Bjornstjerne Martinius Bjornson

NOWOŻEŃCY

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

OSOBY.

AKT I.

Scena 1.

Scena II.

Scena III.

Scena IV

Scena V.

AKT II.

Scena I.

Scena III.

Scena IV.

Scena V.

Scena VI.

NOWOŻEŃCY

Martinus Björnstjerne Björnson

OSOBY.

HALBERSTADT właściciel dóbr.
ŻONA.
LAURA córka.
AKSEL mąż Laury.
MATYLDA jej przyjaciółka.

AKT I.

Bogato umeblowany pokój - sofa po prawej, druga po lewej — obie w głębi. W środku stół otoczony fotelami. Drzwi w głębi prowadzą, do przedpokoju. Przed sofą po lewej stoliczek, na którym leżą gazety.

Scena 1.

Halberstadt na sofie po lewej, czyta gazety. Aksel na sofie po prawej z gazetą na kolanach nieczytając jej. Matka szyje przy stoliku. Laura właśnie wchodzi — później Matylda.

LAURA.
Dzień dobry mamie!
(całuje ją).

MATKA.
Dzień dobry moje dziecię — dobrześ spała?

LAURA.
Przepysznie. Dzień dobry ci papo!
(całuję go).

OJCIEC.
Dzień dobry drogie moje dziecię, dzień dobry. Cóż — wesołą jesteś?

LAURA.
Nieinaczej
(przechodzi koło męża).
Dzień dobry ci mężu!
(siada naprzeciw matki przy stole).

AKSEL.
Dzień dobry.

MATKA.
Bardzo mi przykro moja Lolu, że nie mogę, iść z tobą dziś na bal, ale droga daleka a przy tak chłodnem powietrzu wiosennem...

OJCIEC
(ciągle czytając).
Matka nie jest zdrową, kaszlała dzisiaj w nocy.

LAURA.
Znowu kaszlała!

OJCIEC.
Dwa razy
(matka kaszle, Halberstadt spogląda na nią).
A co, słyszysz? Mama wyjechać nie może... nie może w żaden sposób.

LAURA.
W takim razie i ja nie pojadę.

OJCIEC.
To i lepiej, bo powietrze bardzo ostre...
(do żony).
Ależ moja droga, nie masz na sobie szala. Gdzież jest szal?

LAURA.
Mężu, przynieś szal dla mamy, wisi w przedpokoju.
(Aksel wychodzi).

MATKA.
O! jeszcze daleko do prawdziwej wiosny, i nawet dziwi mnie, że nie zapalono w piecu.

LAURA
(do Aksela który zawiesił szal na ramionach matki).
Mężuniu, zadzwoń i każ napalić.
(Aksel dzwoni i daje polecenie służącemu).

MATKA.
Lecz jeżeli nikt z nas nie pojedzie na bal, trzeba przynajmniej posłać tam kogo z zawiadomieniem, nieprawda mój zięciu? Może się tem zajmiesz?

AKSEL.
Chętnie, lecz czy nam przystoi nie być na tym balu?

LAURA.
Słyszysz przecie, że mama w nocy kaszlała.

AKSEL.
Słyszę; ale bal ten wydaje jedyny mój przyjaciel w tej okolicy na cześć twoją i moją, jakże więc na nim nie być?

LAURA.
Nie bawilibyśmy się, gdyby mamy nie było.

AKSEL.
Trzeba jednak często coś uczynić, co nie koniecznie jest zabawą.

LAURA.
Jeżeli chodzi o obowiązek — tak, ale pierwszym naszym obowiązkiem zostać przy mamie, która nie może być samą w domu skoro jest chorą.

AKSEL.
Nie zdaje mi się iżby mama była chorą.

HALBERSTADT
( czytając ).
Kaszlała dziś w nocy dwa razy, a przed chwilą zakaszlała po raz trzeci.

MATKA.
Aksel powiada, że to nie choroba — i co do tego ma słuszność.

HALBERSTADT
( czytając ).
Kaszel może się stać bardzo niebezpieczny...
( kaszle )
Piersi, płuca...
( kaszle )
O! i mnie czegoś nie dobrze.

LAURA.
Ojczulku, chodzisz ubrany za lekko.

MATKA.
Ubierasz się jak gdyby już lato było.

Halberstadt.
Przecież nie długo zapala w piecu
( kaszle ).
Nie — mnie czegoś niedobrze.

LAURA.
Mężu!
( on zbliża się do niej ).
Mógłbyś nam teraz zanim podadzą śniadanie, przeczytać gazety.

AKSEL.
Chętnie, lecz wprzódy chciałbym wiedzieć na pewno, czy nie pojedziemy na bal?

LAURA.
Możesz iść sam, a za nas przeprosisz.

MATKA.
Nie wypada. Pamiętajcie przecie żeście już zaślubieni.

AKSEL.
Właśnie dla tego zdaje mi się, że i Laurze nie wypada zostać w domu. Wszakże teraz przedewszystkiem o tem pamiętać winna iż jest moją żoną, a potem bal wydano dla nas, którzy iako młodzi oboje...

MATKA.
My zaś jako starzy...

LAURA.
Mama zaczęła znowu tańczyć od chwili gdym dorosła, i nie byłam dotąd nigdy na żadnym balu, któregoby mama nie rozpoczęta.

MATKA.
Ale mąż twój sądzi, żem tańczyć nie powinna.

HALBERSTADT
( czytając ).
Mama tańczy bardzo ładnie.

AKSEL.
Wiem o tem, bom przecie nieraz miał zaszczyt rozpoczynania z nią balu, lecz tym razem zaproszono z 50 osób tylko dla nas. nie żałując trudu, pieniędzy, i cieszą się naszem przybyciem... Byłoby przeto niedobrze zawieść oczekiwania.

HALBERSTADT
( czytając ).
I my możemy bal wydać dla nich.

MATKA.
Tembardziej gdy już go winni jesteśmy.

LAURA.
Tak będzie lepiej — tu nawet więcej miejsca,
( pruza ).

AKSEL
( stojąc za krzesłem Laury ).
Nie miałażby cię zachęcić twoja nowa balowa suknia, mój pierwszy podarunek? Niebieska gaza ze srebrnemi gwiazdami... Czyż one nie powinny zabłyszczeć po raz pierwszy dzisiejszego wieczoru?

LAURA
( z uśmiechem ).
Nie — na takim balu na którym mamy nie będzie, gwiazdom błyszczeć nie wolno.

AKSEL.
Dobrze, więc zawiadomię że nie pojedziemy
( odchodzi ).

HALBERSTADT
( czytając ).
A możeby lepiej było, gdybym sam kilka słów napisał?
( Aksel się zatrzymuje ).

MATKA.
Tak, ty uczynisz to najskładniej.

MATYLDA
( wchodzi do pokoju, za nią służący otwierając drzwi ):
Śniadanie już na stole.

HALBERSTADT
( podając swej żonie ramię ).
Nie zdejmuj szala moja droga, bo zimno w przedpokoju.
( wychodzą ).

AKSEL
( podając ramię Laurze ).
Czy mógłbym z tobą kilka słów zamienić zanim tam wejdziemy?
( staje przy drzwiach ).

LAURA.
Przecież mamy iść na śniadanie...

AKSEL
( do Matyldy ktora stanęła za nimi ).
Pozwoli pani?...
( Matylda odchodzi ).

Scena II.

AKSEL, LAURA, — później MATYLDA.

AKSEL.
Nie można cię więc namówić?... Proszę cię, chodź bal.

LAURA.
Mogłam się domyśleć, że o tem będzie mowa.

AKSEL.
Jeżeli mnie kochasz...

LAURA.
Bez rodziców?

AKSEL.
Lecz ja życzę sobie tego,

LAURA.
Jeżeli sobie rodzice nie życzą?

AKSEL.
Jesteś więc przedewszystkiem ich córką, a potem dopiero moją żoną?

LAURA
( śmiejąc się ).
Nieinaczej, wszak to bardzo naturalne.

AKSEL.
Nie, to nie jest naturalne, boś mi przed dwoma dniami przysięgła porzucić ojca, matkę a iść za mną.

LAURA
( ze śmiechem ).
Na bal? Nie — na to nie przysięgałam.

AKSEL.
Wszędzie gdzie ja zechcę.

LAURA.
Ależ mężuniu, nalegasz chyba tylko żartem... bo... bo... byłoby to niemożliwem.

AKSEL.
Byłoby możliwem, gdybyś ty chciała.

LAURA.
Tak... ale ja nie chcę.

AKSEL.
W owym dniu słyszałaś także, że mąż jest panem żony, i skoro ja zechcę, porzucić ich musisz — dałaś mi na to rękę, ty mały uparciuchu!

LAURA.
Przeciwnie — dałam ją tylko dla tego, iżby módz ciągle przebywać przy mamie i papie.

AKSEL.
Czy tak?... więc przy mnie zostać nie chcesz?

LAURA.
Tak — ale ich nie opuszczać.

AKSEL.
Nigdy?

LAURA.
Nigdy?
( milczy chwilkę ).
Chyba gdy już będę zmuszona.

AKSEL.
A kiedyż będziesz zmuszona?

LAURA.
Gdy... gdy mamy i papy... już nie będzie. Lecz po co myśleć o tem...

AKSEL.
Nie płacz moje dziecie — powiedz jednak, czy nie mogłabyś iść za mną wtedy gdy oni żyją?

LAURA.
Nie — i jak możesz nawet wymagać tego odemnie?

AKSEL.
O Lauro — ty mnie nie kochasz!

LAURA.
Dlaczego tak mówisz?... to nie pięknie.

AKSEL.
Więc dzieciusiu drogi, powiedz mi raz... wyjaśnij wszystko!

LAURA
( całując go ).
Dosyć, dosyć — nie mówmy już o teru, nie mówmy, bo wiesz, że zaraz płaczę, a wtedy papa i marna ujrzawszy oczy czerwone, zapytują mi się o przyczynę płaczu... której wyjawić nie będę mogła, coby mnie bolało.

AKSEL.
Lepiej że teraz popłaczesz trochę, niż gdybyś miała później płakać gorzko.

LAURA.
Cóżem takiego uczyniła, iżby mi płakać trzeba było?

AKSEL.
Dałaś mi rękę, a nie dałaś swego serca — zezwoliłaś bez myśli — dałaś mi siebie samą, niewiedząc dobrze dlaczego. Co miało być największą i najczystszą radością mego życia, staje się teraz przedmiotem mej zgryzoty, tak że przyszłość widzieć muszę w ponurych barwach.

LAURA.
Wielki Boże! i to wszystko z mojej winy?

AKSEL.
Nie, z mojej własnej. Bałem się uwieść łudzącym nadziejom... sądziłem że potęgą mojej miłości obudzę twoją... Lecz po co mówić? — Ty mnie nie zrozumiesz, wszystko nadaremnie! Muszę przeto zdobyć się na odwagę ostateczności...

LAURA.
Ostateczności?

AKSEL.
Lauro, gdybyś wiedziała jak cię kocham!

LAURA.
Gdyby tak było, nie zasmucałbyś mnie. Tegobym ja nie umiała.

AKSEL.
Zgoda, — zatem wypełnij jedno moje życzenie a uwierzę, że ma być ono zadatkiem przyszłości — chodź na bal!

LAURA.
W żaden sposób nie mogę

AKSEL.
Więc i ja nie mogę odwlekać!

LAURA.
Boję się ciebie — patrzysz tak gniewnie!

AKSEL.
Nie, nie, — dłużej wytrwać niepodobna — dłużej wytrzymać nie zdołam!

LAURA.
Czyż jestem do tego stopnia złą?

AKSEL.
Nie płacz, moje lube dziecię. Żadna cię wina obciążać niemoże, chyba żeś zawsze czarująca, śmiejesz się czy płaczesz. Jakiebądź masz usposobienie, zawsze zachwycasz tak samo jak woń kwiatka; lecz dlatego też musisz iść tam gdzie ja zamieszkam i uśmiechać się gdym ponury, żartować gdym zamyślony... Ucisz się dziecię moję, nie czerwień twych ocząt... mógłby kto zobaczyć, a oto właśnie mama... nie, to Matylda.

MATYLDA.
Kawa ostygnie.

AKSEL.
Przyjdziemy zaraz, to jest Laura — bo co do mnie chciałbym kilka słów pomówić z panią.

MATYLDA.
Ze mną?

AKSEL.
Jeśli pani pozwolić raczy.

MATYLDA.
Chętnie.

LAURA
Ale zaraz przyjdziesz?

AKSEL.
Natychmiast, moja droga.

LAURA.
I nie gniewasz się już na mnie?

AKSEL
(idąc za nią).
Nigdy!

LAURA.
Bogu dzięki!
(wybiega).

Scena III.

Aksel, Matylda.

MATYLDA.
Czego pan życzysz sobie odemnie?

AKSEL.
Czy pani umie milczeć?

MATYLDA.
Nie.

AKSEL.
Pani milczeć nie chce?

MATYLDA.
Nie.

AKSEL.
Nie chcesz rai już pani ufać więcej?
(przyciągając jej rękę)
Dawniej...

MATYLDA
(usuwając rękę).
Tak... dawniej...

AKSEL.
A dlaczego już nie teraz? Cóż się zmieniło?

MATYLDA.
Pan sam... przecież ożeniłeś się.

AKSEL.
Właśnie że nie.

MATYLDA.
Czy tak?

AKSEL.
Pani która tak bystro patrzysz, musiałaś to zauważyć.

MATYLDA.
Sądzę, że się odbyło wszystko tak jakeś pan sam pragnął.

AKSEL.
Odpowiadasz pani w sposób trochę dziwny... Czyżbym czem zawinił względem pani?

MATYLDA.
Cóż pana spowodowało, zapytywać mnie o to?

AKSEL.
Bo mi pani od jakiegoś czasu ustępujesz z drogi; lecz racz przypomnieć sobie, jak byłaś przedtem dla mnie dobrą, — więcej, bo ja pani wszystko zawdzięczam... Za twoją pomocą mogłem się do Laury zbliżyć, za twojem pośrednictwem z nią sam na sam rozmówić... Pani musiałem podawać jedno ramię ażeby ona oparła się o drugie, i z panią rozmawiać jeżeli miałem być przez nią słyszanym. Luby ten dzieciak myślał że pani przezto przysługę oddaje...

MATYLDA.
Gdy tymczasem ja jej ją oddałam...

AKSEL.
Sama nie wiedząc o tem... i w tem właśnie leży komiczność całej sprawy.

MATYLDA.
Masz pan słuszność — w tem właśnie leży komiczność całej sprawy.

AKSEL.
Wkrótce jednak zaczęto gadać, żeśmy oboje po cichu zaręczeni, Laura zaś tylko nam służy za piorunochron, za pokrywkę... Dlatego już w interesie pani, — musiałem rzecz zakończyć.

MATYLDA.
O tak! — i sprawiłeś pan niespodziankę niejednemu.

AKSEL.
Nawet pani samej o ile mi się zdaje, nie mówiąc już o Laurze i jej rodzicach. Lecz co najgorsza — że i memu szczęściu.

MATYLDA.
Jakto?

AKSEL.
Wiedziałem o tem, że Laura jest dzieckiem, ale zdawało rai się, że dojrzeje gdy miłość zbliży się do niej. Tymczasem nie zbliżyła się — i kwiat nie chce się rozwinąć, ja zaś powietrza dosyć rozegrzać nie mogę. Lecz pani uczynić to jesteś w możności — pani z którą ona zżyła się niemal w pierwszych swych pragnieniach, pani, która tak cudownie umiesz własną radość poświęcać innym... A może też trochę i pani w tem winy, że najważniejsza przygoda jej życia zastała ją tak nieprzygotowaną; dlatego obowiązek pewien nakazuje pani popierać pierwsze jej wystąpienie w obec rodziców — i jej miłość zwrócić ku mnie...

MATYLDA.
Obowiązek?

AKSEL.
Nie chcesz pani?

MATYLDA.
Nie...

AKSEL.
Lecz dla czego — wszak ją pani kochasz?

MATYLDA.
Kocham, ale coś takiego...

AKSEL.
Leży w pani mocy, — pani bowiem ze swem szlachetnem sercem, znasz lepiej od nas wszystkie drogi do serca.. Pani nieraz w dwóch słowach, gdy o miłości mówią, więcej zawrzesz poezyi i czucia, niż my wywołalibyśmy w stu godzinach...

MATYLDA.
Nie pierwszy to raz słyszę pańskie pochlebstwa.

AKSEL.
Pochlebstwa? To co teraz mówię dowodzi właśnie, ile cenię w pani...

MATYLDA.
Dosyć, dosyć. Nie dam się namówić!

AKSEL.
Dlaczego? bądź pani przynajmniej szczerą.

MATYLDA.
Dlatego że...
(odchodzi).

AKSEL.
Co ją tak usposobiło?
(Matylda zatrzymuje się jak gdyby mu chciała odpowiedzieć, potem nagle wychodzi szybko).

Koniec wersji demonstracyjnej.

Scena IV

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

AKT II.

Scena I.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

Scena VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej