Edward Lubowski

NIETOPERZE

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

AKT I.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

S c e n a IV.

Scena V.

AKT II.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena V.

Scena VI.

Scena VI.

Scena VII.

Scena VIII.

Scena IX.

AKT III.

Scena I.

Scena II.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VII

AKT IV.

Scena 1.

Scena II.

Scena III.

Scena V.

Scena V.

Scena VI.

NIETOPERZE

Komedyja w 4-ch Aktach

Lubowski Edward

AKT I.

Scena przedstawia elegancki salon hotelowy restauracyi. Na przodzie długi stół Na bokach małe stoliki. Jedne drzwi w głębi, drugie z boku. Dwu garsonów uwija się i sprząta.

Scena I.

ZADRZYCKI

( przy głównym stole pije zwolna wino i pali cygaro, mówi powoli i z powagą).

PAN MAREK

(siedzi naprzeciw niego na brzegu stołka i słucha z przechyloną głową i wielkiem nabożeństwem ), potem państwo Krzepczyccy.

ZADRZYCKI.

Młodyś, młodys, powiadam, jakbyś się, narodził..... wierzysz naprzykład w uczciwość fortuny Kindmana...

MAREK.

Kupował przecie place i sprzedawał?

ZADRZYCKI.

Za co kupował, za co? Ja to wiem najlepiej, bo siostra jego żony była drugą moją, niedoszłą narzeczoną.

MAREK.

Panna Kulicka?

ZADRZYCKI.

Nieinaczej.

MAREK.

Znam, znam, panie dobrodzieju, mąż jej najzacniejszy obywatel w całym powiecie, i ona najzacniejsza.....

ZADRZYCKI.

I dzieci najzacniejsze, czy tak?...

MAREK.

Nie... dzieci jeszcze nie mają....

ZADRZYCKI.

Dajże pokój z ta zacnością, mój panie Marku. Garson, podaj tu kawy... Napijesz się ze mną, panie Marku?

MAREK.

Kawa rozstraja mi nerwy.

ZADRZYCKI.

Ba! ba! nerwy! alboż masz je i ty? Niedługo moje ekonomy pochorują mi się na nerwy... tak jak moja trzecia narzeczona, z którą się rozszedłem na trzy dni przed ślubem.... dla głupich nerwów. Wszak ci już mówiłem?

MAREK.

Broń Boże! słyszałem tylko o pierwszej, ale to musi być ciekawa historyja. Ja co nigdy nie miałem ani jednej narzeczonej.....

ZADRZYCKI.

Trzeba sobie było pozwolić.

MAREK.

Ba! kiedy nigdy nie było czasu. Rano do bióra, potem obiad, potem do bióra, potem na preferansa.

ZADRZYCKI

( patrząc na zegarek ).

Cóż tam u licha! nie przychodzi Julek. Miał być o 4-ej, a ja już zjadłem obiad bez niego ( garson przynosi kawę ).

Ah! kawa! Lej kochanie temu panu. Dam ci i cygaro, trochę lepsze od tych któremi nas częstuje pan prezes. Wstyd, słowo honoru, człowiek ze stanowiskiem a pali cygara dziesięciogroszowe. Ale u niego wszystko takie gustowne, i ten jego zięć naprzykład...

MAREK.

Zięć?... jego zięć? Przecież wszyscy mówią, że to taki światły, zacny i poważany...

ZADRZYCKI.

Kto mówi? Głupcy i ci co tych stosunków nie znają. Przecież ja muszę lepiej o tem wiedzieć, skorom się deklarował.

MAREK.

Co! czwarta narzeczona?

ZADRZYCKI.

Czwarta czy nie czwarta, dość że bywałem w tym domu rok cały i znam go na wylot... rozumiesz?., na wylot.

MAREK.

Hm!., hm!. na wylot!... (obracając się niespokojnie na krześle, mówi z cicha, poufale). I czy?.. rozeszło się, panie dobrodzieju... znowu dla... nerwów?...

ZADRZYCKI.

Rozeszło i nierozeszło.... panniem się jeszcze nie oświadczył, tylko ojcu... ojciec rozumny zresztą człowiek, przyjął mnie z otwartemi ramiony...

MAREK.

A panna?

ZADRZYCKI.

Nie było czasu pytać się, bo jak się zjawił ten dawny jej towarzysz, pan Leon Granicki... uważasz, Granicki... a wiesz czem był jego ojciec?

MAREK

( przestraszony ).

Nic a nic!

ZADRZYCKI. Ślusarzem... uważasz, ślusarzem!

MAREK.

I nasz prezes, ten mąż powszechnie poważany i zacny przyjął go za zięcia?

ZADRZYCKI.

A cóż chcesz?... Panna waryjowaha, stary miękki, a głównie przyczynił się do tego stryjaszek major, który uchodzi w naszem mieście za Cyncynata. Jak zaczęli kotłować tak i połączyli tę czulą parę. Ale zobaczymy co dniej będzie, bo z tego co ja już dziś wiem.... no... no... fiu! fiu!...

MAREK.

Cóż? Cóż?... panie dobrodzieju! Nie ciekawość, broń Boże!.. wszak mnie pan dobrodziej znasz najlepiej....

ZADRZYCKI.

Znam, znam.

MAREK.

Ale współczucie dla tak szanownego domu, dla tak światłego prezesa i szlachetnej jego córki. Warto przecie wiedzieć z kim się ma do czynienia, bo to dzisiaj tylu uwija się między nami warchołów.. ah! panie dobrodzieju, obowiązkiem jest zacnych ludzi, obowiązkiem naszym, trzymać się za ręce i strzedz, że się tak wyrażę,dobrych obyczajów, moralności, honoru...

ZADRZYCKI.

Właśnie też o honor chodzi.

MAREK

(podskakując na krześle).

Być nie może! Także by się prezes zapomniał?!

ZADRZYCKI.

Gdzież tam, on nic nie wie dotąd, nic się nawet nie domyśla, ani on, ani jego gołąbka, ani Cyncynat!...

MAREK

(powstając).

To go trzeba ostrzedz, ostrzedz natychmiast!

ZADRZYCKI.

Siadaj no panie Marku, nie takto łatwo. Najprzód, któż mu to powie?... Hm! chybabyś ty...

MAREK.

Ja?... przenigdy!... Ja wpędzać w zgryzotę lak zacnego męża!

ZADRZYCKI.

A dopiero chciałeś natychmiast?

MAREK.

Chciałem... przez trzecie osoby... nieznacznie, delikatnie, tak po przyjacielsku...

ZADRZYCKI.

To to właśnie, po przyjacielsku, bo koniec końców, człowiek ten zajmuje w naszem spółeczeństwie stanowisko tak...

MAREK.

Wysokie!...

ZADRZYCKI.

Jest tak szanowanym powszechnie!...

MAREK.

Zatem..

ZADRZYCKI.

Hm!.. nie mamy jeszcze żadnych dowodów, są dopiero pogłoski, ale wnet się rzecz sprawdzi, czekam nawet na Julka,

MAREK

( chłodno ).

Więc pan dobrodziej nic dotąd nie wie pozytywnego?

ZADRZYCKI.

Ale czekajże, nie ostygaj panie Marku. A co? dobre cygaro?

MAREK.

Najzac.....

ZADRZYCKI

( śmiejąc się ).

Podobasz mi się panie Marku z tym frazesem, z którym się zapewne spać kładziesz.... mając go ciągle na ustach, można świat zdobyć a przynajmniej karyjerę... i nawet dziwię się dla czegoś ty...

MAREK.

Osiadł na mieliźnie... na 6, 000 pensyi? Niestety, moja, nieśmiałość, bo co się tyczy zdolności, przyznają mi je wszyscy, stała mi zawsze na przeszkodzie. Nie umiem tam gdzie trzeba, stanąć bezpośrednio

( garson wchodzi z biletem ).

ZADRZYCKI.

Do mnie?

GARSON.

Do jaśnie pana.

ZADRZYCKI

( czyta ).

A! przyjdą małżonkowie Żmijscy. Ona, kobieta wyższej inteligiencyi. Piszą mi, że przyjdą dziś tu na obiad, wprost z próby żywych obrazów... i Julek przyjdzie... znasz Julka?

MAREK.

Któżby go nie znał? Tęgi chłopiec, przystojny, wszystkie kobiety kochają się w nim na zabój...

ZADRZYCKI.

Ale się znalazł sprytnie w tej awanturze.

MAREK.

W jakiej że znowu?

ZADRZYCKI.

No, mówię ci już godzinę... w sprawie Granickiego. A tak, wytropił ślad jego przeszłości.

MAREK.

Wytropił?

ZADRZYCKI.

I zbiera dowody. Dość ci powiedzieć, że człowiek ten ma na swym honorze plamę....

MAREK

(zrywając się).

Nasz Julek! gwałtu! rety!

ZADRZYCKI.

Ależ do kata, nie on, tylko Granicki.

MAREK.

Plamę?... plamę?... Ha! to straszne!...

( spostrzega wchodzących Krzepczyckich, odbiega od stołu, witając się hałaśliwie i kłaniając się bezustannie ).

Witam! witam! szanownych państwa w naszem miasteczku! na karnawał zapewne? Wybornie, doskonale! właśnie jest jutro balik u państwa Józefów, zapewne państwo będą?.... Czternaście par oprócz czterech stolików wista i bezika.. proszę tu siadać, ot tu

( prowadzi ich do bocznego stolika).

Witam, witam pana Ewarysta!

(całuje się z nim w twarz kilkakrotnie ),

i panią dobrodziejkę!

( całuje ją w rękę ).

Jakże zdroweczko państwa Krzepczyckich dobrodziejstwa?

KRZEPCZYCKI.

Ja tam zdrów zawsze i wesół, ale żona nudzi się na wsi.

MAREK.

Ślicznie szanowna pani uczyniła przyjeżdżając do nas!., tu świat wielki! inteligiencyja, życie, sztuka

(zwracając się do Zadrzyckiego ) .

Przepraszam pana, kochany panie Herkulanie

( pocichu do małżonków )

Najbogatszy człowiek w całem mieście.

( Krzepczycka lornetuje — Krzepczycki zaczesuje sobie czemprędzej włosy. )

KRZEPCZYCKA

(półgłosem do Marka ) .

Jak się nazywa?

MAREK.

Herkulau Zadrzycki z Podola.

KRZEPCZYCKA.

Kawaler?

KRZEPCZYCKI.

Majątek w ziemi?

MAREK.

W ziemi i w papierach.

ZADRZYCKI

(półgłosem ) .

Te oryginały patrzą, się na mnie jak na raroga,

( woła )

Garson! zamrozić tam Veuve Clicot!

KRZEPCZYCKI.

Szampana pije?

MAREK.

Zawsze, ogromnie bogaty!

( głośno ) .

Dziś pewnie państwo w teatrze?

KRZEPCZYCKA.

Nie wiemy jeszcze, bo mamy być przedtem u Prezesa.

KRZEPCZYCKI.

Ale żonusiu, cóż będziesz jadła?

KRZEPCZYCKA.

Wszystko mi jedno.

Marek.

Co za harnionija w małżeństwie!

KRZEPCZYCKI.

Bo trzeba panu wiedzieć, że moja żona koleżanka prezesownej z pensyi, ( do garsona ) proszę nam co przynieść.

MAREK.

A dziś pani Granickiej.

KRZEPCZYCCY.

Wiemy! wiemy! przyjechaliśmy powinszować,

(dysponuje garsonowi ) .

ZADRZYCKI

( woła ) .

Garson! masz tam jakie gazety?

KRZEPCZYCKA.

Czy przystojny mąż Ewuni?

KRZEPCZYCKI.

Podobno ma grube dochody?

KRZEPCZYCKA.

Nie mężu, nie będę jadła kotletów.

MAREK

(z uśmiechem ) .

Trudno wiedzieć, miesiąc po ślubie, to jak pani dobrodziejce wiadomo, miesiąc złudzeń, czarów i marzeń...

KRZEPCZYCKI.

Tak jest, marzeń. Może befsztyku, żonusiu?

KRZEPCZYCKA.

Fe!.. co innego!

MAREK.

Tak, miesiąc miodowy, miesiąc boskiego upojenia, ale...

KRZEPCZYCCY.

Ale?

MAREK

( przestraszony ) .

Czy ja mówiłem: ale?.. Nie! nie! Bron Boże.

KRZEPCZYCKI.

Mówiłeś pan "ale". Żonusiu, może majonez?

KRZEPCZYCKA.

Nie służy mi.

KRZEPCZYCKI.

Bo garson czeka... kuropatwę?

KRZEPCZYCKA.

Dobrze Ewarystku, wszak wiesz, że mi wszystko jedno. A bardzo byłabym ciekawa dowiedzieć się co to "ale" znaczy, bo ja tak kochałam na pensyi Ewunię!

MAREK.

Któżby jej nie kochał? taka szlachetna, piękna, ukształcona, ogromnie ukształcona. Czyż taka kobieta nie zasługuje na najzupełniejsze szczęście? a jednak...

KRZEPCZYCCY

( z natężeniem ) .

Jednak? ..

ZADRZYCKI

( śmiejąc się ) .

Wystrzelił przecie.

MAREK.

Jednak... dla czegożbym nie miał powiedzieć, wszak znam państwa jako ludzi najszanowniejszych, dyskretnych i równie dbałych o szczęście i honor swych przyjaciół jak ja... ( oglądając się, mówi do Herkulana ) . Przepraszam pana, kochany panie Herkulanie.

KRZEPCZYCKA.

Siedzę jak na żarzących węglach.

KRZEPCZYCKI.

I mnie to obchodzi nie mało, bo

( surowo ) ,

jeżeli coś w tym domu zaszło niezwyczajnego, to nie pozwolę nigdy, ażeby tam wstąpiła noga twoja żonusiu...

MAREK.

Ależ nie, nie, państwo posuwacie się za daleko. Nigdy nic takiego nie powiedziałem... O! pan Ewaryst dobrodziej w gorącej wodzie kąpany!

KRZEPCZYCKA.

On zawsze taki, nie pozwoli nikomu przyjść do słowa.

KRZEPCZYCKI.

Przeciwnie, żonusiu, to ty...

KRZEPCZYCKA.

Mój Ewarystku, przynajmniej tu nie sprzeciwiaj mi się ciągle.

MAREK

( n. s. ) .

Co za harmonija!

KRZEPCZYCKA.

Przerywasz ciągle panu Babulewiczowi i to wtedy jeszcze, gdy chodzi o najdroższą moją koleżankę.

KRZEPCZYCKI.

Już nie bąknę ani słówka. Garson! St. Julien tylko ciepłe!... A możebyś ty żonusiu wypiła Sauterne?

KRZEPCZYCKA.

Za mdłe.

KRZEPCZYCKI.

Ze mną napijesz się czerwonego?

KRZEPCZYCKA.

Atrament.

KRZEPCZYCKI.

To Chateau Ykem?

KRZEPCZYCKA.

Rób co chcesz, wszystko mi jedno, tylko nie - przerywaj już panu Babulewiczowi, Więc mówiłeś pan?...

MAREK.

Często się mówi to i owo, bez celu i bez zamiaru, niechcący, choć zawsze trzymam się tego, że tylko z ludźmi, dla których się czuje najzupełniejszy szacunek, można mówić z całą szczerością.

KRZEPCZYCKI.

Napij się z nami kochany panie Marku, i ty żonusiu ( wszyscy trącają się kieliszkami ) . Macie tu wyborną restauracyją, pierwszorzędną?

MAREK.

(zachłysnąwszy sie ) .

Nie inaczej, tu schodzą, się wszyscy posiadający wyższe znaczenie, tu bywamy codzień; jest to nasz klub.

KRZEPCZYCKA.

To musi być bardzo przyjemnie schodzić się z miłemi towarzyszami, którzy zapewne wiedzą o wszystkiem co się w mieście dzieje?

MAREK.

I co się nie dzieje pani dobrodziejko, w tem cała sztuka. No, ale wypijmy przedewszystkiem za pomyślną przemianę losu naszych znajomych.

KRZEPCZYCKI

(stawia kieliszek ) .

Nie wypiję, dopóki pan raz nareszcie nie powiesz...

KRZEPCZYCKA.

Przysięgamy panu, że potrafimy być dyskretni, ale pojmujesz pan, że gdzie chodzi o los ukochanej mojej koleżanki z pensyi...

MAREK

(obracając się niespokojnie do Zadrzyckiego ) .

Przepraszam pana, kochany panie Herkulanie ( półgłosem ) zatem dam dowód najwyższego zaufania

( po namyśle ) .

Wiedźcie państwo, że zięć pana prezesa...

OBOJE.

Cóż? cóż?

MAREK.

Że człowiek ten.... ma na swym honorze plamę.

OBOJE.

Plamę!?., plamę?... jaką?

MAREK.

Żebyście mnie zabili drodzy państwo, nie powiem ani słówka więcej.

KRZEPCZYCKI.

Nam też już nic więcej nietrzeba. Żonusiu kończmy i chodźmy, wszak wiesz, mamy jeszcze sporo interesów.

KRZEPCZYCKA

( wstając ) .

Chodźmy natychmiast, przecież wiesz, że muszę być o 4 - tej u Michałowej. A! to okropne; ale po wyborze Ewu ni, mogłam się tego spodziewać, ona zawsze była tak ekscentryczną!

MAREK.

Tylko sekret! sekret! zaklinam państwa!

(spostrzegłszy wchodzącego Cierpniewskiego, biegnie do niego w podskokach ) .

O najszanowniejszy nasz radco dobrodzieju! Witam! witam!

KRZEPCZYCKI

( do żony ) .

Żonusiu, szkoda Chateau - Ykem, może skończymy?

KRZEPCZYCKA.

Ani minuty dłużej, muszę natychmiast donieść o tem Julci i Stasi! Ahl jakże się zdziwią! Prędzej!

KRZEPCZYCKI

( dopijając ) .

Już?.., już!... Ale przyznam ci się, że szkoda wina... Tylko się nie gniewaj, już jestem gotów!

KRZEPCZYCKA

( odchodząc ) .

Alboż się gniewam, wszak wiesz, że się na wszystko zgadzam, że mi wszystko jedno!

(odchodząc, kłaniają się Zadrzyckiemu, który również powstaje w ukłonie, i przechodzą około Babulewicza. który ich nie widzi.)

Scena II.

ZADRZYCKI

(czyta ciągle gazetę ),

BABULEWICZ, CIERPNIEWSKI.

( Cierpniewski, któremu przez ten czas garson zdejmuje palto, szal i kalosze, podchodzi naprzód sceny, nie patrząc przed siebie. Twarz żółta, wygolona, brwi krzaczyste, oczy wdół, niecierpliwy w ruchach, opryskliwy w mowie. )

CIERPNIEWSKI

( mruczy n. s. )

Otóż jest i ten bałwan!., przyczepia się zawsze jak pijawka!

MAREK.

Co pan radca dobrodziej raczył powiedzieć?

CIERPNIEWSKI

(patrząc na zegarek ) .Że już czwarta blisko, więc sądziłem, że przecie nikogo nie zastanę,

( spostrzegając Zadrzyckiego, cofa się z gniewem wtył ) .

Jest i drugi! ah! skaranie boskie!

MAREK.

To radca dobrodziej, pierwszy raz tutaj?

CIERPNIEWSKI.

No, i cóż z tego?

MAREK.

Bo my schodzimy się tu codziennie.

CIERPNIEWSKI.

Któż to jest "my?" mój panie, mnie. cały świat mało obchodzi!

MAREK.

Wiem, wiem, ubolewamy też niemało w naszem kółku...

CIERPNIEWSKI.

Cóżto znowu za kółko? proszę pana nie mieszać mnie w żadne kółka,

(wola )

Garson! czy dajecie tu jeść, czy nie?

MAREK

( n. s. )

Twardy! ale go ugłaskam!

(Garson podaje kartę ) .

ZADRZYCKI

( n. s. )

A to go operuje mój Marek.

CIERPNIEWSKI

(popatrzywszy długo na kartę. )

A mnie na djabła ten regestr? Pytam się wasana, czy dajecie tu jeść, czy nie?

GARSON.

Właśnie proszę pana.

CIERPNIEWSKI

( do Marka, który się przysiadł do niego przy bocznym stoliku ).

Słyszysz pan "właśnie". Głupcze jakiś, czegóż się patrzysz na mnie?

GARSON.

Czy jaśnie pan chce zupy? czy pulardę? befsztyk? kuropatwę? majonez? rostbif?

CIERPNIEWSKI (tupiąc nogą ) .

Masz go, teraz mi będzie deklamował całą litaniją! dawaj bifsztyk!

(garson odchodzi ) .

Wypleniłbym tę kastę ludzi!

MAREK

( z uśmiechem ) .

Któżby potem usługiwał?

CIERPNIEWSKI

( wołając ) .

Garson! czekaj!... nie trzeba bifsztyku, niech będzie rostbif

( do Marka ) .

To jakaś podła restauracyja. Licho mnie skusiło przyjść tutaj.

MAREK.

Owszem, owszem, tu wcale nieźle dają.

CIERPNIEWSKJ.

Mój panie, przecież pan niemożesz znać mojego żołądka.

MAREK.

Pularda bywa tu doskonała.

CIERPNIEWSKI.

Pularda, A czegóż mi ten bałwan nic nie mówił Grarson! hej! gdzież tu dzwonek? a jest!

( dzwoni kilkakrotnie, garson przybiega ) .

Dla czegoś mi nie mówił o pulardzie?

GARSON.

Owszem, mówiłem.

CIERPNIEWSKI.

Widziałeś go pan—mówił mi—pulardę mi dasz, albo sobie zaraz pójdę!

GARSON

( wychodzi mrucząc ) .

A jak się panu podoba.

CIERPNIEWSKI.

Najgorsza klasa ludzi! Dziwię się, Jakto pańskie "kółko" może chodzić do takiej garkuchni. Co innego u bankiera Plumberga, albo u hrabiego Zenona, albo u naszej babuni! Powiadam ci, panie łaskawy, jak ten Plumberg przyjmuje! Kucharza wykradł od księcia Brunszwiku, co za majster, z jaką inteligiencyja. przyrządza zwierzynę! Tylko w takiej chwili, można zapomnieć o zgryzotach, troskach i głupich bliźnich. Ale cóż? powyjeżdżali wszyscy i dziś mu siałem zajść tutaj, gdzie, jak mi powiadano, ma być najlepsza kuchnia w całem mieście. Wierz tu opinii publicznej! A nawet nie wiem, gdzie się po dzisiejszym obiedzie odreperuję wieczorem.

MAREK.

Ej! bo też radca całkiem już zapomniał o swych dawnych znajomych. Nigdzie radcy dobrodzieja ani ujrzeć, i podobno ja sam nie widziałem radcy od czasu wesela u pana prezesa.

CIERPNIEWSKI.

A niby! niby.

MAREK.

A jednakże bardzo to miły dom i szanowny, bardzo zacny..

CIERPNIEWSKI

( z niechęcią ) .

Zacny! zacny! i cóż ztąd?

MAREK.

Tylko się tam podobno teraz trochę zmieniło.

CIERPNIEWSKI.

( ciekawie ) .

Czyby się stary do dymisyi podał; chyba wczoraj lub dzisiaj, bom nic o tem w biurze nie słyszał.

MAREK.

Są przecież ważniejsze jeszcze sprawy...

CIERPNIEWSKI.

Ważniejsze? nie znam ważniejszych

(garson przy nosi jedzenie, radca bierze talerz i wącha go, przypatruje się długo, i nareszcie zaczyna jeść ) .

Cóż ważniejszego może być dla prezesa?

( zatrzymując się ) .

A może poszedł wyżej jeszcze? No, no, gadajno panie łaskawy, wszystko być może, bo ten stary ma szalone szczęście. Ja siedzę na tej samej posadzie trzy lata, a on posuwa się jak na sprężynach.

MAREK.

Przecież prezes wydał córkę za mąż, a jak panu radcy wiadomo, małżeństwo akt niezmiernie ważny, bo rozstrzyga o szczęściu całego życia.

CIEPNIEWSKI.

Cóż mnie obchodzi szczęście lub nieszczęście córki prezesa?

MAREK.

O tyle, o ile pana radcę obchodzi i honor tak zacnego męża.

CIERPNIEWSKI

(przestając jeść ) .

Honor? honor?... hę! hę!

(poufnie ) .

Gadajno, łaskawy panie, co wiesz o nim? tak niby coś niezwykłego? gadajże kochanie, przecież mnie znasz...

MAREK.

Ale broń Boże! Prezes jest najzacniejszym człowiekiem i zostanie nim do śmierci, a trudno znowu wymagać, żeby odpowiadał za przeszłość swego zięcia.

CIERPNIEWSKI.

Garson, podajno tu Bordeaux, napijemy się po kieliszku, kochany panie Marku — ot! tak dla rozweselenia

( garson podaje — trącają się )

ZABRZYCKI

( który ciągle podsłuchuje ) .

Już go ma!

( śmieje się głośno ) .

CIERPNIEWSKI.

Cóżto za jeden ten jegomość, niepodoba mi się jego śmiech.

MAREK.

To mój przyjaciel ( obracając się ) , przepraszam pana, kochany panie Herkulanie.

CIERPNIEWSKI.

Bordeaux wcale nie złe, ale pularda przeszłoro czna, fatalna! Więc mówiłeś kochany panie Marku?,..

MAREK.

Zięć, to jest tak samo jak kot w worku. A kto może wiedzieć co on dawniej robił?

CIERPNIEWSKI,

Tak, tak, no, ale przecież cóż wiesz?

MAREK.

Co wiem?

CIERPNIEWSKI.

Ehe, co wiesz?

MAREK

( tajemniczo ) .

Powiem panu tyle tylko, że człowiek ten...

CIERPNIEWSKI.

Prezes?

MAREK.

Nie, jego zięć.

CIERPNIEWSKI.

Więc człowiek ten?...

MAREK.

Ma na swym honorze plamę.

CIERPNIEWSKI.

Plamę! To w takim razie plama ta poplami i prezesa? No, patrzaj, prezesa co tak hardo kark nosi i tak szybko się posuwa naprzód. A! toś mnie rozweselił! Dawnom się tak już nieba - wił ( powstając i śmiejąc się głośno ) .

Ha, ha, zabawią się też w biurze, gdy im opowiem! Ha!... ha!...

MAREK.

Panie radco! Niechże Bóg broni! ani słowa! powiedziałem w najwyższem zaufaniu do radcy, którego czczę i szanuję!

CIERPNIEWSKI.

Ani słowa? a jak sobie chcesz! aleś mnie zabawił,

( Śmiejąc się coraz głośniej ) .

Plama! Ha! ha! Prezes poplamiony! {

Spostrzegając śmiejącego się Zadrzyckiego )

Cóżto za jeden?

MAREK.

To mój przyjaciel.

CIERPNIEWSKI.

Wiem, ale ma głupi śmiech, który mi się wcale niepodoba. Bywajże zdrów kochanie, a jak będziesz wiedział więcej, przyjdż do mnie na cygarko, pogadamy! Ha. ha! ha! prezes poplamiony!

( wychodzi ) .

Scena III.

ZADRZYCKI. — MAREK.

ZADRZYCKI

( ciągle śmiejąc się i wyciągając ręce do Marka, który sta - nął zadumany. )

MAREK.

Czego on taki kontent? czym nie powiedział tylko za dużo?

ZADRZYCKI.

Nieoszacowany panie Marku, w sam raz, w sam ras i już widzę grono radców i podradców, jak otoczywszy szanowne go mizantropa, słuchają twojej nowiny i trzymają, się za boki od śmiechu, kosztem swego zwierzchnika.

MAREK.

A więc kosztem swego bliźniego?... i ja przyłożyłem do tego ręki!

ZADKZYCKI.

Gdzieżtam! przyłożyłeś tylko niewinne słówko, a jak zręcznie, jak dyplomatycznie! Niechże cię uściskam! Wypijmy twoje zdrowie!

MAREK

( odpychając go zlekka ) .

Ależ panie dobrodzieju! ja pana nic nie rozumiem, chwalisz pan mnie za coś czego nie uczyniłem...

ZADRZYCKI.

Ręczę ci, całe miasto będzie jutro mówić o tej plamie... ha! ha! ha! Niechże cię uściskam!

MAREK.

Ależ ja tego nie chciałem, biegnę zaraz do radcy odwołać.

ZADRZYCKI

( zatrzymując go, przypatruje się mu od stóp do głowy' ) .

Ejże! mój Marku! tyś wart dalibóg lepszego losu! Twoja mina przerażona, gotowaby mnie samego zbałamucić.

MAREK.

Klnę się słowem zacnego człowieka!

ZADRZYCKI

( zatykając sobie uszy ) .

Alboż ja o tem wątpię. Wszak dopiero mówiliśmy, że trzeba przestrzegać, że się tak wyrażę, dobrych obyczajów, moralności i...

MAREK

( siadając niecierpliwy ) .

Niech i tak będzie, stało się... by - łem ślepem narzędziem... tak jest.. - powtarzam... ślepem narzędziem!

ZADRZYCKI.

Najślepszem, tylko nie frasuj się, ty pozostaniesz zawsze za kulisa, chociaż szmermel puszczony rozrzuca już iskry na gawiedź! No, rozmarszcz się, wnet przyjdą nasi przyjaciele, każemy gabinet zamknąć i zabawimy się wesoło!

MAREK.

Byle tylko wesołość nie przechodziła granic...

ZADRZYCKI.

Dobrych obyczajów, moralności i tym podobnie. Bądź spokojny. My ludzie dobrze wychowani, bawimy się tylko pogawędką niewinny, biała, dziewiczą, a pełną uroku. Ale otóż nasi kochani.

S c e n a IV.

( Żmijski prowadzi pod rękę żonę, ubraną zgrabnie ale krótko; trzyma - mając tekę z papierami w ręku. Żmijska lat trzydziestu kilku, ruchy śmiałe i energiczne, mowa szybka i głośna. Żmijski czterdziestu kilku lał, zgarbiony, $ dużemi faworytami i w okularach, w ruchach niezgrabny, ciągle kaszlący. Garson zdejmuje płaszcze, Zadrzycki idzie naprzeciwko nich, Marek przy nim ) .

MAREK, ZADRZYCKI, ŻMIJSKI, ŻMIJSKA.

ZADRZYCKI

( całując panią w rękę kilkakrotnie ) .

Ach! jakże czekamy na szanownych państwa! Jeszcze kwadrans, a byłbym prawdziwie niespokojny

( czule )

jakże się miewa droga pani?... niewidzieliśmy się już...Żmijski

( wchodząc między nich ) .

Trzy dni najdroższy panie.Żmijska

( śmiejąc się ) .

Mój mąż ma pamięć doskonałą.

ZADRZYCKI.

Chodzący kalendarz

( biorąc ją za rękę ) ,

biadaj pani, proszę, brakuje nam tylko Julka, i zaczniemy obiad, ja da capo. Ale, wszak pani zna naszego pana Marka?Żmijska

( przypatrując mu się bystro, mówi z lekka ) .

Tak... z widzenia... mam przyjemność.

MAREK

( kłaniając się ) .

Ja, bo mam zaszczyt znać panią dobrodziejkę od bardzo dawna.Żmijska. Dobrodziejkę? ( śmiejąc się ) .

Pan dobrodziej zapewne mieszka na prowincyi?

ZADRZYCKI.

On? mieszczuch czystej wody! Czem mogę służyć?., papierosem czy cygarem?Żmijska. Cygarem, tylko mocnem, a przy cygarze opowiem moją Odysseję.

ZADRZYCKI.

No cóż, cóż znowu? Bal jaki na moralnie podupadłych?Żmijska. Gorzej.

ZADRZYCKI.

Szpital dla idyjotów?Żmijska. Lepiej.

ZADRZYCKI.

Bank dla zrujnowanych?Żmijska. Proszę nie żartować, pracowałam dziś jak nigdy.Żmijski ( podsuwając się i całując ją w rękę ) .

Jak zawsze, moja Józiu!

MAREK.

Tak, tak, nie inaczej; pani dobrodziejka znaną jesteś z zacnej działalności na polu filantropii.

ŻMIJSKA

( pocichu do Zadrzyckiego ) .

Cóżto za nie zgrabiasz?

ZADRZYCKI

( pocichu ) .

Mais c'est un fin camarade.

MAREK.

Całe miasto brzmi dla pani jedną tylko pochwałą, jed nym hymnem...

ŻMIJSKA

( wypuszczając kłąb dymu ) .

Łaskawy panie! nie sil się pan na komplementa. Cale miasto mówi o ranie, to prawda ale w rozmaity sposób o czem wiem doskonale, a z czego sobie robię bardzo mało. Wyzwoliłam się bowiem już dawno z powijaków przesądu, któremi nas krępowało prawo i wy płci nienadobna. Działam tak jak mi się. wydaje potrzebnem i zbawiennem. Mam za sobą cząstkę inteligien cyi postępowej, o którą, mi chodzi jedynie, bo co się tyczy reszty...Żmijski ( podchodzi, ruszając ramionami ) .

Tak, reszta nic a nic nas nie obchodzi. Moja żona jest jedną z pierwszych, która dała samodzielny przykład postawienia się wyżej nad uprzedzenia, wsteczność, zacofanie, i... ( zaczyna mocno kaszleć ) .

ZADRZYCKI

(całując ją znowu w rękę ) .

Któż pani nie zna, któżby ci odmówił hołdu!

ŻMIJSKA.

Kiedy więc widzę uśmiech szyderczy pań starego autoramentu, lituję się nad niemi; kiedy słyszę szepty powag męzkich, lituję się również, a kiedy dochodzą, mnie plotki, uwłaczające nawet mojej sławie...

ŻMIJSKI

(podbiegając ) .

Litujemy się tak samo.

ZADRZYCKI.

Z tem wszystkiem, droga pani, miałaś nam opowiedzieć przygody swoje dzisiejsze..... za nim nadejdzie ten bałamut....

(patrzy na zegarek ) .

Już piąta, jego jeszcze nie ma... zatem słuchamy.

ŻMIJSKI

( podchodzi znowu ) .

Prawdziwie nie wiem od czego jestem mężem, że ci pozwalam na takie niszczenie zdrowia. Proszę panów, gdzie moja Józia dziś nie była, a nota bene, wyszła z domu już o dziewiątej.

ŻMIJSKA.

O dziewiątej punkt miałyśmy zebranie, na którem uchwaliłyśmy statuta stowarzyszenia, mającego na celu wyższe kształ cenie kucharek...

MAREK.

W zakresie kuchni?...

ŻMIJSKA

( pogardliwie ) .

Ah! mój panie, czyż te kobiety biedne, skazane być mają przez życie całe na smażenie dla was bifsztyków?

ZADRZYCKI.

No i dla was piękne panie.

ŻMIJSKA.

Czyż niepotrzeba pomyśleć i o ich umyśle?

ZADRZYCKI.

Zwłaszcza w kierunku arytmetycznym, gdyż prócz odejmowania nic nie umieją.

ŻMIJSKA.

Panie Herkulanie, bo się pogniewamy.

ŻMIJSKI.

Mówiłem ci nieraz Józiu, że pan Herkulan lubi zanadto żartować.

ZADRZYCKI.

Już milczę. Zatem statuty uchwalone?

ŻMIJSKA.

Wkrótce, bądź pan spokojny, przejdziemy nie tak jak wy panowie macie to w zwyczaju, wprost do czynów.

MAREK.

Taka energija musi być płodną w skutki.

ŻMIJSKA.

Potem wstąpiłam do mej kuzynki, której ślub ma się odbyć jutro. Podobnie zakochanej nie widziałam w życiu. Myśli, marzy i mówi tylko o swoim narzeczonym, a żal mi jej serdecznie, bo rozczarowanie stoi tuż za progiem.

ŻMJJSKI

( z wyrzutem ) .

Józiu!

ZMIJSKA.

Nieszczęsny sentymentalizm, zaszczepiony w przeszłem pokoleniu, robi kobietę najniższą sługą, panów mężów, najniedołęż niejszą istotą, nie mającą pojęcia o nowych prądach wracających jej obaloną godność, podeptane prawo i przytłumiony indywidualizm!

ZADRZYCKI

(całując ją w rękę ) .

Pani! te słowa powinny być wydrukowane złotemi literami... ale cóż dalej?

ŻMIJSKA.

Cygaro palić się nie chce, proszę o inne. Ztamtąd poszłam na próbę żywych obrazów, które przedstawiamy na cel dobroczynny. Obrazy ułożone z wielkim gustem, jeden zwłaszcza mitologiczny, sprawił niezmierne wrażenie.

ZADRZYCKI.

To ten, w którym pani pozujesz, nie prawdaż? [całuje ją w rękę ) .

ŻMJJSKI

( wchodzi między nich ) .

Zgadłeś szanowny panie.

ŻMIJSKA.

Bawię się wybornie na tych próbach, bo niektóre z tych pań, nie mają ani odrobiny gustu i znajomości rzeczy. Pani rejento wa naprzykład, w obrazie pasterskim z czasów Ludwika XV - go, wystąpiła w sukni aksamitnej, zapiętej szczelnie pod szyją; albo hrabina Julija jako Wenus, włożyła palijowe rękawiczki. Ah! ale czegóż innego spodziewać się można po tych modnych laleczkach!

ZADRZYCKJ.

Teraz się nie dziwię spóźnieniu pani...

ŻMJSKI.

To jeszcze nie koniec, potem Józieczka dyżurowała w taniej kuchni, potem zajrzała do domu, bo nasz synek chory na koklusz.

ŻMIJSKA.

Tak jest, kazałam mu dać lekarstwo.

ŻMIJSKI.

Potem wstąpiła po mnie do naszej cukierni, gdziem czytał Independance..,

ŻMIJSKA.

A na ostatku spotkałam Juleczka, który mi zakomunikował, że ma dla nas ciekawe szczegóły, i że tu przyjdzie, lecz biegł przedsiębierczy jak zawsze, za jakąś piękną brunetką.

ZADRZYCKJ.

A to niegodziwiec! dać na siebie czekać tak długo.

MAREK.

Dziwić się trzeba tej ruchliwości szanownej pani dla dobra bliźnich, i tej zacności...

(Otwierają się drzwi z trzaskiem — wchodzi Julijan Zerowicz. )

Scena V.

(Juljan ubrany z przesadną degancyją, monokl w oku, bródka hisz

pańska, włosy fryzowane, ręka jedna często ta kamizelką, wchodzi zwolna i zamyślony).

CIŻ — JULJAN.

ZADRZYCKI.

Zbrodniarzu!

ŻMIJSKA.

Don Juanie!

ŻMIJSKI.

Bałamucie!

ZADRZYCKI.

Narażasz mnie na chorobę, bo będę musiał zjeść drugi obiad.

MAREK

( całując zamyślonego w twarz ) .

Juleczek najzacniejszy!

ZADRZYCKI.

Wiesz że cię czekana tak niecierpliwie i gdzieś tam pędzisz za brunetką, !

( Podczas tego Juljan podaje machinalnie i milcząco wszystkim rękę. )

ŻMIJSKA.

Co ci się stało, panie Juljanie? takiś melancholijny?

ZADRZYCKI.

Nic nie mówi, jakby żabę półknął.

ŻMIJSKI

( z giestem ) .

Nie udało się pewnie.

MAREK.

Możeś chory Juleczku?

JULJAN.

Pozwólcie, pozwólcie przyjaciele, tylko trochę ochłonę, miałem dziś tak dziwne afery!

ZADRZYCKI.

No? no?

JULJAN.

Dziwne! dziwne, jak honor kocham, nie spotkały mnie jeszcze nigdy w życiu!

ZADRZYCKI.

Mówże!

JULJAN.

Dobrze! ale mój Herkulanciu, możeby co przełknąć przedtem ?

ZADRZYCKI

( dzwoni — wchodzi garson — daje mu po cichu dyspozycyje — głośno ) .

No, teraz będziemy sami, kazałem zamknąć gabinet podadzą nam skromny obiadek i dalej pogawędka.

ŻMIJSKI.

To to lubię I

MAREK.

Zacności ten pan Herkulan!

ZADRZYCKI.

A ty Juleczku, gadaj tymczasem,

( pocichu )

List masz?

JULJAN.

O tem potem! Zatem wyszedłszy z domu, przechodzęulicą z zamiarem dostania się do ciebie Herkulanie, gdy w tem spostrzegam...

ŻMIJSKA.

Nas?

JULJAN.

Nie. Prześliczną brunetkę, andaluzyjkę, włoszkę, słowem coś z południowej rasy, którą stawiam wyżej od blondynek i szatynek.

ŻMIJSKA.

Panie Julijaniel to wcale nieładnie!

ZADRZYCKI.

Ale nie wierz mu pani, on w równym stopniu uwielbia wszelkie kolory.

JULJAN.

Tym razem jednak byłto egzemplarz niepospolity! smukła, ale bynajmniej nieszczupła i znowu nie otyła, biała jak śnieg, włosy krucze w warkoczach, jak honor kocham naturalne, a nóżka, którą stąpała delikatnie po kamykach wybierając suche miejsca, to arcydzieło... nie idzie dalej!

ŻMIJSKA.

Oczy pewnie także czarne?

JULJAN.

Nie, oczu jeszcze nie widziałem, bo puściłem się za nią. Przysięgam, że tańczy jak Tagljoni, tyle było wdzięku w ruchach nóżki. Dość, że nie widzę nikogo, tylko z oczyma wlepionemi w ten przedmiot, posuwam się za nią zwolna i ostrożnie. Przeszła kilka ulic nie obejrzawszy się ani razu, uważacie państwo, ani razu! C a me piquait au vif, nareszcie kiedy wchodzi do jakiejś kamienicy, ja jeddnym tygrysim skokiem jestem przy niej i z najwdzięczniejszym swoim uśmiechem...

ZADRZYCKI.

A na uśmiechy stać cię przecie!

JULIJAN.

Mówię jej dzień dobry pani, i chcę ją wziąść za rękę. Tymczasem ona, kłaniając się z przecudną, gracyją, powiedziała mi dobry wieczór, i jakieś drzwi szklanne zatrzasnęła mi przed nosem. Ale to nic jeszcze, bo w tej chwili usłyszałem dwa głosy kobiece śmiejące się ze mnie tak szydersko, że mnie aż dreszcz przeszedł. Taki afront, nie spotkał mnie jeszcze nigdy w życiu.

ŻMIJSKA.

I nic więcej?

JULJAN.

Gdzież tam, tu się dopiero zaczyna dramat. Wychodzę z kamienicy trochę zmięszany przyznaję, wtem chwyta mnie ktoś za ramię: "Mości panie", słyszę głos gruby, "proszę na chwilkę rozmowy". Służę panu. Stała przedemną, jakaś głupia facyjata, w której odgadłem zaraz zazdrosnego Otella. Mości panie — mówił dalej — pan byłeś wczoraj zanadto nadskakujący dla mojej żony u państwa Henryków, nieodstępowałeś jej na krok, przez co zwróciłeś na nią powszechną uwagę. Otóż, ja nie pozwalam panu znać więcej mojej żony. — Nie rozumiem pana, odrzekłem z dumą; — zrozumiesz mnie pan, rzekł ten gbur, gdy panu kości... nie, tego nie powtórzę, dość, że mnie zirytował jak nikt jeszcze.

ZADRZYCKI.

I cóż ty na to?

JULJAN.

Chciałem mu odpowiedzieć, ale on już odszedł, mierząc mnie od stóp do głowy. No i cóż państwo na to?

MAREK.

Hm! hm! to ważna sprawa.

ŻMIJSKI

( kaszląc ) .

To pachnie obrazą osobistą,.

ŻMIJSKA.

Obszedł się z panem dosyć szorstko!

ZADRZYCKI.

Nie powinienbyś tego darować. . Jakto?

ŻMIJSKI.

A, no, mówił coś o kościach!

ZADRZYCKI.

Ja na twojem miejscu, posłałbym mu sekundantów!

MAREK.

Biedny Juljan!

ŹMIJSKA.

Wy mężczyźni, jesteście szczęśliwi, możecie poskromić zuchwalców, nie tak jak my.

JULJAN.

Jakto? pojedynkować się o taka. bagatelę?

MAREK.

To nie bagatela!Żmijski. Obelgi!

ZADRZYCKI.

Powinieneś go nastraszyć.

ŻMIJSKA.

Mężnie pierś nadstawić za honor kobiety!

JULJAN.

Jaki honor! Moi kochani, wszak znacie moję odwagę, wyzywałem już mało sto razy na pojedynek, ale...

ZADRZYCKI

( n. a. ) .

Nie biłem się ani razu!

JULJAN.

Ale w tym wypadku skompromitowałbym kobietę najniewinniej, a potem to za wiele byłoby zaszczytu dla tego pana.

ZADRZYCKI.

Tak, jednak w oczach świata...

JULJAN.

Przecież nikt o tem nie wie, wy zaś drodzy przyjaciele, spodziewam się że...

MAREK.

Milczeć będziemy jak grób, z tem wszystkiem taka afera, przetranspiruje na wierzch.

JULJAN.

Wiecie, że potępiam pojedynek w zasadzie, choć dniem dowody że w praktyce umiem życie narazić gdy trzeba, lecz tu sądzę pogarda będzie najlepszą odpowiedzią. Czy nie?

ZADRZYCKI

( po namyśle ) .

Masz racyją, pogardź nim.

MAREK.

Tak, pogardź nim!

ŻMIJSKI.

Nie, przepraszam, nie pogardza sie mężem obrażonym.

ŻMIJSKA.

Jestto kwestyj a przekonań, a skoro pan Juljan ma takie!... ale rzeczywiście, szkoda byłaby ładnego chłopca!

JULJAN.

Nie, pani, każdej chwili gotów jestem strzelać się... za ciebie pani naprzykład! Ale tu ( wzruszając ramionami ) , muszę być wyższym nad brutalną zaczepkę!

MAREK.

Ale bardzo słusznie, pogardź nim!

(Podczas tego garsoni zastawili stół i przynieśli kosz wina. )

ZADRZYCKI.

Przejdźmy do porządku dziennego, Juleczku masz to co wiesz?

JULJAN.

Mam, mam; alboż ja zapominam kiedy o moich przyjaciołach? Ale co widzę! Uczta Sardanopala!

ZADRZYCKI.

Na szanownej pani i twoje przyjęcie!

ŻMIJSKI

( n. s. ) .

O mnie wcale nie mówi!

ZADRZYCKI.

Proszę zasiąść i spożywać dary Boże! — Garson! drzwi zamknąć i nie pokazywać się tu więcej.

(Wszyscy zaczynają jeść. Marek i Żmijscy okazują żarłoczność ) .

MAREK.

Jużto nikt na świecie, począwszy od najdawniejszej starożytności, nie umiał tak przyjmować jak nasz kochany pan Herkulan.

JULJAN.

Dlatego go też wszyscy kochają jak brata. Powiadam. ci mój Herkulanie, masz dziwny sposób ujmowania ludzi.

MAREK.

Ta prostota w obejściu!

JULJAN.

Ten szyk!

MAREK.

Ta delikatna wspaniałość-!...

ŻMIJSKI.

I ta obfitość potraw!

ŻMIJSKA.

Rzeczywiście panu potrzeba koniecznie żony.

ZADRZYCKI 

(całując ją w ręką ) .

Pani mi tak źle życzysz?

ŻMIJSKA.

Przeciwnie, potrzeba panu kobiety, któraby go ocenić umiała.

MAREK 

(trzymając pasztet w ustach ) .

To też był już cztery razy zaręczony.

ZADRZYCKI.

Co tam pleciesz panie Marku?

MAREK 

(zdumiony ) .

Jakto? przecież sam mi mówiłeś, że czwartą narzeczoną była prezesówna.

ŻMIJSKA.

Co? co? prezesówna?

ŻMIJSKI.

Niceś nam o tem nic mówił, szanowny amfitryjonie!

JULJAN.

Teraz dopiero rozumiem cię, Herkulanku.

ZADRZYCKI.

Nic nie rozumiesz, panu Markowi plącze się pomięć. Byłem co prawda jak wiesz, kilka razy zaręczony, ale nigdy z prezesówna.

JULJAN.

Ej! przyznaj się kochanku, żeś dostał odkosza! Ale się nie dziwię wcale temu, bo i ja...

MAREK.

Boś i ty dostał odkosza! hn! ha!

( wszyscy się śmieją ) .

JULJAN 

( z gniewem ) .

Przepraszam, ale zdaje mi się, że mnie państwo znacie dostatecznie i wiecie, że nie zwykłem nigdzie pukać. długo.

ŻMIJSKI.

Lecz choćby krótko?

JULJAN.

Wcale nie, prezesówna nie podobała mi się nigdy, choć byłbym się z nią może ożenił się dla konwenansu. I jak honor kocham, gdybym był tylko chciał...

ŻMIJSKA.

Samochwalcze! lecz wy mężczyźni wszyscy tacy!

ZADRZYCKI.

Daruj Juleczku, ale się chwalisz.

JULJAN.

Nigdy! Znasz mnie z tej strony. Prezesówna! — także mi dobrze życzycie.

ŻMIJSKI.

No! bardzo bogata!

MAREK.

I córka wysokiego dygnitarza.

ŻIMJSKI.

I ładna.

ZADRZYOKI.

A tobie Juleczku przydałoby się trochę tego marnego krusczu.

JULJAN.

Miałem w życiu mojem tysiąc okazyj zbogacenia się posagiem, a odrzuciłem wszystkie! Ja szukam serca przedywszystkiem.Żmijska. I nie znalazłeś go pan nigdy !

JULJAN.

Znalazłem, ale bez posagu!

WSZYSCY.

Brawo! to mu się udało!

ZADRZYCKI.

Wart toastu, i tym razem droga pani zrzecze się pierwszeństwa na rzecz Julka.

( piją ) .

ŻMIJSKI.

Niech żyje i znajdzie drugą prezesównę z posagiem i sercem!

JULJAN

( pijąc ) .

Ona miała cos... co ranie zawsze od niej odpychało. Ja jej mówię o balach, teatrach, a ona nic.. opowiadam jej anegdoty najzabawniejsze, a ona nic... Uderzam w strony sentymentu, a ona...

ŹMIJSKI.

Nic.

JULJAN.

A potem irytował mnie ten prezes z wieczną swoją, powagą, ktory za każdem widzeniem, zapytywał mi się nad czem teraz pracuję?... Nad czem? Cóż jemu do tego? Pracuję, czy nie pracuję, nikomu nic do tego.

ZADRZYCKI.

Juleczek ma słuszność, prezes bywał djabelnie nudny czasami, a ten major zawsze. Nie znam człowieka niedyskretniejszego; mnie także wypytywał o moje gniazdo rodzinne, podejrzywając oczywiście herb mój szlachecki i starożytny.

ŻMIJSKI.

A mnie znowu, wyobraźcie sobie państwo, zapytał raz, 7. kopyta, z czego żyję. Z czego ja żyję? Słyszeliście państwo? Żyję z kapitału mojej najdroższej żony i nie wstydzę się tego, bo nie pozwala mi pracować ani moje zdrowie, ani anielska dusza mojej żony, mojej najdroższej Józieczki

( całuje ją to rękę ) .

ZADRZYCKI.

Tak, anielska dusza, dla tego spełniam toast na jej cześć. Panowie, baczność!

( otaczają panią Żmijską ) .

MAREK

( pijany ) .

Kobieta tej ruchliwej działalności co pani dobrodziejka...

( zatacza się )

godna czci potomków i naszej!

ŻMIJSKA.

Dziękuję!.,. Co się tyczy prezesa, nie mam nic przeciw niemu; owszem, on człowiek postępowy, ale zato denerwuje mnie ten niedźwiedź major, wyszydzający zawsze nasze emancypacyjne dążenia, na czem, co prawda, znać się nie może, sądząc ze swej idealnej siostrzenicy.

JULJAN.

Idealnej! idealucj! przepraszam panią, ja jestem w najwyższym stopniu idealny, więc mam trochę pretensyi do ocenienia kobiet

idealnych. Ale prezesówna, to sobie nie, pianka, kobieta bez krwi i namiętności. O! namiętności boska! jak powiada... jeśli się nie mylę... Chateaubriand, kto ciebie nie zaznał kilkakrotnie w życiu, kto pod huraganową twoją powodzią nie zadrgnął w najgłębszych posadach, ten nie wart...

ZADRZYCKI.

Żeby pił tak dobre wino. Pij więc i hamuj twoję namiętność.

JULJAN

( wstając z kieliszkiem i przysuwając się do Żmijskiej ) .

Pani królowo... bogini!... Oko twoje iskrzące, przeszywając mnie dreszczem, czyta w duszy mej najskrytsze tajniki... uśmiech twój pełen przyrzeczeń!..

( całuje ją w rękę.

ŻMIJSKI

(odpycha go z lekka, mówiąc )

Przepraszam pana.

JULJAN.

Uśmiech twój rajski i czarowny!...

ZADRZYCKI.

Juleczku mów rozsądnie i siadaj, albo siadaj i mów rozsądnie.

ŻMIJSKI.

Tak jest, rozsądnie przedewszystkiem... ja wnoszę zdrowie amfitryjona, który nas zawsze tak...

{kaszle mocno ) .

ZADRZYCKI.

Wiedzcie państwo, że okrasą naszego obiadu będzie liścik, który Julek upornie chowa w zanadrzu. No, wyjmijżo go!

JULJAN

( wyjmuje list ) .

A kto da komentarz?

ZADRZYCKI.

Ja się podejmuję pro publico bono. Otóż, juk państwu wiadomo, prezesówna miesiąc już po ślubie z panem Granickim... Marek. Synem ślusarza!

ŻMIJSKA.

To mu wcale nie ubliża.

ZADRZYCKI.

Kto on był, nikt z nas nie wiedział, tyle tylko, że ukończył zagranicą uniwersytet chlubnie, jak pisały łatwowierne dzienniki, i że tu ni ztąd ni zowąd, otrzymał nagle jednę z pierwszorzędnych posad inżynierskich.

JULJAN.

I że wasza prezesówna nie miała nic pilniejszego do roboty, jak zakochać się w nim, a dać odkosza Herkulankowi.

ZMIJSKI.

I że prezes po długiem wahaniu, bo pan Granicki z parentelli szlacheckiej nie mógł się naturalnie wylegitymować, przystał na to.

MAREK.

I że nic nie wie, że człowiek ten ma na swym honorze plamę.

ŻMIJSKI.

Co?

ŻMIJSKA.

Być nie może!

ZADRZYCKI.

Lub coś podobnego... ej bagatelka, posłuchajcie sami. Julek otrzymał list z Lieges, gdzie pan Granicki chodził na uniwersytet, że tam jakąś brzydki miał awanturę. Chcąc przeto dokładnie fakcik ten sprawdzić, posłaliśmy po informacyją, i dziś oto Julek kochany otrzymał odpowiedź.

ŻMIJSKI.

A to ciekawy dokument!

ŻMIJSKA.

Proszę przeczytać.

JULJAN.

Sami osądźcie, czy nie mam zdolności na ministra spraw zagranicznych. Wyszperałem, wybadałem, i teraz mamy rzucić czem w oczy tej rodzinie, która wszystkim imponować chciała, a mnie niby nie chciała na męża swej latorośli.

ZADRZYCKI.

Czytajżeż już raz... wpadłeś dziś w zapał oratorski!

JULJAN.

Będzie jeszcze czas Herkulanku, pomścić się rekuzy.

ZADRZYCKI.

Bo ci poślę sekundantów

ŻMIJSKI.

Któremi pan znowu pogardzisz.

JULJAN.

Jestem wyższy nad wasze docinki i czytam

(rozwija list i czyta ) :

"Prosisz mnie o wyjaśnienie awantury Granickiego. O iłem się mógł wywiedzieć, jeden z jego kolegów uderzył go podczas kłótni w twarz..,

WSZYSCY.

W twarz?

ZADRZYCKI.

Policzek?!..

JULJAN.

Nie wierzycie? Czytajcie sami!

( pokazuje list ) .

MAREK

( sylabizując ) .

W t... w.. a... rz... stoi najwyraźniej.

JULJAN.

Czytajmy dalej

( czyta )

"i gdy wszyscy spodziewali się krwawego rozwiązania, rzecz przeciwnie, zakończyła się najzupełniej pokojowo. Wprawdzie napastnik gdzieś się ulotnił bez śladu, ale uderzony wcale nie myślał go ścigać. Tajemnicze to zakończenie, nie wiele, jak sam przyznasz, przynosi mu zaszczytu... etc. etc, " Przyznaję bezwarunkowo, że tu wcale nie ma zaszczytu!

ŻMIJSKI.

To prosta infamija, dostać niby tak... i schować w kieszeń...

ZADRZYCKI.

I ożenić się potem z prezesówną, jak gdyby nigdy nic! Marek. Wszak mówiłem pani dobrodziejce, że człowiek ten ma plamę...

ŹMIJSKA.

Ucierpi na tem miłość własna Ewuni.

JULJAN.

Można się do wszystkiego przyzwyczaić.

ZADRZYCKI.

Prezes gdy się dowie..

MAREK.

A dowiedzieć się musi, choćbyśmy słówka nie pisnęli.

ŻMIJSKI.

Tembardziej, ze piśniemy. Marek. Szkoda jednak zatruwać im życie.

ZADRZYCKI.

Czuły panie Marku!

ŻMIJSKI.

Czyżto nasza wina, że nie umiał strzedz swego honoru?

ŻMIJSKA.

Honor, moi panowie, jest kwestyją przekonań.

JULJAN.

Jeden jest tylko honor dla mężczyzny; gdy go obronić nie umie własnem życiem, nie wart uściśnienia ręki ludzi honoru.

MAREK.

Julek rozumie się na tem najlepiej... ja głosuję za nim

( wypija jeden kieliszek po drugim ) .

ŻMIJSKA.

Z tem wszystkiem żal mi tej rodziny.

ŻMIJSKI 

( całuje ją po rękach ) .

Bo ty Józieczku masz nietylko brylantowy rozum, ale i złote serce. Ale żałować ludzi, którzy mi nie wierzą, że żyję z kapitału mojej żony...

ZADRZYCKI.

Którzy podejrzywają, moje pochodzenie szlacheckie!

JULJAN.

I którym się zdaje, że młody człowiek wyższej inteligiencyi i jakiej takiej urody, musi się z obowiązku kochać w ich córce!

ŻMIJSKA.

Podejrzywaiu was panowie., o osobiste niechęci; ja przeciwnie chciałabym pozostać bezstronną, i właśnie dla tego, że ci ludzie tak daleko stoją od wszelkich idei postępowych, chciałabym bronić ich sławy, i będę jej broniła; oświadczam tobie szczególnie panie Herkulanie. Dziś, natychmiast, wszędzie i przedewszystkiem, mówić będę za niemi...

ŻMIJSKI,

To niegodnie mieć za nic swoich bliźnich!

ZADRZYCKI.

Patrzeć na nich przez ramię!

JULJAN.

Za nic mieć inteligiencyją i dystynkcyją!

ŻMIJSKI.

Nasłuchałem się ja gorzkich przycinków! Czego mi oni nie powiedzieli...

JULJAN.

Albo mnie!

MAREK 

( coraz bardziej pijany ) .

Albo mnie, pani dobrodziejko.....

( zataczając się )

nie, mnie nie, mnie jakoś nic nie powiedzieli;

JULJAN.

To tem gorzej!

ŻMIJSKI.

A tem gorzej, bo wiesz dla czego, panie Marku?

JULJAN.

Bo cię mieli za tak małą figurę, że nie warto z niej nawet żartować...

MAREK 

( łapiąc się za głowę ) .

Prawda... jak pana Boga kocham; prawda, a ja o tych ludziach mówiłem zawsze z takim szacunkiem!...

ZADRZYCKI.

Widzisz Marku, do czego cię doprowadziło twoje dobre serce.

Marek. Mnie mieć za małą figurę!

( zbliżając się do Żmijskich ) .

Czy słyszała pani dobrodziejka?... mnie za małą figurę.

JULJAN.

( zaciera ręce ) .

Tożto się miasteczko trochę rozrusza, bo przyznam się państwu, tak już było djabelnie nudno i głucho...

ŹMIJSKA.

Panie Julijanie, to nieładnie, trzeba być wyższym nad te małostki.

ŻMIJSKI 

( z wyrzutem ) .

Józiu! Józieczko.

ZADRZYCKI 

( pocichu do Żmijskiej);.

Pani Józefo, czy to zemsta za prezesównę?

ŻMIJSKI 

( wchodząc między nich ) .

Panie Herkulanie, mówiłem już panu, żebyś nie mówił cicho do mojej żony... ja tego nie lubię...

MAREK.

Ani ja. mnie pani dobrodziejko... mnie.... mieć za małą figurę!...

ZADRZYCKI.

Czyste nieporoznmienie.

MAREK.

Nie wierzę temu... on miał mnie oczywiście za małą figurę....

ŻMIJSKI.

Nie jestem zazdrosny, ale nie lubię żeby mówiono pocichu do mojej żony.

ŹMIJSKA.

Mężu! zapominasz się!

ŻMIJSKI 

( całuje ją w rękę ) .

Przepraszam cię Józieczku!

JULJAN.

No panowie, butelki próżnują!

ZADRZYCKI.

Ślicznie mówisz Juleczku! zatem za zdrowie poczciwych ludzi!

JULJAN.

Czyli nasze!

MAREK 

( pijany ) .

Nie pozwalam!... mieć mnie za mała figurę... pani dobrodziejko... ja tego prezesa nauczę!

ZADRZYCKI.

To mi krew w tym panu Marku! jak się rozsierdził!

ŻMIJSKI.

Bo i ma za co.

JULJAN.

Jabym to dal uczuć prezesowi.

ZADRZYCKI.

Cierpliwości... jak puścimy w karu tę niewinną wiadomość...

ŻMIJSKI.

Ja do tego spisku nie należę.

ZADRZYCKI.

Albożto spisek?

JULJAN.

Taka sobie, ot pogawędka!

ŻMIJSKI.

O świecie i ludziach.

JULJAN.

I o naszych znajomych.

ZADRZYCKI.

W poufnem kółku, wśród dobrych przyjaciół, w zgodzie i harmonii.

JULJAN.

Tak w harmonii i w zgodzie, zatem wypijmy "kochajmy się".

ŻMIJSKI.

Zgoda! kochajmy się!

ZADRZYCKI 

No, panie Marku! kochajmy się!

MAREK.

Nie, pani dobrodziejko, nic z tego,., mnie mieć za małą figurę!...

( Zasłona spada. )

Koniec wersji demonstracyjnej.

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VIII.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IX.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT III.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VII

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT IV.

Scena 1.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej