Jean Niboyet

NOWE ŚWIATY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

KILKA SŁÓW WYDAWCY.

NOWE ŚWIATY.

WSTĘP.

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

NOWE ŚWIATY

Niboyet Jean

KILKA SŁÓW WYDAWCY.

W obecnym czasie, gdy zamiłowanie w literaturze, w czytelnictwie w ogólności, w różnych prowincyach kraju naszego, coraz to szerszego rozwoju i silniejszego wzrostu nabiera, gdy coraz nowe zastępy czytelników i czytelniczek, chciwych lżejszej wprawdzie tylko umysłowej strawy, przybywają; pomimo obfitości nowszych utworów, pomimo ciągle na polu pismiennictwa pojawiających się nowych imion; liczba ksiąg nieutrudzających umysłu poważniejszą pracą i studyo-waniem przedmiotu, jednem słowem odnoszących się do beletrystyki, w popularnem tego nazwania znaczeniu, nie jest wcale dostateczną.

Ten brak w ogólnej konsumpcyi literatury, tem dotkliwiej czuć się daje, gdy publiczność czytająca w belletrystyce, radaby jak najczęściej spotykać się tylko z kilku imionami wybrańszych mistrzów, jako Kraszewskich, Korzeniowskich, Chodźków, Rzewuskich, Kaczkowskich; do którego to tak szczupłego zodyaku, w ostatnich czasach nieliczne tylko gwiazdki przybyły, jakiemi są np. Tripplin, Wilczyński, Pług, Padalica, Felińska, Niewiarowski; z innemi zaś jest wybredniejszą, ostrożniejszą i niekiedy tylko chyba dla zaspokojenia dokuczającego głodu literackiego, acz z trudnością do nich się skłania. A wszakże, przy całej płodnej twórczości tego najwytrwalszego pracownika w winnicy Kraszewskiego , przy całej łatwości, a niemniej starannem i artystycznem opracowywaniu utworów Korzeniowskiego, i innych wyżej przytoczonych imion, możnaż wymagać, mając jakieżkolwiek wyobrażenie tego niełatwego procederu tworzenia artystycznego, możnaż oczekiwać, iżby oni jedni cały ciężar dnia i upalenia ponosili, a na coraz nowo rodzące się potrzeby czytelników, sami wystarczyć mogli, zwłaszcza gdy ci, na głębsze i poważniejsze studya nie chciwi, tak zwanej tylko belletrystyki pragną? Jakże tu zaradzić temu ciągle powstającemu niedostatkowi? A godziż się. sumiennie powołanie swoje pojmującemu wydawcy, czytelników pragnących posilnej, zdrowej strawy, karmić przekładami zwłaszcza fraucuzkiej szalonej literatury i powiększać jeszcze liczbę lichych i tak literaturę naszą tej gałęzi, przepełniających tłómaczeń utworów owej szkoły, która dzięki Bogu już upadła prawie, a u nas niejedną poczciwą przewróciła głowę, nie jedno niewinne zatruła serce?

W naszym zawodzie wydawniczym, w czasie nawet wielkiej na polu literatury ojczystej ciszy, zawsześmy tak się kierowali, iżby jak najmniej obdarzać ją przekładami romansów i powieści pomienionej szkoły; a przy imionach znakomitych, woleliśmy mniej świetnym własnym, raczej w oficynie naszej dać prawo obywatelstwa, niżeli w wydawaniu przekładów takich, źle zrozumianej acz ponętnej szukać spekulacyi. Dzisiaj też widząc coraz wzrastające potrzeby duchowe i popęd do czytelnictwa chociaż lżejszej treści, postanowiliśmy zaspakajać je, o ile pojedyńcze siły nasze wydołają, dla zastąpienia braku w belletrystyce czuć się dającego, wydawaniem przekładów z tej gałęzi literatury, która zawsze wielki powab, nieprzeparty pociąg dla czytelników najróżnorodniejszych usposobień mieć będzie, gdyż działa na wrażliwszą władzę duszy naszej, na wyobraźnią i wrodzoną naturze ludzkiej ciekawość drażni. Bo i jakże nie miałoby to żywego w czytelnikach obudzać interesu, jak się u dalekich ludów, lądami i morzami od nas przedzielonych dzieje? jak tam wygląda natura, owa Przedwiecznego Mistrza wszechmocną ręką zdziałana dekoracja, przed którą czyny ludzkie i wypadki dziejowe przechodzą ?

Tak więc przedsięwzięliśmy obdarzać czytelników i łaskawe czytelniczki wyborem głównie opisów podróży, które nie już suche statystyczne lub powszechnie wiadome szczegóły obyczajów i zwyczajów, albo wreszcie tylekroć powtórzone anegdoty zawierają, lecz takie jedynie, w których autorowie pełni talentu i wielostronnemi poglądami i malowniczemi a nowemi obyczajowo-historycznemi opisami się odznaczą.

Do tego zbioru wejdą przedewszystkiem opisy stron zamorskich, mniej znanych, mniej często przedstawianych, do których wszakże podróżnicy europejscy, dzięki coraz to więcej ułatwionemu przejazdowi za pomocą szybkich parowców, coraz częściej się przedzierają, zbogacając opisy tych krain nowemi a interesującemi spostrzeżeniami.

Niekiedy wszakże powrócimy i do starej matki cywilizacji naszej Europy, lecz tu wybór nasz jeszcze ściślejszym będzie , a padnie jedynie na opisy w oryginalne i niepospolite szczegóły i postrzeżenia bogate, i których sława już ustalona w obcych literaturach tej gałęzi.

Francuzcy podróżopisarze, których godłem po większej części, utile dulci, pełni dowcipu, trafnych a niezwykłych spostrzeżeń, i innych świetnych barw w swych opisach, gdzie i część anegdotyczna, tyle nieraz budząca gorącego interesu, nie jest przepomniana, głównego dostarcza do naszego przedsięwzięcia materyału, z którego wszakże z właściwą oględnością korzystać nie omieszkamy. Niekiedy jednak i mglistego Albjonu podróżopisarze wystąpią w naszym zbiorze, zwłaszcza gdzie przy właściwej im sumienności i wierności opisów i powyżej napomknione świetniejsze przymioty ich sąsiadów napotkać się dadzą. Następnie, nie ograniczemy się na samych opisach podróży, lecz i malowniczo-historyczne opowiadania o różnych krajach , ich urządzeniach społecznych i t. p. wejdą do tej biblioteki.

W tym szeregu, przedstawiamy naprzód czytelnikom, a szczególniej wrażliwej wyobraźni czytelniczkom, dowcipny i malowniczo-anegdotyczny opis podróży do Ameryki południowej : Chili, Peru, wysp Oceanu spokojnego, Otaity, Markizów i t. d., przez Niboyet, który wielkie zrobił wrażenie we Francyi, a którego wybór pewnie nasi czytelnicy potwierdzą. W drugiej zaś seryi damy równie piękny a malowniczy opis podróży do Szpicbergu przez panią Aunier; dalej pójdą podróże, do Kalifornji, Stanów-Zjednoczonych, Australji; poźniej wrócimy może do Europy podróżą po pięknej Hiszpanii i staraniem naszem będzie karmić czytelników świeżemi niezużytemi wrażeniami i coraz to pożywniejszej, smaczniejszej dostarczać im umysłowej strawy. Każda serya stanowi skończoną w sobie oddzielną całość, i każda też oddzielnie nabywać się może.

Wydawca Adam Zawadzki.

W Styczniu 1857 roku.

Koniec wersji demonstracyjnej.

NOWE ŚWIATY.

WSTĘP.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

ROZDZIAŁ I.

I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

II.

Choć Staoueli nie dotrzymał wszystkich obietnic umieszczonych w afiszu, nie będąc "Wielkim i wspaniałym kupieckim statkiem" miał jednak wysmukły przód, z łatwością wydymające się żagle, ładne i gruntowne maszty.

Był podobnym na przemiany to do młodego, andaluzyjskiego konia, który się wyrwał ze stajni, dziko potrząsając rozczochraną grzywą, to do młodej kreolskiej dziewicy niedbale się hustającej na swoim hamaku, wyplecionym z płótna i słomy. Gdy zaś burza uderzała w liny i zapieniała wody, Staoueli piął się na rozzłoszczone fale, jak złe duchy w balladach na grobach dziewic, i w fantastycznym skoku rzucał się w rozigrane wały, drżąc z radości, przy skrzypieniu i gwizdzie między rejami i namokłemi linami, które jak węże czepiały się boków jego. Kiedy raz drugi, lekki wietrzyk pieścił miłośnie płynną powierzchnię, mówiąc stylem wielkiego stulecia, — wtedy nasz okręt, przyjąwszy na siebie rolę kokietki, nachylał się to na prawo to na lewo, dla pocałunku Oceanu, a żagle jego spoczywały w cichym powiewie wiatru, jak kobieta w objęciu kochanka. Jednem słowem, posiadał niezbędne przymioty osób, które zwykliśmy kochać, to jest, ze wszech miar był doskonałym!..

III.

Skoro się złagodziły pierwsze smutki spowodowane odjazdem, — a pod słowem smutki, rozumiem wszystkie drobne przykrości towarzyszące rozpoczęciu morskiej podróży, — każdy z pasażerów zaczął szukać dla siebie punktu moralnej podpory. Nastąpiła chwila przerwania zawiązanych stosunków, rodzaj przymierza, cichego zawieszenia broni. Chciano się wybadać dla gruntowniejszego zapoznania się, uwaga zajęła miejsce serdeczności..... która wróciła na nowo, ale tą razą pełna prawdy i szczerości.— Wszyscy się wzajemnie pojęli i wybór był uczyniony.

Malarz z bardzo znakomitym talentem, o którym, tak łatwo zapominający Paryż, do dziś dnia wspomina : fortepianista mający za sobą zasługę oryginalności w pomysłach, niepospolity inżynijer, którego rząd chilijski potrafił dla siebie zjednać; dalej, ex-kollaborator P. Mulot, mający zamiar wydrążenia w gorących piaskach Afryki drugiej studni Grenelle'a ,— należeli do naszego głównego sztabu, związanego sympatyą, niewyłączając, ma się rozumieć, naszego kapitana okrętu, młodego i ślicznego marynarza , którego ujmujący i odznaczający się układ pomieszałby szyki w wielu wodewilach pana Skrybe.

Raz ustaliwszy stosunki, byliśmy doskonałymi posażerami, pojmując życie i żyjąc wesoło, jedynym sposobem jakim je można spędzać na pokładzie. Mieliśmy obfity zapas żywności, przednie wino, wybornego kucharza, przyzwoity przybór stołowy, i, dzięki rozmaitym nie nazbyt różnorodnym przedmiotom, z łatwością potrafiliśmy sobie we wszystkiem dogodzić.

Niestety! przyznać to trzeba, że wygoda jest głównym celem życia na pokładzie, a obiad pamiętnym wypadkiem dnia każdego.

Mieliśmy jednak przytem myślistwo i rybołówstwo.... niewyczerpane źródła przyjemności..... wieczorem muzykę, a w wolnych chwilach zebrani po dwóch, po trzech, rozmowy w których się wynurzały serca i dowcip błyszczał.

Rzecz dziwna! Pan A. L**. nasz malarz, mieszkając w Paryżu od lat piętnastu, był w przyjaźni z moimi przyjaciółmi, w stosunkach z memi znajomemi, znajdował się razem ze mną i o jednej godzinie w wielu salonach, i trzebaż nam było spotkać się na Oceanie, w pokoju trzydziestu stóp kwadratowych wielkości, żeby się aż tam dopiero zapoznać!....

Ileż to z tego powodu mieliśmy miłych i nieskończonych rozmów!... Ileż razy jutrzeńka witała nas stojących na pokładzie z oczami wzniesionemi ku niebu, rozmawiających o Francyi, Paryżu, sztukach pięknych, artystach!...

Wspominaliśmy z przyjemnością najmniejsze wypadki naszego odjazdu, ostatnie przyjacielskie wyrazy które do uszu naszych doleciały; bo wówczas zdawało się nam, żeśmy zaledwie wczoraj opuścili nasz stary Babilon, a łańcuch uczuć nas z nim wiążących wydawał się niezerwanym.

Pan A. L** zostawił w Paryżu niepocieszoną margrabinę, która, jako kobieta dobrze wychowana, zaprzysięgła mu wieczną stałość.....czemu pomimowolnie dawał wiarę. — Ja też przypomniałem sobie, że w chwili wsiadania w ambarkaderze, przy ulicy S. Łazarza, spotkałem się z dwoma moimi znajomemi, towarzyszącemi młodej i ślicznej artystce, i że następująca pomiędzy nami zawiązała się rozmowa:

— A cóż to! — zapytali, — co tu porabiasz?

— Jak widzicie..... wybieram się w drogę.

— Do Wersalu?

— Nie..... do wysp Sandwich.

— Nie znam.

— Do wysp Hawai.... jeśli wolisz.

— Kiedy tak,— rzekła młoda kobieta, podając mi rączkę w świeżutkiej rękawiczce,— szczęśliwej podróży!

Potem przypominając:

— A propos,— dodała — w przyszłym tygodniu mam ułożyć nową rolę do pewnej sztuki politycznej treści..... czy będziesz pan z powrotem?

— Nie spodziewam się.....

— A na otwarcie kolei żelaznej Sztrazburgskiej?

— Hm!... może.....

I ścisnęliśmy się za ręce jak przy roztaniu na ulicy z przyjacielem, mówiąc:

— Do widzenia wkrótce!....

Tak, wywołując drogie widma przeszłości, która choć już od nas daleka zdawała się być z nami, wzbudzaliśmy w sobie żal, powtarzając pomimowolnie te naiwne i młodzieńcze wiersze Segrego:

Szczęśliwy, kto się, karmi mlekiem własnej trzody, Nosi z wełny swych owiec odzienie wytkane; Komu, prócz wód Sekwany, morza są nieznane, Kto widzi świata krańce z końcem swej zagrody.

Polem, choć starym ale dobrym zwyczajem, za pośrednictwem gwiazd łączyliśmy się wzrokiem i myślami z przyjaciółmi naszemi; wyznaczaliśmy im godziny do pracy, obowiązków, zabaw, spoczynku, a tak każdego, z nich odpowiednio nadzieliwszy, pomnąc leż i o sobie szliśmy na spoczynek.

IV.

Łatwy w pożyciu Staoueli, prędko się zastosował do naszych skłonności, przybierając bardziej artystyczną, weselszą i ożywieńszą powierzchowność. A. L** rysował; inżynier kreślił plany; a muzyk na wzór kapryśnego motyla, — wedle słów jednego pasażera, zwolennika falansterów,— siedząc przy fortepianie, to się oddawał słodkim marzeniom, to znowu z świetną występował improwizacyą; inni redagowali wrażenia podróży ... niektórzy zaś odważali się nawet pisać pamiętniki.... Ja, zatopiony w lenistwie i w miękkich poduszkach szezlągu kapitana, odczytywałem Żyrondystóu; nieporównane dzieło, które sądząca bez uprzedzenia potomność wynosić będzie pod obłoki.— I korzystniejszem było to moje czytanie niżby być mogły pamiętniki....

— Co! — zawoła z ujmującą żywością moja śliczna czytelniczka,— nie pisałeś pamiętników?

— Mój Boże!— nie, pani.....

— Doprawdy?

— Najniezawodniej.

— Najmniejszego dziennika?...

— Niestety! byłem do lego stopnia niegodziwym.

— Ależ, mój panie, to okropnie....

— Przyznam się pani, że myślę inaczej....

I w rzeczy samej, płynęliśmy na bezbronnym kupieckim okręcie, w czasie pokoju, jakiżby więc wypadek na pokładzie mógł zasłużyć na zaszczyt opisania nowo zatemperowanem piórem?

Co do mnie, miałem stosunki i znajomości na całym okręcie: od przodu do rudla, odedna do wierzchołka masztów; o każdej rybce wyskakującej z wody, o każdym żaglu bielejącym na horyzoncie byłem urzędowo i uprzejmie zawiadamiany.— Pomimo jednak wszelkich starań i zabiegów, pomimo najwytrwalszego czuwania na pokładzie w czasie słonecznej spiekoty, deszczu, gorąca lub zimna, nie mogłem być świadkiem żadnego wypadku, z którym bym się już nie obeznał w przeciągu tygodniowej podróży.

— Kapitanie, dorada! wołano.

— Na lewo czy na prawo?

— Na lewo.

— Dobrze, dziękuję.

I kapitan, odchylając niedbale rękawy swojego paletolu, i wspinając się lekko na poręcz okrętowy, ciskał ość do wody.... potem, bez przyśpieszenia lub zwolnienia kroku, wracał do kajuty.

Dorada była naszą!

Wciągniona na pokład, przed oddaniem ducha Neptunowi, siedm razy zmieniała kolor skóry; w obiedzie za drugiem daniem smakowaliśmy jej białe i delikatne mięso......Co wszystko codzień, lub przez dzień się powtarzało.

— Panie Dubois, — wołał młody majtek siedzący na powrozowej drabinie — Cordonnier! 2)

W naszem gronie Pan Dubois był człekiem-strzelbą, albo lepiej mówiąc, uosobioną fuzyą. W nocy czy we dnie, na pokładzie lub w pokoju muszkiet (tak swą broń nazywał) nigdy go nie opuszczał: widząc ich wiecznie z sobą, przypominaliśmy Fra-Djavolo, nócąc mimowolnie:

Czy widzisz na tej skale
Śmiałka z dumą, w oku?
Ten muszkiet tuz przy boku,
To jego wierny druh.

— Panie Dubois — krzyczał więc majtek — cordonnier!.

Dubois podnosząc od niechcenia głowę, strzelał na los szczęścia, a trafiony ptak kręcąc się w powietrzu, spadał dogorywając na okręt i podjęty przez niemiłosiernego kucharza, wzbogacał strawę majtków. Zręczny nasz strzelec zabijał co kwadrans, jeżeli nie cordonnier'a, wronę morską, to delikatnego damier'a z dokładnością bregietoskiego zegarka, tak, że wkrótce już to zaczęło nas nudzić.

Malarz kilka razy starał się dopilnować chwili wspaniałego zachodu słońca pod zwrótnikiem, o którym tak częste znajdujemy wzmianki w opisach morskich podróży około ognistego równiku, ale muszę wyznać, że usiłowania artysty były nadaremne.

Nie zaprzeczam bynajmniej istnienia licznych zjawisk natury na tym niezmierzonym oceanie, poetycznie nazwanym przez lorda Byrona błędną falą; owszem przyznaję ich bytność, a są niektóre dziwnie piękne przy nieustannym swym ruchu. Niekiedy nagromadzone massy strasznych chmur, rzucając na fale brunatny odcień, rozstepują się nagle i z pomiędzy wydartych, różnobarwnych obłoków błyszczą jaskrawem światłem rozpłomienionego ogniska; olbrzymie kolumny podtrzymują niezmierzone okiem, ponure sklepienia, pod któremi kipi gniewne, zaognione morze. Jest to obraz piekła poetów starożytności, z całą swą okropnością, z syczącemi wężami, smokami, a tuż obok odrażająca inkwizycja z sowiem okiem, z "miną pantery, z zawiędłą, chudą ręką, w czarnej ciągnącej się szacie; inkwizycja ze swemi zakrwawionemi lochami, z narzędziami tortury, i nawpół obumarłemi, zsiniałemi ofiarami.

Za powiewem wiatru zmieniają się widziadła; czarujący widok zajmuje miejsce dramatu: Rembrant oddaje pędzel i paletę Diaz'owi. Oto odłamy jaspisu i porfiru, na wzór kolumn lub balustrady maurytańskiego stylu, otoczyły błękitne, przezroczyste tonie, jeziora, w którem się kąpią zachwycające najady ze spadającemi na nagie ramiona włosami, z czołem otoczonem aureolą tajemniczego piękna, wtedy, gdy na gładkiem wybrzeżu, hoże, cudnych kształtów bajadery, w przezroczystych, powietrznych szatach tańcują przy dzwięku harfy Eola. Najady, bajadery, brzegi, gaje, gazowe szarfy, złote dyademy, wszystko to razem było dziełem jednego obłoku, a najmniejszy cień rzucony w odpowiednem sobie miejscu, przyczyniał się do treści obrazu, przedstawiając złośliwą i dziwaczną twarz satyra, wśród wesołego, prześlicznego grona kąpiących się czarodziejek.

Ale i w sferze rzeczywistości, niebo w swoich codziennych odmianach jest równie piękne, a widok światła między-zwrótnikowego, dziwne wywiera wrażenie, którego gdzie indziej nadaremnie szukać. Sprawiedliwie więc zachwycali się nad słońcem równikowem tak poeci, malarze, jako też i wszyscy żeglujący; sądzę tylko, w czem podzielam zdanie wielu doświadczonych marynarzy, że się pomylili co do czasu i wzięli za zachód słońca to, co po prostu jest fenomenem słonecznym, bo słońce pod zwrótnikiem niedbale i jednostajnie zachodzi. Niema wtedy na horyzoncie najmniejszych chmur, któreby urozmaicały jednostajność nieba. Bez wątpienia i to piękne, ale jakąś pięknością bladą, mieszczańską, której brakuje energii i wspaniałości, która widza nie zachwyci. Słońce tonące w sniegach alpejskich, lub gasnące za Łukiem tryumfalnym pól Elizejskich w Paryżu, ma inszą właściwą sobie wzniosłość i majestatyczność. Skończywszy mówić o słońcu, wypada słów kilka i o księżycu równikowym powiedzieć; uważam, że podróżujący, do dziśdnia okazywali dla niego ubliżającą obojętność. Może się wszyscy spać kładli z zachodem słońca?— Nie wiem; jednak tak niedelikatne obejście się ze skromną Febe, nie przeszkadza jej ukazywać się w godzinach nocy ze zwykłą wstydliwością, dla pieszczenia uśpionej fali swą srebrzystą źrenicą, na wzór matki czuwającej u kolebki dziecka.

1) Dorada, rodzaj ryby morskiej.

2) Ptak morski którego majtkowie szewcem (cordonnier) zowią.

ROZDZIAŁ II.

V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI.

Dziesiątego września opuściliśmy nareszcie stronę zwrótnikową, nazywaną pospolicie czarnym słupem, znaną z obfitych deszczów, które tam trwają od rana do wieczora; kapitan na ten raz. nie chciał nam wskazać (czego zwykle nie czynił) w jakim byliśmy punkcie szerokości i długości geograficznej. Widzieliśmy kilka okrętów płynących w tym samym co my kierunku, lub z przeciwnej strony, a majtkowie rzucali szyderskie wejrzenia na pasażerów będących u nich w niełasce.... Oczywiście przybliżaliśmy się do równika.

Około godziny piątej po obiedzie, w chwili gdyśmy się rozmijali z holenderskim okrętem, płynącym z Nowego-Jorku do Madagaskaru, zamieniwszy z nim słów kilka, niespodzianie zaczął na nas padać obfity grad fasoli, grochu, kartofli, a to z taką siłą i impetem, że ulewy czarnego słupa wydały się przy nim lekkim wiosennym deszczem. Podnieśliśmy wszyscy oczy do góry, szukając obłoku, który nas tak niemiłosiernie przywitał, i ujrzeliśmy (nie na niebie, miejscu wcale mu nieodpowiednem, ale w bocianiem gniezdzie) skaczącego, pokazującego zęby i robiącego różne miny diabła we własnej osobie, który czerpiąc z wielkiego worka narzędzia złośliwości, chłostał nas niemi niemiłosiernie. Dodajcie do tego, że jego szatańska mość, dla ulżenia sobie fatygi, miała na swoje rozkazy troje straszliwie brzydkich, zwinnych jak wiewiórki diablątek. W przeciągu dziesięciu minut wór piekielny był już wypróżniony, a że na okręcie nic nie powinno się marnować, ciż sami diabełkowie. zręcznie spuściwszy się na pokład, bez dalszych ogródek, zaczęli zbierać rozsypane prowizje, które im miały służyć na jutrzejszy obiad. Nastała chwila ciszy, a wkrótce powstał wielki hałas, cóś nakształt grzmotu, i ujrzeliśmy ukazujący się z łona okrętu orszak figur mitologicznych, z których najpierwszą i najważniejszą był mówca, poczciwy równik, stary jak świat, ale w nieco gorszym od niego stanie. Pani równikowa towarzyszyła mężowi; tuż za niemi szli Eol i Zefir, dalej bóstwa drugiego rzędu, jako to: Neptun, Wulkan, Pluton, a w końcu, siedzący na ośle, tradycyjny młynarz zamykał cały szereg. Mimowolnie człek się zastanawia nad tem, jaką może mieć styczność młynarz z tak ważnemi, wyżej wspomnianemi osobami? lecz to do mnie nie należy; co się tyczę osła, wiadomo, że się on wszędzie znajduje, więc obecność jego w tak znakomitem gronie niema w sobie nic nadzwyczajnego.

Ojciec Równik, przypominał grenlandzkiego niedźwiedzia z powodu futra, którem był okryty, (zapewne w skutek srogości powietrza, trzydziestu stopni ciepła) a tylko kij żebracki, trójgraniasty kapelusz i okulary zdradzały jego boskie pochodzenie; pomimo to, trzeba było najlepszych chęci, żeby rozpoznać w tym starym podagrzyście mieszkańca Olimpu, pół-boga. Ojciec Równik z dobrą miną przystąpił do kapitana, przemawiając bretońskim dyalektem, którym władał z łatwością co dowodziło, iż ten język w jego państwach musiał mieć pewną wziętość. W mowie, której żałuję że nie mogę dosłównie przytoczyć, Równik gorzko się użalał na wzburzenie żywiołów, przepraszając, że tak długo musiał nas przetrzymać w kwarantannie na granicach swojego państwa; lecz, że przybywaliśmy z Francyi, kraju wielce rewolucyjnego, wiedział z doświadczenia, iż trzeba używać wszelkich środków dla uniknienia wpływu przewrótnych idei naszego narodu; przed udzieleniem więc pozwolenia wolnego przejazdu, chciał się przekonać czyśmy nie zarażeni tegoczesnemi zasadami, (od których dziennik L'univers szczęśliwie go ochronił) i czy nasze zamiary równie mało zatrważające, jak nasze osoby ; interes jego dynastyi, jako też złe usposobienie poddanych i niedawny bunt Eola i Neptuna, tych książąt wiecznie niespokojnych, był przyczyną użycia środków ostróżności. Kiedy kapitan w tem miejscu przemowy, z uszanowaniem zrobił uwagę Jego królewskiej mości, że Staoueli był rodem z miasta monarchicznych zasad, że dotychczas, od chwili wyjazdu z Hawru, nie było na pokładzie żadnego wypadku tchnącego jakóbinizmem, i że wreszcie nie prosi o nic więcej, jak tylko o łaskę dozwolenia prędkiego przejazdu przez podległe mu kraje, wtedy monarcha oznajmił nam uprzejmie, że jutro będziemy mogli puścić się w dalsza drogę, i że dla przyspieszenia powolnej zwykle w jego państwie podróży, każe nam towarzyszyć swemu przydwornemu ulubieńcowi Zefirowi.

— Zaszczycasz nas panie! — rzekł kapitan z przejęciem.

— Wyznaję — odrzekł wesoło monarcha — że ze wszystkich wiatrów służących na moim dworze, Zefir najwięcej zajęty, poszukiwany, ugaszczany;.... niema najmniejszej zabawy, menueta lub tańca wiejskiego na trawie, do któregoby nie należał. Wszyscy go między sobą rozrywają, a nawet cesarz rossyjski prosił przeszłego tygodnia na tańcującą herbatę do ermitażu, ulubionego niegdyś pomieszkania nieboszczki cesarzowej Katarzyny H. Pozwoliłem przyjąć zaprosiny, i mój biedny Zefir zziębnięty powrócił z Peterzburga..... Rzeczywistą więc czynię łaskę, pożyczając go wam, choć tylko na dwie doby.

— Umiemy ją ocenić najjaśniejszy panie— powtórzyliśmy jednogłośnie— przyjm nasze szczere dziękczynienia.

— Wiem, wiem, — przerwał z uśmiechem Ojciec Równik,— wszystkie listy, które otrzymuję, mają podobne zakończenie.... Tymczasem życzę wam moje dzieci dobrej nocy, dobrego zdrowia i dobrej drogi... nie zapomnijcie tylko, że wjeżdżając do mego państwa, trzeba być w stanie łaski nabytym za pośrednictwem wody chrztu... przygotowujcie się więc przez posty, modły i jałmużnę, do przyjęcia jutro tego sakramentu w należytem usposobieniu.

To powiedziawszy, Jego królewska mość okręciła się nagle na obcasach swych ogromnych marynarskich butów, i zbiegając z młodzieńczą lekkością po schodach prowadzących w głąb kajuty, znikła jak cień pod pokładem. Cały orszak przydworny toż samo uczynił, a sam nawet diabeł poszedł się rozebrać, dla zastąpienia przy rudlu, znudzonego przedłużoną czynnością, majtka. Wszystko to było zaledwie wstępem do wielkiej, mającej się nazajutrz odegrać sztuki.

VII.

Jedynastego września, to jest, w dzień, w którym właśnie mieliśmy przejść przez równik, cały ranek musieliśmy śledzić poruszenia wielkiego amerykańskiego okrętu, który wpół do ósmej rano widziany za nami, o jedynastej już zdołał nas wyprzedzić. Tknięty tem do żywego, kapitan kazał rozpuścić wszystkie żagle, i wkrótce, choć wiatr niezupełnie był dogodny, potrafiliśmy z swojej strony prześcignąć amerykanina. Z początku przez pół godziny płynęliśmy z nim na jednej linii, nie dając mu się wyprzedzić, lecz ze zmianą wiatru, gdy przedni nasz żagiel wszedł w czynność, Staoueli jednym nadzwyczajnym skokiem prześcignął rywala o całą długość okrętu. Odtąd wygrana była naszą, a o południu amerykański kilper pozostał za nami o trzysta kilkadziesiąt sążni. Siedliśmy do stołu; tak zaś byliśmy zajęci powyższemi wyścigami, że zapomnieliśmy zupełnie o zapowiedzianym obrzędzie, gdy po śniadaniu, dwaj wspaniali, brodaci żandarmi zjawili się we drzwiach pokoju, i oznajmili nam, że byliśmy na granicy równikowej, w skutek czego, proszą o wejście na pokład dla spełnienia przyjętych formalności. Przelęknione damy prosiły kapitana o pozwolenie pozostania w kajucie, lecz ten im odpowiedział, że podczas bytności okrętu na wodach Ojca Równika, traci swą kapitańską władzę, i że wszyscy muszą wyjść z pokoju na pomost. Trzeba było usłuchać; tem bardziej, że dobrzy żandarmi starali się uspokoić strwożone pasażerki, i rzeczywiście nic nie usprawiedliwiało ich przerażenia. Francuz rodzi się uprzedzającym dla kobiet, i do jakiejkolwiek należy warstwy towarzystwa, zachowuje zawsze w obejściu się ten wyszukany kwiat zwyczajów dawnego rycerstwa, który był niegdyś chlubą szlachty i uszlachetniał nawet samych królów Francyi:—tak, że nie było najnieokrzesańszego majtka, któryby się. nie starał pogodzić uprzedzającym sposobem warunków przejścia przez równik, z winnemi względami dla płci nazwanej słabą.... a nie mogąc wyłączyć kobiety z pod praw dotyczących chrztu, cóż marynarz wymyślił?... oto, zamiast wody, użył kilku kropel wódki kolońskiej, czem wszystkich zadowolnił bez złamania prawa.— Iluż to dyplomatów, którzy na swojem rzemiośle zjedli zęby, nie potrafiłoby wywikłać się z biedy tak pięknym i łatwym sposobem!

Przybywszy na pomost, ujrzeliśmy wielkie przygotowania na przedniej wyniosłości okrętu, a choć on był przedzielony na dwie części różnofarbną z flag zasłoną, łatwo mogliśmy zauważać próg kaplicy, mającej grać główną rolę w tym dniu pamiętnym. Nie długośmy czekali, zaraz się bowiem ozwał wesoły odgłos dzwonka zwiastującego chrzest, a z-głębi okrętu dolatywały do nas dźwięki kościelnych śpiewów bretońskich (gdyż posługa była z St. Malo); cichy akompaniament gęśli, tęskny jak wspomnienie, jeszcze bardziej uwydatniał miejscowy charakter śpiewu, nadając mu piętno sielskiej poezyi, pełne wdzięku i prostoty.

Trwało to tylko chwilę. Przybliżając się głosy traciły dla nas swój charakter i prostotę, dźwięk gęśli nie wydawał się już naiwnym, ale smiesznym, a kiedy przez główny otwor procesya wyszła na pokład, nikt już z nas nie myślał o Bretonii.— Ujrzeliśmy wczorajszy orszak, pomnożony obecnością kapelana, zakrystyana i kilku posługujących chłopców.—Obszedłszy z wielką paradą na około okrętu, procesja wstąpiła do kaplicy, gdzie się rozpoczął obrząd chrztu.

Na samprzód, jak należy, zaproszono damy, i trzeba oddać sprawiedliwość kapelanowi ojca równika, że nie długo je przetrzymawszy, zasłużył na pochwałę. Przyszła kolej na P. Dubois, P. A. L** i na mnie. My też nie wiele zajęliśmy czasu; mając szczęście być w najlepszych stosunkach z Ojcem Równikiem i całym jego dworem, pozbyliśmy się biedy; przyjmując na siebie kilka wiader wody, za co nawet byliśmy wdzięczni, z powodu panującego upału. Nastąpiły ofiary,—i pewien nieszczęśliwy krawiec pierwszy miał doświadczyć rozmaitych udręczeń. Za co ten biedny człowiek zasłużył na niełaskę mieszkańców równika?... Nie wiem,.... ale jak niemożna nakazać sympatyi, lak równie daremnie o niej rezonować,— i wiem to tylko z pewnością, że krawiec był źle uważany przez cały orszak, a szczególnie przez kapelana. Wezwany, tlał się prowadzić żandarmom, z miną ofiary ciągnionej na męki, wiedząc niestety! o losie jaki go czekał. Zawiązano mu oczy u drzwi kaplicy, co nic dobrego nie zapowiadało; potem wprowadzono do środka, gdzie go proboszcz posadził przy sobie dla wysłuchania spowiedzi. Nieszczęśliwy grzesznik musiał usiąść na przepiłowanej w samym środku desce, położonej napłask na wielkim cebrze, pełnym wody. Cieńka beleczka podtrzymywała deskę, nie dozwalając jej przed czasem załamać się pod ciężarem: to jednak wkrótce nastąpiło, —skoro bowiem bezbronny krawiec w dobrej wierze wyznał wszystkie swoje winy, proboszcz , siedzący na brzegu wspomnionej beleczki, wstał dla dania rozgrzeszenia, a podpiłowana deska, pozbawiona podpory, pękła raptownie.—Reszty można się domyśleć. Krawiec zgięty we dwoje wpadł do cebra, a woda chrztu polała się nań z dwóch pomp, kilku kranów, i mnóstwa wiader.

Po dziesięciu minutach uwolniono biedaka z tak smutnego położenia, a dawszy swobodę, wrócono zarazem światło oczom. — Jednak się na tem nie skończyły prześladowania; po proboszczu nastąpił diabeł, który z garnkiem sadzy i plastrem ze smoły czekał u drzwi kaplicy na swoją ofiarę.— Na widok ducha cieniów, i tego strasznego przedmiotu, (mówię o plastrze którym potrząsał trzymając w ręku) czując drgające pod sobą nogi, krawiec z przestrachem Od-

— Synu miłości! wołał doń diabeł z właściwem sobie szyderstwem,— bądź bez trwogi, jako sławny rycerz Bayard...... Nie dla twarzy twojej przeznaczona ta niewinna, medyolańska muszka.

Wyrwawszy się ze szpon diabelskich, wpadł nieszczęśliwy w łapy młynarza, który roztarłszy mu wprzód na karku kilka jajek, wysypał potem mąką od stóp do głowy; tak wytuzany i przystrojony uciekł biedak w sam koniec okrętu, gdzie już go nikt więcej nie ścigał, lecz tam na nieszczęście usiadłszy na słońcu, gdy się smoła rozgrzała, chcąc powstać, uczuł się przyklejonym do pokładu.... Opisując jakim sposobem uwolnił się z biedy, musiałbym wymienić pewną część odzienia, na wspomnienie której angielki zwykły się rumienić, chcąc zaś widzieć młode córy Albionu w liczbie moich czytelniczek, nie narażę je na spuszczenie oczu... Dość że wylazł (z biedy), i w półgodziny potem zasiadł do stołu świeższy, rzeźwiejszy i strojniejszy niż kiedykolwiek.

Wieczorem posługa okrętowa otrzymała podwójną porcyę, a sam kapitan wystąpił ze wspaniałym obiadem i pończem, który zakończył przejście przez równik.

Nazajutrz, więcej dwuchset mil przebiegliśmy na południowej półkuli.