Cecylia Niewiadomska

NOWA GWIAZDKA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

W NOC BOŻEGO NARODZENIA.

CHOINKA.

ŚNIEŻEK.

GWIAZDKA.

SZOPKA.

KOGO KOCHAĆ.

KOCHAJMY SIĘ!

ZMARTWIENIE.

JASTRZĄB.

KAŻDY DOMKU SWEGO STRZEŻE.

RODZEŃSTWO.

WŚRÓD ZIMY.

WRÓBEL.

WRÓBEL NA ŚNIEGU.

W DOMU.

PRANIE.

PRACOWITA ZOSIA.

PRACUJ SAMA.

NIE CHCĘ BYĆ PRÓŻNIAKIEM.

WITKA ZE ZŁOTEJ WIERZBY.

ŻOŁNIERZE.

PIOSNKA ŻOŁNIERSKA.

KŁAMCA.

KŁAMSTWO.

SKRUCHA JÓZI.

LALKI HANI.

DO LALKI.

SPOSÓB NA LALKĘ.

SPRACOWANA.

BAJKA O SZYBCE.

W NOC ZIMOWĄ.

PO ŚNIEGU.

DWOREK.

KRAKOWIAK.

BRONEK.

WITAJ, WIOSENKO!

DO WIOSNY.

WIOSNA.

PIOSENKA WIOSENNA.

PAN BOCIAN.

ROZMOWA Z BOĆKIEM.

KOGUTY.

MAŁA GOSPOSIA.

ŻARCIK.

BUREK.

WOJNA.

DO JASKÓŁKI.

O PTASZKACH.

SIEROTA.

SIEROTA.

ŁZY NIEUŻYTECZNE.

PRACA.

PSZCZÓŁKA.

DZIADUNIO.

DZIADEK.

DALEJ W POLE.

SPRZECZKA.

FRANUŚ.

PIES I KROWA.

PODANIE O SKOWRONKU.

NA GROBACH.

WIELKANOC.

DZIECKO I PTASZEK.

KRAKOWIAK.

SIWEK.

KONIK.

NASZ KONICZEK.

SIANOKOSY.

SZARUTA.

ZAJĄCZEK.

MRUCZEK.

MYSZ I KOT.

STARA LIPA.

SŁOWIK.

LEW.

ZŁOŚLIWY CHŁOPIEC.

UCIEKŁ!

CZYŻYK W KLATCE.

MOTYL.

SKARBONKA.

MIŁOSIERNY STASIO.

BRAT I SIOSTRA.

DOBRA RADA, LEPSZY CZYN.

JAŁMUŻNA MYŚLI.

NAD STRUMYKIEM.

CHŁOPCZYK I KOTEK.

JUTRO

ZŁE ŻARTY.

KOSIARZE.

SZKOŁA.

KTO SILNIEJSZY?

SKAŁA I KROPLA.

RANEK NA WSI.

LATO.

WOJTUŚ.

PSZCZÓŁKA I GOŁĄB.

O ŚWICIE.

NIE WSTYDŹ SIĘ PRACY.

SZEWCZAK.

PIOSNKA PIASKARZA.

SZYSZKA I GRZYB.

DUDEK, CZYŻYK I SŁOWIK.

WORECZEK JEDWABNY I SKARBONKA GLINIANA.

PIEŚŃ KOWALA.

MAŁY BOHATER.

STRAŻACY.

DZIELNY CHŁOPIEC.

BRACISZKOWIE.

MAŁA ŻNIWIARKA.

PRZODOWNICA.

DZIEWCZYNA.

PSZCZÓŁKA.

PSOTNIK.

PSOTNIK.

CZYJA WINA?

WOLNOĆ, TOMKU, W SWOIM DOMKU.

KŁOPOTY KURY.

ODWAGA.

STEFEK BURCZYMUCHA.

MAŁY STRZELEC.

DO LASU.

W LESIE.

W LESIE.

JAGODA.

JAGÓDKI.

NA JAGODACH.

ŚPIOCHY.

ZAGADKA.

MŁODA WIEWIÓRKA.

WIEWIÓRKA I MAŁPA.

RABUŚ.

WILK.

ZŁAPANA MYSZKA.

LIS I KURKA.

W JESIENI.

ODLOT SKOWRONKA.

JESIEŃ.

W JESIENI.

WIEJSKA MUZYKA.

NIESZCZĘŚLIWY BOLEŚ.

PSZCZOŁA I OSA.

CHŁOPCZYK I WRÓBELEK.

BAJKA.

CZTERY PORY ROKU.

DWA PŁUGI.

PIEŚŃ O WIŚLE.

PŁYNIE WISŁA, PŁYNIE.

WISEŁKA.

JAK TO NA MAZOWSZU.

WRÓBEL I CZYŻYK.

NA OKRĘCIE.

OJCZYZNA.

LIST.

CO STAŚ PISZE.

W OBCYM KRAJU.

GÓRAL.

GOŁĘBNIK.

SŁONKO.

SŁONECZKO.

SŁOŃCE.

NA POLU.

NOC.

WIECZÓR.

NOC.

ANIOŁ STRÓŻ.

NOWA GWIAZDKA

zbiór powiastek i wierszyków dla dzieci od lat 7-10

Niewiadomska Cecylia

W NOC BOŻEGO NARODZENIA.

Noc grudniowa, śnieżyca —

Wiatr z północnej dmie strony,

Tylko światło księżyca

Przez chmur pada zasłony.

Wyją wilki po lesie,

Drży bór głuchy, sosnowy,

A wichura w dal niesie

Grozę nocy zimowej.

W tę noc ciemną i groźną,

Która lodem krew ścina,

Drogą śnieżną i mroźną

Idzie mała dziecina.

Dziwny blask jej u czoła

Promieniście się żarzy,

Choć bez skrzydeł anioła,

Wdzięk anielski ma w twarzy.

I podnosi rączęta

Ponad jasne swe czoło,

Błogosławiąc zwierzęta,

Bór zapadły i sioło.

I tych ludzi, co w siole

Pracą życie swe słodzą,

I te dzieci przy stole,

Co dziś Wilię obchodzą.

I tak kojąc ból, smutki,

Z jasną gwiazdką nad głową,

Chodzi Jezus malutki

W tę noc śnieżną, grudniową...

Wł. Bełza.

CHOINKA.

Rośnij sobie, rośnij,

Choinko zielona,

Nim nadejdzie zima,

Śniegiem ubielona.

W mroźny dzień zimowy

Zetną ciebie drwale,

Nasza droga mama

Ustroi wspaniale.

Na twoich gałązkach,

Nawiesza łakoci,

Jabłuszek, cukierków,

Szyszki twe ozłoci.

Gdy w płonących stoczkach

Zajaśniejesz cała,

Jak cudowne dziecko

Będziesz wyglądała.

Część łakoci damy

Dziatwie, co ich nie ma,

Rośnij sobie, rośnij,

Nim nadejdzie zima.

Or-Ot.

ŚNIEŻEK.

Śnieżku, mój śnieżku,

Skądże ty lecisz?

Czy od słoneczka,

Że się tak świecisz?

Czy z pod niebiosów,

Od Stwórcy Pana

Twe płatki jasne

Lecą od rana?

Skąd się tam bierzesz

W górze wysoko?

Skąd się tak sypiesz,

Nie dojrzy oko!

Czyżby cię w górze

Niebios anieli

W swe własne białe

Szaty odzieli?

M. J. Keller

GWIAZDKA.

Dlaczego, Zosiu, dzień ten nazywa się gwiazdką, kiedy się powinien nazywać choinką? — mówił mały Boleś do starszej siostrzyczki.

— Bo na choince jest gwiazdka — wtrąciła się Andzia.

— Widzisz, jaka złota, błyszcząca.

— Wcale nie dlatego — poprawiła Zosia — tylko, że pierwsza gwiazdka, która się na niebie ukaże, to ta sama, co świeciła nad stajenką, w której się urodził Chrystus, żeby uczynić wszystkich ludzi szczęśliwymi.

— Ach, jak to dobrze — zawołała Andzia — że Pan Jezus się urodził, bo przez to mamy co rok choinkę, pierniki, jabłka, tyle prezentów! Ja się bardzo cieszę i bardzo za to kocham malutkiego Pana Jezusa.

Zosia się rozśmiała.

— Pan Jezus coś innego dał ludziom, niż pierniki i jabłka — rzekła — bo kazał im się wszystkim kochać i pomagać sobie nawzajem. Gdyby go ludzie słuchali, toby dobrze było na świecie: niktby drugiemu nie dokuczał i wszyscy byliby szczęśliwi.

— Ach, toby dobrze było — westchnął Boleś, któremu starsze rodzeństwo niezawsze ustępowało.

— Tobie i teraz dobrze — rzekła z uśmiechem Zosia — ale gwiazdka już niezadługo zaświeci, więc się spieszmy, żeby ubrać tę choinkę, nim przyjdą nasi goście.

I wesoło pospieszyli do roboty.

Na małym stoliku, nakrytym serwetą, ustawiono drzewko, przybrane złotymi i srebrnymi papierkami, i dzieci na wyścigi zaczęły zawieszać na niem jabłka, orzechy, pierniki, cukierki, które kupiły za własne pieniądze, uzbierane przez rok cały do skarbonki z napisem: "Gwiazdka dla biednych dzieci". Wczoraj ją otworzyły i kupiły drzewko, śliczne przysmaczki i smaczne owoce, a dziś strojąc choinkę, cieszyły się myślą, co to będzie za radość zaproszonych.

Ze świeczkami było najwięcej kłopotu, bo lichtarzyki nie chciały się trzymać, ale Zosia i na to jakoś poradziła. Potem poukładano pod choinką podarunki: zabawki, niewszystkie nowe, lecz starannie naprawione, obrazki powklejane do kajetów, kilka książeczek, dwie nowe czapeczki, ciepłe sukienki, — stół zaczął wyglądać wspaniale, a dzieci dokładały jeszcze coś co chwila, żeby mało nie było.

Skończono wszystko, zanim na pogodnem niebie ukazała się pierwsza gwiazdka i dzieci spoglądały na stolik z radością.

A w tem za drzwiami rozległ się śpiew znany:

"W żłobie leży, któż pobieży

Kolędować Małemu"...

Zosia, Andzia, Boleś i Kazio natychmiast pobiegli do drzwi i do pokoju weszła gromadka śpiewaków. Był to Janek od stróża, Elżbietka, córka praczki, Staś i Frania z sutereny i Jadwisia z czwartego piętra, której mama przyjmowała szycie na maszynie. Dzieci serdecznie powitały gości i prosiły, aby jeszcze zaśpiewali, nim zapalą choinkę.

W pokoju prawie ciemno się zrobiło, tylko przez okno zaglądała gwiazdka i mrugała srebrnymi promykami, jakby to, co widziała wzruszało ją i cieszyło. Świeczki zapalały się jedna po drugiej, a mała gromadka śpiewała kolędy coraz, coraz piękniejsze.

Wkońcu całe drzewko płonęło prześlicznie, ale jaśniejsze były oczy dzieci i weselsze zarumienione twarzyczki. Wszyscy razem wzięli się teraz za ręce i śpiewając chórem, obchodzili drzewko, oglądając je z każdej strony.

Wtem Elżbietka, najmłodsza, zakasłała i Zosi przyszło na myśl, że ich mali goście mogą być zmęczeni, bo pewno niemało nabiegali się dzisiaj, pomagając w pracy rodzicom. Zaraz też posadziła Elżbietkę na sofie i spytała Jadwisi, czemu nie przyszedł jej braciszek.

— Szewc mu nie zeszył buta, co pękł dzisiaj rano — powiedziała Jadwisia — boso nie mógł — płacze na górze i czeka, aż wrócę. A tutaj tak wesoło!

Westchnęła, że Pawełek nie był na kolędzie, nie widział ślicznego drzewka. Zosi i innym dzieciom też żal się zrobiło.

Tymczasem weszła mama, aby przypomnieć, że czas rozdać podarunki, bo niedługo wszędzie dzieci z rodzicami zasiądą do wilii.

Zaczęło się więc rozdawanie. Boleś coś szeptał mamie z ogromnym zapałem i zaraz potem przed Jadwisią postawił buty, jeszcze bardzo dobre, które się doskonale zdadzą na Pawełka, Oprócz tego dziewczynki dostały barchanowe sukienki, które Zosia i Andzia przy pomocy mamy same z wielką pracą uszyły. Dla chłopców były czapki, płaszczyk Kazia, kurtka Bolesia. Potem rozdano książki i zabawki: lalki, kuchenkę, kolej, konia, grę w domino. Każde z dzieci gromadziło swoje skarby, a co radości, śmiechu, okrzyków, wesela! Elżbietka chciała Zosię pocałować w rękę z wielkiego uszczęśliwienia, ale Zosia się zawstydziła i serdecznie ucałowała bladego jej buziaka.

Nakoniec przyszła kolej na choinkę: jakże tu pozdejmować z niej wszystkie śliczności? Żal i szkoda. W końcu Zosia dała radę: choinki teraz nie rozbiorą, służąca ją zaniesie ostrożnie na czwarte piętro, żeby i Pawełek zobaczył. Tam będzie stała do trzeciego święta, a wszystkie dzieci co dzień mogą ją odwiedzać. W trzecie święto zbiorą się znów wszyscy razem, Zosia i Boleś sami zdejmą z niej przysmaczki i rozdzielą na równe części.

Wszystkim się to najlepiej podobało, więc tymczasem każdemu z dzieci matka dała tylko strucelkę, kilka jabłek i paczkę pierników. Wyszły uszczęśliwione, śpiewając kolędę i obiecując sobie, że dziś jeszcze zbiorą się znów na górze; mama Jadwini zapali choinkę i będzie jasno, wesoło, prześlicznie!

— Jak pusto — rzekła Andzia, gdy zniknęli goście.

Tak, w pokoju zrobiło się pusto i szaro, ale w sercach dzieci pozostała radość, jakiej nie doznały jeszcze nigdy w życiu.

— Tak się zawsze gwiazdka powinna zaczynać — rzekła nakoniec Zosia — bo to gwiazdka miłości i szczęścia dla ludzi, więc kochajmy się wszyscy i uszczęśliwiajmy.

Mateczka uścisnęła Zosię i poszli wszyscy razem zasiąść do wilii.

— A potem nasza gwiazdka — odezwał się Kazio, spoglądając ciekawie na zamknięte drzwi od saloniku.

Mama się uśmiechnęła, a Zosia pomyślała sobie, czy też ta gwiazdka bedzie przyjemniejszą od tej, którą dla biednych dzieci urządziły?

SZOPKA.

Mizerna, cicha

Stajenka licha,

Pełna niebieskiej chwały;

Oto leżący

Przed nami śpiący

W promieniach Jezus mały.

Nad nim anieli

W locie stanęli

I pochyleni klęczą,

Z włosy złotymi,

Skrzydły białemi,

Pomalowani tęczą.

Oto Maryja,

Czysta lilija,

Przy niej staruszek drżący,

Stoją przed nami

Wraz z pastuszkami,

Tacy uśmiechający.

A w koło mnodzy

Ludzie ubodzy,

Radzi oglądać Pana,

Pełni natchnienia,

Pełni zbawienia,

Upadli na kolana.

KOGO KOCHAĆ.

Kogo masz kochać, dziecino droga,

Pytasz mię, patrząc ciekawie?

Oto najsamprzód dobrego Boga,

Który cię stworzył łaskawie.

Kochaj serdecznie mamę i tata,

Najgłębszą dziecka miłością,

Oni nad tobą w dziecięcie lata

Z taką czuwali tkliwością.

Kochaj rodzeństwo: siostry i braci,

I tych, co sercu są blizcy,

Czy to ubodzy, czy to bogaci,

Wszak braćmi jesteśmy wszyscy.

Tego biedaka, co stoi w progu,

I tę sierotkę znędzniałą

Kochaj miłością pierwszą po Bogu

I braćmi nazwij ich śmiało.

Zresztą dla wszystkich, luba dziecino,

Z jednakiem sercem być trzeba,

Bo równie tobą, jak i ptaszyną

Bóg opiekuje się z nieba.

Wł. Bełza.

KOCHAJMY SIĘ!

Kochajmy się, bracia moi!

Niech nam zgoda serca spoi,

Od pałaców w chatki kmieci —

"Kochajmy się" niech głos leci.

Jakaż bieda mi dobodzie,

Kiedy z bratem żyję w zgodzie?

Gdy z nim smutki i wesele,

Chleb i życie, wszystko dzielę?

Kochajmy się tylko, wzajem,

Każdy kącik będzie rajem,

Bo gdzie wzrasta miłość, zgoda,

Tam jest szczęście i swoboda,

T. Lenartowicz.

ZMARTWIENIE.

Największe zmartwienie to mają dzieci z rodzicami — mówił Romek do Eli, kiedy jednego wieczora mama i ojciec poszli na wizytę.

Ela tylko westchnęła. I ona nie lubiła bardzo, gdy rodzice oboje wychodzili z domu. Tak się robiło zaraz pusto, smutno. Jest babunia, dobra, kochana babunia, ale nikt nie zastąpi mamy ani ojca.

Dobra babunia widać się tego domyśla, pragnie dogodzić wnukom, rozweselić. To podaje przysmaczek jakiś do herbaty, to coś opowie z dawnych, dawnych czasów, kiedy mama była malutka. Dzieci słuchają, czują jednak ciągle, że w domu pusto.

Po herbacie Romek otwiera książki, uczy się na jutro, Ela rozbiera lalkę, szyje jej sukienki i cichutko w pokoju. Babcia robi pończoszkę, a czasem zadrzemie na wygodnym fotelu, a zegar wiszący powtarza głośno: tik-tak, tik-tak! —

Kiedy rodzice są w domu, nigdy zegara nie słychać, nikt na niego nie zważa. Choćby byli w innym pokoju, to już dobrze. Ma słuszność Romek: największe mają dzieci zmartwienie z rodzicami.

— Chodźmy spać — mówi Ela — taki ten wieczór nudny.

Romek myśli to samo: gdyby ojciec był w domu, toby mu teraz opowiedział, co się dziś stało w szkole, a tak — to niema komu, — Ela nie rozumie, a babcia także nie zna się na szkolnych sprawach, — co innego ojciec: sam był w takiej szkole.

Dzieci całują babcię w rękę na dobranoc i z żalem spoglądają na puste krzesełka, które zwykle ojciec i matka zajmują.

Ale nazajutrz przyjemnie się zbudzić: mama już wstała i krząta się koło śniadania, ojciec siedzi przy stole i czyta kuryera. Pyta, co wczoraj dzieci robiły wieczorem. Doprawdy z rodzicami jaśniej i cieplej w mieszkaniu.

Ela mówi mamie o wczorajszem zmartwieniu, ale mateczka uśmiecha się tylko z dobrocią,

— Nie trzeba być takimi pieszczochami — mówi — pomyśl o dzieciach, które wcale rodziców nie mają albo o takich, które dla nauki muszą mieszkać w mieście u obcych. Kochać to nie znaczy patrzeć się ciągle na siebie, ale tak postępować i zawsze to czynić, co dla naszych ukochanych dobrem i miłem być może. Kiedy nas w domu niema, zamiast się smucić i narzekać, powinniście oboje opiekować się babunią, której też pusto wtedy i samotnie.

Ela uważnie słuchała słów mamy i szczerze postanowiła spełnić jej życzenie. Powtórzyła je bratu, kiedy powrócił ze szkoły i oboje uradzili przekonać rodziców, że nie są pieszczochami i kochać umieją, bo postarają się tak postępować, aby matka i ojciec byli z nich zadowoleni.

Dobrze to uradzili i bardzo rozsądnie, — gdy znów zostali sami, już nie narzekali, lecz starali się, żeby i babuni dobrze i przyjemnie ten wieczór upłynął, jednakże — pusto, smutno było w domu.

Wtedy zrozumieli oboje najlepiej, jakim to wielkim skarbem są rodzice, jakie to szczęście, gdy oboje zdrowi i jak za to Bogu należy dziękować.

Bo jeśli smutno, gdy ojciec lub matka wyjdą na kilka godzin dla rozrywki, to jak okropnem musi być nieszczęściem, kiedy jednego z nich braknie!

O, kochajcie dzieci rodziców, bo nikt was tak, jak oni, kochać nie będzie w życiu.

JASTRZĄB.

Co się stało, że kurczęta

Biegną z takim krzykiem?

Ach, to jastrząb się ukazał

W górze nad kurnikiem.

Począł toczyć wielkie koła,

Roztworzywszy szpony,

I do żeru nagotował

Swój dziób zakrzywiony.

Stara kwoczka przystanęła,

Wytężyła oko,

I wnet wroga dopatrzyła

Pod niebem wysoko.

Oba skrzydła rozpostarła,

Przysiadła do ziemi

I pisklęta swe okrywa

Piersiami własnemi.

Dziób do boju naostrzyła,

Nie da swoich dzieci.

Hej, jastrzębiu, drapieżniku,

Nie radzę waszeci

Podlatywać nazbyt blizko

Do małego stadka,

Bo niełatwo o zwycięstwo

Tam, gdzie walczy matka.

M. Dynowska.

KAŻDY DOMKU SWEGO STRZEŻE.

— Gdzie lecicie, gołąbeczki,

Wysoko, to nizko?

— Patrzym, patrzym, czy nie widać

Jastrzębia gdzie blizko.

Bo ten jastrząb, zły niecnota,

Ma okrutne szpony

I dziób mocny, ot tak długi,

Tęgo wyostrzony.

Jak uderzy w gniazdko nasze,

To polecą pierze...

Każdy przecie, choć najsłabszy,

Domku swego strzeże.

— Co tam robisz, mój zajączku,

Pod kamieniem, w zbożu?

— Patrzę, patrzę, czy nie idzie

Strzelec po przydróżu.

Bo ten strzelec, zły niecnota,

Dziatki mi pobierze...

Każdy przecie, choć najsłabszy,

Domku swego strzeże.

M. Konopnicka.

RODZEŃSTWO.

Kostuś był dobrym bratem, kochał Jadzię i Anielkę, lubił niezmiernie sprawić im jaką przyjemność, lecz do swego stolika zbliżać im się nie pozwalał, a jeśli która cokolwiek ruszyła, wyprawiał straszne awantury.

— Pilnujcie swoich lalek! — wołał zaperzony. — Co wam do moich książek? Czytać nie umiecie, po co je ruszać?

— Ja umiem — odpowiadała obrażona Jadwinia.

— Co ty tam umiesz, bąkać na elementarzu! — Zapowiadam, że jeśli się jeszcze choć raz przekonam, że ruszacie moje papiery, to wam wszystkie lalki potłukę.

— Ho! ho! ho! — powtarzały Jadzia i Anielcia bardzo zaniepokojone, oglądając się na swój kącik.

— Dlaczego się tak gniewasz na siostry, Kostusiu, — napominała mama — one napewno nie chciały zrobić ci żadnej szkody.

— Ale plan mi zgubiły. Leżał tu na kartce i myślały pewno, że to niepotrzebne. A tu wszystko potrzebne. Ja się nigdy z niemi nie kłócę, ale do tego mam prawo, żeby moich rzeczy nie ruszały. Teraz muszę iść do kolegi, bo nie wiem, co na jutro zadane.

I wyszedł.

— Widzisz, Jadziu — rzekła mama — zrobiłaś bratu przykrość. Po co ruszałaś jego papiery?

— Chciałam kurz zetrzeć, mamo — tłómaczyła się Jadzia, — Już niczego nigdy na jego stoliku nie dotknę.

I była znowu zgoda. Kostuś żałował, że się na siostry rozgniewał i kupił im nazajutrz za własne pieniądze dwie malutkie czekoladowe laleczki, które im bardzo smakowały.

Nie przybliżały się teraz wcale do stolika, na którym zawsze zostawały jakieś papiery i kajety, i mama sama kurz z niego ścierała.

Ale raz Jadzia pomagała mamie składać bieliznę w jadalnym pokoju, a tymczasem Anielcia bawiła się sama lalkami. Wtem przyszło jej do głowy, że jedna lalka będzie kominiarzem, — kominiarz musi być czarny, więc owinęła ją w ciemny gałganek, ale i buzię także trzeba jej powalać. Czemby tutaj?

Jakoś niechcący spojrzała na stolik, na atrament w kałamarzu i nie myśląc wiele, zbliżyła się powolutku. Nic, nic nie ruszy Kostusiowi, do żadnego kajetu się nie dotknie, tylko umacza łyżeczkę lalki w kałamarzu i będzie miała farbę.

Wspina się na paluszki, rączkę wyciąga, jak może, dosięgła kałamarza, pcha łyżeczkę w środek, a tymczasem kałamarz się przewraca i atrament rozlewa na kajety i wszystkie papiery.

Anielcia krzyknęła strasznie i zaczęła płakać ze strachu i żalu, — przybiegła Jadzia i aż ręce załamała — Boże! Boże!

A wtem i Kostuś nadszedł. Spojrzał na biurko i wziął się za głowę.

— Moje lekcye, moje zadania! — zawołał — Ach, szkaradne dziewczęta, niegodziwe!

Anielcia zanosiła się od płaczu, lecz Jadzia nagle wzięła swoją lalkę, największą, najładniejszą i podając ją bratu, zawołała —

— Stłucz! stłucz! Kostusiu!

Kostuś porwał lalkę i z całej siły rzucił ją o ziemię. W tej chwili jednak zawstydził się bardzo tego, co zrobił. Spojrzał na biedną lalkę, leżącą na nosie, na twarzyczkę Jadzi czerwoną z przestrachu, na łzy w jej oczach, i gniew go opuścił, zasłonił twarz rękami i rzucił się na sofę.

— Cóż tu się dzieje? — zapytała mama, która weszła do pokoju.

Anielcia przybiegła do niej i z płaczem tulić się zaczęła i mówić głosem przerywanym:

— Ja wylałam atrament, a Kostuś stłukł lalkę Jadzi!

Mama podniosła lalkę: nie była stłuczoną, ale Kostuś nie miał odwagi spojrzeć na nią, ani na dobrą Jadzię, co nie była wcale winna, a oddała swoją zabawkę, żeby odwrócić gniew jego od siostry.

— Nigdy, już nigdy nie będę złośnikiem — rzekł z wielkim żalem i wyciągnął ręce, a siostry zaczęły go ściskać i całować i przepraszać za wszystkie winy.

Mama nic nie mówiła, ale przyjemnie jej było, że dzieci tak się kochają.

WŚRÓD ZIMY.

Mróz w swe uściski uchwycił ziemię,

A na gałęzi ptaszyna drzemie.

Chłodno jej, głodno, nigdzie robaczka,

Nigdzie z zieloną gałązką krzaczka.

Ni się pożywić, ni gniazdka zwić,

Ciężko ptaszętom tu w zimie źyć!

Słonko gdy błyśnie, ptaszek się sili

Zanucić piosnkę, słonko w tej chwili

Ukryje jasne promienie chłodne,

I pozostawi ptaszyny głodne.

Oj, źle ptaszętom wśród zimy żyć,

Ni gdzie się ogrzać, ani gdzie skryć.

Wtem jeden ptaszek zakwilił rzewnie,

I Bóg go w niebie usłyszał pewnie,

Bo oto chłopcy idąc z ślizgawki,

Rzucili na śnieg śniadania skrawki.

Dla ptasząt był to prawdziwy cud,

Zaspokoiły tem straszny głód.

Sfrunął więc ptaszek drugi i trzeci,

Jeden odleciał, drugi przyleci.

A każdy chwyci po odrobinie,

I jakoś żaden z głodu nie zginie.

Bo i wśród mrozu i długich zim

Opatrzność Boska czuwa nad nim.

Z. Morawska.

WRÓBEL.

Lubię, ja lubię nasze ptaszęta,

Kto je tam zliczy i kto spamięta?

Lecz ponad wszystkie wróbla ja wolę,

Co się pod strzechą gnieździ w stodole; —

Choć wielki psotnik, choć ziarno kradnie,

Choć wścibski, wszędzie wciśnie się zdradnie,

Lubię go za to, że gdy w jesieni

Pożółknie świetna barwa zieleni,

Tłum ptaków w obce ucieka kraje —

A wróbel wierny z nami zostaje,

Tu, gdzie się rodził i żył od młodu;

I choć drży z zimna, przymiera z głodu,

On swej kochanej strzechy nie rzuci,

Smętnie świergoce, żałośnie nuci,

I czeka wiosny, czeka z nadzieją,

Że pogodniejsze dni zajaśnieją.

WRÓBEL NA ŚNIEGU.

Przy Wisełce na brzegu

Chodził wróbel po śniegu,

A dzieci się ślizgały,

Na wróbelka wołały:

— Hej, ptaszyno, niebożę!

Zimno teraz na dworze;

Oj! biedaki, biedaki,

Gdy dokuczy mróz taki!

A wróbelek odrzecze:

— Że jest zimno, nie przeczę,

Lecz nie zginą ptaszęta:

Bóg i o nich pamięta!

St. Jachowicz.

W DOMU.

Prawda to święta, że w domu najlepiej. Chociaż mróz, ciemno, choć zima na dworze, jak wesoło w pokoju wieczorem! Przy dużym stole zasiedli rodzice i dzieci, lampa się pali jasno, wkoło znane sprzęty, na które, patrzą, odkąd zapamiętać mogą. Pomiędzy niemi znane kąty i kąciki, gdzie chowały się tyle razy, o każdym z nich coś wiedzą, opowiedzieć mogą: tu Władzio głowę rozbił, tam się najlepiej chować, tutaj mieszkały dawniej lalki, tu była stajnia Romanka, wszystko, wszystko coś przypomina i iak im tu dobrze, tak się czują u siebie.

Ojciec czyta gazety i rozmawia z mamą, która naprawia dla dzieci bieliznę, a one się skupiły na przeciwnym końcu stołu. Romek maluje obrazy, a Władzo doradza mu, bo starszy. Sam malować nie ma ochoty, ale praca brata zajmuje go i zaciekawia, wcale od niej oczu oderwać nie może. Bo też będzie to straszna bitwa z Indyanami, o której czytali obydwaj. Więc musi być las, woda, z daleka chata osadnika, i dzicy wojownicy z piórami na głowach i konie, łuki, dzidy, biali ludzie, i pies i ptaki w górze. Ogromna robota. Mania i Józia także zaglądają czasem do tego arcydzieła, ale inaczej się bawią, w "gadułki". Poustawiały lalki duże, małe, papierowe, z gałganków, — jedne są rodzicami, inne dziećmi, a tamto goście, przyjechali sankami, trzeba podawać herbatę, piec prędko ciastka, — goście zapraszają na bal, więc nowe stroje, jazda, tyle sani z kart sunie po białej ceracie do drugiego dworku. Tam będzie zabawa. Bach! w śnieg się wywrócili, jeden złamał rękę, więc go niosą. Historya bardzo zajmująca i nigdy się nie kończy, bo prawie zawsze te same osoby w niej występują.

Ciocia coś czyta i patrzy na dzieci, widać, że jej przyjemnie patrzeć na nie. Nagle nieznośny zegar uderza dziewiątą. Wszystkie oczy zwracają się z prośbą na ciocię:

— Jeszcze choć pół godzinki! Bo tak dobrze! Jakże tu odejść, kiedy tak dobrze przy stole, tak spokojnie pod okiem kochanych rodziców, tak miło, bo się wszyscy tu kochają, więc i ciepło i jasno i wesoło razem. "Gadułki" mogą trwać do późnej nocy, obraz się dziś nie skończy, to rzecz pewna, ale jest przecie jutro, i taki sam wieczór, i tak samo będzie dobrze i przyjemnie w tym znanym, zawsze tym samym pokoju.

— No, dziatwo, zagram wam na pożegnanie tego dnia — mówi ciocia, żeby ich pocieszyć i wszystkie się zrywają od razu radośnie. Mania zapala światło w bawialnym pokoju, Romek otwiera pianino, za chwilę ciocia uderza w klawisze, a dzieci śpiewają chórem.

Płynie pieśń wesoła, potem poważniejsza, bo po dniu skończonym, trzeba podziękować Bogu za wszystko dobre i prosić o jutro, równie szczęśliwe dla całej rodziny.

Więc coraz ciszej i ciszej — Dobranoc! — aż ucichło zupełnie. Na czystych łóżeczkach wygodnie i spokojnie leżą te szczęśliwe dzieci; — ale czy wszystkie na świecie mają taki jasny pokój, takie czyste łóżeczka i drogich rodziców?

I czy dla tamtych, biednych, nic zrobić nie trzeba? Czy o nich nigdy nie myślicie, dzieci?

PRANIE.

— Pucu! pucu! chlastu! chlastu!

Nie mam rączek jedenastu,

Tylko dwie mam rączki małe,

Lecz do prania doskonałe.

Umiem w cebrzyk wody nalać

Umiem wyprać — no, i zwalać.

Z mydła zrobię tyle piany,

Co nasz kucharz ze śmietany.

I wypłuczę i wykręcę,

Choć mię dobrze bolą ręce,

Umiem także i krochmalić,

Tylko nie chcę się już chwalić!

Tak to praca zawsze nowa,

Gdy kto lalek się dochowa!

A u pani jakże dziatki?

Czy też brudzą swe manatki?

— U mnie? Ach, to jeszcze gorzej:

Zaraz zdejmuj, co się włoży!

Ja i praczki już nie biorę,

Tylko co dzień sama piorę!

M. Konopnicka.

PRACOWITA ZOSIA.

Ledwie błyśnie w górze

Złoty blask słoneczka,

Wstaje mała Zosia

Z białego łóżeczka.

Spragnione ochłody

Poi wodą kwiatki,

Potem rzuca ziarno

Do kanarka klatki.

Pracowita Zosia,

Choć taka nieduża,

Bo meble co rano

Miotełką okurza.

Wielką otomanę,

Kanapę, fotele

Czyści, wyręczając

Starszą siostrę, Helę.

A gdy się załatwi

Z tą robotą całą,

Wtedy/ przy okienku

Siada z Julcia małą.

Przeróżne powiastki

Czyta jej z książeczki,

Jakże tu nie kochać

Tak pilnej Zosieczki.

Or-Ot

PRACUJ SAMA.

— Co tam robisz, wiewióreczko?

— Jem orzeszki, panieneczko.

— Któż ci zrywa, moja miła?

Wiewióreczka się zdziwiła:

— Sama sobie rwałam — powie,

Jestem młoda, samo zdrowie,

A wiem także, że próżniacy

Tylko żyją z cudzej pracy.

NIE CHCĘ BYĆ PRÓŻNIAKIEM.

Wstałem rano,

Jeść mi dano,

Chodzę sobie,

Nic nie robię!

Ludzie inni

Bardzo czynni:

Ten rąbie, choć stary,

Ten dźwiga ciężary;

Ten czyta, ten pisze,

Ta dziecko kołysze;

Ten szyje, ta pierze,

Każdy się do pracy bierze.

A ja jeden w gronie takiem

Mam bez pracy być próżniakiem?

Nie, nie będę darmozjadem!

Pójdę za dobrym przykładem:

Zajmę się zaraz z ochotą

Wyznaczoną mi robotą.

WITKA ZE ZŁOTEJ WIERZBY.

Ignaś niezmiernie lubił konie. Na widok ładnego rumaka aż mu się oczy śmiały, taką miał ochotę popieścić go, poklepać, nawet pocałować. Ale ojciec nie pozwalał zbliżać się do obcych koni, lubią one kopać, a uderzenie kopyta może zadać ciężką ranę; własnego zaś konika Ignaś nie miał.

Niekiedy wszakże jeździł z ojcem do wujaszka, który mieszkał na wsi i miał piękną stajnię. To była radość! Wujaszek pozwalał mu nawet przejeżdżać się wokoło klombu na jednym bardzo spokojnym wierzchowcu. Ignaś kochał tego konika!

Raz ojciec wziął go z sobą do ujeżdżalni, zaprowadził do stajni i trzymając za rękę, pokazywał bardzo piękne konie, pozwalał dawać im chleba, głaskać i oglądać.

Ignaś był uszczęśliwiony.

W domu najulubieńszą zabawą były konie. Miał aż trzy w swojej stajni: kasztanka, siwka i karego; a co batów, prętów, witek i rozmaitego rodzaju uprzęży! Co dzień jeździł. Raz bywał dorożkarzem, odwoził pasażerów na kolej, albo jeździł w aleje, spieszył się, obliczał zarobione pieniądze, karmił, poił swoje rumaki. To znów był stangretem, powoził pięknymi powozowymi końmi; woźnicą od tramwaju, — dżokejem na wyścigach, berajterem w ujeżdżalni lub Antkiem od wujaszka, — zwoził snopy przed burzą, orał, jeździł na jarmarki. Słowem, zabawa co dzień była inna, a nigdy się nie sprzykrzyła.

Naturalnie, że do każdego rodzaju jazdy miał inne lejce, baty, i nie można mii było' "większej sprawić przyjemności, jak podarować dobre biczysko, sznurek albo witkę. Ile razy był u wujaszka, przywoził sobie zawsze cały pęk prętów, z których sam wyrabiał najlepsze baty i szpicruty.

Najlepiej lubił bawić się z takiemi dziećmi, które podzielały jego upodobanie i pozwalały mu rządzić zabawą; takim właśnie był Lutek i z tego powodu Ignaś lubił go bardzo. Na żądanie Ignasia Lutek wołał dorożki, jechał na kolej albo do Łazienek, bywał współzawodnikiem na wyścigach, snopkiem pszenicy, psem, przeszkodą, pasażerem. Poczciwy, dobry chłopczyna i bardzo przywiązany do Ignasia, pozwalał przyjacielowi robić z sobą wszystko.

Z Antkiem od wujaszka Ignaś też się zaprzyjaźnił i uczył się od niego obchodzenia z końmi. Przez wdzięczność, ile razy jechał na wieś, zawsze mu coś zawoził: to zabawkę jaką, to cukierek dla dziecka, to książeczkę albo trochę tytuniu. Antek za to dostarczał mu zawsze najpiękniejszych witek.

Raz — było to na wiosnę — Ignasia zbudził głos mamy.

— Wstawaj, śpioszku, — zobacz no, jakie witki przywiózł ci Antek.

Były to rzeczywiście witki nadzwyczajne, prześliczne, trudno je nawet opisać. Witki ze złotej wierzby, całe świecące, zielonawo-żółte, giętkie i cięte, a mocne!

Książę mógłby pozazdrościć podobnej szpicruty. Jedna była dość gruba, długa przeszło na trzy łokcie; a druga bardzo sztucznie spleciona z trzech cieńszych prętów. Obie Ignasiowi wydały się takim skarbem, jakiego nikt na świecie nie posiada.

Wyskoczył z łóżka, ucałował Antka i pobiegł zaraz do swojej stajni w kącie pokoju. Ale mama nie pozwoliła mu dosiąść wierzchowca: czyż dżokeje jeżdżą w koszuli? Musiał ubrać się porządnie, a po śniadaniu i lekcyi pobiegł do Lutka i zaniósł mu witkę plecioną.

Lutek ucieszył się bardzo, uściskał przyjaciela i obiecał po południu przyjść na wspólną zabawę.

Ignaś do tej zabawy robił wielkie przygotowania: miały to być wyścigi, Poczyścił konie, przystroił je pięknie w nowe siodełka, urządził metę, przeszkody, witkę ze złotej wierzby przewiązał na końcu czerwoną włóczką i czekał cierpliwie na Lutka.

Lutek przyszedł późno i bez witki, oczy miał zapłakane.

— Co się stało? Odzie witka? — dopytywał Ignaś. Łzy znów zaczęły płynąć po twarzyczce Lutka.

— No, mówie? Co się stało? Dlaczego nie przyniosłeś witki?

Miałem ją — odrzekł Lutek, łkając — ale inni chłopcy otoczyli mię na ulicy i szli za mną, prosząc, żebym ją rozplótł i dał im po jednej. Powiedziałem, że nie dam, a wtem duży chłopak wyrwał mi ją i śmiał się. Ej, Kostek, cudzego nie bierz! — zawołali inni i wzięli moją stronę. Zaczęła się bójka i połamali moją złotą witkę!

Nie mógł nic więcej mówić, gdyż wybuchnął płaczem i drżał cały. Ignasiowi żal go było.

— Nie płacz, Lutku — prosił — jeśli pojadę do wujaszka, to ci przywiozę inną.

— Nie pojedziesz — mówił Lutek — kiedy tam pojedziesz! Moja witka, moja śliczna witka!

Ignaś popatrzył na łzy przyjaciela i odezwał się cicho.

— To oddam ci swoją. I sam cię odprowadzę dziś do domu, żeby jej się nic nie stało.

— A ty, Ignasiu? — Nie chcę.

— Nie nudź i bierz — rzekł Ignaś, widząc, że w oczach Lutka błysnęła znowu radość.

Lecz żal mu było witki i sam miał łzy w oczach, ale odwrócił głowę i niby pochylając się nad koniem, ucałował z całej siły giętką gałązkę wierzby.

Potem dał ją Lutkowi.

Rok upłynął, nim Ignaś doczekał się równie pięknej witki ze złotej wierzby; — przez ten czas ile razy był u Lutka, zawsze bawił się swoim darem, który dla. obu chłopców zarówno był drogim, a Lutek tak go szanował, że choć witka wyschła i straciła giętkość, nie pozwolił jej zniszczyć, lecz zrobił z niej bat piękny, który służył mu jeszcze długo.\

ŻOŁNIERZE.

Trzech chłopczyków, Oleś czwarty,

Maszerują nie na żarty.

Choć pułk cały boso chodzi,

Oleś dzielnie nim dowodzi.

Staś, choć gniewa się kucharka,

Zrobił sobie bęben z garnka,

Jaś wystrugał pałasz z kija

I walecznie nim wywija.

Chcą się chłopcy okryć chwałą,

Maszerują wszyscy śmiało,

Tylko mały Cześ, niebożę,

Zdążyć za nimi nie może.

PIOSNKA ŻOŁNIERSKA.

Dalej, dalej, wojsko nasze,

Raz, dwa, trzy!

Dalej szable i pałasze,

Raz, dwa, trzy!

Dalej trąbki, dalej kije!

Nasze wojsko dziś się bije,

Raz, dwa, trzy!

Niech tam sobie tchórze, baby,

Siedzą niby w bagnie żaby,

Gdy im skóra drży!

My idziemy na wojenkę,

Śpiewający w głos piosenkę:

Jak to konik rży.

Jak się idzie borem, lasem,

Przymierając głód a czasem,

Raz, dwa, trzy!

M. Konopnicka.

KŁAMCA.

Raz pastuszek w ciemnej nocy

Krzyknął: — Gwałtu! wilk! pomocy!

Wnet się zbiegło ludzi kilka:

— Gdzie wilk? — A tu niema wilka!

A że ich tak zręcznie zdurzył,

Raz i drugi to powtórzył. ludzi,

Że ich ciągle próżno budzi.

Ale znowu jednej nocy

Krzyknął: — Gwałtu! Wilk! pomocy!

Nie wierzyli, bo się zwiedli,

A wilcy mu owce zjedli.

KŁAMSTWO.

Mama wyszła do miasta, Alinka i Kazia zostały same w domu. Kazia bawiła się wybornie lalką, a Alinka zaczęła uprzątać w pokoju, żeby mama wszystko w porządku zastała. Zetrze kurz, poukłada rozrzucone rzeczy, potem usiądzie sobie koło Kazi i będzie czytała ulubioną książkę.

Zwija się, sprząta, — starła kurz z kredensu, pochowała chustki i różne papiery, tu i owdzie porozrzucane, a niepotrzebne rzeczy zebrała na tackę i wyniosła do kuchni.

W kuchni gotuje się obiad, ale kucharki niema, po coś wyszła; na desce przygotowane wszystko do prasowania, nawet żelazko stoi na podstawce, ale i Kasi niema, też gdzieś wyszła.

Alinka lubi niezmiernie prasować, a nigdy jej nie pozwalają, żeby się nie sparzyła. Otóż teraz uprasuje kilka sztuk bielizny i przekona się mama, że nic sobie nie zrobiła. Serwetka jakby dla niej rozłożona. I nie myśląc wiele, postawiła tacę, bo spieszyć się trzeba, zanim Kasia powróci. Dźwignęła żelazko, postawiła na serwetce i posunęła z trudem: bardzo ciężkie. Nagle pociemniało jej w oczach ze strachu: z pod żelazka wyjrzała ciemno żółta plama spalonego płótna. Boże! Boże! Boże! po co ona się tego dotykała?

Wtem zdawało jej się, że ktoś ruszył klamkę, — pewno Kasia powraca. I taki ją strach ogarnął, taka straszna chęć ukrycia swojej winy, że czemprędzej zaczęła drżącemi rękami składać serwetkę, poprzednio już uprasowaną, i wsunęła ją w środek między inne. Teraz nikt nie zobaczy: ani Kasia, ani mama, nikt, nikt nie będzie wiedział.

Wróciła do pokoju, ale niczem się zająć nie mogła, ręce jej drżały, serce biło mocno i wciąż widziała ciemno-żółtą plamę na spalonej serwetce. Nikt nie widział i nikt nie wie, ale plama jest i nie zniknie

Wzięła do ręki książkę i zaczęła czytać, ale nic nie rozumiała. Kazia ją o coś pyta, ona nie wie, o co, tylko jej smutno tak okropnie, że chciałaby się schować pod ziemię.

Ktoś zadzwonił — to mama. Pochwaliła Alinkę za porządek w pokoju i dała dziewczynkom po świeżutkim pączku.

Lecz dzisiaj nie smakował Alince przysmaczek, wstydziła się pochwał mamy, nie umiała patrzeć jej w oczy, jak zawsze, i gdy wszyscy byli weseli, jej ciężki, ciężki smutek ściskał serce.

Po obiedzie przyniesiono z kuchni kosz bielizny i mama zaczęła układać ją w szafie, a dziewczynki jej pomagały. Policzyła serwetki i położyła je na swojem miejscu; — już teraz nic się nie wyda.

Cały wieczór jednakże tak był nieznośny dla Alinki, tak nie mogła zapomnieć ciemno - żółtej plamy, że zaraz po herbacie poszła się położyć, żeby już nie patrzeć na nikogo.

— Czy ci co jest, Alinko? — zapytała mama, zbliżając się do jej łóżeczka.

Położyła jej rękę na czole, pochyliła się i ucałowała swoją pomocnicę i pociechę.

Tego Alinka dłużej znieść nie mogła i nagle zaczęła płakać strasznie, strasznie.

— Niech mnie mama nie chwali, bo jestem kłamca! I zaczęła opowiadać wszystko, wszystko. Było to bardzo przykro, ale z każdem słowem czuła, że jej lżej na sercu, że już nie tak okropnie smutno. Mama wie wszystko, to daleko lepiej.

A mama wysłuchała jej spokojnie, dała się wypłakać, a potem tak mówiła, patrząc jej w oczy:

— Jestem bardzo szczęśliwa, że mam taką córkę, co nie umie kłamać, bo niema nic na świecie brzydszego nad kłamstwo. A tembardziej kiedy kłamiemy dla własnej korzyści. To gorsza na sercu plama, niż tamta od żelazka. Lepiej się przyznać do najcięższej winy i mieć czyste sumienie, niż zostać kłamcą.

I uściskała Alinkę, której ten uścisk teraz był tak miły jak zawsze, bo czuła, że na niego zasługuje.

SKRUCHA JÓZI.

Co to Józia tam zbroiła,

Że się tak za drzewo skryła?

I oczki się podnieść wstydzi,

Myśli, że jej nikt nie widzi?

Wiem ja, wiem, co to za sprawa:

Panna była zbyt ciekawa,

Co tam mieści słoik który,

I wyjadła konfitury.

Ach, jak brzydko! jak nieładnie!

Jak na sercu jej niemiło!

Każdy teraz ją zagadnie:

— Panno Józiu, jak to było?

Nikt nie widział. Prawda, ale

Czyż nie zdradzą oczki, buzia?

Każdy pozna doskonale:

Konfitury zjadła Józia!

Nawet Filuś... Boże drogi!

Ten rozszczeka w całym domu.

Filuś! Filuś! tu, do nogi!

Jak tu w oczy spojrzeć komu?

Wiem już! Pójdę do mamusi,

Powiem wszystko szczerze, pięknie,

Mama mi przebaczyć musi,

Bo mi z żalu serce pęknie!

M. Konopnicka.

LALKI HANI.

Hania miała dwie babcie, cztery ciocie, dziadunia, trzech wujków, toteż nie brakło jej nigdy zabawek, tyle ich dostawała, że o wielu zapominała zupełnie i nigdy się niemi nie bawiła. Najlepiej lubiła lalki i miała ich też bardzo dużo: jedną ogromną, ze złotymi włosami Małgorzatkę, dwie Krakowianki, Dorotkę i Basię, dwie jeszcze mniejsze, rycerza w blaszanej zbroi, a malutkich to już ze cztery. Małgorzata była królową. Najładniejsza, w każdej sukni ślicznie wyglądała, to też Hania ciągle nowe szyła jej sukienki.

— Moja mamusiu, kup mi dla Małgosi na różową sukienkę!

Mama poszukała między gałgankami i zawsze coś znalazła; Hania szyła pilnie i w końcu lalka miała tyle sukien, że trzeba było na nie kupić szafkę.

— To królowa — mówiła Hania, pokazując wszystkie jej skarby.

Wicuś, braciszek Hani, wielkim był psotnikiem i lalek jej nie lubił, zawsze im dokuczał: to je poustawiał do góry nogami, to im poprzywiązywał brudne, brzydkie ścierki, to im powalał nosy.

— Za co im dokuczasz? — gniewała się Hania Co one ci złego zrobiły?

— One nikomu nie mogą nic złego zrobić — mówił Wicuś — bo są głupie, nic nie wiedzą, nic nie czują i za to ich nie lubię. Wolę psa albo kota.

— A ja wolę Małgorzatę, bo jest ładna, i jest potrzebna, bo się nią dobrze bawię. A twoje konie też nieżywe. Aha! Aha!

Wicuś nie umiał na to odpowiedzieć, więc tylko wygadywał, że dla konia nie potrzeba kupować sukien.

— To bardzo dobrze, że dla lalki potrzeba, bo się szyć nauczyłam, aha! aha! — mówiła Hania.

— Ty jesteś dziewczyna, to musisz mnie przegadać, ale ja wiem, że lalka to głupia zabawka i że się na nic nie zda.

— A właśnie, że mądra i dobra.

— Wstydźcie się dzieci sprzeczać, kiedy nie macie o co — upominała mama. I lalki są pożyteczne, bo sprawiają dzieciom przyjemność, a niejedna dziewczynka nauczy się przy lalce porządku i pracowitości.

Ale Wicuś tego samego wieczora przyniósł woreczek trocin od stolarza, ułożył wszystkie lalki w małej balii i przysypał je trocinami. Dopiero miała Hania nazajutrz robotę otrzepywać je i oczyszczać.

Tego wieczora właśnie przyszła uboga kobieta, która wzięła do wyplecenia dwa krzesełka, przyszła z małą dziewczynką, która miała zawiązane oko.

— Czy ją oko boli? — zapytała mama.

— Ach, proszę pani, straszne stało się nieszczęście — odpowiedziała kobieta z westchnieniem — przewróciła garnek z ukropem i oparzyła się tak strasznie, że na to oko już widzieć nie będzie. Jeszcze jej się powieka nie zgoiła, więc ma zawiązane.

I pokazała ślady ran od oparzenia na szyi i na twarzy dziecka.

Wszystkim żal było biednej dziewczynki, która smutnie patrzała jednem tylko okiem, ale najbardziej Hani żal jej się zrobiło. Miała łzy w oczach. Nagle podbiegła do mamy, przysunęła twarz do jej ucha i coś, szeptać zaczęła.

Mama skinęła głową, wtedy Hania z zarumienioną, twarzyczką zaczęła wyjmować wszystkie suknie Małgorzaty i razem ze swoją najpiękniejszą lalką podała je biednej dziewczynce.

— Masz, żebyś nie była taka smutna — rzekła.

W oku dziewczynki zajaśniała radość. Ach, jak się ucieszyła tym prześlicznym podarunkiem! Nie wiedziała, jak dziękować, nie śmiała go zabrać. —

Matka jej dziękowała także dobrej Hani i odeszły uszczęśliwione.

— Aha, czy lalka na nic się nie przyda? — zapytała Wicusia, który patrzał ze zdziwieniem na puste miejsce w rogu lalczynej kanapki.

Wicuś pokiwał głową.

— Nie będę już dokuczał twoim lalkom — rzekł poważnie — kiedy z nich umiesz zrobić taki poczciwy użytek.

DO LALKI.

Laleczko moja malutka,

Oj, wielka z ciebie filutka,

Sukienki ci się zachciało,

A masz ich przecie niemało!

Ale to znów nic dziwnego,

Ty, lalko, jesteś od tego,

To całe szczęście twoje

Posiadać kosztowne stroje!

Bo w twojej główce pusto,

Groch w niej jest chyba z kapustą,

Albo wróbelki latają,

Różne harce wyprawiają.

Lecz w mojej główce dziewczęcej

Musi się mieścić coś więcej,

Czy to mnie strojów potrzeba,

Gdy ludziom brakuje chleba?

Więc choć lubię swą laleczkę,

Ale ja więcej troszeczkę

W głowie i sercu mieć muszę,

Na to mi Pan Bóg dał duszę!

SPOSÓB NA LALKĘ.

Moja marno, z tą laleczką

Nie wytrzymam chyba dłużej!

Ciągle stoi przed lusterkiem,

Ciągle tylko oczki mruży.

To się muska, to się puszy,

To sukienki wciąż odmienia,

A co zniszczy kapeluszy!

Same, same utrapienia.

Ni do książki, ni do igły,

Tylko różne stroi miny,

Już doprawdy, proszę mamy,

Nie wytrzymam i godziny!

Klapsów chyba dam jej kilka

Albo w kącie ją postawię,

Dzień jest przecież do roboty,

A ta myśli o zabawie!

Na to mama: Już ja tobie

Podani sposób na laleczkę,

Usiądź sobie tutaj przy mnie

I do ręki weź książeczkę.

Nie zaglądaj przez dzień cały

Do lusterka, ucz się ładnie,

A zobaczysz, że i lalkę

Do tych minek chęć odpadnie.

Chcesz poprawić swą laleczkę,

Pracuj pilnie, pracuj szczerze...

Bo ci powiem, moja Julciu,

Ona z ciebie przykład bierze!

M. Konopnicka.

SPRACOWANA.

Moi ludzie, czy wy wiecie,

Żem ja bardzo spracowana,

Nie spoczęłam sobie przecie,

Ani chwilki dziś od rana.

Trza się było ubrać grzecznie,

Umyć buzię, rączki, szyję,

Od tej pracy moja mama

Nie zwolniła mię, jak żyję!

Po pacierzu i śniadaniu

Byłam z mamą na spacerze,

Bo mamusia do ogrodu

Zawsze mię ze sobą bierze!

A dopiero za powrotem

Co to były za kłopoty!

Z memi sześciu laleczkami

Co ja miałam do roboty!

Tę myj, tę czesz, tamte znowu

Naucz ślicznie abecadła —

A tę połóż do łóżeczka,

Bo mi czegoś dziś pobladła.

Przecież nieraz i mamusia,

Choć mnie jedną ma córeczkę,

Mówi niani: — Zabaw Zosię,

Bo ja spocząć chcę troszeczkę.

Cóż dopiero o mnie mówić?

O mnie, co mam tyle dzieci!

Wśród tej pracy i kłopotów

Czas mi jak na skrzydłach leci!

N — a.

BAJKA O SZYBCE.

W oknie była sobie szybka, taka czysta i taka przezroczysta, jak w waszym pokoju. Był wieczór, na dworze ściemniało się coraz bardziej. W pokoju przy stole siedziało kilkoro dzieci, a na ulicy pluskał deszczyk, taki drobny, jesienny deszczyk. Padał na dachy, na ziemię, uderzał kropelkami o szybkę i tak szemrał do niej:

— Na dworze ciemno i brzydko, u was w pokoju tak cicho, przyjemnie, wpuść mię, szybko, na chwilkę do pokoju.

— E nie — odpowiedziała szybka — nie wpuszczę cię, bo zmoczysz podłogi i ściany.

Poszemrał wietrzyk, poszemrał, aż wreszcie poszedł sobie dalej.

Na dworze ściemniło się jeszcze bardziej, a na polach zahuczał wicher. Huczał, jęczał, stękał i leciał coraz dalej. Zbliżył się wreszcie do domu, zastękał w kominie, zaszumiał wśród drzew, zapukał do okna.

— Och, biedny ja, nie mam nigdzie chaty ni domu, włóczę się po świecie bez końca. Wpuść mię szybko do pokoju! Odpocznę sobie i pójdę dalej.

— Nie — odpowiedziała szybka — nie mogę cię wpuścić, zdmuchnąłbyś lampę, poprzewracał meble, a cobyś zimna przyniósł!

Zahuczał, zaszumiał, zajęczał wiatr, lecz cóż robić z upartą szybką?

Stuknął w nią raz i drugi i poszedł sobie w świat.

Na dworze robiło się coraz zimniej. Jasne, drobniutkie kropelki deszczu zamieniły się od zimna w śnieg. Z początku płynęły one jako siwe chmurki po niebie, później zaczęły padać na ziemię, jako białe, leciuchne gwiazdeczki. Padały wolniutko, coraz niżej, niżej, kładły się na gałęziach drzew, na dachach, spadały na okna, muskając delikatnie szkło szybki.

— Szybko moja — szeptał łagodnie biały, mięciuchny śnieżek — u was w pokoju tak ładnie, tak ciepło, lampa świeci żółtawem oczkiem, dzieci śpią słodko w białych łóżeczkach, wpuść mię, kochana, do was na chwilkę! Źle mi tu na dworze, wiatr pędzi to w tę, to w drugą stronę... Sprzykrzyło mi się ciągłe fruwanie, wpuść mię na chwilkę, kochanko.

— Cóż znowu — odpowiada szybka — sam nie wiesz, czego chcesz, gdybym cię wpuściła do mieszkania, stopniałbyś od razu, a w pokoju zostałyby strugi wody. Idź lepiej w świat, fruwaj jak ptaszek w powietrzu, a gdy się zmęczysz, uczep się drzew lub połóż na ziemi.

Zaszeleściał biały śnieg, zatrzepotał w powietrzu i porwany przez wicher, poleciał daleko.

O samej północy ucichł deszcz, śnieg i wiatr. Niebo wypogodziło się, a z poza chmur wyjrzały drobne, srebrne gwiazdki. Świeciły one jasno, mrugając oczyma, jak małe, figlarne dzieci.

Na ziemi ucichło wszystko, a po świecie zaczął się skradać srebrzysto-biały mróz. Zatrzeszczał w gałęziach drzew, ściął lodem rzeki, rozwiesił białe sople u dachów i zajrzał przez szyby do domu.

— Szybko, przezroczyste szkiełko moje, usuń się trochę z drogi, bo chcę wejść do pokoju, żeby porozwieszać u sufitu igły z lodu, pomalować ściany w białe kwiaty, przypruszyć szronem włosy śpiącej dziatwy.

— Ach, ty okrutniku — odrzekła szybka — miałbyś serce męczyć tak biedne maleństwa? Nie wpuszczę cię! Od twego oddechu zmarzłyby drobne, słabe ciałka. Idź, gdzie chcesz, nie wpuszczę cię, bo wprowadziłbyś z sobą śmierć lub chorobę do tego pokoju.

Rozgniewał się srebrzysto-biały mróz, roziskrzył z gniewu i pomalował czyste szkło szybki w białe kłosy i kwiaty.

— Nie chcesz — mruczał złośliwie — to rozsiądę się na szkle twojem i będę siedział do białego rana.

Patrzy szybka, aż tu na gładkiem szkle wyrastają kwiaty, kłosy i liście.

Na niebie błysnął księżyc, błysnął i spojrzał na szybkę. Lodowe kwiaty zaiskrzyły się, jak brylanciki. Zajrzał księżyc do pokoju i oświetlił twarzyczki śpiącej dziatwy.

— Mój księżycu, mój srebrny miesiączku — prosiła szybka — spędź ze mnie lodowe kwiatki mrozu.

Ale księżyc nic jej nie odpowiedział, tylko zaczął zwolna iść po niebie.

Szedł tak długo, długo, dopóki nie zaświtał biały ranek.

Dzieci obudziły się wcześnie i zaraz pobiegły do okna. Chciały wyjrzeć na świat, lecz nic nie było widać, oprócz lodowych kwiatów i liści.

— Jakież to śliczne kwiatki! Któż je wymalował? pytały dzieci.

— To ja, to ja — syczał mróz, ale tak cicho, że go nikt nie słyszał.

Na niebie błysnęło słońce. Wstało ono dziś późno i jak ospałe dziecko, mrużyło duże, złociste oko. Podnosiło się zwolna na niebie, spoglądając z poza jasnych chmur na lasy, góry, domy, na drzewa, na ludzi i okna.

— Słoneczko, moje oczko złote — przemówiła szybka — spójrz na mnie, zobacz, jaką krzywdę srebrny mróz mi zrobił.

Złote promyki upadły na szybkę, głaszcząc ją i mówiąc:

— Biedactwo, biedactwo, poczekaj chwileczkę, zaraz stąd pana mroza odpędzimy.

Głaskały, pieściły, całowały szkiełko, ogrzewały, aż wreszcie stopniały w ich blasku srebrne kwiaty i liście.

Mróz odszedł, lecz ze złości rozpłynął się we łzach, które dużemi kroplami toczyły się po szybce. Płynęły, płynęły łzy grymaśnego złośnika, a szybka znów zajaśniała szkłem gładkiem i czystem.

— Czy wpuścisz mię do pokoju? — zapytało złociste słonko.

— Wpuszczę, bo ty przynosisz ludziom światło i zdrowie, wpuszczę cię, moje kochane, złociste oczko, mówiła radośnie szybka.

Słonko zajrzało przez nią do pokoju, rozjaśniło całe mieszkanie, i stało się w niem jasno, ciepło i wesoło.

L. Jakołkowska.

Koniec wersji demonstracyjnej.

W NOC ZIMOWĄ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PO ŚNIEGU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DWOREK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRAKOWIAK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BRONEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WITAJ, WIOSENKO!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO WIOSNY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIOSNA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIOSENKA WIOSENNA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PAN BOCIAN.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZMOWA Z BOĆKIEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOGUTY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAŁA GOSPOSIA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŻARCIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BUREK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WOJNA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO JASKÓŁKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O PTASZKACH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SIEROTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SIEROTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŁZY NIEUŻYTECZNE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRACA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSZCZÓŁKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIADUNIO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIADEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DALEJ W POLE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SPRZECZKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

FRANUŚ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIES I KROWA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PODANIE O SKOWRONKU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA GROBACH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIELKANOC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIECKO I PTASZEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KRAKOWIAK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SIWEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KONIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NASZ KONICZEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SIANOKOSY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZARUTA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZAJĄCZEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MRUCZEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MYSZ I KOT.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STARA LIPA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SŁOWIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LEW.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZŁOŚLIWY CHŁOPIEC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

UCIEKŁ!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZYŻYK W KLATCE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MOTYL.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKARBONKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MIŁOSIERNY STASIO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BRAT I SIOSTRA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DOBRA RADA, LEPSZY CZYN.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JAŁMUŻNA MYŚLI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NAD STRUMYKIEM.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CHŁOPCZYK I KOTEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JUTRO

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZŁE ŻARTY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KOSIARZE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZKOŁA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KTO SILNIEJSZY?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SKAŁA I KROPLA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RANEK NA WSI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LATO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WOJTUŚ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSZCZÓŁKA I GOŁĄB.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

O ŚWICIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIE WSTYDŹ SIĘ PRACY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZEWCZAK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIOSNKA PIASKARZA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SZYSZKA I GRZYB.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DUDEK, CZYŻYK I SŁOWIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WORECZEK JEDWABNY I SKARBONKA GLINIANA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ KOWALA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAŁY BOHATER.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STRAŻACY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIELNY CHŁOPIEC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BRACISZKOWIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAŁA ŻNIWIARKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PRZODOWNICA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DZIEWCZYNA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSZCZÓŁKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSOTNIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSOTNIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZYJA WINA?

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WOLNOĆ, TOMKU, W SWOIM DOMKU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

KŁOPOTY KURY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODWAGA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

STEFEK BURCZYMUCHA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MAŁY STRZELEC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DO LASU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W LESIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W LESIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JAGODA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JAGÓDKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA JAGODACH.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ŚPIOCHY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZAGADKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MŁODA WIEWIÓRKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIEWIÓRKA I MAŁPA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

RABUŚ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WILK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ZŁAPANA MYSZKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIS I KURKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W JESIENI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ODLOT SKOWRONKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JESIEŃ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W JESIENI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIEJSKA MUZYKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NIESZCZĘŚLIWY BOLEŚ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PSZCZOŁA I OSA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CHŁOPCZYK I WRÓBELEK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BAJKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZTERY PORY ROKU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

DWA PŁUGI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PIEŚŃ O WIŚLE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

PŁYNIE WISŁA, PŁYNIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WISEŁKA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

JAK TO NA MAZOWSZU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WRÓBEL I CZYŻYK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA OKRĘCIE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

OJCZYZNA.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

LIST.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CO STAŚ PISZE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

W OBCYM KRAJU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GÓRAL.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

GOŁĘBNIK.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SŁONKO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SŁONECZKO.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

SŁOŃCE.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NA POLU.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NOC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WIECZÓR.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

NOC.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ANIOŁ STRÓŻ.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej