Krystyn Ostrowski

NAPOLEON XIII

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

Pieśń I.

Pieśń II.

Pieśń III.

Pieśń IV.

Pieśń V

Pieśń VI.

Pieśń VII.

Pieśń VIII.

Pieśń IX.

Pieśń X.

Pieśń XI.

Pieśń XII.

Pieśń XIII.

Pieśń XIV.

Pieśń XV.

Pieśń XVI.

Pieśń XVII.

Pieśń XVIII..

Pieśń XX.

NAPOLEON XIII

Poemat heroi - komiczny w dwudziestu pieśniach

Ostrowski Krystyn

"All is true... "

Shakespeare.

Cieniom świętej pamięci Józefa

zgasłego na wygnaniu Syn duszą i sercem,

Henryk Światomir,

doktór prawa i medycyny.

15 Sierpnia 1871 roku.

Pieśń I.

Te dwie cyfry złącz bez przerwy,

Otrzymasz numer trzynasty.

Wprawdzie liczba to złowieszcza,

W niej zdrada i zamach stanu...

Lecz ten żywot ona streszcza,

Od Strasburga do Sedanu;

Żywot zbrodniczy, piekielny,

Pełen żydowskiej obłudy,

I tem tylko nieśmiertelny,

Że umiał oszukać ludy.

Więc, bracia dziejopisarze",

Przed Boga i Prawdy tronem,

Zwijmy go, z Judaszem w parze,

Trzynastym Napoleonem !

O nim zdania w tomach kilku

Żaden Tacyt ci nie zmieści;

Jakby o żelaznym wilku,

Takie głoszono powieści:

" Jestto cesarz nie dla fraszek,

I strategik jakich mało;

Przed synowcem zbladł wujaszek,

To czart wszyty w ludzkie ciało! "

Inny mówił, acz półtonem,

Zwykle mistyk nie pojęty:

— " W duszy on pogardza tronem,

Karbonarjusz to zacięty! "

— " Panowie! inny wyrzekał,

Jestto wielki dyplomata,

Długo cierpiał, długo czekał,

Dziś jest za to panem świata !

My, Polacy, jemu winni

Czołobitność i szacunek;

Więc czuwajmy, bądźmy czynni,

Z nim i przy nim nasz ratunek!

Dlaczegoż o nim z przekąsem

Mówi Moskal: Ha, czy wiecie?

Gdy nasz Oleś mrugnie wąsem,

To pomyślim o bagnecie... "

Dyli tacy, co głosili:

— " Oczywiście, nie spadł z nieba;

To największy łotr w tej chwili,

Lecz takiego tu potrzeba.

Na francuzkim, wątłym tronie,

Dla narodu większej chluby,

Jeden tylko łotr w koronie

Może wytrwać wszystkie próby ! "

— " Nie podzielam tego zdania,

Twierdził młody demokrata

Świeży jenerał z powstania;

Ja w cesarzu widzę brata!

On koronę wziął dla tego

By ja złamać, i z kretesem!

A potem, złączy swe Ego

Z Garibaldim i z Barbesem ! "

— " To koszałki, moje dzieci,

Przerwał tułacz, mąż stateczny;

Ten Napoleon waszeci,

Jestto głupiec niebezpieczny. "

— " Głupiec! autor ów Cezara,

Zbawca własności, porządku,

Włoch wskrzesiciel, postrach cara,

Wcielony obraz rozsądku!

Pojęć go nie każdy może;

A geniusz jego milczący

W stanie jest uśmierzyć morze,

Zgasić wulkan pałający! "

Tu znów Świerszcz krzyczy nad karkiem,

A z nim jego zwolenniki:

— " Że Napoleon z Bismarkiem

To dwaj bracia Siamczyki;

Ich królowie nie zatrwożą,

Ani żaden wrzask szatański:

Oni z narodów utworzą

Jeden świat republikański! "

Tu znów zdaniem zacnej damy,

A pół-Polkę w niej uznajem:

— " Cesarz, człowiek ów bez plamy,

Brudny Paryż zrobił rajem! "

Paryż wyładniał w istocie;

Jak świetny harem sułtana

Połyskał w perłach i w złocie,

Szalał w podskokach kankana.

Giełda huczała oszustwem;

Lichwiarze, jakby w bóżnicy,

Dla których kradzież jest bóstwem,

Rządzili losem stolicy.

Gryzetki, różnego tonu,

Z herbami, lub też bez onych,

Żyjące filary tronu,

Pląsały w gmachach złoconych.

De Morny, władcy bratanek,

Z Hausmanem, podlej pamięci,

Dla swych nałożnic, kochanek,

Szalbierstwem byli zajęci.

Pierwszy, mniemany królewic.

Słynął rycerzem dokoła,

Bo czuwał nad wianem dziewic,

Skrzydłami stróża anioła.

Zagadkowe to zjawisko

Trzymało w ryzie salony;

A mieniąc jego nazwisko,

Uśmiechały się matrony...

Hausman, pół Greka, pół Turka.

Odgadnął pańskie zamiary;

Ha! podobała się córka...

Trzeba dla bogów ofiary!

Agamemnon Ifigenję

Przecież im oddał za Troję;

Prefekt, za Paryż, Eugenię,

Będą szczęśliwi we troje...

Obaj są jednak cnót wzorem

Przy Fleury'm, tym mężu stanu,

Co dzikie kłaczki, wieczorem.

Ujeżdża swojemu panu.

Hojnej mu trzeba zapłaty;

Dlatego, prawem honoru,

Służalec pańskiej komnaty

Jest wielkim koniuszym dworu.

Gmin go zwie stajennym królem,

Za życie sprosne, próżniacze;

Rzym zrobił konia — konsulem,

Izbę wyrżały mu klacze!

............................................

Ten świat głęboko spodlony

Miał swoję młodzież bez barwy;

Przedajnych skrybów legiony,

Dewotki, cnót nawet larwy.

W jednym bukiecie, ich geniusz

Do różnych służył zabawek:

Mistrz Augier, Houssaye Arseniusz,

Syn Dumas, Feuillet Oktawek.

Takich istot podle żądze

Są ludzkości naszej wrzodem;

Różnoskoczny za pieniądze,

Emil Girardin szedł przodom.

W łotrze tym szatanów trzysta:

Za Filipa, szpieg naczelny,

Po Lutym, bonapartysta,

Za cesarstwa, pan udzielny!

Gdy tak się tuczyły sępy,

Wieszcz, myśliciel, człek sumieni

I patriotów zastępy

Ginęli w głębiach więzienia.

Inni, a których nie zliczę.

Przykładem Wiktora Hugo,

Ze wstydu kryjąc oblicze,

Kraj opuszczali na długo.

Bo harpia krwawemi usty

Tej Francyi toczyła łono;

Trąd ja. pożerał rozpusty,

Pod tą cesarska korong !

Kto był ów sławny monarcha ?.

Największa z plam przy tych pianiach,

Złoczyńców wódz, patriarcha,

Godnie odbijał w tych ramach.

Ten człowiek, drobny i blady,

Z mętnemi sowy oczyma,

Z piętnem rozboju i zdrady

Przedstawia zbrodni olbrzyma.

Patrz! w nocy, ów król potworów

Powstaje z ram tych skalanych;

Wpośród natłoku liktorów

Wskazuje na podejrzanych.

Przed nim przechodzi ofiary,

Klątwa witając siepaczy:

Mężowie niezłomnej wiary,

Młódź, starce, matki w rozpaczy...

I wielka postać w żałobie,

Na czele tego pochodu

Klnie losy na synów grobie...

"Ach! to swoboda narodu !

I duszę przenika zgroza.

Na widok ofiar przemocy;

To straszna apoteoza

Okropnej, grudniowej nocy!

Lecz ów człek zimny, bez cześci,

Nieustraszony ta marą,

Kiwając głowa, was pieści,.

Dopala wonne cygaro!

To jego postać, — a dusza? —

Podstępna, wszeteczna, krwawa.

Oszustwo, chciwość Kartusza,

To są do tronu jej prawa !

Teraz je stwierdza przez zdradę,

Na wstyd i postrach Europy:

Gdy własny naród i szpadę

Prusakom rzuca pod stopy!

Na jaką czeka śmierć podłą

Ten mocarz bez protoplasty ?

Na szubienicę i godło:

" Zbieg Napoleon trzynasty ! "

Pieśń II.

Co też myśleli królowie

O Jowiszu zaobłocznym ?

Drwili zeń. w poufnej mowie,

Zowiąc go krewnym pobocznym.

Jednak w światowych stosunkach,

Wciąż zapewniali go społem

O swych najgłębszych szacunkach,

A słudzy bili mu czołem.

Kniaź tylko, z moskiewska, złością,

Skreślił cenność tej postaci,

" Ten pan jest wielka nicości?

Niepoznaną od swych braci. "

Wśród zdań tak sprzecznych rozdzwonił

Okiem, co w głąb rzeczy wnika,

Od kolebki aż do zgonu

Wyśledźmy byt nieboszczyka.

Dla czego ów upiór dumny

Błądzi tu z kąsa skradziona?

Bo on nie wart desek trumny,

Nie przyjmie go ziemi łono.

Niech was ta mara nie lęka

Z krwawym na piersi całunem;

Bezwładna dziś zbrodni ręka,

Pod ludzkich przekleństw piorunem.

Cesarskie modne rusałki,

Zbiry z potrójnem obliczem,

Szpiegi, złociste marszałki,

Obecnie wszystko to — niczem!

Obiega wieść między gminem,

Lecz ta fałsz może zamyka...

Otóż nasz Ludwik był synem

Jak mówią — króla Ludwika,

Hortensya miała czciciela,

Choć starego testamentu;

Syn podobny do Werwela

Jak dwie krople atramentu —

Czarnego, to się rozumie:

Taż sama postawa krótka,

Figurka niknąca w tłumie

Nie warta nawet i szczutka!

Cóż to jest Werwel, zapytasz?

Znamy go z twarzy zwierzęcej;

Admirał, bankier, dygnitarz,

A w głębi żyd, i nic więcej.

Werwel zaś, będąc bankierem,

Niezawodnie cyfry mnożył;

Ludwik mógł być jego zerem...

Lecz niniejsza kto go tam stworzył.

Holenderskie śledzie zatem

Miał następca w perspektywie,

Mógł się zwać monarchów bratem,

Słowem, wszystko szło szczęśliwie.

Wujaszek tępił narody

Ryczałtowo, jednem cięciem;

Bo łatwo skorzystać z trzody

Gdy ogół jest już bydlęciem.

Człowiek, to zwierzę — a przytem

W poważnej, zbrojnej gromadce

Jest bogactwem niespożytem;

Tak przynajmniej twierdzą władce...

Hortensya zbyt excentryczna

Kształciła go na cesarza;

Ztąd istota połowiczna,

Pół baby, a pól lichwiarza.

Młodzian uczył się zawczasu

Na łowach strzelać szampanem;

Dla tego umknął do lasu,

Jak wiadomo, pod Sedanem.

Kto wiecznie walczy orężem

Ten od niego zwykle ginie:

Tuk się stało z wielkim mężem,

Z wujem, w przegranej godzinie.

Dwunasty rok zemsty dłonią

W całun go śnieżny obwinął;

Lipsk błysnął przedśmiertną błonią,

Pod Waterloo wreszcie zginał.

A Francyi zostawił w spadku

Przekleństwa ludów i zgliszcza;

Zaród przyszłego upadku,

Co tak srodze ją wyniszcza.

Monarchy liczna rodzina

W rozsypkę poszła po świecie,

Niemcy pochowali syna,

Reszta nicość, jak to wiecie.

Lecz Ludwikowi się zdało,

Że przybrawszy wuja imię

Jego okryje się chwałą

W podbojów złowrogim dymie...

Spytacie, zkąd w tym młokosie

Tak wzniosłej chęci objawy?

On je podsłuchał w rozgłosie

Fałszywej wujaszka sławy.

Być władcą, mieć hufy zbrojne,

W koronie być pasożytem,

Rabować, uwieczniać wojnę,

Nikczemnych dusz to zaszczytem!

Tyranów ród nie umiera;

Ich bracia i słudzy płatni

Wydaję wciąż bohatera,

Śpiewając: to już ostatni!

Ostatni z łotrów czeredy,

To każdy zrozumie łatwo;

Lecz kiedyż przestanę, kiedy

Oni się pastwić nad dziatwą?

O! świat jest jeszcze w powiciu;

Mimo wieków doświadczenia,

Skorzystał mało w tem życiu

Z dziejów, ludzkości sumienia!

O władce świata złośliwi!

Ludy są waszym Edypem;

Niech was to sfinksów nie dziwi,

Że mszczę się — choćby dowcipem

Ta kara zdrad nie dosięgaj

Jest inna, w poważnych dziejach:

Tam, ich Nemezy potęga

Tyranów karci, w złodziejach!

Czy ten co naród okradnie

Jest mniej występnym, o nieba !

Jak ten co weźmie bezwładnie,

Dla głodnych dzieci kęs chleba ?

Tych wloką w turmy zaklęte,

Krew ich pod mieczem się leje;.

A tamtym — dają w zachętę,

Chislehurst, lub Wilhelmshohe !

Otóż nasz bohater mały

Z matkę nawiedza Germanów;

Ta go zachęca do chwały,

Purpurę zszywa z łachmanów.

Ztamtąd, ów zbawca gawiedzi

Do dzielnych Helwetów zmierza;

Tam za sztuką Marsa śledzi,

Małpuje zawód rycerza.

Tam, w Arenbergskiem schronieniu,

Kędy przyroda górzysta,

Pisze, broń kuje w milczeniu,

Słowem, z wujaszka korzysta.

Brat jego — o nim, niestety!

Nic zgoła wyrzec nie można;

Ludwik ma rodu zalety:

Natura chytra, ostrożna,

Owiana złego oddechem.

A matka, grożąc łaciną,

Zwie go z badawczym uśmiechem:

" Słodką, upartą dzieciną... "

Te żartobliwe trzy słowa

Malują przyszłość człowieka:

On cię zabije, pochowa,

I słodkim głosem oszczeka.

Ty chcesz być wolnym w twym kraju..

Wzrok wznosisz śmiało przed Bogiem?

Więc za to zginiesz hultaju,

I nazwę cię demagogiem !

Tak, słodki Ludwik, z uporem

Wzrastał na matki kolanach;

Z myśliwca stał się autorem,

A pisał wciąż o tyranach:

Bolał nad ludzkości stanem,

Proletaryuszów pocieszał,

Słowem, bój toczył z szatanem,

Królów mordował i wieszał.

O! przed nim pierzchnie intryga!

On szuka sztuki rozwoju;

A słodki jak złota figa,

Chce świat oglądać w pokoju!

Wtem popłoch w Rzymskim obozie;

Ludwik z papieżem się ściera,

Traci brata, siedzi w kozie,

Koza mu przyszłość otwiera.

Szczycąc go męztwa dyplomem,

Ludy, zawsze w dobrej wierze,

Oklaski sypią mu gromem;

Liberał porasta w pierze.

Kto by pomyślał w tych czasach,

Że młody wróg jezuitów,

Po takich z nimi zapasach,

Dojdzie przez nich. do zaszczytów!

Wśród owych walk homerycznych

Choć Lojoli został jeńcem,

W świeckich przeglądach publicznych

Już Brutusa jaśniał wieńcem.

" Francya, gawiedź rzekła chórem,

Jest najazdem zniesławiona;

A nasz książe mieczem, piórem,

Wskrzesi cześć Napoleona ! "

Z innej strony demokraci

Czerwoność jego chwalili;.

On im z czasem się wypłaci,

Jak to zobaczym po chwili.

Pieśń III.

Rok trzydziesty, rok powstania,

Świadek wieczny krwawych zdarzeń,

W dniach obecnych, wśród wygnania,

Ileż sprzecznych budzi marzeń !

Wobec Moskwy czarnych ptaków,

Tych potworów chciwych żeru.

Rój Wysockich, Nabielaków,

Daje hasło z Belwederu.

Młódź Sarmacka, młódź natchniona,

Czując w sobie życia zaród.

Spieszy z nimi pod znamiona,

I do broni wzywa naród.

Polsko! gdybyś ich przykładem

Wręcz powstała na twych katów,

Jadowitym gardząc gadem,

Dworską tłuszczą dyplomatów;

Gdybyś szła za prawdy głosem,

Stojąc z chłopem u wyłomu,

Nieskruszona żadnym ciosem.

Panią byłabyś w twym domu!

Nie tą panią niewolnicą,

Co pod blichtrem skrywa nędzę,

Lecz prawdziwą, jasnolicą

I wielmożną — choć w siermiędze!

Tyś wolała oddać serce

Twym drapieżnym sępom, krukom;

I dziś jesteś w poniewierce,

Zostawując hańbę wnukom!

Gdy się wzmaga zapał Boży

W piersiach twoich dzielnych synów,

Jenerały, senatorzy,

Czyli garną się do czynów ?

" Dajcie nam wodza, człowieka! "

Wola Polska, z nią Litwini;

Ruś na zbawcę także czeka,

A wódz chowa się do skrzyni!

Wreszcie, po długim namyśle,

Drżący wychodzi z ukrycia,

Czaty odbywa przy Wiśle,

Niegdyś dzielny, dziś Łez życia.

Cisnę się do wrót Warszawy

Kmiotki z kosą, lud wyborny;

Jenerał, pełen obawy,

Odsyła motłoch niesforny.

Kniaź Lubecki, w nim poznajem

Ministra skarbu w kłopocie,

Wciąż traktuje z Mikołajem

O czem? o Polski sromocie!

A nie omylił się wcale

Pośrednik, wierny poddany;

Władca go przyjął wspaniale,

I złotem zaleczył rany.

Przytem, bo nie byłby carem,

Do Polski wysyła gońców

Pod Paskiewicza sztandarem,

Tłum buszkirów i Czuchońców.

Wpośród tych wahań, zabiegów,

By zhańbić sprawę błazeństwem,

Z nad Wisły pospiesza brzegów

Dwóch ludzi, zdjętych szaleństwem.

Dokąd? i po co, na Boga!

Może po broń swym piechurom ?

Nie! oni obchodząc wroga,

Dążą ku Helweckim górom..

Przezornych posłów ośmiela,

Książęca próżna korona;

W niej znajdą Wilhelma Tella,

Co mówię — Napoleona!

Ów przyszły oszust, człek młody,

Z orkiestra nadwornych osłów,

Nuci im hymn do swobody;

Słowem, zachwyca dwóch posłów.

" Czemże was uczcić, o nieba !

W Helweckiem cichem schronieniu ?

Co was nęka? co wam trzeba?

Pomocy w mojem imieniu?

Dla waszej najświętszej sprawy

Pałam tak wielką miłością,

Że rzucę świat i zabawy,

Pogardzę nawet przyszłością!

Łzy wasze moją zapłatą,

Polska jedynem marzeniem,

Bo wiedzcie żem demokratą! "

Tu kichnął z wielkiem wzruszeniem...

Starce wdzięcznością przejęci,

W nim ludu witają męża:

— " Twój wuj, olbrzymiej pamięci,

Nawet po śmierci zwycięża !

Naród mu wdzięczność zachował,

Dotąd jak Boga go chwali;

Choć bil nas, pędzał, musztrował,

Myśmy mu stopy lizali,

Psie przywiązanie i kwita!

Leczył nas przez oczyszczenie,

I wskrzesiłby jak z kopyta;

Lecz biedak zmarł na Helenie.

Cień jego z nami przychodzi;

Wysłuchaj nas w nieboszczyku,

I wsiadłszy do naszej łodzi,

Wyratuj Polskę. Ludwiku! "

— " Zgoda, młodzieniec odpowie,

Despoci, precz z groźba płocha !

Cygara — chcecie panowie ?

O ! Polsko, moja macocho ! "

Chciał powiedzieć: " Moja matko !

Lecz się zakrztusił przed rymem;

I mowę zakończył gładko,

Hawany błękitnym dymem,

Ludwiczek przeszkód nie widzi,

To potok co nie zna tamy !

Lecz nim tyranów zawstydzi,

Po radę spieszy do mamy.

Dla matki podobne względy,

Życiu promienia poranek;

Matka nasze karci błędy,

Od złych nas broni zachcianek.

Bóg dal nam matkę dlatego

Byśmy wyssali z jej mlekiem

Chęć co nas zbliża do niego,

Zostać przez miłość człowiekiem.

Ona jest dla nas cnót wzorem

Kolebki radosną zorzą;

Przyrody rajskim utworem,

Nadzieja, zwiastunką Bożą!

Czy taką była istota

Do której wchodzim pokoju ?

Zapytaj ksiąg Herodota

Nowożytnego pokroju:

Hortensya, chociaż kreolka,

Holendrów szczerze kochała;

Mody lubiła jak Polka

I na nich dobrze się znała.

Lecz zmienne były jej gusta,

Żadnym nie gardziła darem;

A wiecznie spragnione usta

Chłodziła uciech puharem.

Pewna ex-piękność zgrzybiała

Mówiła: " Słowo honoru,

Jam tylko mężnych kochała,

Hortensya zaś, bez wyboru! "

Jak nimfa zmysłowych światów

Lubiła dźwięki marsowe,

Plastyczność, woń świeżych kwiatów

I naszą brzydką połowę.

Czasami, wieczorną porą,

Gdy świat jest wielką mogiłą,

Genewskie, cudne jezioro,

Z muzami księżnę łączyło...

Z tych ślubnych, duchowych godów.

Dla większej kreolki sławy,

Wynikło też kilka płodów...

I śpiew " Syryjskiej wyprawy

Za młodych lat heroina,

Słynęła swojemi wdzięki;

Jej kibić giętka jak trzcina

Ginęła w uścisku ręki.

Lubieżne jaśniały oczy

Z pod rzęs jedwabnej osłony;

Godnym był pęk jej warkoczy

Twojej, Wenero, korony!

Obecnie zginęły czary...

Lecz zwróćmy oczy na syna,

Syn brzydki, chociaż niestary,

Zapewne ojca w tem wina...

Pośledni, nawet w mundurze,

Lecz zręczny: wybornie pływa,

Tańczy i chodzi po sznurze;

Dziś polski wieniec zdobywa.

W tej chwili do matki rzecze:

" Z nowiną tutaj przychodzę;

Nad Wisłą jaśnieją miecze,

Czeka mię zysk na tej drodze... "

Hortensya zbladła ze strachu,

Ku niemu wyciąga dłonie;

Orzeł chce umknąć z pod dachu,

Lecz czyli wróci w koronie ?

Kto wie! wszak błędnych rycerzy

Na władców często pasują;

Świat zwykle oszustom wierzy,

Dla tego oni królują...

" Zgoda na zysk, lecz bez prochu!

Odpowie mu dyplomatka;

Wuj bigos robił z motłochu,

A przegrał, choć szło jak z płatka!

— " Pragniesz więc mojego sromu,

Wyrzeka Ludwik w zapędzie;

I cóż wysiedzę w twym domu ?

Nam trzeba nurtować wszędzie:

Z właściwym sprytem kuglarza.

Korzystać z ludzkiej głupoty,

Gdy zręczność przytem się zdarza,

A może grosz szczerozłoty!

Polacy, w najlepszej wierze,

Z dobrodusznością dziecięcia,

Wiecznych urojeń rycerze

Tulą się w nasze objęcia,

Otóż, pysznemi wyrazy,

Przyjąłem mych Donkiszotów;

Już im wydałem rozkazy,

Jak widzisz, jam zawsze gotów!

Miej we mnie ufność bez granic;

Nie głupim z carem drzeć koty,

Do ognia nie wskoczę za nic,

Choć włożę polskie wyloty! "

— " Rozumiem! matka przerywa.

W tobie Werwela poznaję... "

Więc w płacz, a syn się wyrywa;

Słowem, scena się udaje,

Polacy, nucąc zwycięztwo,

Do kraju z tryumfem jadą,

Księcia wychwalają męztwo,

I grożą Moskwie zagładę.

Żegnając wyrzekł im książe,

Że wrogów zniszczy do szczętu,

Że cara samego zwiąże,

Polskę podźwignie z odmętu.

Długo biedacy czekali,

A zawsze pełni nadziei;

Nie było dróg do Moskali,

To jest żelaznych kolei...

Tak długo jechał, niestety!

Wód. z, wioząc z sobą rozsądek,

Że nim dojechał do mety,

W Warszawie nastał porządek!

Tam pościerano z pomników

Krew świeża, drgające mózgi,

Wzięto na kieł buntowszczyków,

A płeć nadobną — pod rózgi.

Zuchy zaś wiecznie nucili:

" Spóźnił się w drodze, toć szkoda;

Z nim byśmy Moskwę zdobyli...

O Polsko, tyś zawsze młoda!

Pieśń IV.

Po takiej świetnej wyprawie

Nudzę nas dom, grzęda, kurnik;

O nowej zatem buławie

Marzy nasz mistrz-awanturnik.

Lecz ręcze, że nikt nie zgadnie

Bonapartowskich zamiarów;

Raczej w domysłach przepadnie,

Jak zając w pośród ogarów.

Cóż go w istocie zaprząta?

Zabawa, strzelba, nauka'?

Wymiar, naprzykład trójkąta,

W którym się pewników szuka ?

Lub większe ma plany w głowie,

Lecz dotąd nieznane światu?

Być może, jest z Turkiem w zmowie,

Jako przeciwnik caratu ?

Wróg wszystkich świata tyranów,

Pałając zemstą za wuja,

Czy nie chce skarcić Brytanów ?

Myśl młoda wysoko buja.

Lub też zebrawszy wojaków,

Szwajcarów zastęp sokoli,

Uderzy na Austryaków,

By brata dostać z niewoli?

O! nie, Napoleon mały

W takie się rzeczy nie wdaje;

Przyjaciel nasz, rycerz śmiały,

Chce zwiedzić dalekie kraje.

Kaukazkie nęcą go szczyty,

Któremi dzicz groźna włada;

A zatem, mąż znakomity

Już się do drogi układa...

Chęć nie zła! poznać kraj cudów,

Skąpać się w smacznym Narzanie,

Zwyczaje zbadać tych ludów,

I zjeść z Szamilem śniadanie.

Że zwykle tacy książęta,

Wędruję z wygód zapasem,

Tem większa dla nas zachęta

Z nim ton kraj zwiedzić, nawiasem.

Kaukaz! słowo tajemnicze,

Oznacza ziemię swobody,

Plemię dzielne, wojownicze,

Wśród najpiękniejszej przyrody.

Kaukaz! to snów złotych tchnienie,

To nadpowietrzna korona,

W jasne odziana promienie;

To ziemia z niobem złączona,

Odludne, groźne przestworze

Zachwyca, wznosi, przeraża;

Wieszcz go wyśpiewać nie może,

Nie odda pędzel malarza.

Ledwieś minął Donu pola,

Step odludny, bez wyrazu,

Ze wzgórz ujrzysz Stawropola,

Pierwsze zarysy Kaukazu.

W szacie z przezroczej purpury,

Rzekłbyś, o promiennym świcie,

Ze srebra odlane góry,

Błyszczą na niebios błękicie.

A tam, nad niemi, wysoko,

Patrząc na góry i skały,

Pod wiecznych śniegów powłoką

Panuje Elbrus wspaniały.

U jego stóp, w czarnej chmurze

Lśni piorun, grzmi odgłos wojny;

Przechodzą wieki i burze,

On zawsze zimny, spokojny.

Ze szczelin gór tych wytryska;

Tysiąc szumiących potoków;

Nad niemi sterczą zwaliska

Mkną karawany obłoków.

Tam Terek falą spienioną,

Spadając w niezmiernym pędzie,

Olbrzymich skał szarpie łono,

Wyjąc w szalonym obłędzie.

Przejeżdżasz dzikie pieszczary,

Nad tobą wiszą lawiny;

Dalej, łagodne obszary,

Jeziora, gaje, doliny.

Tam wzgórza, nad niemi knieje,

Schronienia mężnych góralów,

A w dali Kazbek jaśnieje

Jaskrawym blaskiem opałów.

Wąwozem spieszy telega,

I odgłos dzwonka, grobowo,

Tęskno się w górach rozlega.

A tam, drożynę pocztową

Przez jary, zaspy i śniegi,

Poważnym, lecz szybkim krokiem,

Jucznych wielbłądów szeregi

Spieszą w milczeniu głębokiem.

Tu znów krajobraz odmienny:

Urwiska zwisły nad tobą;

A dzień przed chwilę promienny

Czaruj się okrył żałobą.

To Kaukaz. — A w jego górach

Wpółdzikie, mnogie plemiona,

Króluję, jak orły w chmurach,

Broniąc swych swobód znamiona.

Czem jest ta dziwna kraina,

Jeśli chcesz poznać od razu,

Wejdź do tej sakli Lezgina,

Nie większej od gniazda płazu.

W niej on pod ziemię, schylony,

W dymie wyrasta, mężnieje;

Z nim kindżał krwią uświęcony,

Głoszący bajeczne dzieje.

Przed wschodem słońca, na koniu,

Szalonym jak tchnienie burzy,

Dżygit przelata po błoniu,

Z szaszkę, co wiernie mu służy.

Włos kruczy, namiętne lica,

Z wyrazem dzikiej powagi;

Zemstę lśni jego źrenica,

Bystra i pełna odwagi.

Moskali on nie oszczędza;

Pogardza śmierci pociskiem,

Niczem dla niego jest nędza,

A blizny jedynym zyskiem.

O! bo ten kraj pełen krasy,

Te głazy w śnieżnej ozdobie,

Jaskinie, ojczyste łasy,

Moskal przywłaszczyć chce sobie!

Od wieków walka się toczy

A dotąd nie rozstrzygnięta;

Car wolnych serc nie zjednoczy,

Bo złem ogniwem są pęta...

Basta! zostawmy obozy,

Widoki pod szata mglista,

Powróćmy raczej do prozy;

Wszak Ludwik jest realistą !

Ten szkic go znudził. Na wstępie

Poziewał, ciągle się zżymał,

Przymrużał swe oczy sępie,

Wreszcie, na dobre zadrzymał...

Rzecz dziwna ! śpi Bonaparte;

Obudź się, obudź wojaku,

Leć zgnębić plemię uparte

Z orłem na carskim szyszaku!

On nie śpi... w nim tleje dusza,

Młoda, a chytra i krzywa;

Dzień biały do snu ja zmusza,

A mrok do życia przyzywa.

Cóż chcecie! Ma swe tajniki.

Przyroda: raki mkną zadem,

W nocy się żenią puszczyki,

A ludzie stają się gadem....

I zda się że śpią głęboko

Pod srebrnej gwiazdy promieniom;

Lecz czujne miej na nich oko,

Psie daj się uwieść złudzeniem...

Poznasz w tej sennej istocie

Omglonej marzeń całunem,

Że myśli pełzają w błocie,

Że duch gdzieś buja z piorunem!

Książe, do końca żywota,

Tę postać węża zachowa;

W ospalcu wzrośnie despota,

Jak w pruchnie złowieszcza sowa...

Otóż brat starszy tych ptaków,

Budząc się jednego razu,

Już po odprawie Polaków,

Marzy o górach Kaukazu:

Nasz wódz, orlątko z papieru,

Pragnie, z szalonym zapaleni,

Nim stanie u ludów steru,

Kaukazkim być jenerałem (1).

Liberał najczystszej wody;

Więc blaga sług Mikołaja,

Padajcie przed nim narody!

O urząd choćby lokaja;

Bo w owej świętej krainie,

Gdzie wiodą rej bałwochwalce,

Gdzie ludu krew dziegciem płynie,

Car bóstwem, reszta — służalce.

Być jenerałem w galonach

Zdobyć krest przytem Grzegorza

Służyć w Kaukazkich legionach,

Prawdziwa Opatrzność Boża!

A z tą nie można żartować...

Lecz Bonaparte ma serce;

--------------------

(1) Ludwik Bonaparte ofiarował rzeczywiście carowi swoje usługi. Prosił więc aby go przyjęto w randze jenerała do legionów Kaukazkich. Carowi to się uśmiechało; lecz kanclerz Nesselrode, bojąc się uchybić Orleanom, odmówił pretendentowi.

O tym projekcie księcia wiadomo wszystkim dyplomatom Carskiego-Sioła.

Tam zaś wypadnie mordować,

Podszyć się w kata i w ździercę:

Brru! Jednak Ludwiś się zgadza

1 na ten kielich goryczy...

To wielkim być nie przeszkadza,

To pewien ma smak zdobyczy.

Tem gardzić może półgłówek !

Krew świeża, pensya, dochody,

Nie licząc innych łapówek

Bez wielkiej bliźniego szkody.

Przytem posada z honorem,

I ta myśl w mózgu utkwiona,

Że idąc wujaszka torem,

Zdobyć się może korona...

Wy się śmiejecie, o dzieci!

Z czegóż ? dziś carowi służę,

Jutro, gdy słonko zaświeci,

Na cara wywołam burzę...

Zbiorę Czerkiesów gromady,

Będę im pleść o proroku,

A może z tej małej zdrady

Wyrośnie berło w pomroku...

Książeca prosta rachuba;

Głupcom sumienie przeszkadza,

A cygan mówi: " Fraj próba! "

Więc z nim pan Ludwik się zgadza.

Summa summarum wypala

Do władcy list, czy broszurę;

W niej wielkość cara wychwala,

I swą oddaje mu skórę:

Lecz że takowa nic warta,

Wymokła i pełna guzów,

Car ja odsyła do czarta,

A czart — do płochych Francuzów.

Pieśń V

Naonczas wieść, chociaż cicha,

Nie obcą była już światu:

Pomimo łez Metternicha,

W Wiedniu gasł książe Reichsztadtu;

Następca wielkiej dzierżawy,

Co miał być Francyi zaszczytem,

Umierał wpośród zabawy,

Zdjęty rozkoszy przesytem.

Napróżno Niemcy kochani

Nieśli mu wszelki ratunek;

Napróżno wzrok cudnej Fanni (1),

Jej błogich ust pocałunek

Nęciły go swym urokiem:

Młodzieniec te wszystkie czary

Oziębłem witał już okiem...

Aż go złożono na mary.

Na jaka zmarł on chorobę?

Nikt nie wie, zwłaszcza doktorzy;

-------------------

(1) Fanni Essler, sławna baletnica, była spowiedniczką księcia przy zgonie.

Habsburgów dwór wdział żałobę,

Płakali zdrowi i chorzy,

I wszystkie nimfy Dunaju

Boleścią krasząc swe lica,

Jak słońce zamglone w maju...

A zyskał kto? — tanecznica,

Wierna zmarłego kochanka,

Dziś wdowa w księżnych obszarze,

Mistrz Ludwik, prawem bratanka,

I jak zazwyczaj — graba

Kuzynek, nie bity w ciemię,

Jeszcze mniej znany na świecie,

Dostał się jakoś pod ziemię,

1 osiadł w biednym szkielecie.

Napróżno zmarły się żegnał

I protestował kułakiem,

Niczem pardonu nie zjednał;

Ludwik w nim gościł, robakiem.

Wreszcie, spożywszy już ciało,

Robak dał pokój tym gnatom;

Korzyści z nich bardzo mało,

Garść prochu, cesarski atom...

Lecz Ludwik, człek towarzyski,

Musiał z tym trupem obcować,

By z niego mieć pewne zyski:

Berło i tron wyszachrować.

Z trupa zysk ? rzecz niesłychana

Czytelnik rzeknie z okrzykiem,

Chyba za sprawą szatana...

Toć Ludwik jego wspólnikiem

I jego wcielonym grzechem!

Więc póty zmarłego nudził,

Póty go truł swym oddechem,

Aż pokrewieństwo wyłudził.

Jednak, nim zgodził się na to

Szkielet za życia już zgniły,

Strwożony części utratą

Zadrżał i powstał z mogiły:

"Ty chcesz więc, wyrzekł ze wstrętem,

Mojego ojca nazwisko

Zaszargać twych czynów mętem,

Nas oddać na pośmiewisko ?

Ty Bonaparte! Któż ciebie

Do tego fałszu ośmiela?

Następcą, po mym pogrzebie,

Kto? jakiś bękart Werwela...

Precz! bierz me imię, włóczęgo!

Na Bonapartów sromotę,

Weź berło, z rodową księgą,

Lecz uchodź ztąd: conjuro te... "

To rzekłszy, w otchłań zapada,

Jak gdyby rażony gromem...

Pretendent tytuł posiada,

Szczyci się swoim dyplomem.

W swym Arenbergskim pałacu

Zwołuje wiernych ajentów,

Przegląd odbywa na placu,

By wdrożyć huf do wykrętów.

Mówi: " Że książe przy zgonie,

Miał być w okropnym kłopocie

Kogo osadzić na tronie,

W wujaszka szarej kapocie... "

Gdy nagle, w głębi alkowy,

Papuga wrzaskliwa, dzika,

Mięszając się do rozmowy,

Wymawia imię Ludwika...

" Zgoda ! ta wróżba nie myli! "

Rzekł książe wzruszonym głosem;

Dworscy ten wyrok stwierdzili,

Pretendent zgodził się z losem.

Tego nam tylko potrzeba;

Jesteśmy w następców rzędzie

Za sprawą i łaską nieba,

A reszta... jakoś to będzie ! "

W istocie, od chwili zgonu

Szwabskiego Korsykanina,

Ów prawy następca tronu

Papugi zawód poczyna.

Po nad wybrzeżem jeziora,

Pełen szczytnego natchnienia,

Tworzy, z przedmową autora,

Dyplomatyczne marzenia.

Buduje na nich od razu

Konstytucyjne pomniki,

Wieczne, choć wcale nie z głazu;

Szwajcarów przegląda szyki.

Uczony traktak wydaje

O sztuce artylerzysty;

Za księżną Berry powstaje,

Do królów rozsyła listy.

Wprawdzie, te pisma, traktaty

Obycie ludu, żołnierstwa,

W duchy postępu, oświaty,

Tchną pewną wonią szyderstwa...

Lecz Francya wolnomyśląca

W zachwycie połyka ślinkę;

W Filipie widzi zająca,

Królika, chyba na drwinkę...

A liberalne gazety

W nim karcą żyłkę mieszczaństwa

Król tylko zjada kotlety,

Niedbając o dobro państwa!

Jest pasożytem, kąkolem,

Po mieście chodzi piechota,

Co gorsza, że z parasolem,

Nie uważając na błoto!

To był fałsz! król szumiał mało,

Kochał się w jadle jak popi,

Do berła wziął się nieśmiało,

Prawdziwy Filip z konopi.

Ów smakosz, filozof przytem

Czuł do Bellony pogardę.

Nie pijak, lubił Lafitem

Zapić rozkoszna pulardę;

Później, przy smacznem cygarze,

Jak czynią ludzie bez celu

A nawet i dygnitarze,

Usnąć na miękkim fotelu.

A gdy pan śpi drzemią słudzy,

Nawet domowe zwierzęta,

A za nas pracują drudzy.

Któż Thiersa dziś nie pamięta ?

Za cale państwo zaiste,

Ten mały, drobny człowieczek i

Perory klepał sążniste

Wśród dobrodusznych owieczek.

Zwolennik Moskwy kuglarstwa,

Lubiący marsowe hece,

Minister, nestor cesarstwa,

Z Paryża zrobił fortecę,

A w niej dynastię osadził,

Pod wiekuistą koroną;

Tak mądrze czynił i radził,

Że wkrótce ja wypędzono!

Otóż przed ową odprawą,

Paryż już królem pomiatał;

Pretedent zyskiwał brawo,

Bo z cicha figielki płatał...

Do intryg miał spryt wrodzony,

Jak wyżeł węch do bekasa;

O nim mówiły salony,

Bębniła paryzka prasa.

Na Orleanów-intruzów,

Miotał on zręcznie pociski,

Żałował zacnych Francuzów,

Z uwrierami knuł spiski.

Łzy ronił nad ich niedolą,

Smalone prawił im duby,

Że jeśli nieba pozwolą,

To kraj zachowa od zguby;

Że ich nakoniec ozłoci

i z nimi żyć będzie w zgodzie

Aż oszaleją despoci... .

I tyś mu wierzył, narodzie!

A z drugiej strony, do księży

Powiadał, u świątyń progów,

Że kościół pod nim zwycięży

Nikczemny tłum demagogów...

Rzecz dziwna, uwagi godna,

Carrel, wzór świętej ofiary,

Ta postać wzniosła, pogodna,

Wpadł w sidła cesarskiej mary!

Wychwalał kuglarza głowę,

Serce i zacne popędy,

Pomysły, dążności nowe

I zbierał dla niego względy.

Wśród ludzi z prawości znanych,

Ludwik talenta posiadał...

Jakież? do baniek mydlanych;

Gryzmolił, lecz mało gadał.

Nawet Szwajcarzy poczciwi

Co swobód są wierna strażą,

Dziś nas to boli i dziwi,

Obywatelstwem go darzą...

A Portugalscy posłowie,

Z donny Maryi pierścieniem,

Niosą mu tron, po półowie

Dzieląc się nim jak jeleniem!...

Książe ten prezent odrzuca,

I leci wprost do Badenu;

Tam Niemców obałamuca,

Buntując szczupaki Renu.

A przytem wchodzi w stosunki,

W intrygi z francuzkim światem,

W pomroku robi werbunki,

Podbija wojsko dukatem...

Słowem, wywołać chce burzę

W zwykłej szklance mętnej wody,

Mrucząc pod nosem: " Wykurzę

Pana Filipa z gospody... "

W Badenie wtenczas gościło

Grono strasburgskich wojaków;

Do serc ich się przemówiło

Z uczuciem, jak do rodaków.

Pułkownik Vaudrey pomaga,

Więc artylerya w kieszeni;

W Ludwiku zapal się wzmaga

Pomimo deszczów jesieni (I).

Zrzec się francuzkiej korony,

Co więcej, paryzkiej kasy,

Byłby to czyn poronionym

Lepiej rozpocząć zapasy,

Odegrać szlachetną rolę

Wygnańcy, męża z honorem,

Wygrać, lub doznać niewolę,

Ztamtąd, dać susa wieczorem,

Zresztą, rzecz udać się musi,

Opinii zadość uczynim;

Filip się na śmierć zakrztusi,

Tak twierdzą Parquin z Persigni'm (2).

W artylerzyskich koszarach

Zbiegi sposobią żołdaków,

------------

(I) Wyprawa ta odbyła się w końcu października, 1836 roku.

(2) Parquin, oficer artyleryi; Persigni sierżant, mąż ż óniejszy stanu.

Głosząc o wielkich zamiarach

Bonapartowskich rybaków.

Piękna Ludwika czcicielka,

Jego adjutant polowy,

Miss Gordon, rodem angielka,

Była szatankiem tej zmowy;

Więc obraz uzupełniony.

O świcie, feniks tej rzeszy,

Pretendent, wdziawszy galony,

Ku znanym koszarom spieszy.

W nich już żołdactwo pod bronią,

Pułkownik Vaudrey na czele;

Zgiełk wielki, bębnię i dzwonią,

To jak żydowskie wesele.

Nazwisko Napoleona

W żołnierskich ustach nie zginie:

" Z nim nas sam czart nie pokona,

Wnet go poznamy, po minie ! "

Nikczemna, fałszywa mina,

Cóś bąka niepojętego,

O swym wujaszku wspomina,

Choć jej daleko do niego...

Żołdacy w śmiech, aż rwą boki,

Z wodza i z jego tytułu;

Policya zaś bez odwłoki,

Prowadzi go do cyrkułu...

Miss Gordon pod areszt wzięto

Nie bez wielkiego hałasu;

Jej nerwy leczono miętą,

A Pers? Pers umknął do lasu!

Nakoniec zajeżdża brykaj

Zbir-żandarm do niej się zbliża,

Biorą biednego Ludwika:

Pal z bicza! i do Paryża !

Tam więzień żądał rozgłosu;

Lecz Filip trzymając w worku

Kucharza tego bigosu,

Wysyła wprost do New-Yorku.

Zawsze uparta policya

Wspólników bada ciekawie;

A nawet święta Letycya

Nic nie pomogła w tej sprawie!

Pieśń VI.

Wiem, że śmiech z owej istoty

Wielu z mych braci oburzy;

Śmiech jest znamieniem pustoty,

Szyderstwo rymom nie służy.

Więc rzekną: " Francyę znieważa,

Zatem Ojczyzny jest wrogiem;

Dziś szydzą, nawet z ołtarza,

Czart wszystko potrąca rogiem ! "

O! tak zaiste, rodacy,

Śmieli się on, zadługo

Z krwi naszej, z poświęceń, z pracy,

Polak bandytów był sługą;

Gorzej, ich zbrodni i wspólnikiem,

Narzędziem, lalka człowieczą,

Żołnierzem ich, niewolnikiem,

Co mówię — bezwiedną rzeczą!

Zawsze Lach gotów do broni,

Dziś nawet, na ich rozkazy!

O ! kiedyż Bóg nas ochroni

Od korsykańskiej zaraz, [...]

Gadzina wylęgła z mętu,

Dotąd nas dręczy uściskiem;

Więc ją wyrwyjmy do szczętu,

Zabijmy plaż pośmiewiskiem!

Wujaszek drwi z nas, uwodzi,

Toż czyni Napoleonek;

Obecnie nam śmiać się godzi

Z oszustów i naszych mrzonek.

Wyście się chętnie poili

Mojego narodu Izami;

Ojców i synów zdradzili,

Nie mam litości nad wami !

Jak zmora, po nad krwi tonią

Pałając zemsta za ludy,

Z was zerwę, tą polską dłonią,

Nikczemni, larwę obłudy!

Znajdę was, fałszu derwisze,

Na zgliszczach, wśród miast wyłomu;

Znajdę gdzie jęki zasłyszę,

Lub w sławnych wszetecznic domu...

Ba! w nim zastajem jak na to

Rycerza tej epopei;

To dla nas jest już zapłaty.

Ujrzym go wprawdzie z kolei,

W nowego świata stolicy,

Po najbrudniejszych zakątkach,

W sprośnych wyuzdań wszechnicy.

Ludwiś gustuje w zwierzątkach

Właśnie takiego gatunku;

Któż może walczyć z naturą?...

Jednak w tej chwili, przy trunku,

Książe cóś patrzy ponuro:

Grosiwa mało przy duszy!,

Strasburg kosztował za drogo;

Pretendent więc głowę suszy,

Jakby oszwabić tu kogo ?

Trudno ! z Yankami zła sprawa!

W New-Yorku, tak jak w Londynie,

Wiele kosztuje zabawa,

Nader są chciwe boginie...

Co począć w takiem zdarzeniu

Gdy człowiek jest Bonaparte ?

Dać czysty pokój sumieniu,

O niem i mówić niewarto!

Sumienie głupców straszydłem,..

Piekłem bab starych i plotek,

Otyłych kapłanów sidłem,

Wymysłem słodkich dewotek.

Tak marzy Ludwik don-Żuan,

Na wstępie do antypodów;

Przy nim dopity roztruhan.;.

Wspomina smak życia miodów,

Takowych znikoma wartość;

Trzeba zaradzić złej sprawie,

Przełamać losów upartość...

A wtem do niego łaskawie

Przemówi domu gosposia,

Wiedźma o wytartem czole:

Na księcia żali się Zosia,

Taco tak lubi swawolę...

— Brawo ! mię żądza pożera,

Lecz zapomniałem pulares...

Codzień wyglądam kuryera,

Później zapłacę za kares. "

— Nie, ja nie żądam zapłaty

Twe, monsyniorze, stosunki,

To są prawdziwe dukaty,

A za nie, bierz pocałunki...

Możesz się do nas sprowadzić,

I mieszkać tak jak u siebie

Z księciem nie będziem się wadzić,

Utyjesz na naszym chlebie.

Lecz za to, trzeba werbować

Do nas młokosów bogatych,

W karty się z nimi spróbować.

Mam tu przyjaciół wąsatych,

Fachowych mych urzędników,

Rozumiesz... za to z mych darów

Masz stół, mieszkanie, dziewojo,

Codziennie kilka talarów,

I jakie zechcesz napoje... "

— Zgoda ! będziemy rzetelni,

Dzieląc miłosne roskosze;

Lecz że jesteśmy śmiertelni,

O skrypcik babcię poproszę. "

— " Masz go, ja znam co powinność,

I wiem z kim mam do czynienia;

Z renomy znam pańska zwinność

Znam godność jego imienia...

— O! moja matrono święta!

Ty węchem rozumiesz ludzi;

Gdzież są twe cudne dziewczęta?

Samemu jakoś się nudzi...

Gdzie Zosia, moja wspólnica?

— Masz ją ! to szkocka hrabina..

Pretendent zbladł; nierządnica

Wysoka, rzekłbyś drabina,

Rzuca siew jego objęcia.

Dom trzeciorzędnej wartości.

Tem lepiej może dla księcia,

Wszystko zależy od gości...

Otóż, ów zakład w istocie,

Pewna szlachetność przybiera;

Wieczorem, szumnej hołocie

Drzwi Bonaparte otwiera !

Orgie, Priapa biesiady

Płyną z potokiem szampana;

Ludwik je smaczne obiady,

Udaje w domu sułtana.

Od świateł plon? pokoje,

W nich nimfy strojne i świeże;

Książe musztruje ich roje,

I kasy domowej strzeże...

Na jednej zwija się pięcie,

By zyskać względy matrony;

Jestto dochodne zajęcie

Dla pretendenta korony!

Przytem, wrą chucie i żądze

Na błogiem Wenery łonie,

Zawsze za cudze pieniądze...

Zóż robić? wujcio po zgonie

Costawił plany olbrzymie,

Mundur zjedzony przez moie,

Testament, potężne imię,

Lecz prawie pustki w szkatule!

Człowiek praktyczny, a z głowę,

Nie gardzi niczem w tym wieku;

Świat właśnie jest dojne krowę,

Mile jest pływać w jej mleku

Zaprawnem uciech śmietankę.

Więc Ludwik wabił sąsiadów,

I stał na czele ze szklankę,

Kilku podobnych zakładów.

Wymaga też sprawiedliwość

Przyznać mu fachu zalety:

W rachubie pewne uczciwość,

Nawet z takiemi kobiety...

Był niezrównany w kankanie;

Jak żyd zawzięcie się kiwał,

I najtrudniejsze zadanie

Nogami wnet rozwiązywał.

Wśród burd, do śmierci spojony,

Butelkę ciskał tak żwawo,

Że łamał wszystkie szwadrony;

Samice wrzeszczały: " Brawo! "

Nieborak bił się też śmiało,

Kąsał zajadle jak zwierze,

Za co się nieraz siedziało

W dość znanym dzisiaj karcerze (1).

Cóż ! młodość, krew niespokojna;

Poprawczy sad choć obwini,

Zapłaty kończy się wojna,

Co rzeczą jest gospodyni...

Wiem, że wam duszno, słuchacze,

W tej atmosferze bezrządu

Wśród której pląsają gracze,

Hultaje naszego lądu,

I antypodów gałgany.

Cóż począć ? naszem zadaniem

Jest odkryć te sprośne rany,

Które czart goił schlebianiem,

Ustami wiernych poddanych.

Boleśnie jest maczać pióro

W tych kałach ze krwią zmięszanych,

Pod zjadłych wyziewów chmurą.

Zarys nie nazbyt ponętny;

------------

(1) Prison du pare w Nowym-Yorku, dzisiaj zburzone.

Takim był, według podania,

Ten człek drapieżny i mętny

Nawet na ziemi wygnania.

O ile ta osobistość

Jest godną pogardy świata:

Jako wcielona nieczystość,

Wyraża głos adwokata.

To mówi człowiek z urzędu

Komu by przyszło do głowy,

Że z młodych hultajów rzędu,

Ten wdzieje płaszcz purpurowy?

Chociaż; był naszym klientem,

Wspomnieć się możem człowieka.

Jak tylko z największym wstrętem;

Lecz wyrok boski go czeka!...

Pan Ludwik czasu nie tracił;

Zaglądał też do salonów,

Swym mecenasom nie płacił,

Bo nie miał złych zabobonów.

Mylę się, musiał wydostać

Dolara ze znanej kasy;

Orla znęciła go postać,

Co niby godłem jest rasy

Młodego awanturnika.

Zapłacił zań przyzwoicie.

Jak za przyszłego wspólnika".

Zostającego przy świcie.

Wnet go do panien sprowadzaj

Przykład to w dziejach jedyny

Że orzeł na to się zgadza,

Podobno leż nic bez winy.

Bo jego matka orlica

W mężu nie miała hamulca,

I okpiwała szlachcica...

Więc synek wdał się w krogulca.

Ztąd pociąg do tego ptaka,

Który się kupnem wyraża;

Rodak poznaje rodaka,

Korsarz wziął jeńcem korsarza.

W swobodnej od zajęć dobie

Pretendent sztuk go wyucza;

Trzyma go zwykle przy sobie

I świeżem ścierwem wytucza.

Orzeł to nad nim ulata,

To siada mu na ramieniu;

Już go pokochał juk brata,

Ludwika zna po imieniu.

Poskromić w ptaku drapieżność,

Wyuczyć go sztuk łamanych,

Dać mu zrozumieć zależność,

Skarb to pomysłów nieznanych:

Genialna głowa i basta!

Gdyby właściwym szedł torem,

Akrobat zdziwiłby miasta;

A chciał być Imperatorem!

Poważni Amerykanie

Byli przejęci podziwem;

Łajano go niesłychanie,

On giął się przed ich grosiwem

I głośno ich rządy chwalił.

Republikańskie miał ruchy,

Na swoje losy się żalił, "

Choć pełen jednak otuchy:;

". Bóg sprawiedliwy, powiadał,

A więc Francuzów wysłucha,

Oni chcą, bym nimi władał;

Lecz Filip w kaszę mi dmucha.

Jednego razu, o zmroku,

W objęciach pewnej dziewicy,

Gdy się przegląda w jej oku,

Odbiera list od rodzicy.

Hortensya już była chorą

I syna do siebie wzywa,

Znosząc cierpienia z pokorę...

Tu się poemat przerywa;

A raczej rzucam zasłonę

W chwilach przedśmiertnej rozpaczy

Na sprośny matkę i żonę.

Niech jej mogiła wybaczy!

Na taką Ludwik wiadomość

Pakuje orła do klatki;

Z nim w drodze już nasz jegomość

Parowcem spieszy do matki.

Koniec wersji demonstracyjnej.

Pieśń VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń X.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XIV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XVI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XVII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XVIII..

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Pieśń XX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej