Napisał J. Chociszewski.

OSOBY:

Roch - gospodarz.

Jędzona.

Magda - jego żona.

Kle-Kle, Tol-Tol - chochliki

Jaś, Antosia -  ich dzieci.

Scena przedstawia izbę Rocha, a później las.

Scena I.

MAGDA.

Niech Bóg broni być macochą. W powiastkach przedstawione są macochy jako okrutnice, pastwiące się nad pasierbami. Jest nawet następująca piosenka:

A jest ci tam w niebie pono

Krzesło szczerozłote,

Dla macochy, co na świecie

Kochała sierotę.

Ale gęsta pajęczyna

Na krzesło usiadła,

Bo tam jeszcze żadna pono

Macocha nie siadła.

Dziwna rzecz, że nie ma żadnej powiastki o złych pasierbach, którzy dokuczają przybranej matce. Czy to ma być prawdą, że dzieci z pierwszego małżeństwa to zawsze anioły, a macochy zawsze niedobre matki? Powstał przesąd, że macochy źle się obchodzą z pasierbami, a ten przesąd trudno wykorzenić. Jestem także macochą, własnych dzieci nie mam, zatem nie posądzi mnie nikt, że daję pierwszeństwo moim dzieciom. Staram się wychować Jasia i Antosię dla Boga i dla ludzi, a jakiż skutek?

Jaś i Antosia są to dzieci mego męża Kocha z pierwszego małżeństwa. Zatruwają mi życie. Chciałam za pomocą łagodności nakłonić ich serca do cnoty. I cóż wynikło z mej łagodności? Oto moje kochane dzieciaczki, a szczególnie Jaś, gotowe mi kołki ciosać na głowie. O posłuszeństwie nie ma mowy. Uczyć się nie chcą. Gdy je zachęcam do polskiego czytania, mówią, że to niepotrzebne. Do szkoły uczą się prawda trochę po niemiecku, bo nauczyciel wali w skórę, aż trzeszczy. Jaś niedawno miał pręgi na ciele, bo szydził z nauczyciela. W jedzeniu wybredzają, wciąż im się zachciewa przysmaczkńw, a posilnych potraw jeść nie chcą. Często kłamią, a co najgorsza buntują na mnie czeladź. Jeszcze z Antosią byłoby pół biedy, ale Jaś bardzo zuchwały. Postanowiłem sobie, aby nie skarżyć się na dzieci przed mężem, ale widzę, że dłużej mi nie wolno milczeć.

Scena II.

Roch, Magda.

ROCH.

Moja kochana Magdo, jesteś bardzo poczciwą kobietą, ale za bardzo pobłażasz dzieciom. Jaś dziś rano wskrabał się na drzewo, aby rwać niedojrzałe gruszki, przyczem podarł sobie rzeczy.

MAGDA.

Nie czyniłbyś mi wyrzutów, gdybyś, wiedział, kochany Rochu, co ja wycierpię od Antosi, a jeszcze więcej od Jasia.

ROCH.

Czemu mi o tem nic nie mówisz?

MAGDA.

Próbowałam za pomocą łagodności wpłynąć na dzieci, ale to groch rzucany o ścianę. Gdybym się wciąż skarżyła, myślałbyś, że pragnę, abyś bit Jasia i Antosię.

ROCH.

Mogłaś sama ukarać, przecież ci zaraz po ślubie powiedziałem: nie żałuj rózgi w razie potrzeby.

MAGDA.

Jaś i Antosia skoroby dostali po jednem uderzeniu, gotowi rozgłaszać po całej wsi, że ich katuję, a wtedy wytykanoby mnie palcami, że jestem złą macochą, że krzywdzę biedne dzieci.

ROCH.

Na gadanie ludzi nie trzeba zważać, tylko robić swoje. Co prawda, Jaś i Antosia po śmierci mej żony bardzo się rozhukali. Nic nie poradzi, trzeba użyć rózgi bo w przeciwnym razie nietylko, że nie doczekamy się z naszych dzieci żadnej pociechy, ale popełnimy grzech ciężki, gdyż mogą wyrosnąć na zbrodniarzy. Wszakżeż mówi przysłowie, że od łyczka do rzemyczka, a od rzemyka na haczyk.

MAGDA.

Nie chciałabym używać rózgi na dzieci.

ROCH.

Gdzie nie ma kary, tam nie ma miary. Rózga jest często konieczną. Jeżeli już sama nie chcesz dzieci karać, nie przemilczaj ich przewinień przede mną.

MAGDA.

Uznaję, że masz słuszność. Przykro mi, że mam oskarżać Jasia i Antosię, ale muszę to uczynić. Wystaw sobie, Jaś korzystając z tego, że komora była otwarta, wszedł wczoraj do niej i porwał garneczek miodu, który zjadł z Antosią.

ROCH.

Nie dziwię się, że dzieci nie chcą jeść perek, grochu, kapusty itd., skoro się starają o przysmaki. Wczoraj spotkałem Jasia jak się dobierał do mojej flinty. Zagroziłem mu surowo, że jak jeszcze raz coś podobnego uczyni, dostanie potężne baty.

MAGDA.

Ile to razy upominałam Jasia, aby się nie bawił zapałkami. Proźby moje i groźby są daremne, nieposłuszny chłopiec czyha niejako na zapałki, a potem zapala słomę, wióry itd.

ROCH.

Jak jeszcze raz bawić się będzie zapałkami, trzeba go będzie mocno ukarać, gdyż gotów nas doprowadzić do kija żebraczego. Jaś jest sprytny chłopak, pojmuje łatwo naukę, ale przytem wisus, jakich mało.

MAGDA.

Antosia byłaby dobrą dziewczynką, gdyby nie była zawojowana przez Jasia.

ROCH.

Rozmówimy się później o tem gruntownie, ale teraz pójdź ze mną w podwórze, bo siwej krowie coś braknie (wychodzą).

Scena III.

Jaś, Antosia.

JAŚ.

Nie ma nikogu, możemy się pobawić. Jakci wczoraj miód smakował?

ANTOSIA.

Miód był dobry, ale sumienie wciąż mi mówiło, że kradzież jest ciężkim grzechem.

JAŚ.

Wyjeżdżasz mi z grzechami, o czem ja nie lubię słuchać. Nie jest to grzechem, że weźmiemy trochę miodu, bo co rodziców, to także nasze.

ANTOSIA.

Ksiądz na kazaniu zeszłej niedzieli mówił. że nie wolno okradać rodziców.

JAŚ.

Wciąż gadasz o kradzieży, a ten wyraz mi się nie podoba. Co innego wziąć, a co innego ukraść, Ale dajmy temu pokój. Oto są zapałki. Będziemy się bawili w palenie ognia. Narobimy wiechetków ze słomy, a gdy się zapalą, będziemy mieli świętojańską sobótkę.

ANTOSIA.

Mam strach, aby się dom nie zapalił.

JAŚ.

Głupstwo. Od nieco słomy dom się nie zapali. Ale poczekaj, wprzód zapalę sobie papierosa (wydobywa pudełko i zapala).

ANTOSIA.

Bój się Boga i zaprzestań palenia, bo to szkodzi bardzo zdrowiu, a wiesz przecież, że nie wolno palić papierosów. Jak się ojciec dowie, ukarze cię surowo.

JAŚ.

Byłoby źle z nami, gdyby tylko to czynić co wolno. Trzeba tak robić, aby nikt nie widział.

ANTOSIA.

Ale Bóg widzi.

JAŚ.

Zawsze mi wyjeżdżasz z taką dziwną mową, która mi się wcale nie podoba. Papieros dobry (kaszli), trochę mocny, ale ja palę tylko mocne papierosy, bo jestem mężczyzną.

ANTOSIA.

A jakże będzie z nauką do szkoły?

JAŚ.

Uwzięłaś się na mnie, aby mi dokuczać! Nie wezmę dziś .książki do ręki, bo jutro idę do lasu. Zabiorę z sobą pistolet i strzelać będę do wiewiórek. Ty oczywiście pójdziesz ze mną.

ANTOSIA.

Nie pójdę, gdyż mam wielki strach.

JAŚ.

Toś ty taka siostra! Pewnie mnie jeszcze oskarżysz przed macochą.

ANTOSIA.

Co też ty wygadujesz. Ojciec nam surowo rozkazał, abyśmy mówili „matka" a nie macocha.

JAŚ.

Zawsze jest macochą Oj, skończyły się dobre czasy, kiedy po śmierci naszej prawdziwej matki mogliśmy robić, co nam się podobało.

ANTOSIA.

A pamiętasz, że o mały włos byłbyś się zabił, kiedyś przelatywał pod śmigami wiatraka.

JAŚ.

To był przypadek, bom się poślizgnął.

ANTOSIA.

A pamiętasz, jak dostałeś baty od sąsiada, kiedyś rwał niedojrzałe jabłka w jego sadzie?

JAŚ.

Nie daruję mu tego; przez trzy dni mnie bolało. Sięgnij do szafy po cukier, zjemy po kawałku.

ANTOSIA.

Kiedy się bardzo obawiam.

JAŚ.

Głupiaś z twoją obawą. Gniewam się na ciebie, nie przemówię do ciebie ani jednego słowa.

ANTOSIA.

To już wezmę szklaną cukierniczkę i dam ci owego cukru (sięga, podaje Jasiowi, cukiemiczka pada na ziemię i tłucze się w drobne kawałki). O Boże! co ja zrobiłam? Co powie ojciec? Co powie matka?

JAŚ.

Baty pewne. Przedewszystkiem trzeba cukier pozbierać i uprzątnąć skorupy.

ANTOSIA.

A gdzie kłaść cukier?

JAŚ.

A gdzieżby? W kieszenie. (zbierają cukier i skorupy).

ANTOSIA.

A jak się wyda?

JAŚ.

Czemu się ma wydać? powiemy, że nie stłukliśmy i koniec.

ANTOSIA.

Ale to kłamstwo, a rodzice i ksiądz mówią, że kłamstwo jest ciężkim grzechem.

JAŚ.

A więc idź i powiedz: Stłukłam cukierniczkę, bo mi Jaś kazał.

ANTOSIA.

Co też ty mówisz? Przecież nie będę na ciebie skarżyła.

JAŚ.

To mi się podoba. Teraz pobawię się trochę flintą (zdejmuje flintę ze ściany).

ANTOSIA.

Jasiu, Jasiu, to się źle skończy.

JAŚ.

Flinta nie nabita, a jak ojciec przyjdzie z podwórza, powieszę prędko na swoje miejsce. Na ramię broń! Do nogi broń! Prezentuj broń! A teraz na żarty ognia, boć flinta nienabita (pada strzał).

ANTOSIA.

Ach! O Jezu! (płacze).

JAŚ.

Będzie hałas i zapewne co gorszego. Ojciec nadchodzi z podwórza. Będzie bat w robocie. Schowajmy się za piec (dzieci idą za piec, wchodzą Roch i Magda).

Scena IV.

Ciż, Roch i Magda.

ROCH.

Kto tu strzelił? Flinta leży na stole, ale nie ma nikogu. Pewnie dorwał się do strzelby nicpoń Jaś, chociaż mu surowo zakazałem brać flintę do ręki. Dam mu pamiątkę. Nauczę go po kościele gwizdać. Mógł byt siebie samego lub Antosię skaleczyć. A gdzież on jest?

JAŚ (po cichu).

Oj będą baty, będą. Co ja zrobię? Aż mi się gorąco robi.

MAGDA.

Mężu proszę ciebie nie bij zaraz, bo mógłbyś chłopcu zrobić co złego. Poczekaj trochę, az ochłoniesz ze złości.

ROCH.

Jesteś dobrą kobietą. Dobrze, poczekam. Pójdźmy szukać Jasia do ogrodu, bo zapewne skrył się w krzaki.

MAGDA.

Wisus chłopak, aleć on się poprawi, bo nie jest jeszcze zupełnie popsuty (wychodzą).

Scena V.

Jaś, Antosia.

JAŚ (wychodzi z za pieca). 

Nie myślałem, że macocha taka dobra.

ANTOSIA.

Pójdź, przeprosimy rodziców, oni przebaczą.

JAŚ.

Za nie w świecie. Macocha możeby darowała, ale ojciec będzie bił bez litości. Ja uciekam do lasu.

ANTOSIA.

A ja?

JAŚ.

Czeka cię też kara, boś stukła cukierniczkę. Rób jednak co chcesz. Byłoby lepiej, żebyś ze mną poszła, bo sam miałbym strach wielki.

ANTOSIA.

Wiem, że źle czynię, ale że cię bardzo kocham, pójdę z tobą.

JAŚ.

A więc dalej do lasu i to zaraz. Najgorzej się dostać za dworską stodołę, gdyż las jest blizko, a w lesie są jagody, wiewiórki, ptaki. Będziemy się wesoło bawili. Dalej, Antosiu, do lasu. (Zasłona spada.)

UWAGA. Te cztery sceny można odegrać osobno, gdyż stanowią osobną całość, a zachodzą tylko 4 osoby; przeto ułatwione przedstawienie.

Scena VI.

(Widownia przedstawia las). Jaś, Antosia.

JAŚ.

Zbłądziliśmy w lesie. Nie ma żadnej drogi. Źle z nami.

ANTOSIA.

Mnie się bardzo chce jeść i nogi mnie okropnie bolą. Już wieczór, gdzie spać będziemy?

JAŚ.

Czuję głód straszliwy, a jeszcze większe pragnienie. Odpoczniemy tu sobie. Tam za gałęziami niby jakaś chałupka stoi.

ANTOSIA.

Widzę wyraźnie, że to chałupka. Ach! niezawodnie tam mieszkają zbójcy.

JAŚ.

Zbójców zapewne nie ma, ale może być co gorszego.

ANTOSIA.

Może wilki?

JAŚ.

Ej, nie wilki, tu podobno w lesie mieszka Jedzona.

ANTOSIA.

Mówiła mi o tem stara Jędrzejowa, ale już dobrze nie pamiętam.

JAŚ.

Niedawno opowiadał mi o tym lesie Grzela, skotarz dworski. Ta Jedzona to jakaś czarownica, czy coś podobnego. Liczy już podobno tysiąc lat. Ma długi, krzywy nos, a co najgorsza, że zjada dzieci.

ANTOSIA.

O Boże! o Boże! Przyszła na nas ostatnia godzina. Zginiemy, jak nas znajdzie Jedzona.

JAŚ.

Wiesz co, Antosiu, popełniliśmy wielkie głupstwo, uciekając do lasu. O zabawie nie ma mowy, gdyż wciąż mi się zdaje, że nas ktoś goni.

ANTOSIA.

Ze mną tak samo. Przestąpiliśmy czwarte Boże przykazanie, a to grzech bardzo ciężki. Trzeba się wrócić do domu.

JAŚ.

Wrócić, ale gdzie? Myśmy uszli może trzy mile, a może i więcej. Drogi nie znamy.

ANTOSIA.

A więc zginiemy z głodu w tym wielkim lesie, albo nas rozszarpią wilki i niedźwiedzie. W domu dostawaliśmy pięć razy na dzień pożywienie, a dziś oprócz śniadania zjedliśmy tylko po kawałku suchego chleba.

JAŚ.

Nie chciałem często jeść chleba, chociaż był posmarowny masłem, (maca się po kieszeniach i wydobywa kawałek cukru). Antosia, wszakżeż mamy cukier w kieszeniach. Jedzmy, (dzieci Madą do ust cukier). Smaczny cukier.

ANTOSIA.

Ten cukier przypomina mi nasze nieposłuszeństwo. Trzeba było przeprosić rodziców. Byłoby po wszystkiemu, a kara nie byłaby wielka, bo rodzice bardzo dobrzy, a że czasem ukarzą, nic dziwnego, gdyż „karanie słuszne, lekarstwo duszne" mówił ksiądz proboszcz na kazaniu.

JAŚ.

W domu mieliśmy wygodne łóżeczka, a tu trzeba spać na ziemi.

ANTOSIA.

A wciąż mamy strach, że nas napadną dzikie zwierzęta lub źli ludzie. A może przyjdzie Jedzona?

JAŚ.

Serce mi się kraje, gdy sobie pomyślę, że jestem sprawcą tej niedoli. Nie gniewaj się na mnie, kochana siostrzyczko, że cierpisz z mego powodu, gdyż ja ciebie namówiłem do ucieczki z domu.

ANTOSIA.

Nie gniewam się, bo i ja zawiniłam. Wiesz co. Jasiu, pomódlmy się i przeprośmy Boga, że Go ciężko obraziliśmy. Prośmy o pomoc i przyrzeczmy, że się poprawimy.

JAŚ.

Poprawię się chętnie, gdyby się tylko z lasu wydobyć. Teraz widzę, że byłem bardzo lekkomyślny i nieposłuszny.

ANTOSIA.

Uklęknijmy i mówmy modlitwę (klękają).O wielki Boże, zmiłuj się nad nami! Zgrzeszyliśmy ciężko, ale przyrzekamy poprawę. Czy nie tak, Jasiu?

JAŚ.

Tak, tak, przyrzekam poprawę z głębi duszy i serca. Najświętsza Maryo Panno, wstaw się za nami. Święty Janie Chrzcicielu, mój Patronie, przyczyń się za nami.

ANTOSIA.

Święty Antoni, mój Patronie, uproś nam u Boga, abyśmy wyszli z tego nieszczęsnego lasu. A teraz zmówmy „Ojcze nasz". (Dzieci modlą się po cichu, kładą się na ziemię i zasypiają.)

Scena VII.

Wbiegają na scenę w podskokach chochliki: Kle-kle i Tol-tol.

KLE-KLE.

Czy widziałeś na pewne, że śpi Jedzona?

TOL-TOL.

Widziałem, a przecież chrapi, że tu się nawet słyszy.

KLE-KLE.

Istotnie, że słyszę. Oj umęczy nas ta przebrzydła czarownica z krzywym nosem. Wciąż nas napędza do roboty, a jeść nic prawie nie daje. Oto chałupka z pierników, czekolady i karmelków, ale nie wolno skubnąć ani kruszyny, bo zaraz ciężka kara. Pamiętasz, jak cię wczoraj wrzuciła w piec ognisty?

TOL-TOL.

A przedwczoraj ciebie w zimną wodę z lodem.

KLE-KLE.

Nie daruję tego babie.

TOL-TOL.

Cicho,bo j ak usłyszy, czekająnas okropne męki.

KLE-KLE.

Co się tam będziemy smucili. Lepiej zaśpiewajmy sobie piosenkę, którą przedwczoraj śpiewali parobcy na polu (śpiewają).

Chłopek ci ja, chłopek,

W roli dobrze orzę;

Wszystko rai się dobrze dzieje,

Chwalą Tobie, Boże.

Mam koników parę,

Cztery wołki w pługu,

Chałupeczke malusieńką,

Bez żadnego długu.

Z pracy nie choruję,

Lenistwem się brzydzę,

Żadnej ja nie też roboty,

Żadnej nie powstydzę.

Rozlega się w polu

Wołanie oraczy,

Co niema, to niema

Bez pracy kołaczy.

TOL-TOL

Zaśpiewajmy drugą piosenkę, którą niedawno śpiewały dzieci na majówce.

Wypił Kuba do Jakuba

Jakub do Michała;

Flasza brzęk,

Maciek stek,

To robota cała.

Kto wciąż wódkę pije,

Tego we dwa kije

Gdy do roli, głowa boli,

Jak do karczmy zdrowy

Kiedy żąć,

Ani ciąć,

Jak pić to gotowy,

Kto bez pracy żyje,

Tego we dwa kije.

Łupu, cupu,

Cupu, łupu Tego we dwa kije!

KLE-KLE.

Nie może mi się w głowie pomieścić, że ludzie z okolicznych wiosek tak wiele wódki piją.

TOL-TOL.

Oj prawda, że piją i to bez umiarkowania, przez co tracą majątki i zdrowie.

KLE-KLE.

Nic na to nie poradzimy. Ale co ja widzę? Tam pod krzakiem iśpi dwoje dzieci.

TOL-TOL.

To Jaś i Antosia. Zapewne zbroili co złego i uciekli do lasu.

KLE-KLE.

Jak się dostaną w moc Jedzony, już po nich, bo ta niegodziwa baba zjada nieposłuszne dzieci.

TOL-TOL.

Tak, tak, nieposłuszne, bo dobrych dzieci nic wolno jej zjadać.

KLEKLE.

Uciekajmy, gdyż idzie Jedzona (chochliki uciekają).

Scena VIII.

(Wchodzi Jedzona z laterką w ręce. Ubiór jej dziwny, zgarbiona, wspiera się na kiju.)

JEDZONA.

Zdaje mi się, że tu ktoś rozmawiał. Może chochliki Kle-kle i Tol-tol, bo to wisusy, jakich mało. Trzeba przeszukać krzaki, bo tu czasem zabłąkają się dzieci, mianowicie jeżeli popełnią co złego. Istotnie są dzieci. Jeżeli się nic mylę, są to dzieci Rocha z Myślecina za lasem. Widziałam je, kiedym chodziła po żebrocie. Chłopiec ze mnie się naśmiewał, pokazał mi język i rznął na mnie kamieniem, lecz dziewczynka dała mi chleba kawałek. Oj, Jasiu nicponiu, dostałeś się w moje szpony. Zjem was dziateczki, bo to przedłuża moje życic. Będzie z 50 lat, kiedym zjadła niesfornego dzieciaka, to też wyschłam jak wiór, że tak długo poszczę. Nic nie szkodzi, że zjadam dzieci, bo nieposłuszni synowie i córki zasługują na surową karę. Trzeba słuchać ojca i matki, uczyć się dobrze, a nie myśleć o psich figlach. ])o dobrych niewinnych dzieci nie mam przystępu. Jaś, jako nieposłuszny psotnik, jest zupełnie w mojej mocy, nie wiem jednakże, jak będzie z Antosią. Ale co tam — stłukła cukierniczkę, a nie przyznała się do złego, potem uciekła z domu rodzicielskiego, zatem także wpadła w moją moc. Trzeba obudzić dzieci, gdyż gotowe dostać kataru i zachorować, a wtedy nie byłyby dobre do zjedzenia. Trzeba ostrożnie brać się do dzieła. Łudzić je będę łakotkami i zabawami. Pierniczki, karmelki, czekolada, placuszki, ciasteczka są tem dla dzieci, czem robaczek na haczyku wędki dla rybki. Połyka rybka robaczka a z nim haczyk i ginie. Dziecko daje się skusić łakotkami i grzeszy. Dzieci nie powinny być łakome. Ale na cóż będę uczyła młodzież, co ma czynić, lepiej obudzić śpiochów (chwyta za trąbkę i trąbi). Hej, hej, chochliki przychodźcie a zaraz (zjawiają się chochliki).

Scena IX.

Jedzona, chochliki i śpiące dzieci.

JEDZONA.

Gdzież wy biegacie, wy nicponie?

KLE-KLE.

Byliśmy tu niedaleko.

JEDZONA.

Tam oto śpią dzieci. Idźcie i zbudźcie je ze snu (chochliki idą do dzieci i wołają): Dalej wstawać, bo czas wielki (dzieci się budzą i przecierają oczy).

JAŚ.

Co się dzieje? Gdzie jesteśmy!

ANTOSIA.

Pewnie chcą nas zbójcy zabić.

JEDZONA.

Uspokójcie się, lube dziateczki. Nie stanie się wara nic złego. Ja bardzo kocham dzieci. Dostaniecie dobrą wieczerzę i położycie się w łóżka. Wstańcie na nogi, bo czeka was jedzenie (dzieci wstają).

TOL-TOL (na stronie).

Oj będzie jedzenie, jak was baba schrupie.

JEDZONA.

Co ty tam mruczysz pod nosem, Tol-tol?

TOL-TOL.

Ja tak sobie, oto dziwię się nad dobrocią naszej pani.

JEDZONA.

Ej, chochliki, sprawujcie się dobrze, bo w przeciwnym razie — wiecie zapewne co was czeka.

JAŚ.

Chce mi się jeść okropnie.

ANTOSIA.

Mnie także.

JEDZONA.

Zaraz, będzie wieczerza. Czy widzicie tam na boku chałupkę? Jest ona zbudowana z pierników, karmelków i czekolady.

JAŚ.

Jak żyję, nie widziałem czegoś podobnego.

ANTOSIA.

I ja nie widziałam takiej chałupki.

JEDZONA.

Tę chałupkę wam daruję. Wolno wam ją zjeść, jeżeli chcecie. Jutro lepiej przypatrzycie się temu domkowi. Ale teraz pójdźcie na wieczerzę.

JAŚ.

Pójdźmy, Antolko.

ANTOSIA.

Z tobą chętnie p6jdę (Jedzona i dzieci odchodzą).

KTE-KLE.

Biedne dzieci. Nie przeczuwają, że śmierć im grozi.

TOL-TOL.

Wiesz co kolego, starajmy się te dzieci ocalić.

KLE-KLE.

Ocalić, ale jak?

TOL-TOL.

Trzeba pomyśleć. Gdyby np. szkaradną Jedzone w piec wrzucić i spalić. Wtedy odzyskalibyśmy wolność.

KLE-KLE.

Wyśmienity pomysł — Jedzona zasługuje, aby zgorzała w piecu ognistym.

TOL-TOL.

Niech się spali.

(Zasłona spada).

Scena X.

(To samo miejsce co w dziewiątej scenie, ale chałupka z pierników więcej widoczna.)

Jedzona, Jaś, Antosia.

JEDZONA.

Jak się wam spało?

JAŚ.

Bardzo dobrze.

ANTOSIA.

Także dobrze spalam.

JEDZONA.

Przypatrzcie się uważnie chałupce z pierników, bo teraz lepiej ją widać. Pójdę dla was po śniadanie (odchodzi).

JAŚ.

Śliczna chałupka. Ściany z pierników, belki z czekolady, a dach z karmelków.

ANTOSIA.

Na stole leżą ciastka, orzeszki, pomarańcze i różne inne słodkie rzeczy.

JAŚ.

Mam wielką ochotę, aby wyrwać z chałupki kawał piernika i zjeść.

ANTOSIA.

Daj pokój, poco psuć chałupkę, zjemy ją później.

JAŚ.

Niech i tak będzie (wchodzi Jedzona, niosąc 2 filiżanki).

JEDZONA.

Niosę wam śniadanie. Oto czekolada z mlekiem i wyborne ciasteczka.

JAŚ.

Dziękujemy za czekoladę (próbuje) bardzo smaczna.

ANTOSIA.

Mnie także smakuje, dziękuję pani.

JEDZONA.

Mówcie mi „ciotko," bo jestem w istocie krewna waszych rodziców.

ANTOSIA.

Ach, biedni nasi rodzice, oni się zapewne smucą, że nas nie ma w domu.

JAŚ.

Ej, co tarn. Mamy tu dobrze.

JEDZONA.

Tak jest, macic tu dobrze, a jeszcze będziecie; lepiej mieli, jeżeli będziecie posłuszni. Ty, Jasiu, dostaniesz ładną flintkę, a ty Antolko, dwie duże lalki.

JAŚ.

Dziękuję, gdyż lubię bardzo strzelać z flintki.

ANTOSIA.

A ja dziękuję za lalki.

JEDZONA.

Będziecie tu żyć jak w raju. Przede wszystkiem nie ma tu żadnej roboty, gdyż jedynem u mnie zatrudnieniem: jedzenie, picie i zabawa. Pójdziecie na łączkę, tam pełno prześlicznych kwiatów, na drzewach piękne ptaki, a w strumyku złote rybki.

ANTOSIA.

Ztote rybki, czy to być może?

JEDZONA.

Sami zobaczycie. Zachce wam się pić, będziecie mieli do wyboru mleko, śmietanę, czekoladę, kawę itd. A jeżeli mieć będziecie ochotę na jedzenie, to oprócz ciasteczek i pierników będą w powietrzu latały gołąbki, ale już upieczone. Dość otworzyć usta, a gołąbek wleci.

JAŚ.

Trudno temu uwierzyć.

ANTOSIA.

Słyszałam, że pieczone gołąbki nie przychodzą same do gąbki.

JEDZONA.

U mnie inaczej się dzieje. Oprócz gołąbków będą smaczne pierogi, kluski z jajecznicą, kurczęta, szparagi, groszek z marchewką, wiśnie, gruszki, jabłka itd. Teraz będziecie się bawić; przyszłe tu wam dwóch chłopczyków; jeden się zowie Kle-kle, a drugi Tol-tol. (Trąbi, zjawiają się chochliki.)

KLE-KLE.

Stajemy na rozkaz.

JEDZONA.

Będziecie bawili Jasia i Antosię.

TOL-TOL.

Bardzo chętnie.

JEDZONA.

Teraz odchodzę, ale przyjdę niedługo. (Odchodzi.)

Scena XI.

Dzieci i chochliki.

KLE-KLE.

Kiedy ma być zabawa, niechże będzie.

TOL-TOL.

Tak jest, bawmy się. Może zaczniemy od ślepej babki.

JAŚ.

Bardzo lubię zabawę w ślepą babkę.

ANTOSIA.

Ja także.

KLE-KLE.

Niech Antosia będzie ślepą babką (zawiązuje jej oczy chustką). Zkąd idziecie, babko?

ANTOSIA.

Z miasta.

JAŚ I CHOCHLIKI.

Czego chcecie.

ANTOSIA.

Ciasta.

TOL-TOL.

A jakiego?

ANTOSIA.

Klepanego.

KLE-KLE.

A to sobie klepcie sami. (Zaczyna się gonitwa, klaskanie w ręce i wołanie: tu, tu babko.)

TOL-TOL.

Antosia zmęczona, przestańmy.

KLE-KLE.

Oj, wy biedne dzieci. Nie przeczuwacie co was czeka?

JAŚ.

A co takiego?

TOL-TOL.

Jedzoną was zabije, upiecze i zje.

ANTOSIA.

(płacze) O Boże, zmiłuj się nad nami.

KLE-KLE.

Nie rozpaczajcie. Ja i mój towarzysz Tol-tol jesteśmy w służbie u Jedzony. Dokucza nam okropnie ta niegodziwa baba. Dopomożemy wam do ucieczki.

JAŚ.

Dziękujemy wam za życzliwość.

ANTOSIA.

Ja także dziękuję. (Słychać głos trąbki.)

TOL-TOL.

Jedzona nas woła. Wkrótce tu przybędziemy. (Odchodzą.)

Scena XII.

Jaś  i Antosia.

JAŚ.

Może zjesz piernik, Antałku?

ANTOSIA.

Nie mam ochoty, gdyż śmierć nam grozi.

JAŚ.

Może się jako wykręcimy. Kle-kle i Tol-tol przyrzekli nam pomoc.

ANTOSIA.

Wciąż myślę o rodzicach. Przez nasze nieposłuszeństwo sprawiliśmy im wielki smutek.

JAŚ.

Oj tak, źle się stało. Gdybyśmy się ztąd mogli wyrwać, jakże chętnie słuchalibyśmy rodziców.

ANTOSIA.

Od pierwszego wejrzenia nie podobała mi się ta niby nasza ciotka. Jak ona strasznie patrzy.

JAŚ.

A jaki ma nos duży! Przebrzydła to baba! (Pokazuje się z tyłu Jedzona.) Uciekajmy, Antosiu, póki czas.

Scena XIII.

JEDZONA.

A toście ptaszki! Tak się wywdzięczacie za moją dobroć. Dałam wam nocleg, nakarmiłam, a wy chcecie uciekać. A dokąd? W domu czekają was baty.

ANTOSIA.

Przebacz, ciociu!

JEDZONA.

Teraz jestem ciocią, może jeszcze kochaną., a niedawno mówiłaś, że mi źle z oczu patrzy.

JAŚ.

Niech się ciocia nie gniewa.

JEDZONA.

Milczeć, pędraki niegodziwe. Wy pewnie myślicie, że tutaj tak możecie sobie dokazywać jak w domu. Oho! ja nie jestem taką, jak wasza matka, co na wszystko pozwalała. Ze starszych osób nie godzi się naśmiewać. A pamiętasz ty, Jasiu, jak przed tygodniem cisnąłeś kamieniem na starą żebraczkę, chociaż ci nic złego nie zrobiła? Gadaj zaraz szkaradny chłopaku, czy pamiętasz?

JAŚ.

Pamiętam.

JEDZONA.

Tą starą żebraczką ja byłam. Oj, zemszczę się, oj będę biła bez litości, a nie skończy się na tem. Niedawno skradliście garnuszek z miodem, a wczoraj stłukliście cukierniczkę. Ty łobuzie, paliłeś papierosy. Koci ogon tobie smarkaczu, a nie papierosy. Zamiast przeprosić rodziców, uciekliście do lasu, aby tu zbytkować. Chciało się wam lasu, macie las. Cierp ciało, czego ci się chciało. (Bierze trąbkę i trąbi, wpadają chochliki) Czy już napalone w piecu?

KLE-KLE.

Tak jest, nasza miłościwa pani.

TOL-TOL.

Gorączka z pieca aż tu dochodzi.

JEDZONA.

Pójdę zobaczyć, czy tak jest w istocie. (Odchodzi.)

Scena XIV.

Dzieci i chochliki.

KLE-KLE.

Dzieci, zbliża się ważna chwila. Śmierć albo życie.

JAŚ.

Cóż takiego?

ANTOSIA.

Drżę cała.

TOL-TOL.

Oto Jedzona będzie was chciała wrzucić do pieca ognistego. My chochliki nie możemy się spalić, ale wy macie być upieczeni, a potem chce was zjeść przebrzydła baba.

JAŚ.

A więc mamy zginąć śmiercią okropną.

KLE-KLE.

Miejcie nadzieję, że się to nie spełni. Mądra Jedzona, ale myśmy też niegłupi.

TOL-TOL.

Baba każe wam usiąść na łopacie, aby was wrzucić w piec rozpalony.

KLE-KLE.

Mówcie, że nie wiecie jak usiąść, że ma wam pokazać. Skoro Jedzona usiądzie na Jopacie, wtedy doskoczymy, a w czworo babę pokonamy, bo ona sucha i lekka jak wiór.

TOL-TOL.

Zatem nie będzie trudno wrzucić ją do pieca.

KLE-KLE.

Cicho — sza — baba idzie, zatem baczność.

Scena XV.

Ciż i Jedzona.

JEDZONA.

Dalej dzieciaczki, pójdźcie ze mną, sprawię wam wielką przyjemność. Oto w tym piecu jest bardzo pięknie, znajduje się tam flintka, dwie duże lalki i chałupka z pierników, czekolady i karmelków. Siadajcie, lube dziateczki, na tę łopatę, a nie pożałujecie, przecież ciotka wam dobrze radzi.

KLE-KLE (na stronie).

Z pieca na leb, a raczej w piec.

JEDZONA. 

A więc jazda. Siadajcie.

JAŚ.

Kiedy nie wiem, jak się położyć, niech nam ciocia pokaże.

JEDZONA.

Głupie dzieciaki. Oto tak się kładzie (siada na łopacie).

TOL-TOL.

Dalej wszyscy razem pchnijmy babę do pieca (pchają Jedzone).

JEDZONA.

Tacyście przebiegli. To wy chochliki zgotowaliście mi śmierć w płomieniach. O jak gorąco, duszę się, palę, ratujcie, dajcie wody (słychać krzyk przytłumiony).

KLE-KLE.

Już po babie, spaliła się.

TOL-TOL.

Nie ma co jej żałować, nabroiła wiele złego.

KLE-KLE.

Nosił wilk, ponieśli wilka, chociaż tu trzeba powiedzieć wilczyca. Dzieci jesteście ocalone, a my z wami.

JAŚ I ANTOSIA.

Dziękujemy za pomoc.

(Zasłona spada).

Scena XVI.

(Jaś i Antosia śpią jak w dziewiątej scenie. Magda.)

MAGDA.

Cały dzień chodzę po lesie i szukam dzieci. Oby nie stało się im co złego. Jaś i Antosia

są tu niezawodnie, bo ich widział Wojtek, co pasie sołtysowe bydło. Otóż nareszcie znajduję dzieciaki. Śpią tam pod drzewem. Hej Jasiu i Antosio, obudźcie się, to ja, wasza matka przyszłam po was, a ojciec niedaleko z wozem, aby was zawieźć do domu (dzieci się budzą).

ANTOSIA.

Boże! co ja widzę — wszakżeż to nasza najukochańsza mateczka.

JAŚ.

O droga matko, przyszłaś nas szukać, a my takie niedobre i niewdzięczne dzieci.

MAGDA.

Cicho! Wszystko zapomniane, jeżeli się tylko poprawicie (dzieci klękają).

JAŚ.

Na kolanach cię przepraszamy, przebacz nam kochana matuchno, my się poprawimy.

ANTOSIA.

Tak jest, poprawimy się (całują matkę po rękach, ona ich ściska i całuje).

JAŚ.

Gdzie się podziała Jedzona i chochliki?

ANTOSIA.

A gdzie chałupka z pierników, z karmelków i czekolady?

MAGDA.

Nie rozumiem waszej dziwnej mowy.

ANTOSIA.

A przecież była chałupka, taka ładna.

JAŚ.

I chochliki były. Jeden się nazywał Kle-kle.

ANTOSIA.

A drugi Tol-tol. Oni nam pomogli Jedzone wrzucić do pieca.

MAGDA.

Teraz rozumiem. To był sen. Słyszałyście, że w tym lesie była kiedyś Jedzona i dlatego się wam przyśniła.

ANTOSIA.

Ale kochana mateczka jeszcze nam nie przebaczyła.

MAGDA.

Przebaczam chętnie z duszy i serca jednakże pod warunkiem, że się istotnie poprawicie. Wstańcie z kolan i idźmy czem prędzej, bo ojciec czeka na was niecierpliwie.

ANTOSIA.

Szkoda pięknej chałupki.

MAGDA.

Jeżeli się szczerze poprawicie, dostaniecie taką chałupkę na gwiazdkę.

JAŚ.

Już się naprzód cieszę.

ANTOSIA.

Ja także. Przecież każde dziecko chciałoby mieć chałupkę z pierników, karmelków i czekolady.

MAGDA.

Każde dziecko może posiadać jeszcze ładniejszą chałupkę.

JAŚ.

Jeszcze ładniejszą, chciałbym ją zobaczyć.

MAGDA.

Posłuszeństwo dla Boga i rodziców, cnota, nauka, praca i oszczędność znaczy więcej, aniżeli chałupka, choćby ona była ze srebra lub złota (słychać trzaskanie z bicza). Chodźmy bo ojciec już się niecierpliwi (wchodzi Roch).

Scena XVII.

Ciż i Roch.

ROCH.

Widzę, że, kochana żono, znalazłaś dzieci. Chwała Bogu, bo choć ciężko zgrzeszyliście, zawsze jesteście naszemi kochanemi dziećmi.

JAŚ I ANTOSIA.

Przebacz nam, najdroższy ojczulku, my się poprawimy (całują ojca po rękach i nogach).

MAGDA.

Przebacz im, Rochu kochany. Zaręczam, że się poprawią.

ROCH.

Przebaczam, a nie będziecie ukarani, bo zapewne wyżyliście wiele strachu i biedy.

JAŚ.

Oj tak, — gdyż głód dokuczał i śmierć nam groziła.

ANTOSIA.

Jedzona chciała nas upiec i zjeść.

ROCH.

Jaka Jedzona?

MAGDA.

Śniło im sio o Jędzonie. W domu ci wszystko opowiemy.

Jaś.

A była też chałupka z pierników, karmelków i czokolady.

MAGDA.

Mniejsza o chałupkę, teraz wielki czas do domu, gdzie czeka na was obfita wieczerza.

ROCH.

Zanim pojedziemy, zaśpiewamy na podziękowanie Bogu pieśń nabożną. A wy dzieci, tu zebrane, pamiętajcie sobie, że skoro co złego zrobicie, rodzice wam zawsze przebaczą, ale trzeba błąd uznać i przeprosić. Śpiewać będziemy piękną pieśń Franciszka Karpińskiego: Wszystkie nasze dzienne sprawy (zaczyna się Śpiew, poczem zasłona spada).

KONIEC.

KILKA UWAG O ODEGRANIU TEJ IGRY.

Chochliki miały być w pogańskich czasach figlarne istoty, coś w rodzaju małych bożków. Wprowadzono do niniejszej sztuki chochliki, aby była większa wesołość i rozmaitość.

Jedzony miały być w starożytnych czasach niegodziwe istoty żeńskie, o czem świadczy przysłowie: zły, jak Jedzona.

Koniecznie trzeba się postarać o chałupkę, co nie jest trudno, bo można wziąść pudło, pomalować, przyczepić do ścian choć kilka pierników, na dachu karmelki i tabliczki czekolady. Ozdobić złotym i srebrnym papierem, a będzie piękna chałupka. Wszakżeż chłopcy na Boże Narodzenie wykonują coś podobnego tj. szopki.

Niejaką trudność sprawia wrzucenie w piec Jedzony, ale nie jest to nic nadzwyczajnego. Gdyby był piec na scenie, sprawiłoby to wielkie wrażenie, ale ów piec może być za sceną. Chodzi tylko o to, aby było oświetlenie za pomocą ognia bengalskiego, spirytusu, drutu magnetycznego, lub światła elektrycznego. Ogień jednakże jest to rzecz bardzo niebezpieczna, dlatego dzieci pod żadnym warunkiem nie mogą się oświetleniem zajmować. W tym celu trzeba starszych osób, gdyż w ogóle odgrywanie sztuk teatralnych powinno się odbywać pod kierunkiem i dozorem dorosłych i doświadczonych, ludzi.

Śpiewy, które tu zachodzą, mogą być inne, zastosowane do okoliczności, a mianowicie na zakończenie można zaśpiewać pieśń, składającą życzenia rodzicom, lub w ogóle tym osobom, dla których się urządza przedstawienie np. z powodu imienin, wesela, lub na cześć księdza, krewnego itd.

Dzieci mają być posłuszne rodzicom, mają też szanować starsze osoby, a jeżeli umyślnie lub nieumyślnie popełnią coś niedobrego, powinny przeprosić rodziców, lub starsze osoby — oto myśl przewodnia „Chałupki z pierników."

PIEKIELNA ZABAWA.

Dyalog z powodu listu pasterskiego X. Arcybiskupa Floriana.

OSOBY:

Walenty Cepowski,

gospodarz. — Józef Przegiętka,

szewc,

Roch Tatarski,

podupadły mieszczanin.

Scena I.

(Cepowski z Przewodnikiem Katolickim w ręku).

Dziś odczytał ksiądz proboszcz w kościele list pasterski X. Arcybiskupa, przeciw karciarstwu. W kościele nie było można dokładnie wszystkiego słyszeć i rozumieć, dlatego przeczytałem sobie uważnie to pismo w „Przewodniku". Najprzewielebniejszy Arcypasterz rzetelnie rąbie słowa prawdy wszystkim stanom. Najprzód przemawia do szlachty, potem do mieszczan, a w końcu do nas włościan. Co prawda po wsiach od niejakiego czasu gra w karty bardzo się rozpowszechniła. Nieomal zapłakałem, czytając, że nawet pod Krzyżem, na którym był ukrzyżowany Zbawiciel świata, rzucali żołnierze kostki o szaty Chrystusa. Karty nie były jeszczy wówczas znane na świecie, ale kostki a karty to nieomal jedno. Kostki też mają ten smutny przywilej, że znajdują się pomiędzy narzędziami Męki Pana Jezusa. Idzie szewc Przegiętka, będzie niezawodnie chciał ze mną pograć w karty, ale się grubo omyli.

Scena II.

Cepowski, Przegiętka.

PRZEGIĘTKA.

Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!

CEPOWSKI.

Na wieki wieków. Amen. Witajcie, panie majsterku, jak się wam powodzi?

PRZEGIĘTKA.

Tak polatawszy, chociaż mogłoby się lepiej powodzić! Spieszę do was, aby jak najprędzej zagrać z wami w sześćdziesiąt sześć.

CEPOWSKI.

Szkoda waszej drogi jeżeli po to przyszliście.

PRZEGIĘTKA.

Nie rozumiem waszej mowy. Wyjmijcie tylko karteczki kochane, a zagramy.

CEPOWSKI.

Przyrzekam uroczyście, że od dnia dzisiejszego pod żadnym warunkiem grać w karty nie będę.

PRZEGIĘTKA.

Dla jakiej przyczyny?

CEPOWSKI.

Sprawił to list pasterski X. Arcybiskupa.

PRZEGIĘTKA.

Jaki list pasterski! Nie wiem o żadnym liście.

CEPOWSKI.

Czy majster nie był w kościele?

PRZEGIĘTKA.

Zostałem w domu, bo żona była na mszy świętej. Przyznam się, że zaspałem, bo wczoraj późno w noc robiłem, a więc rano wstać się nie chciało.

CEPOWSKI.

Zarwaliście z pewnością niedzieli, chociaż przykazanie Boże każe dzień święty święcie. W kościele nie byliście, ale w karty chcecie grać.

PRZEGIĘTKA.

Panie Cepowski, co się wam stało, że tak na mnie nastajecie?

CEPOWSKI.

Przecież ja tylko prawdę mówię, ale prawda, jak mówią, w oczy kole.

PRZEGIĘTKA.

Nie chcę się z wami przemawiać. Wróćmy do listu pasterskiego. Ciekawym, co też X. Arcybiskup pisze o kartach?

CEPOWSKI.

Już od dawna was zachęcam, abyście trzymali jaką gazetę, choćby tylko Przewodnik Katolicki, który kosztuje na ćwierć roku tylko 50 fen.

PRZEGIĘTKA.

Kiedy to u mnie grosz grosz goni.

CEPOWSKI.

Ale na karty są pieniądze. Przecież w zeszłym tygodniu przegra! majster 75 fenygów w karty.

PRZEGIĘTKA.

Przegrałem, bo mnie ten obieżysas oszukał, ale dam ja mu (uderza pięścią w stół). Jeżeli nie odegram tych 75 fen., to tak go wywalę, że gnaty w płachcie poniesie. (Słychać pukanie.)

CEPOWSKI.

Proszę wnijść (wchodzi Tatarski).

Scena III.

Ciż i Tatarski.

TATARSKI.

Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!

CEPOWSKI I PRZEGIĘTKA.

Na wieki wieków. Amen.

TATARSKI.

Wszakżeż mogę powitać pana Cepowskiego?

CEPOWSKI.

Jestem Walenty Cepowski, gospodarz i sołtys tutejszej wioski.

TATARSKI.

Przedstawiam się jako Roch Tatarski, niegdyś właściciel kamienicy i browaru w Wągrowcu.*) Z ojcem pańskim znałem się bardzo dobrze, a pana pamiętam jako małego chłopca.

CEPOWSKI.

Przypominam sobie dobrze, jak mi pan nieraz przynosiłeś karmelki, owoce, obrazki. Witam pana serdecznie.

TATARSKI.

Może znajdę nocleg u pana, bo tak jestem osłabiony, że bodaj uszedłbym z pół mili.

CEPOWSKI.

Owszem z największą chęcią pana przenocuję. Zaraz będzie podwieczorek, to się pan posilisz.

TATARSKI.

Bóg zapłać. Widać, że dobre serce przeszło z ojca na syna.

CEPOWSKI.

Przepraszam pana, co była za przyczyna, że pan stracił talii piękny majątek?

TATARSKI.

Powodem mego nieszczęścia, a przynajmniej jednym z głównych są karty i wogóle gry hazardowe.

PRZEGIĘTKA.

Czy to być może?

CEPOWSKI.

To jest pan Przegiętka, majster kunsztu szewskiego, a to pan Tatarski. (Przegiętka i Tatarski podają sobie ręce.)

CEPOWSKI.

Krótko przed przyjściem pana Tatarskiego rozprawialiśmy o kartach z powodu listu pasterskiego X. Arcybiskupa Floryana, przeciw karciarstwu.

TATARSKI.

Słyszałem, że list pasterski czytano z ambon, ale dziś rychło rano byłem na czytanej mszy świętej, dlatego nie było kazania.

CEPOWSKI.

Tu w „Przewodniku Katolickim" możesz pan ten list przeczytać, ale ponieważ i panu Przegiętce list nie jest znany, zwrócę poprzednio na

niektóre ustępy uwagę.

TATARSKI.

Bardzo prosimy.

CEPOWSKI.

X. Arcybiskup słusznie napiętnował karciarstwo jako złodziejstwo, bo jeden grający chce wydrzeć drugiemu podstępem pieniądze. Dalej nazwane jest karciarstwo rakiem i gangrena.

TATARSKI.

Tak, tak, słuszne to nazwanie, bo rak i gangrena są zabójcze choroby i prawie nieuleczalne, tak też bardzo trudno się pozbyć żyłki karciarskiej.

CEPOWSKI (czyta.)

"Na groszu, w grach hazardowych zdobytym, ciążą zawsze bez wyjątku liczne gorzkie łzy, a niekiedy nawet krew samobójców. Więc nie ma na nim tj. na groszu, wygranym w grach hazardowych, błogosławieństwa Bożego, ale raczej przylgnęło doń nieubłagane Boże przekleństwo i Boża pomsta, jako do prostego wyzysku i rozboju."

TATARSKI.

Święte słowa X. Arcybiskupa, gdybym przed 20 laty je słyszał, nie byłbym zgałganiał.

PRZEGIĘTKA.

Nie myślałem, że gra w karty jest tak niebezpieczną.

CEPOWSKI.

X. Arcybiskup zwraca też uwagę, że karciarstwo prawie zawsze łączy się z pijaństwem.

TATARSKI.

Oj prawda, święta prawda. Nie mogę powiedzieć, abym był zawodowym pijakiem, ale grając w karty, piłem na zabój, nieraz w jedną noc zapłaciłem 100 marek za wino i likiery, gdyż oczywista rzecz, że częstowałem mych towarzyszy, a ci ograbiali mnie z majątku, bywało nieraz, że po prostu mnie łupili, wyciągając pieniądze z kieszeni.

PRZEGIĘTKA.

To rzecz okropna.

CEPOWSKI.

Otóż, panie Przegiętko, żywy i wymowny dowód do czego prowadzi karciarstwo. Posłuchajcie wiersza o kartach, który napisał K. Gaszyński:

O! wy wszyscy dotknięci dżumą gry zajadła,

Od której tyle ofiar w polskiej ziemi padło:

Jeżeli was sumienie własne nie oświeci

Nie wstrzymają łzy żony, ani jęki dzieci,

Niech wam wdowia Ojczyzna stanic przed oczyma,

I błagalnym was głosom nad przepaścią wstrzyma.

Majątek — to niezależność, to część wspólnej broni,

I wielki grzech spełnia, kto majątek trwoni!

Na zbytki, na karciarstwo, tracąc ojcowiznę

Rozszarpujemy sami rozdartą Ojczyznę,

Ziemie, kędy narn zbiegły błogie dni dziecięce,

Wydając z kośćmi przodków w cudzoziemskie ręce,

Nie znamy wstydu w duszy, litości nad krajem,

I jak bracia Józefa własną krew sprzedajem.

PRZEGIĘTKA.

Panie sołtysie! Choć nie jestem, ale chcę być przynajmniej dobrym Polakiem i katolikiem, dlatego od dnia dzisiajszego w karty grać nie będę.

CEPOWSKI.

Bóg wam będzie za to błogosławił. Niech przepadnie w naszym narodzie karciarstwo, które słusznie X. Arcybiskup napiętnował w liście pasterskim jako „piekielną zabawę."

TATARSKI.

Niech przepadnie piekielna zabawa, która pozbawiwszy mnie majątku, zamieniła w żebraka.

PRZEGIĘTKA.

I ja woiam z duszy i z serca całego: Niech przepadnie w naszym kraju przeklęte karciarstwo, niech kwitnie praca, zgoda i miłość.

CEPOWSKI.

Daj to, Panie Boże. Amen.

(Zasłona spada.)

UWAGA. List pasterski X. Arcybiskupa Floryana, potępiający karciarstwo, powinien być jak najwięcej znanym, dlatego podajemy to ważne pismo w skróceniu. Niech rodzice dzieciom, majstrowie czeladnikom i uczniom odczytują jak najczęściej ten cenny dokument.

 *) Trzeba wymienić najbliższe miasto np. Śrem, Grabńw, Trzemeszno, Bytom. Świecie, Chełmno itd.

LIST PASTERSKI

X. Arcybiskupa Stablewskiego przeciw karciarstwu,

wydany 1903 r. (w skróceniu).

Z wielkim bólem duszy przychodzi mi patrzeć na to,  że nieszczęsne karciarstwo zaczyna tu i ówdzie zakradać się do naszego społeczeństwa katolickiego.

Nie mogę twierdzić, że gra w karty zawsze jest wprost złą i grzechem — dla prawego chrześcijanina i szczerego katolika atoli nie jest ona zakazaną jedynie wtedy, gdy bez uszczerbku dla swych innych obowiązków odbywa się dla rozrywki i zabawy, a nie dla zysku przeważnie, czyli gdy się odbywa bez wstawki pieniężnej lub o małe, drobne sumy.

Niestety, nie zawsze się tego przestrzega. Dochodzą mnie wiadomości o ludziach, dzięki Bogu dotąd nielicznych, którzy poczynają grę kareiarską uprawiać właśnie i jedynie dla grubych zysków, przechodzących wszelką miarę godziwości; dzieje się to regularnie w t. z. grach hazardowych, ale dzieje się także w innych grach karciarskich, zwanych towarzyskiemi, co to na pozór nie noszą na sobie owego wstrętnego charakteru hazardu, a przecież w swej smutnej doniosłości mało albo raczej wcale od niego się nie różnią.

Więc jako Wasz Pasterz mam ścisły obowiązek nazwać wobec małych i wielkich, prostego ludu i wykszałconych przodujących warstw, rzecz wlaściwem imieniem — a zapominającern się otworzyć oczy na złe, póki jeszcze czas!

Otóż w takich grach nie chodzi o niewinną, godziwą i dozwoloną rozrywkę czy zabawę; — ale raczej i po prosta u jednych o zaspokojenie i nasycenie brudnej chciwości, która bez poczciwej, uzacniającej pracy, jedynie kosztem i uszczerbkiem bliźniego pragnie dobić się rychło a lekko znaczniejszych pieniędzy — drugim idzie o zaspokojenie namiętności rozigranych nerwów za pomocą silnych, gwałtownych, podniecających wrażeń doznawanych!

Ale też w ślad za takiem zdrożnem uganianiem się idą, jako nieubłagana kara nieuszanowanej woli Bożej, najboleśniejsze skutki.

Na groszu w takich grach zdobytym, ciężą prawie zawsze bez wyjątku liczne łzy, a niekiedy nawet krew samobójców. Wiec nie ma na nim błogosławieństwa bożego, ale raczej przylgnęło doń nieubłaganie boże przekleństwo i boża pomsta, jako do prostego wyzysku i rozboju, pod formy towarzyskie wstydliwie przysłoniętego. Lekko ten grosz został nabyty; nia umie go się uszanować tak, jak się szanuje grosz, który rzetelną pracą w pocie czoła trzeba było zdobywać; więc też lekko i wnet bywa pozbyty i trwoni się nieraz na zaspokojenie brudnych innych namiętności.

Gorszą zaś jeszcze o wiele sprawą, że rozbudzone namiętnaści karciarstwa zamieniają się rychło w nałóg ze wszystkiemi tak zwanego szulerstwa następstwami. Z karciarstwem łączy się zwykle rozpróżniaczenic, lenistwo, nawet wprost wstręt do wszelkiej poważnej, pożytecznej myśli i pracy, do której Bóg nas wszystkich bez wyjątku stworzył. Na marne idzie złoty czas, tępieją i marnieją ze szczętem zdolności, a umysł jałowieje jak rola zaniedbana, która zamiast dobrego owocu wydaje tylko chwast i zielsko samolubstwa i nizkich popędów. Łączy się z tem bardzo często wyziębienie wszelkich szlachetniejszych uczuć.

Czy nic jest uderzającą rzeczą, że żołdactwo, które biczowało, plwało na Zbawcę świata, w podwórcu Pilatowyra nad Nim się znęcało, tę samą miało namiętność gry, która tak w nich zabiła uczucie ludzkości, że nawet na Golgocie wobec rozpiętego na krzyżu Pana Jezusa o Jego szaty kostki rzucali. Kostki te pomiędzy środkami męki Zbawiciela są upamiętnione. Czyż one nie są symbolem i przestrogą dla wszystkich wieków, do jakiego zabicia wszystkich nawet ludzkich uczuć namiętność gry doprowadza? Niechaj każdy gracz, gdy spojrzy na to narzędzie męki Pańskiej przy krzyżu, zastanowi się nad sobą.

Łączy się dalej z karciarstwem prawie nieuchronnie nadużywanie napojów, które zwolna a nieubłaganie przeradza się w pijaństwo z wszelkiemi tegoż obrzydłemi zgubnemi skutkami. Łączą się nieuniknienie, jak gdyby mocą jakiegoś prawa karzącą prawicą bożą nakreślonego, liczne swary i pojedynki, dochodzące do skandalów publicznych, okrywających niesławą społeczeństwo, do którego gracze należą, kłótnie i procesy, pociągające za sobą obok zaciętej nienawiści, rozdwojenie stron ujmujących się za jednym lub za drugim.

Któż z nas na te wszystkie nieszczęsne skutki karciarstwa z goryczą i boleścią duszy spoglądać nie byl zmuszony?

A przecież to prawie dopiero jakoby początek morza goryczy i boleści, jaką owe niecne, ohydne zabawy ze sobą groźnie niosą.

Ileż to już rodzin pozbawiły ono całego mienia i wszelkich podstaw bytu. Użyczył Bóg dostatku, może nawet wielkiego. Można było, a nawet było obowiązkiem za jego pomocą spieszyć społeczeństwu i bliźnim z poparciem, na jakie starczyło. Ale nieszczęsne karciarstwo wszystko pochłonęło. Przez nie własna rodzina w biedę i nędzę pogrążona, czasem wprost na pastwę głodu wydana.

Od karciarza, gdy szczęście się od niego odwróciło, odwracają się i ludzie, wstydzą się go dawni towarzysze, a ludzie wskazują na niego jako pozbawionego czci i niegodnego współczucia. Czyż niestety nie było takich nad wyraz smutnych przypadków wśród prostego ludu lub warstw przodujących?

Dawniej mówiono, że szlachectwo wkłada obowiązki szlachetnych czynów, czy na polach bitwy w obronie ojczyzny, czy w radzie narodu, czy na innych posługach dla świętej sprawy.

Czyżby dzisiaj to pojecie tak miało upaść, synowie zacnych ojców tak skarleć i spodlić się, że szukają wawrzynów sławy w karciarstwie!? Dzięki Bogu, że są między nami wyjątki tylko upadku takiego pojęć moralnych i szlachetnych, ale wyjątkami rzuca się zwykle w oczy społeczeństwom i stawia jako przykład ogólny. Ola wrogów także porządku społecznego czyż to nie potężna broń w ręku!

Niestety z góry zawsze idzie przykład. Dochodzą mnie wiadomości, że i w mieszczaństwo nasze, które tak chlubnie wzbija się w górę i pracą i inteligencyą, poczyna się wkradać rak karciarstwa i gry. Mówią o tysiącach przegrywanych, uważają to za rodzaj wyższości, podczas gdy wypala to piętno hańby szulerstwa na ich czole i słuszną pociąga wzgardę wszystkich rozumnych ludzi dla tej ich namiętności, gdy naśladują z wyższych stanów to, czem im dawniej sami w oczy rzucali. Ponieważ szatan wszędzie kąkol między pszenicę sieje, więc z lokalów gry miejskich, owych jaskiń zabójczych, których właściciele Bogu ciężko odpowiadać będą, zaczyna się nawet do wiejskich karczem zgubny nałóg przenosić. Nie obawiam się wprawdzie, aby tam miało niebezpieczne przybrać rozmiary, bo nasi poczciwi i rozumni włościanie i z takim karczmarzem i graczami dadzą sobie prędko i łatwo radę. Ale jednak jako Stróż dusz mojego ludu zawczasu muszę wołać: Ukochani włościanie, synowie moi, bądźcie gotowi, ażeby zawczasu zalać żarzący się płomyk tego okropnego nałogu.

Uważam jako Pasterz i jako Stróż Wasz także za mój obowiązek ostrzedz wszystkich zawczasu. Zwracam się więc w pierwszej mierze do ciebie synu, który folgujesz owej niebezpiecznej zabawie raczej namiętności gry i karciarstwa. Stój i nawróć się, póki jeszcze czas, bo tu sprawa o twą doczesną i wiekuistą dolę, o twą duszę nieśmiertelną, którą gubisz. Nie zasłaniaj się marną wymówką, że masz dosyć mocy nad sobą, by owem karciarstwem módz się zabawiać, a jednak nie dać się porwać namiętności. Kamień na szczycie góry może wieki cale spokojnie przetrwać, ale raz z miejsca poruszony stacza się i sprawić może spustoszenie straszliwe. Czyż nie tak zaczynało się od małych początków z owymi nieszczęsnymi karciarzami, którzy sprowadzili ruinę mienia, cześć i honor swój i rodziny pogrzebali?

Równocześnie zwracam się w tej sprawie i do reszty dusz, przez Boga ku rządzeniu mi powierzonych.

A więc najpierw do Was żony, któreście przez owo karciarstwo nieszczęsne na stokrotne zgryzoty, zmartwienia, boleści i ciosy rozliczne częstokroć narażone. Do Was rodzice, jeżeli dzieci Wasze tej namiętności hołdują. Przez miłość Boga i zbawienia, przez dozwoloną, a nawet nakazaną miłość samych siebie starajcie się usilnie, wszelkiemi godziwemi sposobami i środkami, jakie Bóg i rozum Warn do serca podaje, powstrzymać od owych piekielnych zabaw i gier czy to dzieci Wasze, c/y mężów lub ojców Waszych. Kołacąc modlitwą do Boga o pomoc, starajcie się nakłonić ich skutecznie, iżby z owemi grami i zabawami zerwali szczerze, stanowczo i na zawsze.

Więcej jeszcze zwracam się do całego naszego katolickiego społeczeństwa, do wszystkich bez wyjątku stanów i osób, iżbyśmy wszyscy razem i każdy pojedynczo dopełnili obowiązku, jaki na nas cięży wobec zakradającego się do nas złowrogiego pojawu.

Wspomniałem o lokalach publicznych miejskich i karczmach po wsiach — a cóż dopiero powiedzieć o domach prywatnych, któreby miały w swych progach użyczać miejsc tej namiętności? Odwracaj się od takiego domu, bo on się kala, bo w nim jasny płomień domowego ogniska przygasa albo już przygasł. Kto temu złemu u siebie gościny użycza, wiedzieć dobrze musi, że przez to staje się winnym sam owego złego i straszliwych skutków, jakie ono ze sobą niesie, winnym wobec Boga, winnym wobec całego społeczeństwa.

Ale na tem jednem tylko społeczeństwu poprzestać nie wolno. Rozum i sumienie nakazują członek ciała zepsuty zgnilizną zawczasu odcinać, by snąć rychło zgnilizna na cale ciało się nie rozszerzyła. Nieszczęsne owe karciarstwo, o którem mówię, jest gangreną, która zawczasu nie przytłumiona i zniesiona, grozi naszemu katolickiemu społeczeństwu rozszerzeniem się moralnej zgnilizny w jego łonie, a już na pewno zniesławieniem i shańbieniem go wobec obcych.

Więc jest naszego społeczeństwa, wszystkich nas bez wyjątku, świętym obowiązkiem, aby śmiało z pojawiającem się, kiełkującem dopiero złem do walki wystąpić, aby je wszędzie i zawsze, czy wobec małych czy wielkich, słabych czy możnych, prawdziwem nazwiskiem nazywać i do stanowczego zaniechania owego karciarstwa stanowczo wzywać. Było i dawniej złe, wszędzie i zawsze, ale to złe musiało ukrywać się w cieniach nocy przed okiem ludzkiem. I tylko w czasie największego upadku narodów jawnie ośmielało się występować. W społeczeństwach zdrowych był sąd czyli opinia publiczna, która karciła i nie dozwalała na chełpienie się tem, co jest grzesznem wobec Boga i społeczeństwa swojego. Okażmy, że i my jesteśmy jeszcze zdrowem społeczeństwem.

Męztwo i odwaga chrześciańska, ilekroć i rzeczywiście potrzeba, jest wprost obowiązkiem każdego z nas, czy to mężczyzny, czy niewiasty chrześciańskiej; a im wyżej ktoś przez Boga w społeczeństwie postawiony, tem więcej do owego męztwa i odwagi w takim smutnymprzypadku obowiązanym. Milczeć, choć się widzi, jak owe karciarstwo czy raczej karciarze obyczaje i moralne zdrowie, byt i dobrą sławę społeczeństwa podkopują i nic nie mówić ku niezmiernej tego społeczeństwa i pojedynczych jogo członków szkodzie, byłoby nie już tylko nierozumną, nie do przebaczenia słabością, ale raczej wprost hańbiącym tchórzostwem!

Zwracam się także i do Was ukochani kapłani Moi. Wiecie sami z wielokrotnego a smutnego doświadczenia doskonale, czem owo nieszczęsne karciarstwo, co ono naszym Wiernym ze sobą niesie, czem nam nieubłaganie zagraża. Wiecie, jaki wobec tego wszystkiego nasz święty, ścisły obowiązek przed Bogiem i ludźmi. Nie szczędźcie więc pracy i trudu w tej sprawie potrzebnych.

KTO GRYWA W KARTY, TEN MA ŁEB OBDARTY.

Komedyjka dla domowych i amatorskich teatrów.

Ułożył Józef Chociszewski.

OSOBY:

Tomasz Brzeziński, młody robotnik.

Zuzanna, jego narzeczona.

Pafnucy Gryzipiórko, pokątny doradca.

Teodor Wszędobylski.

Szynkarka.

Dwaj wieśniacy (nieme role).

Scena I.

(Pagórek nad Wartą przy Poznaniu.)

ZUZANNA.

Mój Tomek idzie dziś do Poznania, aby się wystarać o potrzebne papiery do naszego Ślubu i porobić sprawunki na nasze wesele. Już się wczoraj z nim pożegnałam, ale przychodzę umyślnie, aby go jeszcze raz widzieć. Tomek dobry chłopak, pracowity, oszczędny, ale to jedno mnie smuci, że lubi grywać w karty. Jak sobie podpije, wtedy na nic nie uważa i gra zapamiętale o pieniądze. Oj, te karty i wódka! My kobiety z tego powodu bardzo wiele cierpimy. Moja biedna matka mogłaby o tem wiele opowiadać. Myślę, że się Tomek poprawi, wszakżeż powiadają, że kto się żeni, ten się odmieni. Usilnie go prosić będę, aby unikał sposobności, aby pod żadnym warunkiem nie grał dziś w Poznaniu w karty i żeby nie pi! wódki. Potrzeba mi też .30 marek na oporządzenie. Dam mu książeczkę oszczędnościową do Kasy Wzajemnej Pomocy. Uciułałam sobie 300 marek, ciężko pracując. Przecież mogę mu zawierzyć, że mi tych pieniędzy nie zaprzepaści. Otóż idzie Tomek. (Wchodzi Tomasz.)

TOMASZ.

Co tu robisz, kochana Zuziu! dzień dobry ci moje serce I

ZUZANNA.

Dzień dobry, dzień dobry! Chciałam cię prosić, abyś mi przyniósł 30 marek z Kasy Wzajemnej Pomocy. Tu jest książeczka oszczędnościowa. A potem bardzo cię proszę, kochany Tomku, nie graj dziś w karty.

Ty masz w Poznaniu kolegów, którzy cię niezawodnie będą do gry namawiali.

TOMASZ.

Nie jestem małem dzieckiem. Nie miej kłopotu, będę ostrożny.

ZUZANNA.

Mój Tomaszu, nie gniewaj się i wysłuchaj mej serdecznej prośby: nie pij dziś wcale wódki.

Tomasz.

Jeszcze nie po ślubie, a już mi wszystkiego odmawiasz. W karty nie graj, wódki nie pij.

ZUZANNA.

Że się też zaraz gniewasz, jeżeli ci radzę na twoje dobro. Wypij sobie piwa, kawy lub herbaty, zjedz dobry obiad, ale daj pokój kieliszkowi i kartom. Słuchaj kochającego serca. Przecież nic odmawiam ci żadnej przyjemności. Wszakżeż od tego zawisła nasza przyszłość, nasze szczęście.

TOMASZ.

Już dobrze. Przyrzekam ci, że będę się starał unikać wszelkiej sposobności.

ZUZANNA.

Pamiętaj zawsze na los Marcina Pogorzały.

TOMASZ.

Co mnie obchodzi Pogorzała? Prawda, że się powiesił, ale jaki to ma być związek ze mną?

ZUZANNA.

Czy ty nic wiesz, że wódka i karty popchnęły go do samobójstwa? Długi czas wygrywał, a gdy niedawno przegrał kilkaset marek, upił się i odebrał sobie życie po pijanemu, pozostawiając w nędzy żonę i pięcioro dzieci.

TOMASZ.

Już ja tego głupstwa nie zrobię.

ZUZANNA.

Ostrożność nigdy nie zawadzi, a lepiej płakać przed szkodą niż po szkodzie. Nie będę cię zatrzymywała, boć masz kawał drogi do miasta, a i ja mam w domu pilną robotę. Zostaj z Bogiem Tomek i wracaj szczęśliwie. Czekać będę z utęsknieniem na twój powrót wieczorem.

TOMEK.

Zostaj z Bogiem, moja kochana Zuziu, a wybij sobie niepotrzebny kłopot z głowy. (Zuzanna odchodzi.)

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIEDOBRZE BYĆ KOSTERĄ.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KARCIARSTWO JAKO JEDNA Z PRZYCZYN UPADKU POLSKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODRÓŻ NA DRUGI ŚWIAT.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX i ostatnia.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZŁOTY CHLEB.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZDANIA ZASŁUŻONYCH MĘŻÓW O PIJAŃSTWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIJAK W TRUMNIE.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOPA WESOŁYCH I CIEKAWYCH OPOWIADAŃ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STRZEŻCIE SIĘ PIJAŃSTWA.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO PIĘTNASTU LATACH NA ROZSTAJNYCH DROGACH.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZŁOTA I SREBRNA SIEKIERA.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZDANIE ANCZYCA O PIJAŃSTWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WSPOMNIENIE PIELGRZYMKI DO CZĘSTOCHOWY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CO ZROBIĆ, KIEDY SIĘ BIJĄ PIJANE KOBIETY.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POLECENIE DWÓCH DZIEŁEK PRZECIW PIJAŃSTWU I KARCIARSTWU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RABIN ZWYCIĘŻONY PRZEZ KWESTARZA.

OSOBY :

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIEC PRZECIW PIJAŃSTWU I KARCIARSTWU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRAKOWIAKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIJAK I ŚWINIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OBJAŚNIENIE o obowiązkach członków Tow. „Wyzwolenie."

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MOSIEK WYRZEKA SIĘ SPÓŁKI Z WAŁKIEM.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MOSIEK NA MAJÓWCE.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZABAWA W KARCZMIE PODCZAS NABOŻEŃSTWA.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

POLKA W WALCE PRZECIW PIJAŃSTWU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

FRANCISZEK WOJCIECHOWSKI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GŁÓWNY WARUNEK, ABY POZYSKAĆ DOCZESNE I WIECZNE SZCZĘŚCIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZCZĘŚCIE I BŁOGOSŁAWIEŃSTWO BOŻE OWOCE TRZEŹWOŚCI!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZAPALMY SOBIE PAPIEROSA.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JAŁMUŻNA.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA TEN WEKSEL PŁACZĘ.

OSOBY:

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V. 

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej