Andrzej Niemojewski

OBJAŚNIENIE KATECHIZMU

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

UWAGI WSTĘPNE.

OBJAŚNIENIE KATECHIZMU

WNIOSKI.

OBJAŚNIENIE KATECHIZMU

Niemojewski Andrzej

Czyśmy właściwie mieli jakie rzeczy wspólne? Chyba akcesorja i godła.
STANISŁAW WYSPIAŃSKI.

Gdzie niema dostatecznej rady, lud upada.
SALOMON.

Dalej niż siłą wojów i rumaków sięga rozum.
KSENOFANES.

Żali mniemacie, iż kiedyś świat nie będzie nas sądził nietyko za bezpłodność naszych czynów, ale i za bezpłodność naszych słów?
GIORDANO BRUNO.

UWAGI WSTĘPNE.

Wszelka nauka. powinna co najmniej odpowiadać trzem następującym wymaganiom:

1) aby była w zgodzie sama z sobą.

2) aby była w zgodzie z źródłami, na których się opiera,

3) aby była w zgodzie z oczywistością przez siebie uznawaną.

Tymczasem nauka wiary i moralności, ujęta w katechizm, w rażący sposób narusza te proste wymagania. Jedno twierdzenie wyklucza twierdzenie drugie; w punktach najważniejszych katechizm rozchodzi się z Biblją, którą uznaje za swe źródło; co chwila znajdujemy też tam mniemania, którym przeczy codzienne doświadczenie, przez żadną inną naukę nie zakwestjonowane.

Wobec tego katechizm przestał być nauką wiary i moralności. Jest on raczej nauką budzenia ustawicznych wątpliwości w rzeczach wiary i moralności. A ponieważ znaczenie jego urzędowe nie zostało dotąd zachwiane, przeto rodzi on następujące zło:

1) ludzi bezmyślnych utrzymuje w stanie dalszej bezmyślności;

2) ludzi światłych, lecz słabego charakteru, uczy obłudy;

3) ludzi ślepej wiary doprowadza do namiętnego fanatyzmu i krwawych walk bratobójczych, na które obecnie ciągle patrzymy.

Twierdzenia powyższe mogłyby się spotkać z następującemi zarzutami:

1) inteligencja nasza nie zwraca właściwie uwagi na katechizm i kieruje się własną wiarą i własną moralnością;

2) lud nasz prawie wcale nie uczy się katechizmu.

Zarzuty te nie są słuszne z następujących przyczyn:

1) inteligencja nasza, sama nieraz niedowiarcza, domaga się, aby dziatwa całego kraju otrzymywała naukę wiary i moralności od księdza, który trzyma się zasad katechizmowych-

2) tam, gdzie lud nie otrzymuje systematycznej nauki katechizmu, ksiądz podaje mu te zasady albo w formie kazań, albo też w formie przygotowania do pierwszej spowiedzi.

Z kolei mogłoby się nasunąć pytanie następujące: jaki katechizm? Mamy bowiem katechizmy, układane przez różnych autorów. Kto stawia to pytanie, ten nie wie:

1) że każdy katechizm posiada aprobatę biskupią, drukowaną w języku łacińskim na odwrotnej stronie karty tytułowej;

2) że we wszystkich katechizmach, dużych, czy małych, bardziej lub mniej pod względem materjału rozwiniętych, znajduje się pewna ilość twierdzeń tak stałych, że są nawet wyrażone w tych samych słowach.

Kry tyk" katechizmu ", nie " katechizm ów", tylko takie twierdzenia, wspólne wszystkim katechizmom i jednako w nich wyrażone, będzie brał pod rozwagę. Albowiem 486 pytań i odpowiedzi "Małego katechizmu rzymsko katolickiego, " napisanego przez ks. Putiatyckiego, w punktach zasadniczych zgadza się dosłownie z 863 pytaniami i odpowiedziami "Katechizmu kościoła rzymsko-katolickiego, kursu niższego, " opracowanego przez ks. Aleksandra Sokolika.

Oba te wydania są zresztą najbardziej rozpowszechnione, im więc godzi się poświęcić szczególną uwagę.

Nie będziemy, rzecz prosta, rozbierali wszystkich pytań i odpowiedzi tej szczególnej książki, która w niepojęty dla człowieka wykształconego sposób dotrwała do dwudziestego stulecia. Wystarczy nam w zupełności rozpatrzenie zasad głównych, mających szczególny związek z bieżącemi zagadnieniami myśli, serca, życia, dążeń. Pragniemy zresztą napisać rzecz popularną, która trafiłaby do szerokich mas. Wobec takich celów winniśmy się wytłomaczyć, jeżeli już nie z filozoficznych, to przynajmniej z obywatelskich pobudek, jakie nami kierowały, że zdobyliśmy się na ten tak stanowczy krok, który prawdopodobnie wywoła z jednej strony zdumienie, z drugiej strony gniew i potępienie.

Stawiamy kwestję jasno: chcemy wstrząsnąć sumieniem Ludu Polskiego.

Księża w bezgranicznej chciwości wydzierając sobie z rąk owieczki, doprowadzili do wojny religijnej w naszym kraju. Uśpiwszy zdrowy rozsądek chłopa polskiego, dali mu w ręce kłonice, drągi, kamienie i broń palną, aby się grążył w walce bratobójczej, aby pięścią, nie myślą i mową, manifestował swoje przekonania. Polała się tedy krew katolików i marjawitów. Papież na życzenie arcybiskupa warszawskiego podsycił ogień tej wojny, rzucając klątwę na jednych, rozzuchwalając do gwałtów drugich. Urządzano pod wodzą księży wyprawy zaborcze i karne, do których przyłączała się nawet szlachta z dubeltówkami. Oblegano się wzajemnie, wydzierano sobie kościoły. Mord splamił jednak "rękę" a nie "ślepy miecz. " Wina spada na tych, którzy podżegali do mordu i gwałtów ciemne, ogłupione masy. Wszystko to działo się zarówno pod płaszczykiem Chrystusowej miłości bliźniego, jak i pod płaszczykiem szczytnych uczuć patrjotycznych. Inteligencja nasza z bezmyślną obojętnością patrzyła przez cały czas na machinacje duchowieństwa i na gorącą krew Ludu Polskiego, godną zaiste uczciwszej sprawy. Otóż my, ludzie myśli niepodległej, nie możemy zdobyć się na taką obojętność. Widząc też nietylko zło, ale także źródło, z którego ono wycieka, pragniemy je odsłonić i ukazać szerokim masom. Lud nasz głęboko wierzy w Boga, jako zespół wszelkiego dobra, mądrości, sprawiedliwości, miłości i miłosierdzia. Księża w zwierciadełku swej nauki katechizmowej przedrzeźnili okropnie ten ideał ludu.

Ale nie koniec na tem. Zjazd pisarzy katolickich odsłonił całą furję księżej ciemnoty, która przestraszyła nawet tak prawowitych katolików, jak arcybiskup Teodorowicz, prałat Gnatowski i ksiądz Grałewski. Tak zwana Partja Częstochowska urządza nagankę na Polską Macierz Szkolną, zarzucając jej poganizm. Napaść na tę niewinną instytucję jest ostrzeżeniem, że chodzi tu o zduszenie świeckiej oświaty w jakiejkolwiek formie. Hasło "walki o lud", rzucone przez Sienkiewicza przeciwko socjalistom, zostało podjęte przez księży przeciwko Sienkiewiczowi. Niedarmo też zmarły przed kilku laty biskup płocki Szembek występował ostro przeciwko dawaniu ludowi do czytania "Trylogji". Dajcie mu katechizm! Ale i na tem szał fanatyczny kleru nie poprzestał. Biskup Zdzitowiecki z wysokości swego stolca pasterskiego wydaje urzędowy nakaz "niszczenia złych pism." I oto księża wpadają do księgarń, zabierają nieprzyjemne dla siebie książki i palą je. Gwałt ubiera się w szaty świętości a targnięcie się na cudzą własność staje się prawem.

A jeżeli tak postępują księża, czyż dziwić się ciemnym masom że zamiast spokojnie rozważać to, co posłyszą, chwytają kłonice i imieniem swego Boga, dziewięciokrotnie błogosławiącego światu, mordują swoich bliźnich odmiennych przekonań? Tak, dziwić się niepodobna, ale też niepodobna znosić dłużej takiego zamętu.

Gdy tedy księża wystawili sobie ambony, z któremi żadna dyskusja nie jest możliwa, my wystawiamy obywatelskiemu rozumowi i obywatelskiemu uczuciu ambonę inną, z którą jest wprawdzie pożądana rzeczowa dyskusja, ale której grom klątwy papieskiej nie dosięgnie.

Spróbuj, Rzymie, miotnąć swe klątwy na nasze głowy. Wiedz, że piorun pogańskiego Jowisza tak nie zardzewiał, jak gromy twych klątw! To też, papieżu, "anatemy" swojej nie rzuciłeś na nas, bo wiedziałeś, że byłbyś się tylko haniebnie ośmieszył... Rzuciłeś ją tam, gdzie ludzie jeszcze nie umieją szyderstwem witać twych papierowych piorunów i gdzie dotąd w lęku i strachu kolano prostaka ugina się przed tobą jako przed ojcem i jako przed świętym. Podając się za namiestnika Boga, wymagasz dla siebie boskiej czci a przedewszystkiem sutego świętopietrza dla opłacenia swych pałaców, lektyk, tronów, potrójnych koron, służby, śpiewaków, grajków, ogrodów i bajecznego zbytku... Za pomocą klasztorów, misji i parafji łupisz Lud Polski z ostatniego grosza a wiesz, że to się da czynić tak długo, dopóki ten lud jest katechizmem ogłupiony, więc korny. Królestwo Boże, opowiadane przez Jezusa Galilejskiego, zamieniłeś w Królestwo Papieskie dyplomatów, obłudników i zdzierców a to twoje Królestwo Papieskie jest zaiste Królestwem Ogłupiania i Demoralizacji. Budź się, Ludu Polski! Czytaj słowa tych, o których głowy piorun klątwy papieskiej kruszy się i łamie, jak słomka! Czytaj, bo zwracają się do ciebie ci, którzy wcale nie chcą tobie przewodzić i tylko jednego usilnie pragną: abyś przejrzał, zmądrzał, wyszlachetniał, sam sobie stał się panem i osiągnął na ziemi najwyższe szczęście, jakie jest dostępne dla człowieka. A przedewszystkiem pragną, aby się uciszyła ta burza religijna i aby przestała się lać krew twoja. Patrz, do jakiej potęgi doszły narody, ceniące oświatę! Księża mówią, że te narody są złe. Dlaczego tak mówią? Bo one ukróciły rządy księży, bo one nie pozwoliły im nauką swoją ogłupiać mas, bo stworzyły potężne szkolnictwo, kierowane przez ludzi świeckich, pracujących pod kontrolą całego społeczeństwa.

Wypuszczając w świat niniejszą książeczkę, nie powołujemy się na uczone dzieła, do których. Ludu Polski, nie mógłbyś nawet sięgnąć celem sprawdzenia słuszności naszych wywodów. Sięgamy tylko do jednej księgi, a jest nią twój tak zwany chłopski rozum. Wszystko, co tu wyczytasz, sprawdź z oną wrodzoną ci księgą, którą wciąż z sobą nosisz i zostawiasz tylko na progu plebanji. Miej odwagę i tam z nią wchodzić. Bądź ze sobą szczerym. Myśl, rozważaj, a kiedy się przekonasz, że pisaliśmy prawdę, ponieś ją innym i nakłoń ich, aby także myśleli i rozważali. Więcej nie żądamy od ciebie: naucz się tylko myśleć własną głową a nie głową tego, który wzrok twój odwodzi w niebo, aby tem snadniej sięgnąć mógł do twojej kieszeni.

W kilku miejscach podajemy tekst Biblji, wymieniając księgi, rozdziały i wersety. Ale gdyby ci jaki myślowy krętacz śmiał szeptać do ucha lub grzmieć z kazalnicy, że tego, co przytoczyliśmy, w Biblji niema, sprowadź go do nas (dokładny nasz adres znajdziesz na okładce niniejszej książeczki) a my i tobie i jemu pokażemy — więcej nawet, bo także to, co się rzecz prosta, w niniejszej maluchnej książeczce zmieścić nie mogło. A gdyby ci powiedziano: nie bierz do ręki takiej książki, ona zła, wyklęta przez biskupów i księży — śmiej się! Blady strach przed prawdą głosi takie ostrzeżenia. Powiedz też urzędowym naśladowcom Chrystusa, że on wraz ze swoimi uczniami chadzał po kraju boso i — nie wyklinał! I powiedz im jeszcze, że on w świątyni na oczach całego ludu toczył spory z kapłanami i uczonymi w Piśmie, zowiąc ich pobielanemi grobami. To też za tę śmiałość kapłani denuncjowali go przed rzymskim namiestnikiem Piłatem i uśmiercili go. Ale potem, gdy lud lgnął do tego bohatera swego, uczynili wizerunek jego męki, przenieśli się do Rzymu, ustawili na swoich ołtarzach i nazwali siebie... głosicielami jego nauki! Urobili ją w swój katechizm, który teraz tobie, Ludu Polski, wykładają. Czytaj i rozważaj, czy ta ich katechizmowa wiara jest do uwierzenia a katechizmowa moralność do naśladowania. A także pytaj swego sumienia, czy ten, który poległ za prawdę, mógł podobne rzeczy głosić i za nieomylne podawać.

Koniec wersji demonstracyjnej.

OBJAŚNIENIE KATECHIZMU

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

WNIOSKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej