Lucjusz Anneusz Seneka

O OPATRZNOŚCI

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

O OPATRZNOŚCI

Lucjusz Anneusz Seneka

I.

Pytałeś mnie, Lucyliuszu, jak się to dzieje, że chociaż Opatrzność rządzi światem, to jednak tak wiele złego spotyka dobrych ludzi. Na to pytanie łatwiej by można odpowiedzieć w jakiejś obszernej rozprawie, gdzie bym wykazał, że Opatrzność sprawuje władzę nad światem i że nad nami Bóg roztacza opiekę. Ale ponieważ życzysz sobie, abym cząstkę wyrwał z całości i jedną tylko rozwiązał sprzeczność, nie rozstrzygając reszty zagadnień, podejmę się nietrudnego zadania: wystąpię w roli obrońcy bogów. Przy takim postawieniu sprawy byłoby rzeczą zbyteczną wskazywać na to, że tak potężna budowa nie mogłaby się ostać, gdyby jakiś stróż nad nią nie czuwał, i że jednostajne zbliżanie i oddalanie się gwiazd nie jest wynikiem przypadkowego napędu; że kiedy przypadek cokolwiek w ruch wprawia, rzecz ta często burzy porządek i powoduje zderzenia; że owa zawrotna i niczym nie zakłócona szybkość krążenia, wprzęgająca w wir takie ogromy na lądzie i morzu, takie nieprzeliczone krocie najpromienniejszych ciał niebieskich, które świecą ze ściśle określoną regularnością, pochodzi z rozkazu odwiecznego prawa; że ten wzorowy ład i porządek nie pochodzi z błądzącej bez celu materii i że gdyby nawet ślepym trafem żywioły razem się zwarły, nie wytworzyłyby przecież tak zdumiewającej struktury, że bezmierny ciężar mas ziemi spoczywa w bezruchu i przypatruje się tylko pośpiesznej ucieczce obracających się wokół niej niebios; że morza przedostają się na doliny nawadniając ich glebę, a mimo wszystko rzeki nie wzbierają i nie wylewają powodzią; że z maleńkich nasionek rodzą się wielkie rośliny. A nawet zjawiska, zdawałoby się, na pozór całkiem bezładne i nieobliczalne — mówię tutaj o deszczach, o chmurach, o trzaskach miotanych piorunów, o płomieniach buchających z czeluści wulkanów, o trzęsieniach zapadającej się ziemi, słowem, o tym wszystkim, co tylko wzniecają wokół kręgu ziemskiego rozpasane żywioły — choć są nagłe i niespodziane, nie zachodzą jednak na chybił trafił, ale mają swoje uzasadnione przyczyny, tak samo jak inne, które, oglądane w najmniej oczekiwanych okolicznościach, uchodzą za cuda natury, jak na przykład ciepłe źródła wśród fal odmętu, jak nowe powierzchnie wysp wyłaniających się z bezkresnego morza. A znowu jeśli ktoś zwróci uwagę na morze, jak ono w czasie odpływu obnaża brzegi lądu i jak je zaraz potem na powrót falami nakrywa, to czy może dojdzie do wniosku, że pod działaniem ślepej siły tak się kołysze — raz wstecz ściągając fale i chłonąc je w swoją głębię, raz znowu miotając i w gwałtownym szturmie z powrotem zajmując swoje łożysko, gdy tymczasem one same stopniowo i równomiernie, każdego dnia i w każdej godzinie rosną i opadają, wzbierajztu i ubywają — w zależności od wpływu, jaki na nie wywiera zmieniająca się tarcza księżyca, który powoduje kołysanie się oceanu? Zachowajmy te rozważania na czas właściwy, tym bardziej że ty nie wątpisz przecież w Opatrzność, lecz tylko żalisz się na nią. Otóż postaram się ciebie pojednać z bogami, którzy zawsze są jak najlepsi w stosunku do jak najlepszych. Przecież nawet sama natura rzeczy nigdy nie zgodzi się na to, aby dobro szkodziło dobru. Między dobrymi ludźmi a bogami istnieje przyjaźń, której więzią zespalającą jest cnota. Przyjaźń, rzekłem? Więcej, pokrewieństwo i podobieństwo. Dobry człowiek różni się tylko czasem trwania od boga. Jest jego uczniem, współzawodnikiem i prawdziwym potomkiem, którego wspaniały ojciec bezwzględnie wymaga cnotliwych uczynków i zwyczajem surowych ojców rodziny wychowuje go z większą karnością.

Ilekroć więc zobaczysz, że ludzie dobrzy i mili bogom trudzą się w pocie czoła, że wspinają się po stromych skałach, źli zaś beztrosko używają uciech i opływają w rozkosze, przywiedź sobie na pamięć, jak nas u własnych dzieci raduje skromność, u dzieci niewolników — swawola, oraz jak pierwsze wychowujemy z surową karnością, a drugie wzrastają w zuchwalstwie. Tak samo jasne zrozumienie miej również w odniesieniu do boga: nie rozpieszcza rozkoszą dobrego człowieka, ale doświadcza, hartuje i czyni go sobie podobnym.

Koniec wersji demonstracyjnej.

II.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

III.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

IV.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

V.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

VI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej